Bertolt Brecht

itzulpena: IRATI MAJUELO ITOIZ

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© Bertolt Brecht

© itzulpenarena: Irati Majuelo Itoiz

© edizio honena: Susa

2023o apirila

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendariak: Maialen Berasategi Catalán / Isabel Etxeberria Ramírez

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

      Autore batek berean ez beste kultura batean zenbaterainoko oihartzuna izan duen jakiteko, arrasto kuantitatibo baliozkoa dateke erreparatzea zenbat obra itzuli zaizkion tokiko hizkuntzara, zenbat itzultzailek, zenbat diziplinatan. Zenbateko horri begiratuta behintzat, agerikoa da besteak beste Mikel Laboari Liluraren kontra sorrarazi zion eta Negu Gorriak taldeari nolabait ere izena eman zion autoreak lilura eta gauza gehiago piztu izan dizkiela euskal egileei, haren aleak euskaratuak baitituzte aspaldi handian Juan San Martinek, Joseba Sarrionandiak, Joxerra Garziak, Itxaro Bordak, Harkaitz Canok eta Patxi Salaberrik beste askoren artean, poemak eta antzezlanak batik bat.

      Beharbada teatrogile gisa errekonozimendu handiagoa izan badu ere, gaur egun inor gutxik ezetsiko du XX. mendeko poemagile aleman eta europar nabarmenetako bat ere izan zela Bertolt Brecht (Augsburg, 1898 - Ekialdeko Berlin, 1956), baita autore oparoa ere: haren 2.000tik gora olerkien lagin zaindua eta indartsua dakarkigu orain Irati Majuelo Itoizek bilduma honetara. Baditu Brechtek ale oso narratiboak, are ipuin klasikoen oihartzuna dakartenak; baditu elegiak; baditu kantuak, odak, ereserkiak, baladak (musikarekin zuen harreman estuaren erakusgarri); neurtitz errimadunak, bertso libre ia prosazkoak. Sorta zabala eta askotarikoa.

      Brechten gaztetako ahots noiz nihilista samar noiz ederzaleak, autorearen kontzientzia politikoa sakondu ahala, bide egin zion ahots gero eta sozialago, konprometituago bati. Berdin beharrezkotzat jo zituen, ez alferrik, eguneroko ogia eta eguneroko justizia. Burges txikien sendi batera sortua izanagatik, marxisten aldera lerratu zen 1920ko urteetan, eta nolabaiteko klase eta ideologia mudantza hark markatu zion harrezkero bidea: “Edonora noala, guztiz seinalaturik nago / aberats ororentzat, baina jende xumeak / atxilotzeko agindua irakurri eta / babesa ematen dit”. Marxismoaren inguruko poema didaktiko samarrak idazteaz gainera, askoz harago, herri xehearen klase borrokaren zerbitzuan jarri zituen bere sorkariak. Eta esan daiteke gaur egun oraindik ere ia edonorentzat dela eskuragarri haren poesia.

      30eko hamarkadako goraldi faxistak hartaratuta, erbestera jo behar izan zuen (Eskandinaviara, AEBra), eta han idatzi zituen bere obrarik ospetsuen eta espresiboenetako ugari: ahots errogabetu bat Hitler Margolariak eta gainerako Harakinek jazarritako jendeei urrutitik mintzo. Hartarako “garai txarra” izanik, lirikaz haraindiko lurralde poetiko batera ere jo behar izan zuen nahitaez, baina ezin esan joanaldi hartan bere poesia sakrifikatu zuenik, bai eraldatu, tonua nabarmen idortuz baina aise uztartuz, ia banaezin bilakatzeraino, denuntziaren gordina, eguneroko bizimoduaren biluztasuna eta elkartasunaren gozoa.

      Bere garaiko giroa ez ezik bere garaikideena ere fin eta fier islatu izana egotzi izan zaio Brechti; orainari aurrez aurre begiratzea, baina geroaz ahaztu gabe. Berak garbi esan zuen ez zuela “inolako hilarririk behar”, baina egin zien oroimen eskaririk, hala ere, etorkizuneko edo beharbada balizko garai batean sortuko zirenei: “Zuek, baina, azkenik garaia heltzen denean / gizakiak gizakia lagunduko duena / gogora gaitzazue / bihozberatasunez”.

MAIALEN BERASATEGI CATALÁN

Zuhaitzetan gora igotzeaz

Iluntzean, uretatik ateratzen zaretenean

biluzik behar baituzue egon eta azala samur izan

igo zaitezte zuhaitz handietan gora

haize arina lagun. Zerua zurbil dela

aukeratu zuhaitz handiak, iluntzean beltz

eta astiro kulunkatzen dituztenak adaburuak!

Eta itxaron gaua haien hostailan,

kopeten inguruan ingumak eta saguzarrak!

Zuhaixketako hosto txiki gogorrek

hazka egiten dizuete bizkarrean, ezin apenas

adartzan gora altxatu; hala igotzen zarete

apur bat karraskatuz adar artean.

Zeinen ederra, zuhaitz gainean kulunkatzea!

Baina ez zaitezte zabuka belauniko!

Adaburua zer den zuhaitzarentzat, horixe behar duzue izan:

ehunka urtez iluntzero: zuhaitzak kulunkatzen du adarra.

Aintzira eta ibaietan igeri egiteaz

                          1.

Udara zurbilean, haize-boladek goian

zuhaitz garaien hostailetan soilik txistukatzean

behar duzu ibaietan etzan, eta urmaeletan,

lutxoek etxetzat dituzten landareen gisan.

Gorputza arintzen da uretan. Besoa

zalu ur-azaletik zerura erortzean

haize txikiak kulunkatzen du, ahaztuta,

adar marroiekin nahasten baitu.

                          2.

Zeruak patxada handia agertzen du eguerdian.

Begiak ixten dituzu, enarak iristean.

Lokatza bero dago. Burbuila hotzak sortzen direnean,

jakina da: arrain bat ei da gure artetik igaro.

Nire gorputza, izterrak eta beso geldoa

isiltasunean gaude uretan, guztiz bat eginik

soilik arrain hotzek gure artetik igeri egitean

sentitzen dut, putzu gainetik, eguzkia diz-diz.

                          3.

Iluntzean, luze etzatearen kariaz

nagituta, gorputz-adar orok azkura eragiteraino,

behar duzu dena, begirunerik gabe, kolpe batez

jaurti ibai urdin nahasietara.

Onena da iluntzera arte irauten baduzu.

Orduan baitator marrazo-zeru zurbila

gaizto eta irensle ibaiaren eta sasien gainetik

eta gauza guztiak dira komeni zaien modukoak.

                          4.

Zalantzarik gabe, bizkarrez etzan behar duzu

ohikoa denez. Eta eroaten utzi.

Ez duzu igeri egin behar, ez, soilik hala jokatu,

hartxintxar saldoen parte bazina bezala.

Zeruari so egin behar diozu eta jokatu

emakume batek eroango bazintu bezala, hala baita.

Gehiegi aztoratu gabe, jainko maiteak egin gisa

iluntzeetan oraindik bere ibaietan igeri egiten duenean.

Suak harturiko zuhaitza

Iluntzeko laino gorri lausoan zehar

ikusten genituen sugar gorri biziak

taupadaka zeru beltzean.

Zelaietan, barealdi itogarrian

zirtaka

erretzen ari zen zuhaitz bat.

Gorantz tenkatzen ziren adar izutuak

beltz, txinparta-euri gorriaren inguruan

basati eta nahasi eginaz dantza.

Lainoan barrena puskatzen zen suzko oldarra.

Izugarriki dantzatzen ziren hosto nahasi iharrak

bozkarioz garrasika, libre, kiskaltzeaz

iseka egiten enbor zaharrari.

Haatik isil eta handi, dirdiratsu gauean

gudari zahar baten antzera abaildua, heriotzaraino akitua

baina bere miserian maiestatetsu

zutik zirauen suak harturiko zuhaitzak.

Eta bat-batean luzatu da adar beltz zurrunetan gora

igo zaio sugar purpura ziztuan

mantendu da tarte batez zeru beltzean

orduan kraskatu da enborra, txinparta gorrien inguruan dantzatuaz

elkarrekin.

Serenata

Ilargia eta katua soilik orain ernai

lo dago jada jende guztia

udaletxe plazan barna dabiltza lasai

Bert Brecht eta bere argiontzia

Maiatz gazte esnatu berrian

loreak ernetzen dira beren kasa

mozkor zabuka gauaren erdian

Bert Brecht eta bere gitarra basa

Eta egun batez, lurra arin zaizuenean

bedeinkatuta hartuz zeruko saria

estropezu eginaz infernuko txingarretan

Bert Brecht eta bere argiontzia

Baal handiaren korala

Amaren bular zurian hazi ahala Baal

zerua zen hain handi, isil eta apal

gazte eta biluzi, izugarri eta bitxi

Baalek maite zuen bezala, Baal zenean iritsi.

Eta zeruak zion atseginean eta penan eutsi

nahiz eta Baalek lo egin, zoriontsu, eta ez ikusi:

gauez ubel eta mozkor Baal

goizez errukior, abrikota bezain apal.

Patxadaz ospitale, katedral, likore ostatu

ibiltzen ditu Baalek soraio, baina ohitu ezin.

Nekatu daiteke Baal, umeok, baina sekula ez hondoratu:

horra behera baitarama zerua berekin.

Bekatari lotsagarriak taldean bilduak

erdian Baal biluzik, iraulka bakean:

soilik zeruak, baina beti zeruak

estaltzen zuen boteretsu biluztasunean.

Eta emakume handi hori, mundua, entregatzen zaio irriz

belaunpean gogoz dituenei zanpatu.

Hark eskaini zion plazera, eta berak maite berriz

baina Baal ez zen hil, soilik baitzuen begiratu.

Hilotzak inguruan nonahi ikusirik

lizunkeria zitzaion Baali bikoiztu atoan

lekua dago, zioen Baalek, ez dago jende askorik

lekua dago, zioen Baalek, emakume honen altzoan.

Emakume bat, zioen Baalek, entregatu bazaizu zeharo

utz ezazu, ez baitu ezer gehiago!

Emakumeekin dauden gizonek ez dute ardura, ez izutu:

baina baietz Baalekin umeak ere beldurtu.

Bizio guztiak dira zerbaitetarako onak

baita ere, dio Baalek, horretan jardun ohi diren gizonak.

Bizioak dira, jakina da, desio den zera.

Aukera itzazu bi, bakarra baita sobera!

Ez izan horren biguna eta alferra

Jainkoarren, ez baita erraza plazerra.

Behar dira gorputz-adar indartsuak eta eskarmentua:

aldizka sabel handiak trabatzen du talentua.

Baalek sai gizenei begiaz kliska

haren gorpuaren zain daude haiek, zeru izartsuan.

Oldartuz gero sai bat, Baalek hildakoarena egiten baitu aldizka

Baalek jaten du, isil-isilik, afalorduan.

Izar goibelen azpian, malkozko haranean,

Baalek larre luze zabalak bazkatzen ditu ahora.

Kantari joaten da Baal, soiltzen direnean,

lotara, orduan, betiereko basora.

Eta magal ilunak Baal erakartzean beragana:

Zer da mundua oraino Baalentzat? Ase da.

Hainbeste zeru du Baalek betazalpean izana

hilda egonik ere baitu zerua sobera.

Soto ilun batean usteldu ahala Baal

zerua zen oraindik hain handi, isil eta apal

gazte eta biluzi, izugarri eta bakan

Baalek behin maite bezala, Baal zenean izan.

B.B. gizajoari buruz

1. Ni, Bertolt Brecht, oihan beltzetakoa naiz.

Amak hirietan barneratu ninduen

haren sabelean nentzala. Oihanetako hotza

nigan egongo da heriotzara arte.

2. Asfaltozko hirian nago ni etxean. Hasiera-hasieratik

horniturik heriotza-sakramentu oroz:

Egunkariz. Eta tabakoz. Eta pattarrez.

Mesfidati eta nagi eta zoriontsu azkenean.

3. Atsegina naiz jendearekin. Kapela zurrun

bat janzten dut euren ohiturei jarraikiz.

Esaten dut: usain guztiz bitxiko animaliak dira

eta esaten dut: ez du axolarik, ni neu ere banaiz.

4. Zenbait eguerditan nire kulunkari hutsean

esertzen ditut pare bat emakume

eta behatzen ditut axolagabe eta esaten diet:

Ezin zarete fidatu nigan dagoen horretaz.

5. Iluntze aldera gizonak batzen ditut nire inguruan

elkarri “gentlemen” esaten diogu

oinak nire mahaien gainean dituzte

eta esaten dute: gurekin hobea izanen da. Eta nik ez dut galdetzen: Noiz?

6. Goizaldera egunsenti grisean euria adarka izeietan

eta euren piztiak, txoriak, oihuka hasten dira.

Ordu horretan edaten dut nire kopa hirian eta botatzen dut

zigarrokina eta lokartzen naiz artega.

7. Eseri gara, belaunaldi hauskor bat

suntsiezinak ziruditen etxeetan

(hala eraiki ditugu Manhattan uharteko armazoi altuak

eta Atlantikoko itsasoari eusten dioten antena meheak).

8. Hiri hauetatik soilik geratuko da: haiek zeharkatzen dituena, haizea!

Etxeak zoriontsu egiten du jatuna: hark husten du etxea.

Guk badakigu behin-behinean gaudela hemen

eta gure ostean ez dela etorriko aipagarririk ezer.

9. Etorriko diren lurrikaretan, beharrik ez dut

nire Virginia samintasunez itzaltzen utziko

nik, Bertolt Brechtek, aspaldi nire amaren baitan oihan beltzetatik

asfaltozko hirietara bidalia izan zen honek.

Gizon handiei buruz

1. Gizon handiek gauza ergel asko esaten dituzte

jende guztia hartzen dute ergeltzat

eta jendeak ez du deus ere esaten, jarduten uzten die

eta bien bitartean, denborak aurrera egiten du denentzat.

2. Gizon handiek, baina, jaten eta edaten dute

eta betetzen sabela

eta beste jendeak ekintza horien berri du

baina jaten eta edaten du, dena dela.

3. Alexandro Handiak Babilonia

hiri handia behar zuen bizitzeko

eta eman zuen inolaz behar ez zuen

jende batentzako. Tartean, zuretzako.

4. Koperniko handia ez zen lotara joan

teleskopio bat zuen eskuan

eta kalkulatu zuen: Lurrak Eguzkiaren inguruan egiten du bira

eta zerua ulertu zuela sinistu zuen orduan.

5. Bert Brecht handiak ez zituen gauzarik errazenak ulertzen

eta zailenei buruz gogoetatzen zuen, belarraz kasurako

eta Napoleon handia maite zuen

hark ere jaten zuelako.

6. Gizon handiek jakintsuak balira bezala jokatzen dute

eta oso altu hitz egiten, usoek legez.

Gizon handiak ohoratu beharko lirateke

baina haiei sinetsi ez.

Lan ilegalari gorazarre

Ederra da

klase borrokan hitza hartzea.

Masa borrokara deitzea ozen eta indarrez

zapaltzailea arbuiatzea, zapaldua askatzea.

Zaila da eta baliagarria eguneroko lan xehea

nekaezin eta klandestinoki korapilatzea

alderdiaren sareak

enpresarien fusilen kanoi aurrean:

hitz egitea, baina

hizlaria ostentzea.

Irabaztea, baina

irabazlea ostentzea.

Hiltzea, baina

heriotza ezkutatzea.

Nork ez luke zerbait egingo loriagatik, baina nork

egiten du isiltasunaren truke?

Ordea, jatun txiroak ohorea dakar mahaira

txabola estu eta birrindutik lokabe

ateratzen da handitasuna.

Eta loriak galdetzen du alferrik

zein diren balentria handiaren egileak.

Pauso bat aurrera

lipar batez

aurpegi ezezagun, estaliok, jaso

gure eskerrik beroena!

Komunismoari gorazarre

Zer esaten da egiaz komunismoaren aurka?

Zentzuzkoa da, edonork ulertzen du. Arina da.

Esplotatzailea ez bazara, konpreni dezakezu.

Ona da zuretzat, izan ezazu haren berri.

Ergelek izendatzen dute ergel, eta

zikinek izendatzen dute zikin.

Zikinkeriaren aurka dago, eta ergelkeriaren aurka.

Esplotatzaileek krimentzat dute.

Baina guk badakigu:

krimenaren amaiera da.

Ez da inolako zorakeria, baizik eta

zorakeriaren amaiera.

Ez da kaosa,

baizik eta ordena.

Soiltasuna da,

egiteko zail dena.

Alemania (1933)

Mintza daitezela besteak euren lotsaz,
ni nireaz mintzatuko naiz.

O Alemania, ama zurbila!

Orbandua esertzen zara

beste herrien artean.

Laidoztatuen artean

zara nabarmen.

Zure semeetarik behartsuena

hilik datza.

Haren gosea handia zenean

eskua jaso baitzuten haren kontra

zure beste semeek.

Hala eman da jakitera.

Euren eskuak ongi altxatuta

altxatzen dira anaiaren kontra

eta lotsagabe paseatzen orain zure aurrean

iseka egiten dizute,

edonork daki hori.

Zure etxean

ozen oihukatzen da gezurra

baina egia

isildu beharra dago.

Ez al da hala?

Zergatik goratzen zaituzte edonon jazarleek, eta aitzitik

jazarriek salatu?

Esplotatuek

hatzaz seinalatzen zaituzte, baina

esplotatzaileek laudatzen dute

zure etxean asmatutako sistema!

Halaber ikusten zaituzte denek

zure gonaren muturra ezkutatzen, odoleztatua baita

zure semerik onenaren

odolez.

Zure etxetik irteten diren solasak aditzean, barrezka dabiltza.

Baina zu ikustean labanari heltzen diote

lapur bat dakusanaren gisan.

O Alemania, ama zurbila!

Nola iraindu zaituzten semeek

herrien artean eragiteraino

irria edo ikara!

Poetaren emigrazioa

Homerok ez zuen aberririk

eta Dantek berea abandonatu behar izan zuen.

Li Po eta Du Fu alderrai ibili ziren

30 milioi pertsona irentsi zituzten gerla zibiletan

Euripides epaiketekin mehatxatu zuten

eta ahoa itxi zioten Shakespeare hil hurrenari.

François Villon ez zuen soilik musak bilatzen

baita poliziak ere.

Lukrezio, ‘Maitatua’ deitzen zioten hura

erbesteratu egin zen

baita Heine ere, eta hala egin zuen alde

Brechtek ere Danimarkako lastozko teilatuaren azpira.

Goikoak

Goikoak

gela batean elkartu dira.

Kaleko jendeak

joaten uzten dio itxaropen orori.

Gobernuek

ez erasotzeko itunak idazten dituzte.

Jende xeheak

testamentua idazten du.

Etorriko direnei

                      1

Garai ilunak bizi ditut, zinez!

Hitz xaloa ergela da. Kopeta leun batek

bihozgabetasuna adierazten du. Barrezka ari denak

ez du oraindik

albiste izugarria jaso.

Zer garai klase dira hauek, non

zuhaitzei buruz hitz egitea kasik krimena den

hainbeste basakeria isiltzea dakarrelako!

Kalean zehar lasai doana

ez ote dago jada gertu

miserian dauden lagunentzat?

Egia da: ateratzen dut bizibidea oraino

baina sinetsidazu: kasualitatea baino ez da. Ezerk

ere ez, egiten dudan ezerk, ez dit eskubiderik ematen ase arte jateko.

Salbu naiz nolabait. (Zortea amaitzerakoan

nireak egingo du.)

Jendeak esaten dit: jan eta edan ezazu! Izan zoriontsu, zuk badaukazu eta!

Baina, nolatan jan eta edan dezaket,

jaten dudana gose denari kentzen badiot eta

nire ur-edalontzia egarriz hiltzen denari falta bazaio?

Eta hala ere, jaten dut eta edaten dut.

Nahiko nuke nik ere zentzudun izan

liburu zaharrek diote zer den zentzudun izatea:

munduko gatazketatik at mantentzea eta bizitzaren laburra

beldurrik gabe igarotzea

baita biolentziarik gabe harremantzea ere

gaizkia onarekin ordaintzea

desiorik ez betetzea, baizik eta ahaztea

horrek denak balio dio zentzudunari.

Nik ezin dut, ordea:

garai ilunak bizi ditut, zinez!

                      2

Hirietara etorri nintzen anabasaren garaian

gosetea nagusi zenean.

Jende artean etorri nintzen asalduraren garaian

eta matxinatu nintzen haiekin batera.

Hala igaro zen nire denbora

Lurrean eman zitzaidana.

Gudu artean ahoratu nuen janaria

hiltzaileen artean oheratu lotarako

axolagabe zaindu nuen maitasuna

eta pazientziarik gabe behatu naturari.

Hala igaro zen nire denbora

Lurrean eman zitzaidana.

Kaleak ur lohietara zuzentzen ziren nire garaian

nire hizkuntzak saldu ninduen Harakinaren aurrean

ezer gutxi egin nezakeen. Baina buruzagiak

ni gabe seguruago zeudela, hori espero nuen nik.

Hala igaro zen nire denbora

Lurrean eman zitzaidana.

Indarrak urri ziren. Helburua

aski urrun

argi eta garbi sumatzen zen, nire ustez

erdiesten zinez zaila bazen ere.

Hala igaro zen nire denbora

Lurrean eman zitzaidana.

                      3

Zuok, gu ito gaituen uholde honetatik

salbu urazaleratuko zaretenok

gogora ezazue

gure ahuldadeez hitz egiterakoan

zuek iskin egin diozuen

garairik ilunena ere.

Joan ohi ginen, bai, zapataz baino maizago aldatzen herrialdez

klase-borrokaren gerletara, etsita

bidegabekeria soilik aurkitzean eta ez matxinadarik.

Hala ere, ongi dakigu:

makurkeriaren kontrako gorrotoak ere

desitxuratzen ditu hazpegiak

injustiziagatiko sumindurak ere

zakartzen du ahotsa. Ai, gu

lurra laguntasunerako prest izan nahi

eta gu geu lagunkoi izan ezin ginenok.

Zuek, baina, azkenik garaia heltzen denean

gizakiak gizakia lagunduko duena

gogora gaitzazue

bihozberatasunez.

[murruan jartzen du kleraz]

Murruan jartzen du kleraz:

gerra nahi dute.

Hori idatzi duena

erori da dagoeneko.

Marie Sanders juduen putaren balada

                      1.

Nurenbergen lege bat zuten ezarri

eta hainbat emakumeri negar eginarazi

okerreko gizonarekin oheratzeagatik.

“Haragia garestitzen ari da aldirietan.

Danborrek gogor jotzen dute.

Jainko maitea, gaur gauean egingo lukete

ezer egiteko asmorik balute”.

                      2.

Marie Sanders, zure maitaleak ile beltzegia du.

Hobe duzu gaur harengana ez joan

atzo egin zenuen bezala.

“Haragia garestitzen ari da aldirietan.

Danborrek gogor jotzen dute.

Jainko maitea, gaur gauean egingo lukete

ezer egiteko asmorik balute”.

                      3.

Ama, eman iezadazu giltza

ez da horrenbesterako.

Betiko eitea dauka ilargiak.

“Haragia garestitzen ari da aldirietan.

Danborrek gogor jotzen dute.

Jainko maitea, gaur gauean egingo lukete

ezer egiteko asmorik balute”.

                      4.

Egun batean, goizeko bederatzietan

hirian zehar ibili zen

alkandora hutsean, kartel bat lepoan,

ilea larru-arras.

Kalezuloa deiadarka. Marie

begirada izoztuaz.

“Haragia garestitzen ari da aldirietan.

Margolariak gaur gauean behar du hitz egin.

Jaungoiko maitea, belarririk balute

jakingo lukete zer egin duten gurekin”.

[gerra hasten denean]

Gerra hasten denean

zuen anaiak eraldatuko dira akaso

euren aurpegiak ez ezagutzeraino.

Baina zuek iraun ezazue berdin.

Gerrara joango dira, ez

sarraski bat balitz bezala, baizik eta

lan serio batera. Guztia

ahaztuko dute.

Baina zuek ez ezazue ezer ere ahaztu.

Pattarra isuriko dizuete eztarrian behera

beste guztiei bezala.

Baina zuek manten zaitezte ernai.

Alemaniar kanta

Garai handiez mintzo dira berriz

(Anna, ez egin negarrik)

dendariak fidantzan emango digu.

Ohoreaz mintzo dira berriz

(Anna, ez egin negarrik)

ez dago deus armairuan, bila dezaketenik.

Garaipenaz mintzo dira berriz

(Anna, ez egin negarrik)

ez naute atzemango.

Armadak mugitzen ari dira

(Anna, ez egin negarrik)

itzultzen naizenean

beste bandera batzuen pean itzuliko naiz.

Nire anaia pilotua zen

Nire anaia pilotua zen

egun batez jaso zuen gutuna

bere puskak zituen bildu

eta hegoalderantz joan zen laguna.

Nire anaia konkistatzailea da

gure herriak baitu espazio beharra

lurra eta zerua eskuratzea da

gurean amets zaharra.

Nire anaiak konkistaturiko eremua

Guadarrama mendiari zegokion

metro eta laurogei luze da

metro eta erdi sakon.

Aktorea erbestean

Helene Weigeli eskainia

Bere burua apaintzen ari da orain. Aldagela zurian

eserita dago aulkitxo xumean makurturik

keinu arinez

ematen du makillajea ispilu aurrean.

Kontu handiz erauzten du aurpegitik

edozein berezitasun: sentimendurik sotilena ere

eraldatuko da. Zenbaitetan

sorbalda argal eta nobleak uzten ditu

aurrerantz erortzen, egin ohi duten gisara

gogor lan egiten dutenek. Alkandora lakarra darama

adabakiak mahuketan. Espartinak

apain-mahaian daude oraindik.

Prest dagoenean

galdetzen du pasioz, ea danborra iritsi den jada

kanoikadak egin ahal izateko, eta ea sare handia

zintzilikatu duten dagoeneko. Orduan zutik jartzen da, garaieraz txikia

borrokalari handia

espartinetan atera eta antzezteko

arrantzale andaluziarraren emazteak jeneralaren aurka

egindako borroka.

Agurra

Elkar besarkatzen dugu.

Nik heltzen diot oihal aberatsari

zuk heltzen diozu pobreari.

Besarkada azkarra da.

Bazkari batera zoaz zu

nire atzean daude borreroak.

Eguraldiaz hitz egiten dugu eta gure

laguntasun luzeaz. Beste guztia

mingotsegia litzateke.

[Danimarkako lastozko teilatuaren azpira ihes eginik]

Danimarkako lastozko teilatuaren azpira ihes eginik, lagunok

gertutik jarraitzen diot zuen borrokari. Hemendik bidaltzen dizkizuet

noizbehinka, pare bat hitz, izututa

itsasarteaz eta hostailaz gaindiko aurpegi odoleztatuekin.

Erabil ezazue arretaz hortik jasotakoa!

Liburu horixkak, txosten arrailduak

dira nire dokumentazioa. Berriz elkar ikusten badugu

gustura ikasiko dut berriz zuengandik.

Dao De Jing liburuaren jatorriari buruzko kondaira, Lao Tsek emigraziorako bidean sortua

                        1.

Hirurogeita hamar urte zituela, pattal,

irakaslea atseden hartzera presatu zuen

herrialdean ontasuna beste behin ahul zegoelako

eta gaiztakeria beste behin indarrez areagotu zelako.

Berak zapatak lotu zituen.

                        2.

Behar zuen oro bildu zuen:

ezer gutxi. Gauzaren bat edo beste.

Hau da, pipa, iluntzeetan erretzen zuena

eta beti irakurtzen zuen liburuxka.

Ogi zuria, aliritzira.

                        3.

Haranaz gozatu zuen beste behin eta gero ahaztu

mendilerrorako bidea hartzean.

Eta bere idiak belar freskoa gozatu zuen

murtxikatuz, agurea bizkarrean zeramala.

Hargatik joan zen aski azkar.

                        4.

Baina laugarren egunean, arroka batean

aduanazain batek zion bidea galarazi:

“Balio handiko ezer aitortzeko?” — “Deus ez”.

Eta idia gidatzen zuen mutikoak esan zuen: “Irakasle izana da”.

Eta hala argitu zen afera.

                        5.

Bada, gizonak, emozio alaiz

galdetu zuen: “Ebatzi al du ezer?”.

eta mutikoak erantzun: “Ibilian dabilen ur malguak

denboraren poderioz garaitzen duela harri indartsua.

Ulertu al duzu? Zurrunak amore ematen duela”.

                        6.

Egunaren azken argi-izpia alferrik ez galtzeko

tira egin zion mutikoak idiari.

Eta hirurak galdu ziren arin pinu beltz baten bueltan

orduan gure gizona bat-batean abian jarri

eta oihukatu zuen: “Ei, aizu! Itxoin!

                        7.

Zer da uraren afera hori, agure?”.

Agureak, geldirik: “Interesatzen al zaizu?”.

Eta gizonak berriz: “Aduanazaina naiz soilik

beraz nork garaitzen duen nor, axola zait bai.

Zerbait baldin badakizu, mintza zaitez!

                        8.

Idatzidazu! Dikta iezaiozu ume honi!

Horrelako zerbait ez du inork berarentzat gordetzen.

Papera eta tinta ditugu gurean

baita afaria ere: hortxe bizi naiz.

Beraz, hitzematen didazu?”.

                        9.

Goitik begiratu zion agureak

gizonari: adabakidun jaka. Zapatarik ez.

Kopetan zimur bakarra.

Ene, irabazlerik ez da berarengana zuzendu.

Hala xuxurlatu zuen: “Eta zuk?”.

                        10.

Eskaera adeitsu bati uko egiteko

zaharregia zen, agidanez, agurea.

Bada, esan zuen ahots goran: “Zerbait galdetzen duenak

erantzun bat merezi du”. Mutikoak gehitu: “Laster hoztuko du”.

“Ondo da, geldialdi labur bat”.

                        11.

Bere iditik jaitsi zen jakintsua

eta zazpi egunez idatzi zuten elkarrekin.

Aduanazainak janaria ekartzen zuen (eta denbora osoan kontrabandistekin

hortz artean birao egiten).

Eta azkenik, unea heldu zen.

                        12.

Goiz batez, mutikoak aduanazainari

eskura eman zizkion laurogeita bat atsotitz

eta bidaia-opari xumea ongi eskerturik

arrokako pinu hartarantz jo zuten.

Esan orain: izan al daiteke adeitsuago?

                        13.

Baina ez dezagun ohoratu jakintsua soilik

liburuan izena idatzia duen hori!

Jakintsuei euren jakinduria erauzi behar baitzaie lehenik

eta hortaz, eskertu dezagun aduanazaina ere:

hark galdegin zien eta.

Nekazariaren mintzaldia bere idiari

(K.a. 1400. urteko nekazari-kanta egiptoar batean oinarritua)

O idi handia, golde-tiralari jainkotiarra

izan duin, eta goldatu zuzen! Ez itzazu ildoak

elkarrengana atseginez bihurtu! Aizu

joan zaitez aurretik, gidari, aida!

Makurturik egon gara gu, zure bazka ebakitzeko

izan duin orain, eta jan ezazu, familiaburu garesti hori! Ez kezkatu

ildoez jaterakoan, jan!

Zure ukuilurako, familiaren babesle zaren horrentzat

auhenka ekarri ditugu herrestan habeak, gu

geratuko gara umel, zu lehor-lehor. Atzo

eztul egin zenuen, lerrogile maitea.

Gure onetik atera ginen. Seko geratu

nahi al duzu ala, zakur hori?

Seme baten jaiotzan

(Su Tung-p’o-ren txineran oinarritua, 1036-1101)

Familiek, ume bat jaiotzen denean,

desio dute adimentsua izatea.

Nik, adimena dela eta

nire bizi osoa porrotera eraman dudan honek,

soilik espero dezaket nire semea

atera dadila

ezjakin eta memelo.

Hala, bizitza lasaia izango du

kontseiluko ministro modura.

Emigrante izendapenari buruz

Beti iruditu zait okerra jendeak ezarri digun izena: emigranteak.

Horrek bidaiari esan nahi du halaber. Baina guk

ez dugu atzerrira bidaiatzen, ez dugu hautu librez

beste herrialde bat aukeratzen. Izatez, ez baitugu emigratzen

herrialde batera, bertan geratzeko, akaso betiko,

ezpada ihes egiteko. Egotziak gara gu, erbesteratuak.

Ez da aberria, exilioak behar du izan herrialde bat gu hartzen gaituena.

Ezinegonez esertzen gara hala, ahal dela mugetatik hurbil

itzuleraren eguna itxaroten, aldaketa txiki bakoitza

mugaren beste aldetik behatzen, iritsi berri bakoitza

kartsuki galdekatzen, deus ere ez ahazten, deusetan ere amore ez ematen

ezta deus ere barkatzen, zer gerta, deus ere ez barkatzen.

Ai, itsasarteen isiltasunak ez gaitu engainatzen! Entzuten ditugu oihuak

euren esparruetatik honaino. Gu geu baikara

krimenen zurrumurru modukoak, ihes egin zutenak

mugetatik gaindi. Gutariko bakoitzak

jendetzaren artean zapata hautsiekin ibiliaz

erakusten du lotsak laidoztatzen duela orain gure herrialdea.

Baina gutariko inork

ez du hemen iraungo. Azken hitza

ez da oraindik esan.

Erbestealdiaren iraupenaz hausnarrean

                         1

Ez jarri iltzerik horman!

Bota berokia aulkira!

Zertan arduratu lau egunerako?

Bihar bertan itzuliko zara.

Utz ezazu urik gabe zuhaitz txikia!

Zertarako landatu zuhaitz bat?

Koska bat bezain altua denerako

bueltan joango zara pozez hemendik.

Estali aurpegia txanoaz, jendearen aurretik igarotzean!

Zertarako arakatu gramatika arrotz bat?

Etxera deituko zaituen notizia hori

hizkuntza ezagun batean dago idatzita.

Habeetako karea zartatzen den gisan

(ez egin ezer kontra!)

xehatuko da boterearen hesia

mugan altxatu zutena

justiziaren aurka.

                         2

Begiratu horman jarri duzun iltzea:

Noiz uste duzu itzuliko zarela?

Jakin nahi al duzu zer sinesten duzun barne-barnean?

Egunez egun

egiten duzu lan aske izateko

gelan eserita idazten duzu:

Jakin nahi al duzu zer iritzi duzun zure lanaz?

Begiratu patioaren ertzeko gaztainondo txikia

pitxerra bete ur herrestan eraman zeniona.

Arrazoi onez kanporatua

Jende dirudunaren seme

modura hazi nintzen. Nire gurasoek

lepoko bat jarri eta hezi ninduten

zerbitzatua izatearen ohituran

eta irakatsi zidaten agintzearen artea. Baina

heldu nintzenean ingurura begiratu eta

ez nuen gustuko nire klaseko jendea

ez agintzea, ezta zerbitzatua izatea ere

hortaz nire klasea atzean utzi eta elkartu nintzen

jende xehearekin.

Beraz

traidore bat hezi dute, irakatsi dizkiote

euren arteak, eta berak

etsaiarekin egin die traizio.

Bai, zabaltzen ditut euren sekretuak. Jendearen artean

egoten naiz eta azaltzen diet

nola engainatzen dituzten, eta aurrez esaten dut zer etorriko den,

euren planen jakinaren gainean bainago.

Euren artzain ustelen latina

hitzez hitz itzultzen dut eguneroko hizkuntzara, hala

agerian geratzen da asmakeria hutsa dela. Euren justiziaren balantza

deslotu eta erakusten dut zein diren

pisu faltsuak. Euren informatzaileek jakinarazten diete

lapurtuak diren horiekin esertzen naizela ni,

matxinadaz eztabaidatzen duten bitartean.

Kargu hartu zidaten eta kendu

nire lanaren bidez irabazitakoa. Eta zentzatu ez nintzenez

atzetik ibili zaizkit, baina

nire etxean

idazkiak baino ez zeuden, agerian uzten zituztenak

herriaren kontra egin dituzten erasoak. Hortaz,

bidali zuten ni atxilotzeko agindu bat,

pentsaera apala egotziaz niri. Hots,

jende apalaren pentsaera.

Edonora noala, guztiz seinalaturik nago

aberats ororentzat, baina jende xumeak

atxilotzeko agindua irakurri eta

babesa ematen dit. Aizu, entzun dut

kanporatu egin zaituztela

arrazoi onez.

[buruzagiak azalduko dizue: gerlak]

Buruzagiak azalduko dizue: gerlak

lau aste iraungo du. Udazkena iristean

bueltan izango zarete. Baina

udazkena joan eta etorriko da

eta berriz ere joan eta etorriko da hainbat aldiz, eta zuek

ez zarete itzuliko.

Margolariak azalduko dizue: makinek

guretzat egingo dute lan. Oso gutxik

hil beharko dute. Baina

ehunka mila hilko zarete, inork inon inoiz

hiltzen ikusi dituenak baino gehiago.

Soilik entzutean Nordkappen,

Indian eta Transvaalen zaudetela, orduan baino ez dut jakingo

non egon daitezkeen noizbait zuen hilobiak.

Kontzentrazio-esparruetako borrokalariei

Zuok, atzemanezinok!

Kontzentrazio-esparruetan ehortziak

hitz gizatiar oroz gabetuak

tratu txarrez jazarriak

jipoituak, baina

ez deuseztatuak!

desagerraraziak, baina

ez ahaztuak!

Apenas aditzen den ezer zuetaz, baina entzuten dugu zaretela

zentzakaitzak.

Setatiak, hau da, kausa proletarioaren jarraitzaile sutsuak

ezin burutik kendu Alemanian oraindik ere

bi pertsona mota daudela: jazarleak eta jazarriak

eta soilik klase borrokak

aska ditzakeela hiritarrak eta landatarrak miseriatik.

Aditzen dugu ez zartadaka, ez urkatuta ez zaretela

beheratu, hala ere, esateko adina

bi eta bi bost direla.

Beraz, zuok zarete

desagerraraziak, baina

ez ahaztuak

jipoituak, baina

ez jazarriak

borrokan dirauen zentzakaitz ororekin batera

egiarekin tematutako setatiak,

etorkizuneko egiazko

Alemaniaren gidariak.

Garai txarra lirikarako

Ongi dakit nik: soilik zorionekoa

da maitatua. Haren ahotsa

gogoz entzuten da. Ederra da haren aurpegia.

Patioko zuhaitz erkinak

lur eskasa iragartzen du, baina

oinezkoek elbarritzat jotzen dute

arrazoi osoz.

Itsasarteko txalupa berdeak eta bela alegerak

ez ditut ikusten. Gauza guztietatik

ez dut ikusten arrantzalearen sare urratua baino.

Zergatik dut bakarrik mintzagai

berrogei urteko etxekoandrea konkorturik doala?

Neskatilen bularrak

antzina bezain bero dira.

Neure kantan errima bat

astakeria irudituko litzaidake ia.

Nigan daude borrokan

loretan dagoen sagarrondoarekiko lilura

eta Margolariaren mintzaldiekiko izua.

Soilik bigarrenak, ordea,

presatzen nau idazmahaira.

1940

                  1

Udaberria dator. Haize leunek

neguko izotzaz libratzen dituzte uharteak.

Iparraldeko herriek dardarka itxaroten dituzte

Margolariaren guda-ontziteriak.

                  2

Liburutegietatik

atera dira Harakinak.

Haurrak estu besarkatuta

bilatzen dute amek zurturik

non den jakintsuek asmaturiko zerua.

                  3

Diseinatzaileak kokoriko

makurturik marrazketa-gelan:

zenbaki oker bat eta etsaiaren hiriek

oso-osorik diraute.

                  4

Lainoak hartzen ditu

kalea

makalak

etxaldeak eta

artilleria.

                  5

Lidingö uhartetxoan nago

baina berriki gauez

amesgaizto bat izan nuen eta amestu hiri batean nengoela

eta ohartzen nintzen kaleen izenak

alemanez zirela. Izerdiz blai

esnatu nintzen eta soseguz

ikusi leihoaren bestaldean pinua gaua bezain beltz, eta jakin nuen:

atzerrian nengoen.

                  6

Seme gazteenak galdetzen dit: matematika ikasi beharko nuke?

Zertarako, nahiko nuke esan. Bi ogi zati bat baino gehiago direla

aise ohartuko zara zu ere.

Seme gazteenak galdetzen dit: frantsesa ikasi beharko nuke?

Zertarako, nahiko nuke esan. Inperio hau gainbeheran dago.

Igurtz ezazu sabela esku-ahurraz eta egin intziri

edonork ulertuko zaitu berehala.

Seme gazteenak galdetzen dit: historia ikasi beharko nuke?

Zertarako, nahiko nuke esan. Ikas ezazu burua lurpean sartzen.

Hala biziraungo duzu akaso.

Bai, ikasi matematika, diot nik,

ikasi frantsesa, ikasi historia!

                  7

Zuritutako hormaren aurrean

datza eskuizkribuak dituen soldaduen maleta beltza.

Gainean ditu tabakoa eta kobrezko hautsontziak.

Mihise txinatarra, zalantzatiak seinalatuz

gainean zintzilik. Maskarak ere han daude. Eta ohearen ondoan

dago sei lanparadun bozgorailu txikia.

Goizean goiz

etengailua biratu eta entzuten ditut

nire etsaiaren garaipen mezuak.

                  8

Nire herrikideengandik ihesi

etorri naiz orain Finlandiara. Atzo

ezagutzen ez nituen lagunek prestatu zituzten pare bat ohe

logela garbi batean. Bozgorailuan

entzuten ditut gizatxarkeriaren garaipen-mezuak. Jakin-minez

behatzen diot kontinentearen mapari. Goi-goian, Laponian

iparraldeko Ozeano Artikoaren inguruan

ikus dezaket oraindik ate txiki bat.

Muturreko jazarpenaren garaiotan

Zuok egurtuak zaretenean

zer da geratuko den bakarra?

Gosea eta gatazka

eta elur-haize zakarra.

Nork du irakatsiko?

Jausten ez denak.

Goseak eta hotzak

dute irakatsiko.

Ez du inork esango:

ez da ongi atera?

Zama hartu eta marmarrean

hasiko dira atzera.

Nork zaituztete ohartaraziko

gosez hiltzen diren horietaz?

Zuen muinoi eta orbanek

zaituztete ohartaraziko.

W.B. iheslariaren suizidioari

Entzun dut zure kontra jaso duzula eskua

Harakinari aurrea hartzeko.

Zortzi urtez deserrian, etsaien gorakadari beha

azkenik muga gurutzaezin batera herrestan eramana,

diotenez, gurutza zitekeena gurutzatu duzu.

Inperioak erortzen dira. Gaizkileen buruzagiak

estatu-gizonen gisara paseatzen. Herriak

ez dira jada bereizten armadurapean.

Hala datza etorkizuna ilunpean, ongiaren indarrak

ahulak dira. Hori guztia ikusi zenuen zuk

gorputz torturagarria suntsitzen zenuen bitartean.

Hollywoodeko elegiak

                  1

Hollywood herrixka uler daiteke hemen jendeak

zeruaz dituen ideien bidez. Hemen

pentsatu du jendeak, Jainkoak

zeruaren zein infernuaren premia izanda ere, ez duela bi

establezimendu irudikatu beharrik, baizik eta

bat bakarra, hau da, zerua. Horrek berak

balio baitu baliabiderik, arrakastarik gabekoentzat,

infernu modura.

                  2

Itsasertzean zutik petrolio-dorreak. Haitzartean

zuritzen dira urre-bilatzaileen hezurrak. Euren semeek

eraiki dituzte Hollywoodeko amets-fabrikak.

Lau hiriak

gainezka daude filmen

petrolio-usainaz.

                  3

Los Angeleseko aingeruak

akituta daude egiteaz irri. Iluntzean

erosten dute fruta-merkatuen atzean,

etsita, flasko txikietan

sexu-urrina.

                  4

Piperbeltz-zuhaitz berdeen pean

doaz musikariak ilaran, binaka-binaka

idazleekin batera. Bachek

hari-laukote bat dauka poltsiko txikian. Dantek

mugitzen ditu ipurmasail maskalak.

Gaiztoen maskara

Nire horman egurrezko lan japoniar bat dago zintzilik

deabru gaizto baten maskara, urrezko bernizez margotua.

Errukiz ikusten ditut

kopetako zain hanpatuak, nabarmentzen

zeinen nekeza den gaizto izatea.

Ama alemaniar baten kanta

Ene seme, nik nizkizun botak

eta alkandora marroia eskaini:

jakin izan banu gaur dakidana

hobe nuen neure burua zintzilik ipini.

Ene seme, zure eskua ikusi nuenean

Hitlerren agurra egiteko altxatua

ez nekien nik hura agurtzen zuenak

merezi zuela idortzea eskua.

Ene seme, entzun zintudan hizketan

heroi-belaunaldi batez.

Ez nuen jakin, sumatu, ikusi:

haien torturatzailea zinenez.

Ene seme, ikusi zintudan

Hitlerren atzean ibiltzen

eta ez nekien harengana bihurtutakoa

ez dela sekula berriz bueltatzen.

Ene seme, esan zenidan, Alemania

ez da izango berriz ezagungarria.

Nik ez nekien bilakatuko zenik

odolezko errautsa eta harria.

Ikusi nizun soinean alkandora marroia

ez nion aurka egin nik.

Ez bainekien gaur dakidana:

zure heriotza-alkandora zenik.

Soldadu naziaren emazteari buruzko kanta

Eta zer jaso zuen soldaduaren emazteak

antzinako hiriburu zen Pragatik?

Pragatik jaso zituen takoidun zapatak.

Agur bero bat eta takoidun zapatak

hori jaso zuen Pragatik.

Eta zer jaso zuen soldaduaren emazteak

Varsoviatik, Vistula ertzetik?

Varsoviatik jaso zuen lihozko blusa

zein koloretsua, arrotz hutsa, Poloniako blusa!

Hori jaso zuen Vistula ertzetik.

Eta zer jaso zuen soldaduaren emazteak

itsasartetik haratagoko Oslotik?

Oslotik jaso zuen larruzko lepoa

izango ahal zen gustukoa, larruzko lepoa!

Hori jaso zuen itsasartetik haratagoko Oslotik.

Eta zer jaso zuen soldaduaren emazteak

horren aberats den Rotterdametik?

Rotterdametik jaso zuen kapela.

Bai dotorea zela, holandar kapela.

Hori jaso zuen Rotterdametik.

Eta zer jaso zuen soldaduaren emazteak

Bruselatik, Belgikako lurretatik?

Bruselatik jaso zituen parpaila bitxiak.

Ene, zer gutiziak, horren parpaila bitxiak!

Hori jaso zuen Belgikako lurretatik.

Eta zer jaso zuen soldaduaren emazteak

argiaren hiritik, Parisetik?

Parisetik jaso zuen soinekoa zetazkoa.

auzokidearen bekozkoa, soinekoa zetazkoa

hori jaso zuen Parisetik.

Eta zer jaso zuen soldaduaren emazteak

Libiako Tripolitik?

Tripolitik jaso zuen katetxoa.

Amuletotxoa zuen kobrezko katetxoa

hori jaso zuen Tripolitik.

Eta zer jaso zuen soldaduaren emazteak

urruneko Errusiatik?

Errusiatik jaso zuen beloa alargunak.

Hileta-ospakizunak, beloa alargunak

hori jaso zuen Errusiatik.

Epaile demokratikoa

Los Angelesen, heldu zen ostalari italiar bat

Estatu Batuetako herritar bilakatu nahi dutenak

aztertzen zituen epaile baten aurrera. Prestaketa gogorraren ostean,

tamalez hizkuntza berriaren ezagutza ezak oztopatua,

galdera honi erantzun zion azterketan:

Zer esan nahi du 8. zuzenketak? Esan zuen zalantzati:

1492. Legeak zioenez eskatzaileak herrialdeko hizkuntza jakin behar zuela,

errefusatu egin zuten. Berriz itzuli zen

hiru hilabete barru, ikasketa gehigarriak eginda,

jakina, oraindik ere hizkuntza berriaren ezagutza ezagatik oztopatuak,

honako honetan galdera hau egin zioten: nor

izan zen Gerla Zibilean irabazle atera zen jenerala? Haren erantzuna:

1492. (Ozen eta adeitsu emana). Berriz ere atzera bota

eta hirugarren aldiz itzuli zenean, hirugarren galderari

erantzun zion: zenbat urtetarako hautatzen da presidentea?

Hark berriz: 1492. Ordurako

antzeman zuen epaileak, zeinak gizona gustuko zuen, honek ezin zuela

hizkuntza berria ikasi, eta informatu zen

nola bizi ote zen, eta ohartu: gogor lan eginez. Beraz,

epaile aurrean laugarrenez agertu zenean, galdera egin zion:

noiz

deskubritu zuten Amerika? Hala, erantzun zuzenari esker,

1492, eskuratu zuen gizonak herritartasuna.

Epitafioa

Tigreei ihes egin nien

arkakusoak elikatu nituen

irentsi ninduen

mediokritateak.

Gutuna augsburgtarrei

Eta orduan iritsi zenean maiatza

amaitu zen milurteko Reicha.

Eta Hindenburgeko gasek beherantz zioten ekin

Missouriko gazteak bazuka eta kamerekin

Galdetzen zuten norabideaz eta biktima txikienez

Bigarren Mundu Gerlaz damu zen alemaniar batez.

Kantzilergopean zetzan buruzagi maltzurra.

Bi-hiruk zuten bizartxoa, gorpu burumakurra.

Landa-mariskalak bide-bazterretan usteltzen.

Epaia eman zezan, Harakina Harakinari erregutzen.

Ilarrak loratu ziren. Oilarrak atsekabetuta isilik.

Ateak itxita zeuden. Teilatuak zabalik.

Lagunak

Zu zalgurdi batean bazentoz

eta nik soinean nekazari-jaka banerama

eta egun batez kalean elkartuko bagina

jaitsi eta makurtuko al zinateke nigana.

Eta zuk ura salduko bazenu

eta ni zaldi gainean pasieran banentor

eta egun batez kalean elkartuko bagina

jaitsiko al nintzateke ni zure aurrera.

[gure hiriak hondakinetan zeudela]

Gure hiriak hondakinetan zeudela

Harakinaren gerlak suntsiturik

hasi ginen gu eurak berriz eraikitzen

hotzez, gosez, ahul

burdinazko gurdiak hondakinez

arrastaka generamatzan ordurako, iragan grisean bezala

esku biluziekin ateraz adreiluak lurpetik

gure umeak atzerrira mirabe ez saltzeko

horregatik egiten genien gure ume horiei

lekua eskoletan, garbitzen genituen eskolak

eta arazten mendeetako jakintza

zikinkeria zaharretik, eurentzat ona izan dadin.

Ahuleziak

Zuk ez zenuen bat ere

nik bat nuen nere:

maitatzea.

Karlsplatz-eko makala

Makal bat dago zutik Karlsplatzen

Berlin den hondakin-hiriaren erdian

eta Karlsplatz zeharkatzen duenak

ikusten du haren berde atsegina agerian.

Berrogeita seiko neguan

izozten zen jendea eta eskasa zen zura

zuhaitz asko bota ziren

haren azken urtea zatekeen hura.

Baina makalak han Karlsplatzen oraindik

gaur agertzen digu bere hosto berdea:

esker mila, Karlsplatzeko biztanleok,

oraino baita gurea!

Gerraosteko kanta

Dantza, ziba, dantza!

Berriz bete da plaza.

Aitak etxe handia egin du

amak harriak ongi bildu.

Dantza, ziba dantza!

Hegan, kometa, hegan!

Gerrarik ez da zeruan.

Puskatu da lokarria, eta hura hegaldatu

Moskutik Pekinera altu-altu,

hegan, kometa, hegan!

Antzinako abestitxoa

(berriz ere ez abesteko!)

Bat. Bi. Hiru. Lau.

Aitak zerbeza behar du rau.

Lau. Hiru. Bi. Bat.

Batere ez du behar amak.

Haurren ereserkia

1. Dohainak ez du aurrezten esfortzua

pasioak adimena ere ez

Alemania on bat lora dadin

beste edozein herrialde on legez.

2. Lapur baten aurrean bezala

ez daitezela herriak zurbildu

baizik beste herrialdeei egin moduan

eskua diezagutela hurbildu.

3. Ez dugu beste herriekiko egon nahi

ez gainetik, ez azpitik

itsasotik Alpeetara

Rhinera Oder ibaitik.

4. Hobetzen dugulako lur hau

maite eta babesten dugu

besteentzat euren herria nola

maiteena iruditzen baitzaigu.

Te-sustraiz egindako lehoi txinatar bati buruz

Gaiztoak beldur dira zure atzaparrez.

Zintzoak pozten dira zure graziaz.

Hori bera

entzungo nuke gustura

nire bertsoaz.

Gurpil-aldaketa

Kale bazterrean eserita nago.

Txirrindularia gurpila aldatzen ari da.

Ez dut atsegin nondik natorren.

Ez dut atsegin norantz noan.

Zergatik dakusat gurpil-aldaketa

larritasunez?

Irtenbidea

Ekainaren 17ko altxamenduaren ostean

Idazleen Elkargoko idazkariak

eskuorriak banarazi zituen Stalin etorbidean

non irakur zitekeen herriak

gobernuaren konfiantza galdu zuela

eta lana bikoiztuaz soilik

berreskura zezakeela. Ez al litzateke

are errazagoa, gobernuak

herria desegin eta

beste bat hautatzea?

Herriaren ogia

Justizia da herriaren ogia.

Zenbaitetan oparoa da, zenbaitetan urria.

Zenbaitetan usain ona du, zenbaitetan txarra.

Ogia urria denean, nagusi da gosea.

Ogia txarra denean, nagusi da atsekabea.

Utikan justizia txarra!

Maitasunik gabe errea, jakintzarik gabe oratua!

Urrin gozorik gabeko justizia, grisa duena gainazala!

Atzoko justizia, beranduegi datorrena!

Ogia ona eta oparoa denean

gainerako janaria barka daiteke.

Dena ezin da izan horren ugaria.

Justiziaren ogiaz elikaturik

mamitu daiteke

oparotasuna dakarren lana.

Eguneroko ogia beharrezko den gisan

da beharrezko eguneroko justizia.

Are, egunean zehar maiz da beharrezko.

Goizetik gauera, lanean, gozamenean.

Gozamena den lanean.

Garai gogorretan zein zoriontsuetan

behar du herriak justiziaren ogi oparo,

arin eta egunerokoa.

Justiziaren ogia hain garrantzitsua denez gero

nork, lagun, nork beharko luke egin?

Nork egiten du beste ogia?

Beste ogiaren antzera

behar du justiziaren ogia

herriak egin.

Oparo, arin, eguneroko.

Poeta greziar berantiar bat irakurtzen

Orduko hartan, gainbehera jakina zen egunetan

harresien gainetik hasia zen hildakoen auhena

troiarrek puskak konpondu zituzten, puskak

zurezko ate hirukoitzetan, puskak.

Eta piztu zitzaien adorea eta itxaropena.

Baita troiarrek ere, beraz…

Izeiak

Goiztirian

izeiak kobreztatzen dira.

Hala ikusi nituen nik

duela mende erdi

duela bi Mundu Gerla

begi gaztez.

Garai txar bateko maitasun-kanta

Ez ginen elkarren lagun

baina elkar hartu genuen aintzat.

Elkarren besoetan etzaten ginela

ilargia baino arrotzago ginen elkarrentzat.

Eta elkartuko bagina gaur merkatuan

jipoi genezake elkar pare bat arrainen trukean:

ez ginen elkarren lagun

elkarren besoetan etzaten ginenean.

1954, lehen erdia

Gaixotasun larririk gabe, etsaitasun larririk gabe.

Lana, aski.

Eta jaso dut nire zatia: patata berriak,

pepinoak, zainzuriak, marrubiak.

Ikusi ditut intsusak Buckown, Brujaseko merkatu-plaza,

ubideak Amsterdamen, Pariseko pabiloiak.

Gozatu dut A.T. maitearen laguntasuna.

Irakurri ditut Voltaireren gutunak eta kontraesanari buruzko Maoren saiakera.

Kreidekreis antzezlana oholtzaratu dut Schiffbauerdamm antzokian.

Plazerak

Goizean leihotik egindako lehenengo begirada

Berriz aurkitutako liburu zaharra

Aurpegi kartsuak

Elurra, urtaroen aldaketa

Egunkaria

Txakurra

Dialektika

Dutxatzea, igeri egitea

Antzinako musika

Zapata erosoak

Ulertzea

Musika berria

Idaztea, landatzea

Bidaiatzea

Abestea

Atsegina izatea.

[ez dut inolako hilarririk behar]

Ez dut inolako hilarririk behar,

baina

niretzat bat beharko bazenute zuek

nahiko nuke jasotzea honako hau:

Berak proposamenak egin ditu. Guk

aintzat hartu ditugu.

Halako idazkun batek gintuzke

guztiok ohoratuko.

[mugagabe iraungo bagenu]

Mugagabe iraungo bagenu

dena aldatuko litzateke

mugatuak garelako, baina,

askok dirau zaharretik.

Orge-ren desio-zerrenda

Poztasunetatik, neurtu gabekoak.

Azaletatik, larrutu bakoak.

Historietatik, ulertezinak.

Aholkuetatik, baliaezinak.

Nesketatik, gazteak.

Emakumeetatik, desleial askeak.

Orgasmoetatik, ez-aldiberekoak.

Areriotasunetatik, aldebikoak.

Bizilekuetatik, iragankorrak.

Despedidetatik, sorgorrak.

Arteetatik, baztergarriak.

Irakasleetatik, lurperagarriak.

Plazeretatik, esan daitezkeenak.

Helburuetatik, lehentasunez azkenak.

Etsaietatik, sentikorrak.

Lagunetatik, ume koskorrak.

Koloreetatik, gorria.

Mezuetatik, mezularia.

Elementuetatik, sua.

Jainkoetatik, mustrua.

Hondoratuetatik, losintxaria.

Urteko garaietatik, urria.

Bizitzetatik, argiz eginak.

Heriotzetatik, arinak.

Charitéko gaixo-gela zurian

Charitéko gaixo-gela zurian

goiz aldera esnatu

eta xoxoa entzun nuenean, are hobeto

jakin nuen. Aspaldi zen jada

ez niola izurik heriotzari. Ezin baitzait

ezer ere falta, ni neu

falta banaiz. Orain

lortu dut xoxo-kanta guztiekin poztea

baita nire ostean kantatuko direnekin ere.