ITXARO BORDA

Poesia kaiera

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2000 Itxaro Borda

© edizio honena: Susa

Lehen edizioa paperean: 2000

Edizio hau: 2018ko abendua

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

«Trixte naiz nere bertsuekin / nahiago nuke sekula gehiago / beste bat ez egin», halako aitorpen iluna ezarri zion sarrera moduan Itxaro Bordak nerabe eta gaztaroko poemak biltzen zituen bere lehen liburuari. Baina irakurleon bozkariorako, ezinbesteko sofrimendua zaio beti bertsogintza poetari. Luzien Etxezaharretak zorrotz idatzi duen moduan, Bordaren tristura etsipen sortzailea baita, lehen emaitza hartan ageri zituen dohain ederrak azkarki landu ditu geroztik liburuz liburu, obra zabal eta ugaria osatu arte. Tristetasun hau, ordea, ez da poetika negarti baterako estakurua edo bizitzarekiko akidura literarioa. Bordak bere gain hartzen ditu, poeta orok eritasun gisa pairatu behar duen izaera minberarekin batera, emetasunaren kon tzientzia eta Euskal Herri alienatu batenganako hastio kritikoa. Iparraldeko egoera sozio-politiko eta linguistikoaren etsipengarria nitasun atzar eta aldi berean kolpatu batean txertatzen da. Honenbestez, poemek isurtzen duten goibeltasuna konformismoa inarrosteko modu berezi bat baino ez da.

      Errealitate arruntenean finkatua izanak on besterik ez dakarkio Itxaro Bordaren poemagintzari: gas malko-eragileen artean egiten du maitearen galde, eta betiereko lelo erretorikoa izan zitekeena egunerokotasun gordinean kokatzen baldin badigu eztitasunak eta bortizkeriak elkar elikatzen duten plastizitate dramatiko batean, ber gisaz gaitu «gure kaleko» topiko zatekeen horretatik ateratzen oihu ez-ofizial horren urduriaz, bere baitakoa soilik den garrasiaren aldarriaz. Bi plano hauen kontrasteak eta soseguz ezin uztartuak sortzen dute poesia honen durduzatzeko ahalmena, bakardadea eta urruntasuna nagusi ageri dituen lirika urratu batean. Alabaina, ez dago kexamendu errazik edo malko merkerik, halako distantzia zuhur bat gordetzen baitu beti Bordak, ironia mehe bezain sarkorrez, errealismotik sinbolismo berezi batera daraman ibilbidean.

      Euskararen gozoa eta aberatsa dastatzen ahal dugu poeta honen lanetan, baina bere eredu poetiko propioa eraikitzen saiatzen denez, klitxe klasikoetatik urrundua da eta ahozko hizkeraren maileguei uko egin gabekoa, lengoaia guztiz adierazkor eta zuzenean idazten du. Poesia librea, kopla, zortzikoa, prosa poetikoa... molde guztiak landu ditu malgutasun handiz, baina harrigarrizko maisutasuna erakutsi izan du beti bertsokera berriak sortzeko eta estuenean ere zehatz jarduteko, errimaren aberatsa erritmoaren zentzu handi batekin horni tzen duela.

KOLDO IZAGIRRE

Itxaro Borda (Oragarre, 1959) nekazaritzan eta historian lizentziatua da. Maiatz aldizkariko zuzendaria izan da, eta ohiko kolaboratzailea dugu prentsan. Poesia ez ezik nobela ere landua du (Basilika, Udaran betaurreko beltzekin, Bakean ützi arte, Bizi nizano munduan, Amorezko pena baño), eta kronika (Urtemuga lehorraren kronika).

Bibliografia

Etxezaharreta, Luzien. HOGEI URTEETAKO OPERA PRIMAK: DANIEL LANDART ETA ITXARO BORDAREN LEHEN LIBURUAK. Hegats, 10. zenb. 1994

Gu

Norbaiten bizian garen ixtripua,

Huts handi bat eta hala ez beharra,

Euritik landa den lohizko zipua

Edo xendretako harrixka meharra,

Ez dute irririk, begirik, oihurik,

Gu gabe mundua berdin lizateke:

Inutil gabiltza eskuak loturik ,

Ustea itxura, sinestea neke...

Biltzen ditugula besteren hondarrak

Urteak ixurtzen dira errautsetan

Hilez betirako hor zorion garrak,

Eta azken hatsaz bularren zokotik

Gure pizu latzak, airatuz hautsetan,

Kentzen gaitu laster geroen gogotik.

1982

Begiratzen dut gogoan

Begiratzen dut gogoan

buruhunaren zokoan

etxe barneko usaina;

amak goizik egin salda

familiako mahaina

eta sukaldeko malda.

Begiratzen dut gogoan

oroitzapenen zoroan

bustia ezkaratzean;

aitaren tresnen balantza

xingar azpien atzean

eta sagutxoen dantza.

Begiratzen dut gogoan

memoriaren gozoan

arin doan haize ona,

ogien uhain horia

zeru urdinen sakona

eta larrosen loria.

Begiratzen dut gogoan,

bizitza nola badoan,

nere herrikoen soa

perla sortu izerdia

ardoan galdu basoa

eta erran hitzerdia.

Begiratzen dut gogoan

azken beltzaren mokoan

haur nintzaneko denbora

ur eta oihan artean,

nola lehen bedi lora

zorion bat anartean.

1982

Musika: Peio Serbielle

Euskara klinikan

Nahi digute euskara

geldi dadien bakarra,

ibai ondoko karkara

eta itsaso zaharra

ixil diten,

guk erabil ez dezagun

razionalki nahi dute,

munduan dira ezagun

badutelakotz bertute!

Gure solasen hagunak

herrietako lagunak

dira oro erdaldunak,

haiek kontrala zaldunak

euskaldunak

pentsatzen dakitelako

sistema osoan argiz

gramatik eta delako

denak ederki, halabiz!

Arropa zuriak jantziz

ebakiak alderantziz

kezketan galduak antsiz

laban zorrotak erantsiz

hartzen dute

galtzen ari den euskara,

haren tripa irekitzen

«hertzetarik eri zara!»

orduan dira jeikitzen...

Hertzea zilaturikan

ari dira marmarikan

hilen dela hau klinikan

ez baita denborarikan

behar dute

euskara salbatzekotan

erran Axular bezala,

dagona itzal berotan

debruak eman dezala!

Zuek mesias gaziak

eliz barnetan haziak

badituzue graziak

zerutik irabaziak

euskara hau

harri zahar bihurtzeko

lore lehor hain ederra

jakintsunek agurtzeko;

hetsi dadila xedera!

Gure hizkuntza oralak

zaharkerietan galduak,

bere geroen moralak

ditu merkexko salduak...

1982

Koplak

Bide bat aurki ezinez

nik amets nuen bizitza.

Jadanik hautsia zinez

nere hatsa nuen hitza.

Mahasti haien zokoan

pentsatu nuen herria:

ikus beleen mokoan

galdua gauza berria.

Negurtu nuen bertsoa

luma makalen artetik,

egun dakust bere soa

zauria dutan partetik.

Zabaldu nuen bihotza

euriaren debaldean,

baina haizearen hotza

badabil nere aldean.

Etorri zirela lotsak

ikara baten beldurrez

nere urratsen abotsak

asmatu nituen lurrez.

Suak erretzeko gisan

behar egur eta lasto:

nahiz trixtea ez izan

ez dut esperatzen asko.

Geroa ez badut lortzen

mendiko harrien gaindik

segituko duket sortzen

amets biguna oraindik.

Tabernako mahainean

geldituko naiz zalantzan

dudaren latza zainean

eta besoak balantzan.

1984

Musika: Peio Serbielle

Frustrazioaren alabak

frustrazioaren eta kulpabilitatearen alabak gara

udazken lehorretako lehen lanbroak

ez dizkigu

maitasun beharraren desir astunak

laztanduko.

bihotz kraskatuetako haragi puska hormatuak

ezaren geltoki desolatuetan

ez ditugu nehoiz

beso artean

tinkatuko.

hor dago muga:

nola joan urrunago?

azken jujamenduaren orduan

zor guziak ordainduko ditugu

larru sukratuak ezpainez milikatu nahiak

eta

sufrantzaren ate ilunak bortxatzeko gutiziak,

zor guziak ordainduko ditugu

frustrazioaren eta kulpabilitatearen alabak garenok!

1985

Milia Lastur revisited

I

hilotzen garrasiak josirik ahoan

nola aurkituko dun hire sokorria?

maiteko haut Milia ez hadila joan

hator edan dezagun ardao gorria...

baratz aberatsetan ebatsi sagarrak

gordeko ditinagu bide bazterretan.

ahantz otoi Milia sarraski zaharrak

eta suaren kantak bide hats erretan.

belar bustiek egin maitasun ohantzan,

etzanen gaitun gero bi biak bihotza

gauero zazpi itzal ikusteko dantzan.

non dago harria? non dago lur hotza?

eresi hark ziona jartzeko zalantzan

maiteko haut Milia ez hadila lotsa...

1986

Hego Libaniako zedra

Hego Libaniako zedra ondo azkarretan

—bueno, gerra aurretik—

zizelkatu kalitz gogorrean

oihalezko larros gorriak

eta

Jerusalemen bildu loreak

baziren.

nere oroitzapen meharrak

armairu zokoan

ahalgerik gabe gorde zituzten

kasik negarrez hasi nintzen.

uranio horiz bete bokal ttiki uhargia

sekretuan

sakelan nerekin daramadala

Arabiako ondartzetako harri beltzaren inguruan

Mahometen suratak tristeki kantatzen ditut...

aho sabaian kiretsa lotzen zait

eta

mututasunak ezpainak josten dizkit:

zergatik mintza

askatasun aluzinatuen erdian

entzunak ez baldin bagara?

erretzen ari naiz.

mila besodun jainko inditarrak

ireki dizkidaten zauri lekedatsuak

sendazkidazue

ez dezadan beti mantra berdina errepika:

bakarrik nago bide bazterrean

bakarrik nago bide bazterrean

bakarrik nago bide bazterrean.

1986

La porta oberta en el cel, i aixo

I

herri hau aipatzen diguten aldi oroz

elizetako

barne mukuru beteak erakusten dizkigute,

        emazteek beherean

        «zuk kentzen duzu munduko bekatua»

        eta gizonek galerietan

        «urrikal jauna»

        kantatzen dutela.

        «emaguzu bakea» deiadarkatze

bakoitzean irri bat hiltzen da

hemengo jendeen ezpainetan.

II

requiem dio haizeak.

        udako lantzurda maltzurrik

        eskaintzen ez duten

        lurrak ez zaizkit gustatzen.

        nere azken egoitza ankerra

        josiko duketen

        xurxuriak laztantzen ditut.

requiem dio haizeak.

III

arrosaren gorria

minberago da

gauez egunez baino

euriaren beldurra

bustiago da

gauez egunez baino

haragiaren ikara

zehatzago da

gauez egunez baino

haserrearen hatsa

erreago da

egunez gauez baino

IV

estatistika ofizialen arabera

euskal herri barnean

bizidun haina ardi gehiago dago

        horregatik

        gasna

        urre xuria da.

        eta nik gasna ez dut maite.

estatistika klandestinoen arabera

euskal herrian

ardi haina polizi gehiago dago

        horregatik

        bakea

        segurtatua da.

        eta nik bakea ez dut maite.

V

ingurukoen aho arras zoriontsuetan

neronen bakartasunaren eremu

desolatua

izar dezaket

no woman’s land erraldoia

VI

mugaz bestaldean dago

bizitzeko estakuru ahularen marka

mugaz bestaldean dago

etsitzeko arrazoin azkarren bidea

mugaz bestaldean dago

ebatsi nizun musuaren oroitzapena

mugaz bestaldean dago

dena

eta deusik eztago

VII

gauero

hiri berdinaz

amets dagit.

gauero

zure itzalari

loturik

kexu trakesak

eztitzen ditut.

gauero

metroko arroiletan

kantu zaharren gisara

maite zaitudala

errepikatzen dizut.

eta

zuk

gauero

kaioletan salgai dauden

txori exotikoen

ikustera naramazu

erranez:

        begira zer

        ez dugun

        bilakatu behar.

1986

Musika: Danba

Mundu osoak eguzki eta izarrak barne

mundu osoak eguzki eta izarrak barne abandonatzen hauela

garrazki nabaditzen dunanean

nortasun inertoa ahanzte latzaren urmael lohitsuetan

hormatzen zaunanean

alabaren sahets samurrean

lokartzea desiratzen dun

indar guziz.

ahal bahu seaska kanta arruntak abestuko hizkioke.

aurtengo haize hegoaren laztan eztiak

ez ditun gozatu.

sortu hauen eguna madarikatzen dun

besterik gabe.

desertatu dunalako.

gosearen aitzakiarekin.

poesiak idazteari lotuz

zainak doi bat jabal ditzazken.

baina hire malkoek paper zuria zikintzen dine.

eta aldamenean

nehor ez daukan urrikaltzeko bederen.

puta mierda de ciudad.

hil egingo hintzateke kurai izpia bahu...

1987

Ekainak 21

trein maltzurrek sardeskatzen ziguten gorputza

eta udako arrats beroetan

itsas amniotikoen uren zain zinaudela

haragi puska kiskailduen garrasiak

haize epeletan zalapartatzen

entzuten zenituen.

ahurreko destinuaren burdin bide meharretan

odola ttanttaka ixuri zitzaizun

eta udako arrats beroetan

hil zeinuek iratzartu zituzten mortuak

borroka luze bezain gogorraren

azken auhenak eskainiz.

geroztik sabel borobiletan pausatzen dituzu

ezpain xifrituak, trein garaileen

madarikazioak mentalki zerrendatuz

eta udako arrats beroetan

begirada samur batetaz oroitzen zara

erranahirik ez duen gauean.

lotsarik gabe ihardungo zutenen artean zinauden

hitzeman gero hobeagoaren

menturan, baina orain diozu nekez erditzen

direla askatasun hodeiak zeruan

eta udako arrats beroetan

betiko galtzaleen zama ikasten duzu.

ba ote dakizu zergatik airatzen diren ikarak

nola hiltzen auzoko jendeak

non bizitzen ehortzi gogo gaituztenak

noiz abiatzen gure asmo ederrak

zintzilikatu behar dituzten treinak

eta udako arrats beroetan,

1987

Pacem in Lapurdum

I

gaztelu zahar blues.

ahoak oihal trikolorez tapaturik.

hiri aberatseko karriketan barna.

larunbat arratsaldez.

      beti eskatzen.

      beti kolpeak biltzen.

urdin beltzez jantzirik dabiltzan

orden zaintzale armatuak,

      gaz negar ekarleak

      erromesak gu gara.

xuri garrailez apaindu burgesen

komentario zorrotz zuzenak,

      hau ez da Libania

      hots demokrataka.

gorriegi ixurtzen da matrakaz

jo kidearen kopetatik odola.

      giza eskubideak.

      Soweton menturaz.

pasatzen dira manifestalariak.

gaztelu zahar plazako ehun eroak.

banderola higatuen gibelean.

larunbat arratsaldez.

      beti eskatzen:

      kanporatzerik ez!

      beti eskatzen:

      presoak etxera!

      beti kolpeak biltzen.

zubi gainean korrika.

lurrean eroriak batzuk

      ba ahal dago medikurik?

detenituak barreiatuak hatsantuak.

poliziek gero

clausewitzen gerla taktikak segituz

ghettoa inguratzen dute.

frantses bandera haizean.

pacem in lapurdum.

1988

Eta zuk

barbaritate arruntak erre bakardade komunaren

eremuak esploratuko ditugu

karrika odoltsuak eta baratz orlegiak gauetan

hiriko azken maitaleen

geriza geratuko dira

soako gogorren zein solas larrutzaleen oihua

betiko ahanzten hastean

curaçao urdinaren uhain libreetan kulunkatuko

gara gero elkarren ondoan

loak hartuko gaituenean

satoriko kartzelan ustelduko dira hats ahulak

hormak zaplastatzen dituzten

miseriaren hitzak paperean idatziko dituzkegu

artizarra zeruan agertuko denean

nere tristura laket ez zaizula

aitortuko didazu

iraganeko gaztelu hautsien itzaletako harresi

bustietan etorkizun zatia

bermatuko dugu arrosen hasperen eztien artean

artizarra zeruan agertuko denean

zure bularrak laztanduko ditut

zure bularrak laztanduko ditut

1988

Merguez blues

merguez usaina inguruan mila baino gehiago

ginen euripean

eta ni denetan —o maitea, etsitua zure bila

non zinen bada

iraultza desiratuaren oihal gorri bustiaren

atzean ote?

guk miseria komunaren ohaide fidelek hiria

sutan asmatzen genuen

maitasun gosez, setio egoera, harriak eskuan

barrikadak

eta ni denetan, o kuttuna, etsitua zure bila

euripean

erresistentzian sartuak ginelako irudipena

justizi nahia

noiz herrirako?

hezurrak hautsirik genituenok hitz bakarra

ahoan: borroka

eta ni denetan —o maitea, etsitua zure bila

euripean

gure karriketako maiatz ederrak

1988

Blues again

haurrak esportatzen baizik ez dakien herriko

umezurtzak ginen

hiri nagusiko negreroen untzietan kateaturik

eramaten ginduzten

gauerdiko treinetan.

marmutxen gisara aztalean lehertzen zituzten

gure auhen urrunak

bortxazko amnesiaren kolore bera zeukan gero

hartzen gintuen loak

gauerdiko treinetan.

etxe inguruko erreka lasaiak euriaz loditzen

oroitzen genituenean

min ikaragarriaz esperantzetan jartzen ginen

ondikoz ala beharrez

gauerdiko treinetan.

gosez ez hiltzeko segurtamena ukan genuelako

azkenean eta blues

laborari seme-alabak istripuzko euskaradunak

hutsean urtzen ginen

gauerdiko treinetan.

iraultza gorria aipatzen genukeen kantinetan

ihardoki gogoa

alta igandez baionako kaiertzetik partitzean

espero genuen itzultzea

gauerdiko treinetan.

1988

Amicus populi romani

baobab erraldoiak arizonako mortuan:

hurbiltasunak urruntzen nau

eta vice versa.

mundua bezain handia litzatekeen amodioa nahi dut.

paxidermo pizuek eskuak

lehertzen dizkidate.

damero xuribeltzean saltoka ibiltzen

dira

txantxikuarrak.

haizearen hitzak oro ez ditut ulertzen.

normalean euriarekin solasean ari naiz.

galaxia bezain iluna izango den heriotza nahi dut.

itsasoan igerika nabil

baina nere arrain nostalgiak

aterabiderik ez du.

albaniako durazzon amicus populi romani egin naute.

xoilik hutsaren usaina duen ahanztea nahi dut.

1988

Aberria

Aberria nahi dugu haize hegoaren hegaletan

dudatzen pairatzen ikaratzen edo

fresnesko patioetan paseiatzen

gerontokrata manatzalerik gabe

egunkaria tabakoarekin batera erosten eta

haurrak ikastolara laguntzen

leihorrak edertzen dituzten brumetan.

aberria nahi dugu lurraren desiraz hantzen

oheak alargun geldi ez ditezen edo

zizare pikatzen antzera ferratzen

amorezko baratzean azak landatzen

trenetan auhenez lehertzen baina

mendeetako larderiari ez obeditzen

gailurrak berotzen dituzten brumetan.

aberria nahi dugu lanbroaren azpilduretan

miseria ontasun komuna delarik edo

karriketan barrikadak eraikitzen

ostatuetan munduaren oraina margotzen

zigarretak biltzen oldartzen

nahi dugu egunkaria eta tabakorik

merkeena globoa sutan jartzeko

ibaietarik altxatzen diren brumetan.

1991

Begirada bakoitzak

begirada bakoitzak oroitzaren kolorea zinan

blues zaharrak murmuratzeko gutiziak

irakurtzen genitinan

graffitiz estali horma ilunetan.

begirada bakoitzak oroitzaren kolorea zinan

buruzokoan izenak eta izanak oro

mailuka aritzen zitzaizkigun

lantzar estimatuan.

begirada bakoitzak oroitzaren kolorea zinan

gerla likitsa deklaratu ziguten baino

lehen entzun genezazkeen kantak

tabernetan berraditzean.

begirada bakoitzak oroitzaren kolorea zinan

blues zaharrak murmuratzeko gutiziak

zaplastatu gintuen segunduan

eder aurkitu hintudan edo gogoratu nindunan

erran beharreko hitzen erdiak ez nituela

ahoskatu —my home town...

begirada bakoitzak oroitzaren kolorea zinan

ostatuetako leihoen lurrinetan atzoko

kideen aurpegiak behatzaz marrazten

saiatzen ginenean.

begirada bakoitzak oroitzaren kolorea zinan

eta presaz agurtzen genitinan

gure lagunak

badakizu Egunkaria!

esateko asko daukagu...

a bai Egunkaria eta itsasorantz bidaia

urratsak dudaz blai.

begirada bakoitzak oroitzaren kolorea zinan

hilerrietan eihartzen diren loreen kolorea.

1991

Desertuetan esperatzen

desertuetan esperatzen ohituak garenok

biharko iluntzetan banan bana

zutituko gara

sablea urratsez markatzearren.

haurrei airatzen irakatsiko diegu

ortzearen ispilutan dilindan dabiltzan

izarren dantzan kulunkatzeko

gai izan daitezen.

desertuetan esperatzen ohituak garenok

erabat aldatuak atzemango gaituzte

hiri aberatsetako harresietara

bideratuko garenean

eta apalik erranen dugu:

        —ez gara aldatu

        espero denborak gaitu

        higatu.

nehork ez gaituzke sinetsiko

desertuetan esperatzen ohituak garenok

atorrak urratuz

papoetako sarraski orbainduak

erakutsiko dizkiegunean

irriz hasiko dira.

bakardadearen usaina usnatuz urrunduko

zaizkigu aitortuko dugula

bakardade biluziaz baizik

ez dugula iraun

desertuetan esperatzen ohituak garenok

eta o maitea!

kantatuko dugunean

haizearen musiketan bermatuz

ezti gogoz geneuzkan soakoak

hauts bihurtzen ikusiko ditugu.

baina euriaren mingaitzean bustiko gara

betikotasunaz erretzeko.

        desertuak lur moldatu gaituelakoan

        lohiaren zalantzaz jantziko gara.

1991

Neguaren hegaletan

Neguaren hegaletan

zaude beti esperoan

ametsune zabaletan

haizearen lo beroan

loreak irriaz bildu

nahian zeru hondora

ainara ere hurbildu

seaska honen ondora

ilargi urreen teman

aire arrosa zainean

loak zaitzala ereman

hedoi eztien gainean

ninano bubak darama

bruma ederren atean

itzuliren baita ama

egun euritsu batean

1991

Bakarrik nabil

Bakarrik nabil kale hutsetan pentsatzen

nekez direla urak isurtzen

adiskidantza zaharren itsasoraino.

ibaiak lehorrik daude.

argirik ez da ageri.

denbora urratzen doa haragi minberak

astinduz.

bakarrik nabil kale hutsetan pentsatzen

nekez dela gaueko garrasia

entzuten munduaren bazterreraino.

eskuak hertsirik daude.

etorriko ez denaren zain.

esperantza galtzen doa bihotz hantuak

zirikatuz.

bakarrik nabil kale hutsetan pentsatzen

nekez ditugula hitz ahantziak

hedatzen maitasunaren mugetaraino.

ezpainak ikaran daude.

behar zaitut sahetsean.

amodioa loratzen doa soako urdinak

suntsituz.

1991

Berdin Jaures 142

Taloaren gostuaz alegeratzen ziren ahosabaiak

izarretan loak hartzeko gogoz

betetzeko zorian ginaudelarik.

euria ari zen astiro gaueko karrikak lainotuz

eta nostalgiaren artadiak

amodio kaxkarrez laztanduz.

geltoki auzoko ibai zabala minberatasunez edo

etsiturik zegoela genion

nehoiz itzuliko ez ginelako

berdin (blues).

alta iparla gailurra gure zain zegoen isilik

lasterrak beharko genituen

oraino saien sahetsera heltzeko.

txoriak ginen ainaren ahaideak kartzela hots

erreka lehorren lagun zahar

aditz trinkoaren menpeko.

iragana taloartean irensten genuen arratsean

auhenez suak zizkigun begiak

erretzen hatsa ere erreko

berdin (blues).

mendigorrietan xamangoa jan genukeen etxekoa

bailitzan amak egin salda

beroaren ondotik bezala.

telekomunikazio modernoaren gazteluko bideak

azaltzen zenizkigun gero par suite

d’encombrement votre appel...

bakezko eremuak bihurtu ziren trenak metroak

autobusak bakardade uhargiaren

gerizatzeko harpe ilunak.

han etzen eskasik maitia zu baizik eta haize

hegoa

berdin (blues).

1991

Berlingo horma

Berlingo horma eroriaren lau harri koxkor

dauzkanagu eskutan

amnesia hedatzaleen aurpegira botatzekotan

prest

lotsarik gabe

          Dolores

erraiten hunan ez zirela pasatuko eta izar

laztanak negarrez dabiltzan

igaroko direlakotz barbariaren armadetako

soldadoak oraino

lotsarik gabe

          Dolores

eztitasunerako ildoak irekitzen ditugula

bakardadearen

usain garratza baizik ez dinagu aurkitzen

inguruan

lotsarik gabe

          Dolores

kartzela hotzetan dauden gure lagunak eta

ez ziguten azalduko

noiz itzuliko garen seaska kantuak eskain

ditzakegun altzora

lotsarik gabe

          Dolores

gelditzen zaizkigun berlingo hormako hiru

harri zorrotz piztien

begietara aurdikitzeko ugarteak miretsiko

ditugun artean

lotsarik gabe

          Dolores

ortzaizerantz so

hirekin

lotsarik gabe

          dolorez

1991

Zilegi dea

zilegia dea amodioari oinarri sentimentalik

ez aurkitzea

non ez den herri zapalduen elkartasunean?

ilunaren bularrak ausikitzen ahal direa

iraultza etorriko

delako esperantzaz globoa zartarazi artean

amodioaren oinarriak aurkitzeko?

esklabotasunaren musuak sabel antzutuetako

arroiletan eztiak direla

nork sinets lezake

kateek mihiseak herdoiltzen dituztelarikan

minaren erresuman?

itsas gainetan lasterka ibil gaitezkea ere

hegoaren haizea

biloetan ahizpatasunaren mugetaraino

hats

hatsanturik

askatasunaren belak ortzaizean ez direnean

oraindik iragarriak?

1991

Oraindik nabil Du Bellay plazan

                                            chove, é o deserto, o lume apagado

                                            que fazer destos maos, cumplices do sol

                                                                             E. de Andrade

Oraindik nabil Du Bellay plazan igandez

nik ez dakit noren edo zeren bila, baina

nabil, barkamen gaberik kuskatzen nauten

jende presatuen tartean; iturriko uretan

nostalgiaren hotzetik horditu nahi nuke

kaskoa gaueko amets gaiztoaz garbitzeko

egunaren hats epela lehortu baino lehen

so far away from me abestiaren ankerraz

betetzen ditut izotz hitsen gordalekuak

munduaren azkenak ez dezan inoiz sinets

zoriona hain erreza zenik, hain arraroak

amodio bahituen hatzak karrika irekitan

aurkitzea, malkoaren sahetsean nekaturik

heriotzaren hurbileraz isilik intzirika

badator gero ausentzia hegalak zabalik

haragi ustelduaren harrotzera, ekainaren

erruz, loak hartu haurrak esnatzen diren

orduan, denak urtzen gara uharren luzean

metalaren zarata zorrotzak memori hilak

desintegratzeko zorian dauzka, biharkoaz

altzeiruaren desirak zaplastatzeko, alta

xurxuri bihotzak zerbitzatzen dizkigute

restaurante ilunetan, arimak kontrolatuz

sikologoz inguraturik, debeka dezagukete

etxe ondoko ibaiaz pentsatzea; dena dela

aberastasun ekonomiko sortzale ibiltzen

gaituzte eta hamar puntu galtzen ditugu

zerua laudatzen duten ainarak itxuratuz

umiliazio zerrenda baizik ez zaigunean

gelditzen begirada gogorrenen ahanzteko

negar gutizia dugu trenak burdinbidetan

abiatzen ikusten ditugularik, azantzaren

amatasun egarrian, esperantzaren bahetan

iragaiten den odol bustiz mamua asetzen

ahal dugunez bazterreko lorei eskatzean

ba ote dakite zergatik ez den arrosarik

lilitzen amnesiaren lur beltzetan gorri

zergatik ez duen eguzkiak erresinolaren

lumetan atsedenik pausatzen asteazkenez

zergatik ezpainetaratzen dugun haserrea

ez den poesia ederra bihurtzen ondikotz

zergatik gabiltzan hutsaren erresumetan

ahalgearen zubipean izarrak kulunkatzen

direnean, nere eskuak eskuz mukuru asma

ditzaket ordea soakoak ihesi dabiltza

arratsetan arranoen goseak ase beharrean

eta ez zaitzaket atzeman oroitzapenaren

mugetan dilindan zabiltzalarik, pinpirin

koloretsuen moduan, txori urruna jadanik

eta Du Bellay plazan ausartzen banintza

hauts arina bilakatzeko gogoa handituko

litzaidake, goizetako argitasun ahuletan

haizeak nezan eraman otoitza otoitz den

eremuaren biluziraino, urrikal zakizkigu

belarrak usantsu zoratzen diren zelaiak

kukuaren kantuaz lorios entzun ditzadan

1991

Ardura dorpea

Ardura dorpea da idaztea,

hitzaren bitartez

odolusten doan bizitza mineraleko

une zaratatsuen gatibatzea,

nekadura erraldoien bihikatzea

edo karrika izkinetako kabina telefonikoaz

oroitzea

        ardura dorpea da.

        mintzaira ondikotz, maiz adiztegi antzu,

gure dolorea da, geure amodio-hats dudakorra,

askatasunaren laban zorrotza,

eta badakigu

elea paperean desordenatuki etzaten

dugunero,

munduaren aldatzeko partez

guhaur garela

norabide zehatzik gabe

itxuraldatzen

zilo beltz bilakatzeraino.

        ondikotz

        desiraz apaindurik nahi zaitut

        ardura dorpea.

1998

Hango bortu gainetarik

Hango bortu-gainetarik

altxatzean hego hatsak

beldurraren zainetarik

airatzen dira urratsak

ez dakit erranen dudan

nolatan maite zaitudan

behar-grina bedi lerra

lo hiletik gau hotzera

zure So beltzen ederra

joan dakidan bihotzera

ez dakit erranen dudan

nolatan maite zaitudan

hauts eztiaren zaparta

hitz arruntaren kalaka

suak bultzatu du barda

mintzo ausarten balaka

ez dakit erranen dudan

nolatan maite zaitudan

lur hutsetik begiraino

amets hotsa dut ekarri

bihotz honen hegiraino

zazpi musuz bake jarri

ez dakit erranen dudan

nolatan maite zaitudan

1998

Haize zirimola azkarrek

Haize zirimola azkarrek inarrosten dute

oreka nekez zaintzen duenaren bihotzaren

zola, zolaren zola, urrats durduzatuegiak

marrumaz hantu biribilketa eroan biderkatuz.

eta inor, inor, inor ez dago aldamenean

holtz hegietan zutik bermatzen laguntzeko!

garaizegi lehortu diren aurtengo hostailak,

nahar eiharrak eta belar zimelak nora nahi

eraman ditzake haize zirimola haserretuak.

zu eta ni hosto inutil horien parekoak gara

errorik gabeko izen-deitura sarraskituak,

borondate eta gerorako amets beti ukatuak.

eta haizeak hegatz xumeak bulkatzen dituen

gauetan, beldur gaitzak bereganatzen gaitu.

gure egunerokotasuna oldarraren, doluaren

eta segurtasun ezaren erresuma larraitza da,

haizea jabaltzean hargatik, euria hasten den

unean badakigu bake aroak iraun ez dezakeela,

beldurrezko zirimolak bihotzean dabiltzalako

inguru trinkoen inseguritatearen indartzeko.

1998

Gaueko urratsak

Elur utziz gaueko

urratsen aztarna,

banoa ni Mauleko

karriketan barna.

airearen hotzean

hatsanga nabila,

haizea bihotzean

maitearen bila.

itzal-bideko saila

oinazetan darrait:

arrabazka apaila,

izua joan zait!

desiraren lumak

zuregana heltzen:

minaren marrumak

dirade ubeltzen.

izotza ezpainetan

nago zure maldan

dardarka, zainetan

amodioz kaldan!

1998

Itsasoaren bihotzeraino I

Itsasoa laño dago

baionako barraraino

nik zu zaitut maiteago

ilargiak gaua baino

barda arratsean doluaren argian kartzelaren leihorra

heriotzaren aitzur bekaitzak setiatu zuen betiko

eta marinela eta marinela urruneko munduez

urruneko munduez oraino ametsetan.

barda arratsean marinelaren bihotza arta eskasez

itsasontzi krudelak bahitu zuen burdinaren bahian

eta marinelaren arima urmaeletarik iratzarri zen oihuka

heriotza gaindituko zuen argi-urrakoari deika

—hego haize maitekorra nondik buhatzen dun

urruneko munduez oraino ametsetan?

barda arratsean ekainaren bezperan kostalde hotzean

malkoen haguna begietarik dilindan uhainak dudakor

eta marinela eta marinela gau-minaren haiduru

bihotzaren itsaso ebakiaz ametsetan.

barda arratsean mendekuaren zama behere-lainoetan

esku ahurra tinkirik eta soakoa zorrotz

itsasoaren bihotza

eta marinelarena biak

iraun nahiaz beharraz premiaz kantatzen.

izar xuriz mila dago

iparretik hegoraino

nik zu zaitut maiteago

ilargiak gaua baino

1998

Aski balitz

Negü gaitzeko elürrak

Bortüak dütü beztitzen

Minetan ürratü lürrak

Balaka batez eztitzen,

Ixiltarzünak dezala

Maita elürrak bezala:

Zertako dira lau ele,

Eta milaka zühür hitz

Aditz baten latzaz ere

Maitatzea aski balitz?

Itsas Handiko galerna

Harrian beti da urtzen;

Ikusten da, bedi erna,

Ülüna argi bühürtzen,

Ixiltarzünak dezala

Maita oldeak bezala:

Zertako dira lau ele

Eta milaka zühür hitz

Aditz baten latzaz ere

Maitatzea aski balitz?

Hitzak dakar dolorea,

Sineste baten saltzea:

Batek hartzen ohorea,

Eta besteak galtzea;

Ixiltarzünak dezala

Maita apalak bezala:

Zertako dira lau ele

Eta milaka zühür hitz

Aditz baten latzaz ere

Maitatzea aski balitz?

1999

Musika: Pierre Paul Berzaitz

Oragarre run

Zazpi auzo zabalik, eta lau eliza,

Hamasei bide luze, oihan eta larre:

Zeru urdinak gora, haurreko geriza

Gelditzen da umilki, ixil Oragarre.

Udako arrats batez, urrats min burua

Hatsa idorrik eta izerdi lasterrez

Emanik diot maite, noizbait ingurua

Bakar ihes ibiliz zedarri bazterrez.

Hilerri aitzinetik, pasatzean gero,

Urratu zait bihotza: hor arratsaldean

Oroitu naiz soroak zeinen ziren bero!

Baneukan erantzuna, betiko galdean:

Egundaino oinutsak daramazkit ero,

Orain edo sekula EZen lurraldean.

1999

Bibliografia

BIZITZA NOLA BADOAN. Maiatz, 1984

KROKODIL BAT DAUKAT BIHOTZAREN ORDEZ. Susa, 1986

JUST LOVE. Maiatz, 1988

BESTALDEAN. Susa, 1991

ORAIN. Susa, 1998

KARMEL, 228 zenb. 1999

Diskografia

OTXALDE TALDEA. Otxalde Taldea, 1979

Indio anai / Zuti

DANTZARIAK. Otxalde taldea, 1982

Xirlinga / Haurraren eguna

AMETS PREFABRIKATUAK. Hertzainak, 1989

Bi minutuero / Egunetik egunera

PEIO SERBIELLE. Serbielle, Peio, 1992

Hire larru / Erran bezate / Huts sentimental / Maite minaren kantuak / Euri artean

DENBORAREN ORRATZAK. Hertzainak, 1992

Irauten / Larru beltzak

BASAJAUN. Zaldibobo, 1992

Malika / Antartika

FRANGO FUNTS. Danba, 1992

La porta aberta en el cel, i aixo VII

AKOKA. Akoka, 1992

1993 / Hemen / Eguzkirantz / Terminus Hotel / Nonago / Bularretan / Exodus / Guretako / Seaska kanta / Handi hadi

ZALDIBOBO, 1993

Herri Urrats kantua

ZUK EGIN GAUA. Serbielle, Peio, 1994

Koplak / Orioko elizan / Gogoan

MUNDU HEGIAN. Sorotan bele, 1994

Mundu hegian

BOSTAK ARTE. Errazkin, Mikel, 1995

Senbagare / Argi urrakoan

ITSAS ZABALEAN. Ganbara, 1995

Argizirrintako koplak / Mare Nostrum

ÑA. Txakun, 1997

Beltzean

HAMAIRU TALDE, 1997

Ekinez / Harririk harri / Indio anai / Urratsez / Arrapaladan

25 URTE. Nekez ari, 1998

Baldin hemen

AIXA. Aixa, 1998

Geroan / Ekiñez

ZALANTZAK. Xabaltx, 1998

Amoros

LURRALDE ZILARRA. Oihenart, Maddi / Arotc, Michel,  1998

Lürralde zilarra / Gaü beilako eleak

EUSKAL LABEL. Sustraiak, 1998

Xardina kuzkuz / Aski

ADISKIDEER. Bordaxar, Jean, 1999

Hur geldiak

HARRAPA AIREA. Txo, 1999

Santxo 98

BASQUE ELECTRONIC DIASPORA. K-Abha, 1999

Diote

XIBEROTARSAK KANTÜZ, 2000

Kolorez / Outside the world

HEMENDIK AT, 2000

Herri Urrats kantua

BARATZE BAT. Berzaitz, Pierre Paul, 2000

Larrazkeneko koplak / Aski balitz