Itzalen tektonika

ITXARO BORDA

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2024 Itxaro Borda

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2024ko apirila

Edizio hau: 2024ko apirila

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

           Galdu

Memoria, hitza, udaberriko hatsa,

Galdu esperantza eta malenkonia,

Beldurra, ahalkea, amodioa

           Galdu,

Galdu bidea eta jakitatea,

Kaosaren ideia, zehaztasuna, zazpiko

Bihotza, zeruaren deia, botere

Nahikundea galdu, zerrendak egiteko

Mania, kidearen berotasuna,

Erretreten erreformako bataila

           Galdu,

           Galdu norberaren baitako

Haurraren dolorea, nortasun agiria,

Abandonua eta amaren soa, seiko

Urrea, oroitzapenak, otoitzak,

Txikitako infernuaren izua, intsentsu

Usaina eta hil-zeinuen joaldia,

Hire eskua galdu,

           Umearen irria, sabeletik odola,

Wifi seinalea, mediku hitzordua, topoa,

Uhinaren mehatxua, sexuren baten hezea,

Pobreziaren zilarra, Col.lapseren tenorea,

Utzikeria eta dolua

           Galdu,

           Burua apaltzeko joera,

Eguneko tao lezioa, lauko ordokia,

Norabide argia, etsimendu modernoa,

Ihesaren tentazioa

           Galdu,

Galdu herioaren mentura,

Maitasunaren balizkoa, elkartasunaren

Hiruko kemena

           Galdu, galdu, dena galdu

Eta eternitatea irabazi.

ERREPLIKA 3

Bizia pasatzen dugu

Maitatuak izaten saiatzen

Ez dugularik

Ikasi geure buruak

Maitatzen.

KM 0

Bogatik Patrira luzatzen dira

Bidegorriak hemen,

Berotasun eta maitasun bila.

           Barran, itsumendi, Tiresias:

           Aski dakin

           Bizitzen badakin.

Ez dakigu errealitatea nola irakurri.

Letra txikiak engainatzen gaitu.

Larrua jotzen dugu ate kantoietan.

Zulo bat irekitzen da ezerezean

Eta handik jazartzen zara.

Nire bila jin hintzen. Ilunpea zunan.

Appa hi! aplikazioko lehen galdetegiari

Arrapostu zuzenak eman hizkiola

Erran hidan.

Ohean odol tatxa bi. Ilunpea zunan.

Maria Nicolauren sukalde-errezeta bat

Egin ninan afaltzeko, txibia saltsan

Eta kale aza egosia.

Mihise almidoituak. Ilunpea zunan.

Hire gorputza ferekatzen ninan amodio

Eskasez, mapetatik ezabatu hiri bat

Izan bahintz bezala.

Ez nekinan maitatzen. Ilunpea zunan.

Larruak esku ahur kolpatua erretzen zinan

Eta kolibriaren lau malkoak ez zitunan

Aski sutearen itzaltzeko.

Aurikularretan

Einstein on the beach entzuten dun

Mukuru betea den autobus honetan:

Nora doan ere

Ez dun axolarik

Zergatik kezkatu

           Harmonium sotilak

Norabidea finkatzen duelarik.

Hatza pantailan, soraio...

Muturra aluan, gosaio...

Zenbakiak eta musika notak

Txirikordatuz,

Denboraren banaketa

           Infinituaren zilarraz

Jabetzen haiz.

HÔTEL DE PARIS

Logela zuri-urdinaren hertsian

Ongi nago azkenean:

           Ohea badut eta wifia.

           Ihesean abiatu naiz berriz

Eta zure udako amodioaren dolua

Ekarri beharko dut bihar.

Geltoki aitzinetik pasatzen dira

Autoak zarataz, eta urrunean,

           Larrun biluzia.

           Begiak zerratzen ditut

Eta zure soaz oroitzean badakit

Mantaleta jantziko dudala.

Itsasotik datorren haize gaziak

Larrua erretzen dit. Largoan ez dut

           Balearik ikusi:

           Zazpi lerro etzaten ditut

Paperean, itsura, zuzendu gabe,

Zure bihotz eskailak bailiran.

Portura jaitsi naiz urrats galduan.

Txoriak alarauka ari dira gauean.

           Brullarta altxatuko da

           Eta gure irrien denbora

Itzal gorrituko denean hiriko farolen

Garratzak hormatuko nau.

Itsas belar lehorren artera jauzi

Eginen dut, zure memoriaren

Altzora bezala...

           — Baina zaude pixka batean.

N. B.rentzat

Ni naiz askotan barre eginarazten dizudana

Txiste txar bat edo beste ezpainetan

Zartatzen zaidanean.

Ni naiz askotan negar eginarazten dizudana

Agerpenik eman gabeko joan-etorri

Antzuetan galtzen naizenean.

Ni naiz askotan dardara eragiten dizudana

Ulertzen eta onartzen ez dituzun eleak

Aurpegiratzen dizkizudanean.

Zu zara askotan leize hegira nire bila

Etortzen zarena, suizida jartzen naizen

Arrats apaletan.

ERREPLIKA 2

Otsoak barranda

Eta soilik ilargia uluka

Dabilen gauak badira.

KM 0

STAYING ALIVE

Iruneko Ibis hotelean

                                  I.

Euria ari du: ipar haizearekin batera kantari dabil.

Gosariko gelan ekialdeko garraiolariak —batzuek beso

Aitzin tatuatuak dituzte, besteek hipster bizarrak—,

Neguko turista familia nuklearrak eta ni bezalako

           Bakartiak,

Pello Lizarralderen nobelaren bateko

Azkorriko giro uherreko

Argitasun grisean itoak:

           Bakartiak

           Isiltasunik handienean.

Euria ari du: itsaso aldetik datozen su-mihi

Urdinkarak zilar egiten ditu lainoak. Emigranteak

Autobus geltokietako aterpeetan daude elkarren

Berotasunaz elikatzen eta ni bezalako

           Bakartiak,

Pello Lizarralderen nobelaren bateko

Pertsonaiak bagina bezala,

Itzal eta ilun artean:

           Bakartiak

           Karrika hutsean noraez.

Euria ari du: Bidasoa aldeko kontsortzioko hiriak

Troxatzen ditu hezetasun hunkigarri horrek. Exiliatuak

Oro jadanik Unamunoren urratsetatik abiatzen dira

Gaua pasatzeko leku bila eta ni bezalako

           Bakartiak,

Pello Lizarralderen nobelaren bateko

Espektro urrumatsuen saihetsean,

Hau guzia zertarako den galdezka:

           Bakartiak

           Epopeia umilok idazten.

             II.

Hondarribitik ikusten

Da Txingudiko badia

Zeruko euriaz husten

Itsas grisaren habia.

Irun azaldu da berriz

Ateri bulta batean

Eta beltz bat eske irriz

Hor Alcampoko atean.

Hendaia ez dago urrun:

Denek dugu pasatuko

Frontera gorria zurrun,

Lotsari eginez uko…

Lur hobe baten ametsa

Badabil neguan dudan,

Esperantzaren kiretsa

Halaber bizirik mugan.

                         III.

Ez duzu negarrik egin

Etxea eta iragana gibelean utzi dituzunean

Egun oroz horrela da

Zure nortasun puskak galtzen dituzu

Itzulerarik gabe:

           Ez duzu negarrik egin.

Ez duzu oihurik bota

Lan orduetan zirika latza jasan duzunean

Egun oroz horrela da

Etengabe apalesten zaituzte

Errespeturik gabe:

           Ez duzu oihurik bota.

Ez duzu nehor aurkitu

Esku hutsik eta bidez bide abiatu zarenean

Egun oroz horrela da

Zain hantuak eta hiztegiak husten dira

Erranahi zehatzik gabe:

           Ez duzu nehor aurkitu…

           Zauriak zabalik bizi gara.

Negar zorian. Ezer ez dela betirako jabetu ezin.

Egiazki zer desio dugun jakin gabe. Utzikeriaz.

Auzoak zer erranen duen beldurrez.

Maila emango ote dugun kezkatuak.

           Zauriak zabalik bizi gara.

Hatsa arriskatzen dugu itxurak zaintzen saiatuz.

Oihu zakarra hortz artean abandonuaren bidean.

Ordezkapena porrota da

Ez baita zendu batekin lehiatzen ahal:

Isiltasunak hiltzen du.

           Zauriak zabalik bizi gara

Eta gantzuak

Berdinduko ditu

           Ebaki idorrak.

Fede totala desiratzen dugu,

Galderak eta eguneroko usteak baztertu

Eta ilusioz troxatu

Segurtasun finkoan bizitzeko.

           Eskakizunik egin gabean ere

Erantzunak eduki ditugu beti eskura

Eta hitz leunak ahora.

Ez dugu haizetea maite.

Buztinak balio du doloreak estaltzeko.

Iratzargailuek martxa militarrak jotzen dituzte.

Labanak zorrozten ditugu

Eta otoitz premiarik ukanen ez dugun

           Egunaren zain gaude.

ERREPLIKA 1

Hitz egiten entzuten banauzue

Nire hitzak dituzue entzunen.

MARCELA DELPASTRE

Eguzki beteak urtu ditu goizaldeko izotzak.

Sukar baten moduan esnatzen da haran urdina.

Txori batek zerua zirrimarratzen du.

           Urdina, zuria, beltza,

           Egarriaren koloreak.

Pagadiaren erdian norabidea asmatzen dabil.

Udamineko mediterraneo usaina dauka basoak.

Laba-minean errotu da goroldio fluoreszentea.

           Berdea, zuria, beltza,

           Galtzearen koloreak.

Urruneko mendi harroa zutuntzen da horizontean.

Argi aurka, ortzi-muga ikusten du astiro karmintzen.

Basaltozko lautadaren isiltasunaz harritzen da.

           Gorria, zuria, beltza,

           Munduaren lehen gaueko koloreak.

BIGARREN GUTUNA
BITORIANO GANDIAGARI

           Urbiatik jaistean

Zuk ere goretsi zenituen txoriak

Entzuten ditut:

Zuhaitzen itzaletik nabil

Eta elorriak loretan ikustean

           Esker onezko salmoak

Kantatzear nago.

           Urbiatik jaistean

Ongi sentitzen naiz, pagoen maldan

Soseguan bezala,

Arriskutik kanpo, elorri artean

Etzateko gogoz:

           Esker onezko salmoak

Kantatzear nago.

           Urbiatik jaistean

Goribar baserriko alabaren soa

Gurutzatzen dut.

Errotik beretik bizitza

Etengabeko ihardukia dela

Sumatzen du elorriak:

           Esker onezko salmoak

Kantatzear nago.

           Urbiatik jaistean

Lantzurdak eta hodei eskuzabalek

Harrapatzen naute

Eta elorri sasitzarretan aterpea

Bilatzen dudanean

           Esker onezko salmoak

Kantatzear nago.

           Urbiatik jaistean

Munduz eta bakartasunez

Hanturik nator irri xoxo batekin.

Opari-dendan Elorri erosi dut

Eta bi eguzki-lore itxurako brotxa

Bilobentzat, zorte on ametsez:

           Esker onezko salmoak

Kantatzear nago.

           Urbiatik jaistean

Basilikan sartzen naiz isilik

Elorri emankorra eskertzeko.

Arantzazuko amari ene dei mutua

Luzatu orduko fraidea ondora

Etortzen zait: ixten dugu...

ARGITASUN BETEAREN
EHUNDURAK

Dansaneuko adiskideei,

esker onez

                       I.

           Argi-isuriak irentsi zaitu.

Portuan gora zatoz musikarik gabe.

Behiak eta larreak egarri daude.

Erraldoiak dira harriak,

Lehergarriak harkaitzetako plegu

Izugarriak, dolore tektonikoen

           Lekuko.

           Ur ona edan duzu

Bihurgunez bihurgune. Alta aho-sabaia

Idor dagokizu oraindik ere

Eta lur honen hiztegia osorik

Hurrupatuko zenuke.

           Eta gauaren erdian

Lepoa hausten duzu izarrei begira.

Geografiaren larderiatik aldendu zara.

Antzinako itsasoek gordetzen zutena

Distira dabil zeru beltzaren

Sakonean. Iluntasunari irri

           Egiten diozu:

           Humanitatearen

Altxorrean zaude, zure bizitzan

Hirugarrenekoz.

                             II.

Eguna altxatzen da zohar, gailurrak zurituz.

Lainoak ere hor daude Son aldean zelatari

Eta kerubinen begi askoak geroaz galdeka:

Ez dut galduko eskua.

Ez dut galduko bidea.

Nire baitako lengoaia arrotza

Galerna bat da.

Bonaigua portuan behera dator haize uherra.

Harrizko mamuak esnatzen dira eliz atarietan.

Isil-isilik nago eta gaur gure eguna izanen da:

Ez naiz jausiko berriro.

Ez naiz jausiko sekula.

Nire baitako infernuen suak

Ikatz egingo zaitu.

Diozu: hemen erre zuten lehen sorgina.

Zeure burua estimatzen jakin beharko zenuke.

Iraganeko bihotzek izu kolpeka jotzen dute.

Ez dut etsiko: hor zara.

Ez dut etsiko, jakizu.

Nire baitako desio ubel aseezinak

Klikatuko gaitu.

             III.

Mundutik urrun

Baina munduaren zilbor

Korapilatsuan

           Nago zutik

Monasterio eroriaren

Erdian.

Harri meta baten

Gainean jarriko naiz

Idazteko

           Hiru absideetatik

Batean ene antsia

Gordetzeko.

Hamaikak dira

Hamaikagarren mendeko

Egoitza isilean

           Txoriak eta

Ulu beltzak orroaz

Haize apur batekin.

Ehunka olerkarik

Nabaritu zuen

           Hemen

           Nik gaur

Dastatzen dudan

Harrien bakea.

Erabaki dut, hor,

Eremita harpearen parean

Gabetasuna maite zuten

           Anakoreta haien

Antzera bizitzen

Saiatzea.

Eta noizbait hiltzen

Banaiz heda ditzatela

Ene errautsak

           Sant Pere del Burgaleko

Monasterioaren inguru

Mineral hauetan.

Bitartean

Zazpi hostoekiko haritz

Abartxo bat

           Bildu dut,

           Lur honetako

Itzaletan betirako errotzen

Naizenaren ikur.

*

           Indar isila.

Hormen bakartasuna.

Lux Mundi epikoa.

Soaren jatorria.

           Nola aitor

Zenbat maite dudan

El romànic català

Deitzen duten

Eliza-estiloa.

           Maite dut

El romànic català

Ni ere estilo

Horretakoa

Naizelako.

                 IV.

Gorputzak geruza mineralen

Moduan plegatzen dira

Taula gainetan.

           Bat-batean lagunak

Aldamenean hip-hop dantza

Mugimenduak egiten ditu.

           Adinak ez du

           Muntarik,

           Muntarik ez du

           Adinak.

Oheko zetazko mihiseak oro

Plegatzen dira gauean

Auhen eta intziri.

           Aztiaren xuxurla

Entzun da TikTok film

Baten luzeran:

           El meu clítoris

           És fantàstic,

           Fantàstic és

           El clítoris meu.

Dena erran daitekeen mintzaira

Dabil bidaidearen ezpainetan

Etengabean eske.

           Eskuzabaltasunaren

Gramatika harilkatzen

Dute eguneroko

           Hitzek, aditzek

           Eta hiztegiek

           Gatiba ez

           Ditzaketen

           Plazer

           Putzuek.

                                 V.

Hartz erakusleak, amets ehiztariak, igarle kalakariak

Elkarrekin mintzo dira Whatsappez

Auñamendi katearen buru batetik bestera.

           Anarik egokitzen du Raimonen

Jo vinc d’un silenci antic

I molt llarg

           Eta orduan

Plaka tektonikoak bulkari dabiltza

Bihotz magmatiko etsiak jotzeari ekiten dio

Isiltasuna aipatzean begiak bustitzen zaizkigu

Zinominoak irri herabe bihurtzen dira

Herioaren espektroa urruntzen doakigu

Iragana lausotzen da eta

Izenik ez duen garai berri bat zabaltzen:

Hartz erakusleak, amets ehiztariak, igarle kalakariak,

Bizkarra makurtzen dugu, itzalak galtzen ditugu,

Baina hemen gaude,

           Auñamendiko.

              VI.

A Carles Porta,

el meu professor

de català

           Ikasi

Hizkuntza bat, elerik ele,

Tor non dagoen

Jakiteraino.

Gure mendietako

Misterioak

Kontrabando bideetan

Bilbatzen dira

Eta bi anaia

Pataskan ari lur puska

Batengatik.

Ez naiz etxea uztearen

Krimenaren

Susmagarri bakarra:

Banan-banan joan ziren

Guztiak

Etorkizun hobeago

Baten ametsez.

Eta ni, engoitik,

Hizkuntza bat ikasten, elerik

Ele, hain bakarrik,

Galdua, haran

Eta ur-geldoen artean,

Gure aitzinekoen

Etorkizun hobeago baten

Ametsak egiaztatzera

Eta unatu arte ibiltzera

Kondenatua.

              VII.

Ez onartu ezer

Onartzea aholkatu dizutelako

Edo zergatiko galderarik

Egin gabe.

Ez beldurtu

Denbora ahituko zaizulako

Beti egongo baitira

Goiz nabarreko

Orduak.

Geriza itzazu

Zure inguruko jendeak

Itsasoak eta lurrak

Adiskideak ere sekulako

Direla sinetsiz.

Sekulako geldi dadila

Sant Pere del Burgaleko

Haritz abartxo hau

Azken erabakion

           Jakile.

EPIZENTRO

Ene izpiritua indartsua denean

Amildegi honek

Ez nau gehiago amilduko.

AMAIA LASA

ITZALEN TEKTONIKA

           Hamalau urte nituen.

Samin eta zeregin artean nenbilen.

Gogoratzen dut

           Idaztea niretzat

Hil ala biziko

Kontua zela.

Maitasunak izutzen ninduen.

Ez nekien nola gerturatu neskaren aldera.

Herabea nintzen. Hitzik gabea.

           Idaztea niretzat

Hil ala biziko

Kontua zen.

Behin, gaua pasatu nuen harekin,

Hunkimenik ez ilunaren amildegian.

Isilik egoten dakien lastozko izakia naiz,

Munchen garrasia.

           Idaztea niretzat

           Oraindik ere

Hil ala biziko

Kontua da.

Itsasoari begira gaude,

Urrunean nonbait balea ikusiko dugula esperoan.

Eta oihuak auzoko dorretik.

Marinelak uretara ernatzen dira berehala.

Etxeberriren otoitzetako bat marmarikatzen dute

Sakon abisalen abaroan

Mamuaren sabelean ez hondatzeko.

           Besteok,

Plazaren erdian

Noiz itzuliko diren

Itxoiten.

Enbata dator largotik.

Txori ausartak uhinekin lehian ari dira.

Itsasoari begira gaude

Iragan denborak gogoan

           Antzinako itsasturi kasko gogorrak

           Nora joan diren eskatzen.

Idazketa baino lehen

hor ez dagoen zerbait aurkitu.

Horretan datza idazketaren gozamena —izua—:

ekarrarazten duen hori ez ezagutzean.

ANNIE ERNAUX

Hitz gutxirekin

Erraten dut

Biziarazten nauen

Mundua:

           Axularren

Sagarroiaren ondorengo

Zuzena naiz, trauskila

Eta ezjakina,

           Erditzean

Periduralik gabe sufritzen

Jarraitzen duena.

Hitz gutxirekin

Estaltzen dut

Orainetik higamenera naraman

Mundua.

Hitz gutxirekin

Gozatzen dut

Orbaina.

Bistaz ezagutzen dudan gizon

Izutua hurreratu zitzaidan

Herenegun:

           Ba al dakizu zein den iodoaren

Indize atomikoa?

Ihardesteko betarik ez zidan utzi

Eta zubian gora abiatu zen

Ukabila zut-zuta

           Bost hiru berrogeita

Hamahiru errepikatuz

Lau bider.

Azokara nindoan oinez

Mariupol hiria arrasatu zuten

Azkorri eguzkitsu hartan:

Jakin beharko nuen.

Gurbilaren dardara

Eremu izurtuen arrakaletan

Hedatzen da,

Hedatzen da

Gerra iragarrien materia urrintsua

Bezala

Amodioak hustu

Lurralde etsituetan,

           Gurbilaren dardara

           Ezintasunaren

Bihotzean:

Oka egin ezan oka!

Disgustuaren olatua,

Arrastiriko argitan

Uztai…

Familiako argazkiak begiratzen gabiltza.

Behatz puntaz ferekatzen ditugu

Aspaldian hildako arbasoak.

           Begi izkinatik lerratzen den

Negar anpuluak itoko du

Elkar sosegatzeko asmatzen dugun

Jatorriekiko fabula:

Sendi sendoak ziren,

Gerlari ohiak eta neskame langileak,

Kopetarik sekula okertzen ez zutenak.

Hemen dira zuri-beltzean

           Etzanak.

Grabitatearen indarraz gain

Ez dut inongo sustrairik nahi.

OLATZ SALVADOR

Saharako hondar hautsak okrez estaltzen du elurra.

Martxoko egunetan Marte planetan gaudela dirudi.

           Bakarrik, galaxiaren erdian.

Berriz sortzen garelako sentsazioa dugu.

Konstelaziorik ez mikropartikula lainoetan,

           Gu, bakarrik, galaxiaren erdian

           Galduak.

Espazioa den okre koloreko

Ama-ontzia urratzen denean,

Ez dut atera nahi.

Baso erdika berotzen den herri batekoa naiz.

Mozkortzea lortzen dugu ardotxoak hurrupatuz.

Ostatuak dira gure aizolbeak.

Hitz erdika sutan jartzen den herri batekoa naiz.

Gorrotoaren ezpondako haserre biziak urkatzen gaitu.

Hiztegiak dira gure aizolbeak.

Malko erdika amiltzen den herri batekoa naiz.

Barkatzerik eta iraganarekiko damurik ez dago.

Hilerriak dira gure aizolbeak.

           Bidaia luzea egin dugu.

Betidanik ezagutzen ditugun bazterrak

Arrotz egin zaizkigu,

           Arrotz gu ere

Musukoak soinean.

Odesako harmailetan

Tiroak berriz eta Volga aldean

Guztia galdu duen

           Idazlearen ihesa

           Ekialdera.

                      Ekialderago.

Bizitza ezindu da epe horretan,

Denboraren zurubi bekaitzean

Zintzilikatu,

           Itsaso hilen ertzetako

Jalkin zitaletan

Sedimentatu:

           Ekialdean ditut nik ere

Kausitzen ezpainetara auhen moreak

Ekartzen dizkidaten

           Hamalau ezpalak

Eta pikoak.

           Suzko mihi antzeko

Aditzak eta sintaxi unatuak

Bilatzen ditut

Erreferentziarik gabeko

Mendekosteko

           Argi zirrintetan.

Biblia bat ohe kantoian.

Fusil kargatua nire belaunetan.

Zure aiduru nago:

           Etorkiaren liburua

Hondar orrialdetik hasten dut.

Fusil kargatua belaunetan.

Etorkizunik ez dut.

           Baina nork du?

Poema bakoitza

Infinitu puxika bat da,

Tentsio betean

Kordokaren erranahiaz

Esperantzetan.

Elur euria egin du agorril goiz honetan:

Ez da haluzinazioa.

           Amuak airera

Botatzen ditu

Eta ez du hotzik

Sentitzen:

Hamarrak dira.

Abiatuko da, kopeta apal,

Arreba-erdiaren bila,

           Tribuaren hariak

           Jostorratzaren begitik pasa

Eta haurridetasuna deituko lukeen

Oihal zaurgarria konpontzeko,

Elur euria egin duelako agorril goiz honetan.

Raquel Senrarentzat

Zintzur izugarriek aurtiki

Material piroklastikoak

Dira hitzak:

Paperean hedatzen direnean

Jarioaren zepoan harrapatzen

           Eta lehertzen

           Gaituzte.

Laba harriz eta basalto hautsez

Mineralizatzen dituzte

Fusio puntuan diren

Poemak:

           Digresioak eta eskoriak

           Bilakatzen gara.

           Egunen batean

Magmabegia hormatuko da

Eta bideari lotuko gatzaizkio

Funtsean garen horren itzalari

           Uko egin gabe.

Lausengu eta laido artean jardutearen faltaz

Ez dakigu gehiago zer pentsa.

Haizeak etxe aitzineko zurzuriak

Balakatzen ditu eta itsaso aldeko aireak

Antxoa usaina dakar:

           Negua joan da,

Osin aldean

Bi zapata huts abandonatu

Eta kaosaren tentazioari

Men eginez.

Dagoeneko

Ogiaren ordez

Herdoil pusketak baizik

Ez daude zure zarean:

Suak bigundu burdinaren kiratsak

Atrapatzen gaitu

Amaieraren zapore mikatza

Ahosabaian iltzatuz:

           Balizko errotetan

           Irinik ez...

JAUZI (1571: Leiz) izkiriatu du eskuz

Mahai urintsuaren izkinan,

Burutik jauztear.

Papera zimurtu eta

Erran du:

           Ez dakit sekula

Zer hauta

Mendeleieven taula ala Euskal

Hiztegi Etimologikoa,

Zartagailu hutsak

Biak.

Irudimen surrealista eta errealismorik hitsena

Ezkontzen dira gure urratsetan:

Aztarnak abandonatzen ditugu zoruan.

Eguzkia altxatzen da goiztiri nabarretan

Ibaiaren azala pastel koloretan margotuz:

Arrantza-ontzi bat doa eratorrian itsasora.

Materialitatetik immaterialitatera iragan da

Egunaren argitasuna, ezerezaren hondo

Gabetasuna kakotx artean gatibatuz.

Gibelekoz aitzinatzen gara

Errautsean uzten ditugun hatzak

Ezabatu asmoz.

Zaharrak, gazteak, katuak, peluxezko hartzak.

Hain gutxi hartu dute ihes egin dutenean.

Piano desafinatu baten soinuak oroimena

Iltzatzen du espaloiko zartagailu ezpaletan.

Trenak errefuxiatuz beterik dabiltza.

Zaharrak, gazteak, katuak, peluxezko hartzak.

Hilotz lerroak kalearen erdian barreiatuak.

Haizeak dakar ustel usaina. Haizeak daroa.

Neska txikia bere ama hilaren ondoan negarrez.

Zaharrak, gazteak, katuak, peluxezko hartzak.

Bidaiariarekin ingelesez saiatzen da gizona.

Ezkerreko besorik ez du, alai dabil alta.

Infernutik datorrela. Hori dela infernua.

Kolpatua, bere zauriaren errudun bakarra

Bera dela sinesten hastea. Hori da infernua.

Zaharrak, gazteak, katuak, peluxezko hartzak.

Piano desafinatu baten soinuak irautera…

Sahatsa lili dago.

Abesti meharrak entzuten ditut

Eztarri larrutuetatik

           Jazartzen:

           Eguraldiak ez omen du

Gezurrik erraten.

Ikusten dugunaren gibelean

Elementu egiagoak

Daudelakoan gaude,

Baina ikusten duguna

Baino ez da,

           Ehun mila iruditan

           Deklinatua.

Plaza honetan bertan ikasi nuen

Bezperan bi tiroz

Erail zintuztela:

           Kioskoaren harmailetan

Jarria nengoen.

Laguna hurreratu zitzaidan

Ez zela ezer gertatzen

Berretsiz.

           Orduan hasi nintzen

Mamu erakargarria zegoen

Koraletik aldentzen,

Isiltzen, gesaltzen, hiltzen

           Nire aldian,

Kioskoaren harmailetan

Plaza honetan bertan.

Hainbat urte eman ditut desertuan

Intsektuak eta sable porroskak irensten.

           Gaztigua merezi nuen.

           Egia da.

Eguzkia sutzen zenean

Gamelu karabanak segitzen nituen

Oasi amestuetaraino.

           Gose eta egarri nintzen.

Hainbat urte eman ditut lur hutsean

Handik ateratzeko bidea ezin zulatuz.

Itsumandoka.

Argi zirrintak piztean palmondoaren

Maldan gelditzen naiz:

Basamortua

           Ene etxea da.

Tigreak

Maite du harrapakinarekin

Luzekiro jolastea

           Halaber zuk nirekin

Gorputza dolorez

Eta atseginez

Amiltzen zaidan

Istantean:

Ez dut ahantziko

Zure aberezaletasuna.

Aizkolaria bezala ari naiz

Euskaltzaindiaren Hiztegiaren enborrean

Sakeak irekitzen: olerkiak

           Ezpalka jaukitzen zaizkit

Larre gabetuen eremuetan

Sakabanatzeko.

Enbor beraren ezpal ezberdinak:

Aurrizki oldeek udaberriko saparen

Heze sarkorra daroate

           Eta egur beilegiaren bihotzean

Ageri da ur hegiko zuhaitzaren

Korapilo ilunkara.

Ezpal bakoitzarekin etzidamuko

Bere etxe-bilduma eraikiko duela

Sinesten duen aizkolaria naiz.

Definizio zehatzeko

Hitz umezurtzekin.

Hitz eratorleen sagailoan.

PAUL CELAN

Hizkuntzak makurtu behar luke

Itzalez itzal gerra eta maitasuna aitortu

Eta eskuizkribuak

Aitzintoka deszifratzen

Saiatzen dena

Gerizatu.

Poetak dio:

Bego hitza ilunean

Bedi hitza iluneko.

           Hor dago

           Jadanik

Iragarpen likitsen sasiko

Bidea hutsean

           Aztoratzen.

Idazteak

Balitz balego eta balu guztiak

Soka bakarrean bilduz

           Biziak eta hilak

           Korapilatzen ditu.

Emaiozu zentzua hitzari.

Emaiozu itzala.

Nire espektroak

Espazioa behar du,

Espazio

           Minimala.

Ada Vilaroren ohorez

           Zure gorputzaren arrosa

Izotzezko mingain zurbil arriskutsuaren

Babesean datza

Hotzak erretzen du

Hotzak sutzen gaitu

Hotza dator esku ahurretara

           Sumendi hilaren belztasuna

Zurrupatuz.

Ipar haize labainkorraren ufakoa.

Bihotz pilpira metronomikoak.

Glaziarrak urtzen direnean,

           Apokalipsia markatzeko

           Ur tantek zoladuran egiten duten

           Soinu umela.

Eta bat-batean zerutik jaisten da

Odol euri bat

Izotzaren mingaina gorriz

Tindatzera.

           Dadoak bota ditugu:

           Seikorik ez,

Hotzez dardarka dabilen

Gorputz biluzi

Bat baizik ez,

Oinatz baldarrez

Sumendi hilaren belztasuna

Desafiatzen.

Hilko al duzu behingoz garunetan etenik

Gabe kalakaz ari zaizun irrati deabru hori?

Hizkuntza arrotzak nahasten zaizkizu

Erranahi zuzenak uhertuz.

Etzan eta ingura. Dantza pikoa ohe hutsean.

Auzoa entzuten duzu larrua jotzen

Eta bainugelan kanilaren xortaka elkorra.

Insomnioa isiltasunean.

Komentarioak. Metafisika merkeak.

Literatura literaturaren gainean. Iritziak.

Kritika zuzenak. Desbideratzeak. Oroimen

Zitalak. Ahalkeak eta insomnioa.

           Harrizko lehoiak

Eliza erromanikoaren leihoan zaindari.

Piztiek larderiatzen dituzten izaki ahulak

Ikara daude

Begirik ez dute

Eta kale hertsietan

Beilari etsiak dabiltza otoitz kriptikoak

Marmaratuz.

           Erdi Aroko zubiaren erdian,

Zutoin baten oinetan

Ikusten dira

Lau emazte eta itsu bat

Talmud higatua gainbegiratzen

           Egia bertan aurkituko

           Balute bezala.

           Llaç groc-a udaletxeko

Fatxadan eta zure telefonoaren memorian

Notatu duzu

           Aniré a Besalú.

Han izanik

Hona zara.

Arbasoek kontatu ipuinaren arabera

Harilkatzen da nire etorkizuneko bizitza:

           Irudipenaren aurka altxatzen da

           Frogaren egitura osoa.

Epaile dator zure egia.

Historia zornatu zaigu.

Lekurik sekula ez duen fantasma naiz. Falta

Denaren zigiluak ixten du nire etorkizuneko

Bizitza. Denboraren printzipio nomada

Bilakatu nahiko nuke,

           Alderrai ibili,

           IGN kartarik gabe.

Idaztea

Paduretan trabatu eta trabatuko

Denaren arteko lokailu susmaezina da,

Maiuskularik gabeko mamuak

Kantatzea.

Mintzapraktika, Olot

Ostatu batean sartzean,

Edozein herrialderen sabel sakonean

Toteltzen goaz:

           Eguerdian, adinekoak barran,

Garagardoak hurrupatzen,

Eta zerbitzaria goraki

Bere asteburua kontatzen.

Amodiozko istorio berrien aldaxkak

Loratzen sumatzen ditugu

           Behatz hezurtu batek matelan

           Behera datorren malkoa

Lehertzen duenean.

Balizko arroztasuna ahanzten dugu

Eta kameleoien moduan

           Ohiko bezeroen kapuluan ohatzen gara

           Non etxean bezala?

           Izaki bakoitzaren epika kabitzen da

Edozein herritako ostatu arruntetan.

Mutuaren mudantza.

Ez zara gelditu. Ez zara isildu.

Esku batean, haren bihotza,

Eta bestean puñala,

Lanputsa.

Itzultzea

Enpatia ariketa bat da:

Ez naiz inoiz

Itzuliko.

           Hitzak

Galdatzen ditut burdina

Bezain gori munduaren

Errautsak bil ditzaten

Soiltasunez:

           Hitzak

Uhar tropikalak dira

Ahur kolpatuak

Udako oihan-suak

Etxe trinkoetako leiho

Zabalduegiak

Haserre irentsiak

Maitasun bazterretsiak

Hiltzeko beroak

Xala pantailan ikusi

Eta Bobin irakurri

Bitartean

           Hitzak

Idazten ditut burdina goriz

Nire larru minberaren

Hedaduran

Eta munduaren

Errauts amnesikoa

Naiz

Betiko.

Zutabearen hamalaugarren lerroa

Idazten ari nintzenean

Lehen zazpiak ezabatzen

Ikusi nituen,

Letraz letra

Hitzez hitz:

Tinta urdina

Kaosaren muskerrean

Batzen ikus nezakeen.

Botatu nahi nuen

Herdoilak jan aingura

Paperaren hondamendira,

           Baina ezin,

Metastasien musikak

Hutsaren arkitektura inarrosten

Zuen etengabe,

Letraz letra

Hitzez hitz:

Bizitzea hori zela

Ohartu nintzen,

Idatzi arau

Elerik ele

Zutabearen eremuan

Itotzea

Igeri egiten

Ez dakidalako.

ERREPLIKA 1

Ura hain hurbil ukan eta

Bustitzen ez dakigunak.

MIREIA CALAFELL

HARANAK & UR-JAUZIAK

                         I.

Hodei laranjak datoz itsaso aldetik.

Kez eta errautsez kargatuak. Itsugarriak.

Kolibriaren hegal mikroskopikoa sutan

           Dago.

Begiak begiari negarra ukatzen dio,

Ahoak ezpainari hitza eta urratsak

Oinari lurra. Memoria, oreka

           Galtzear.

Hodei laranjek itsas argia irensten dute.

Erlauntzak gorriz beztitzen direla erran digute.

Infinituki txikiena etsai bihurtzen doa

Eta gure haurtzaroko oihana

           Suhar...

                                 II.

Bausen, 931 m

Nehork bilatzen ez duen haur galdu bat zara.

Hizkuntza amildua zure ezpainetan hiltzen da.

Ez zara gehiago ihardukitzeko adinean.

Malda pikoetan gora doazen xendetan zabiltza.

Haur galdu hura zara malkoak jada mateletan euri.

Josep Condo Sambeaten otoitza duzu sakelan.

Otsoak hezi eta hartzak hazi haur galdu bat zara.

Alide Sansen arbelezko kantak xuxurlatzen dituzu.

Urrats bakoitzean berpizten zarela sinesten duzu.

Eternitatea agudo pasatzen da bi mila metrotan.

Maitasuna hondorik gabeko putzua dela badakizu.

Haur galdu haren itzala zara Bassa d’Oles hegian.

             III.

Bossòst, zortziak eta laurden

Urak ez du gelditzerik

Ez eta dolu izpirik:

Ez dakit nola pasatu naizen

Biziaren saihetsetik.

Leiho azpian Garona

Ederraren kanta ona,

Beret aldetik isurtzen dela

Ekartzen du zoriona!

Amets gaiztoa dut egin,

Gau ilunaren zeregin,

Izu zakarra agertzen baita

Dolorearen atsegin.

Hodeiak zeruan gora:

Grisetik urdin zokora

Tinta beltzezko hitzak idatziz

Iragaten dut denbora.

Berdetasunaren dantza

Bertikalaren zalantza,

Iruditzen zait hor nagoela

Amaren altzoan antza.

Etorriko naiz udaran

Buru arin eta karan

Nire suminak nondik datozen

Erranen didazu, Aran...

Eta xendari lotzean

Eki zirrinta hotzean,

Urtzera noa, argi izpia

Marra heze bihotzean!

                      IV.

Es Bòrdesko plazan

Ikusi zaitut atzo nahigabetua,

Uharraren meneko, arras trantsitua,

Bertigoaren mugan, eskua zabalik

Aitzina ari zinen deliberatua.

Artiga Lin aldeko uraren mendea

Burrunba eta hagun, infernu hegian,

Bakarrik zinen galdez: non dago jendea

Anetoren azpiko ibaien begian?

Sentitu duzu azkar basoaren hatsa,

Euri xorta bederak zekarren indarra

Eta gero luzatu dukezu urratsa

Arratsalde beteko tximisten pindarra,

Amodio joanen itzalaren baltsa:

Ekaineko euriek pizten dute garra!

         V.

Salardú, joan zaizkigu

Laino zurbilak

Troxatzen ditu

Mendi hurbilak:

Ahal balitu

Bihotz gurbilak

Pozez loditu!

Istant batean

Dena zintzilik

Dago atean:

Oraina hilik

Joan da katean

Isil-isilik...

Hasi da uda

Zure hitzekin

Ezin dut duda:

Kantu batekin

Beti heldu da,

Uros zurekin!

                           VI.

Bruno Latourren memoria,

Eth Pomer *** Vielha

           Euria egin du egun ere.

Ikasi dugu engoitik aterkirik gabe ibiltzen

Eta gure segurtasun beharrak ahanzten.

Urrez okitu arratoiek abandonatzen dute jada

           Hondatzen doan ontzia.

           Euria egin du egun ere.

Larderia pean gabiltza, usteltzen doalarik

Miliardunek pribatizatzen duten lurra.

Udaberrian, larrazken usainak itotzen du

           Hondatzen doan ontzia.

           Euria egin du egun ere.

Begira nagokizu Montgarriko baselizaren maldan

Kaldo beroa hurrupatzen duzun bitartean.

Gugan sinesteak baizik ez du salbatuko

           Hondatzen doan ontzia.

           Euria egin du egun ere.

Ateri bultarik ez dago, are gutxiago aterperik

Lurtar kolpatuon oinpeko minak sendatzeko.

Hors-sol bizi dira eta gure etxea dagoeneko

           Hondatzen doan ontzia da.

                       VII.

Bernard Charbonneau

zenarentzat, Lesen

Informazio kate kalakarietan

Jende xeheen haserrea.

Karrika zeharka eta beraiek ere onartuko

Ez luketen lana erraz aurki dezaketela

           Diote.

Baina ez dute deus egiten umekiak

Amaren sabeletik beretik

Pozoitzen dituen egitura salatzeko:

Irabazien izenean...

           Amen!

Bat-batean, aberatsenen interesak eta

Jende xehe desjabetuenak ezkontzen dira

Negoziaezina omen den bizimodu honen

           Defendatzeko.

Mundutik urrun nago idazten dudanean

Pantailetatik bazter

Jende xeheen haserrea orain nire

Haragian nabaritzen dut

Egun osoa ibilian nabil

Eta goratasunak

Nire hausnarra ezabatzea lortu du:

Azken manifestaldietako ene lagunak

Gogoan ditut

Sutea hiltzen saiatzean hegoak erretzen

           Dabiltzan kolibriak.

Haien antzekoa naiz

Ezinean

           Kontziente.

           VIII.

Iparrorratza, Vilamòs

Desbideratuko zara

Kezkaren arranguraz,

Nora jo ez dakizula.

Kopetako izerdia

Idortzen duzu zapiaz

Hatsa jabaltzen saiatuz.

Hegora jo nahi duzu

Uso grisaren antzera

Elur gabeko bortutik.

Munduaren azalean

Errotzen dituzu oinak

Zu ere lur zarelako.

Escunhauko baselizan

Gurutzeak beti deika:

Anderexoren zizelka

Agertzen da euripean.

Jainkoak akitzen dira

Begirada ezkeletan.

Joan behar duzu laster

Hodeiak datozelako

Euri epelak ekarriz.

Bustiko zara berriro

Nahi gabeko plazerez

Ukamena lege duen

Gaurko eguerdi betean.

Nora ez dabil urratsa

Antsia desagertzean

Ibil moldea uhertuz.

Isiltasuna hantzen da

Xendra lohitsuan gora,

Denbora kulunkaz dabil

Eta egartsu larrua

Gaurko eguerdi betean:

Zakutik jalgitzen duzu

Zure iparrorratz beltza.

TOPO GELTOKIKO KOPLAK
HERRI URRATS BEZPERAN

             I.

Yolanda, Irantzu

eta Hedoirentzat

Etorriko da eguna

Denok espero duguna:

Goizeko izar haguna

Izango dugu laguna!

Kafe hutsaren kilika

Garunean ausikika:

Banabil aharrausika

Jasoz elektro-musika.

Biharra dugu hizpide

Katakraken adiskide,

Ezezaguna haurride

Eta gauerdia bide.

             II.

Harri xuria bidean:

Ez dakizu nora joan,

Arrastiri-min hilean

Elorri duzu gogoan.

Sakelaren sakonetik

Ateratzen duzu karta,

Entzunez leku onetik

Jendetzaren zalaparta.

Eskua duzu luzatzen

Agurra emateko maiz:

Irriak ez du uxatzen

Ahitu denbora araiz.

Laino eta euriteak

Maitatuko ditut beti,

Itzalka lauzen jiteak,

Radigue eta Ligeti.

             III.

Eguerdi eta hamabi

Hendaiako geltokian,

Lau andre eta ama bi

Irri marrak bekokian.

Bachen soinuen dirdira

Udako goiz beroetan:

Erranak etzaten dira

Kaier honen lerroetan.

Hitzaren haro epela,

Denbora soilen axola,

Geltokia hantzen dela

Pazientzia eskola...

Badator bizi urria

Karakoilen abiaduran,

Gogoeten hazkurria

Bele aseen menturan.

Zabaldu dute hesia,

Guziak gara ibiltzen:

Geltokiko poesia

Ez da sekula isiltzen.

HIRU POEMA BIDEKO

Lurren barnealdea

hustua izan da.

JOSÉPHINE BACON

                        I.

Ez dakit beti nondik natorren.

Ibiltzearen bortxaz aztalpean min dut.

Zure bila nabil.

Hitzik ez daukat jadanik.

Itzulpena debekatua da plazer lizun

Hobenduna balitz bezala,

           Engainua eta traizioa.

Haurtzaroa ez da dioten paradisua.

Larre motzak zitaldu dituzte. Zaborrez

Emokatuak dira gure bihotzak,

           Ni naiz maite ez dudan

           Etsai bakarra.

Bideari lotuko natzaio berriz.

Kanta zahar batek urratsa markatuko dit.

Bizi eta herio istorio latz bat.

           Amak erran du: negarrik ez...

Ez dakit sekula nora noan.

II.

Lehuntze, Basusarri eta Oragarre

Usurbil, Goizueta, Arguedas, Lizarra

Oiartzun, Iruñea, Elx, Eiheralarre

Arruta, Elizondo, Baiona, Lakarra.

Hernani, Ereñozu, Bilbo, Isturitze

Gasteiz, Donapaleu, Angelu, Zangoza

Arralde, Balmaseda, Senpere, Miarritze

Atharratze, Mutriku, Durango, Arrosa.

Zegama, Ondarroa, Bermeo, Baigorri

Agurain, Itsasu, Karrantza, Orio

Banka, Otsagabia eta Mendillorri

Larraine, Bidankoze, Ilharre, Bakio

Azkoitia, Arbizu, Lastur eta Orhi

Barkoxe, Sara, Ea, Altzai, Elorrio...

                               III.

Iluna urratzen dute aurpegirik ez duten mamuek.

Begi zuloak idor. Eskuak hezur,

Urkatzeko prest.

Herriak huts. Etxeak galmen,

Desagertzeko prest.

Ilargirik gabeko ordu txikietan ingumak

Iratzartzen dira, izan zirenak eta gu ginenak

Saltsa berean malaskatuz:

Eleaniztunak ginen eta orain

Mutxi gabiltza.

Ez zara hor. Itzala baino ez naiz, doi-doia argitzen

Duen lanpara abandonatua:

Mintzairaren baitako mintzoak

Entzuten ditut

Murmur

Sehaska kantak harilkatu nahian,

Desagertzeko prest.

Izate adamikoa naizen aldetik

Ez naiz garbia,

Izenak eta izanak batzen ditut

Eta hori

           Gauez gertatzen da ardurenean.

ERREPLIKA 2

Kontuz dispertsioarekin.

Egon zaitezte liburu bateko

karaktereak bezain bilduak.

MONIQUE WITTIG

LEHEN ALDIZ IKUSI DUT
JEANNE DIELMAN PANTAILA HANDIAN
LURSAGARRAK ZURITZEN

Zazpi pentsu liliño

Chantal Akermanen hobian

                      I.

           Mugan utzi nauzu

Eskuak hutsik,

Jostorratzik gabe.

Stromaeren kanta bat dantzut.

Ez dut lotarako gogorik.

           Mugan utzi nauzu

Pantailaren hegal zorrotzean

Dolore-minetan

Mezzosoprano ahots urrun baten

Peskizan.

Think pink. Tink & fink.

           Mugan utzi nauzu eta

Begiak gauez beteak ditut oraindik.

                           II.

           Ustekabeko plazer zirrista batek

Haragia ebakitzen du

Eta lursagarrak zuritzeko labana ahurrean,

Isolamenduaren atzamarretatik askatu

Ezinik dago: biziko plan-sequence bakanean,

Koadrotik kanpo gaude gu, gaztiguaren aiduru.

Orgasmoa debekatzen diogu geure buruari.

           Azken hatsa botako dugu

Nehoiz erraztatzen ez den ezkaratz itsuaren

Erdian: sukaldeko leihoko

           Erridauak higiarazten ditu

Ustekabeko plazer zirrista horrek

Eta ez dakigu zer dugun zainetan

           Emari.

III.

Deboila da gure ekinaren funtsa. Sei oin lurpean finituko dugu, hatzik eta hitzik utzi gabe ondotik etorriko zaizkigun belaunaldiei. Gurea: ez-jakitea, biolentzia, ukamena eta bakarretan elkarri kontatu genion fikzioa.

Deboila da gure ekinaren funtsa. Intimitatea aipatzen dugu, bizitza mekanikoak elikatuko bagintu bezala. Neguko goizetan biluzten gara, elektrika mozturek aitormenen bidea urra dezaketela sinetsiz. Esperantzarik ez omen dago. Sentimenduen inflazioa ere pairatzen dugu, haragi xehatuaren eta lursagarrena bezainbeste.

Deboila da gure ekinaren funtsa.

Aski maiz erraten digute.

IV.

           Jestu errepikakorrak libertateari ireki dizkion zirrikituak. Errutinaren mende dauden bizitza erritualizatuak. Robotikoak. Lehen lerrokoak. Sekula eskertzen ez diren emazte langile unatuen omenaldia egiaztatzen du

Jeanne Dielmanek, ad libitum:

Bere star egoa ahantziz, Delphine Seyrig pantaila handian,

Emazte unatuak oro haragitzen.

Hipermnesia betean nago. Hiperakusia betean.

Gogoan dut ama, jantzi lilitsuekiko auzoko andreak, aspertzen bide nuen herriko eskolako errientsa, urratu ninduen atsegin ximiko eme hura, hiltzeko gutizia. Lehen lerrokoa.

           Irudiak jazartzen dira nire burumuineko

           Pantaila handian,

           Delphine Seyrig, ad libitum.

                              V.

           Jeanne Dielmanek bere gorputz mamia

Saltzen du arratsalde oroz,

Haragi xehatua borobilduko edo lursagarrak zurituko

Balitu bezain naturalki.

Faiantzazko ontzi batean metatzen du

Bezeroen dirua.

Aiztoak ez dira urrun.

Zazpi minutu pasatzen ditu gero bainuan

Larrua jotzea den detailearen

           Estigmak garbitzeko.

           Bezeroaren orduak

           Zenbatuak dira.

           Begiak begietan

Ordenaren aiduru dagoen

Peneloperen antsia.

                           VI.

           Altzo zabala. Boz etereoa.

Comment peux-tu dire cela, tu n’es pas une femme...

J’éteins!

           Barbie gisako etxeko anderearen

Kartzela-munduak harrapatzen nau:

Ixten eta zabaltzen diren ateak

Pizten eta hiltzen diren argiak

Zoladuran klaskatzen duten aztal puntak

Ohe eta mahai karrankariak

Isiltasunaren zaratak

           Eta auhenik gabeko heriotza,

           Bertigo zurbilaren ondorio.

LIED FÜR ANDERS

Egarria sortzen duten edariak

Eta aserik ez dakarten janariak

Irensten ditugu azken

Beltzaren beltzean:

           Nork lehortuko ditu

Etorkizunaren negarrak?

Itsasoa hilotzez estaltzen da

Eta portuak ixten dizkiete unatuak

Haragizko uhin-mendi beltzak

Gaindituz heltzen direnei:

           Nork lehortuko ditu

Etorkizunaren negarrak?

Hormaren maldara iritsi gara.

Ostadarrak margultzen direnean

Ke beltzek eta erre usainek

Itotzen gaituzte:

           Nork lehortuko ditu

Etorkizunaren negarrak?

Gure begipean zerbaitek

Hartzen du behialako munduaren

Jabegoa, aldi berean aberats

Herrikoi eta beltz kaki:

           Nork lehortuko ditu

Etorkizunaren negarrak?

Pertseidak zeruan zehazten saiatuz

Gutxiagorekin hobe dela diozu

Hasperen batean

Eta bilobaren eskua hartzen duzu:

           Nork lehortuko ditu

Etorkizunaren negarrak?

ERREPLIKA 3

Eta uraren

Memoria askatu

Itsas zabaleko ura

Berraurki dezan.

MARIA MERCÈ MARÇAL

BESTIARIOA

              I.

Hondartzan hezur bat

Uhinetan jostari,

Porotsu:

Ugaztunen aroa

Ez dator

Baikor.

Baleen kantuekiko

Soinu-banda dantzut

Kaskoan.

           II.

Nehoiz ez nauzu

Hain hartza izan

Elur gabeko

Negu peskizan.

Zure eskua

Nirean hartza.

         III.

Jin da arratsa

Gaur berehala:

Hurbildu zaigu

Zakur leiala.

Zaunkaz ari zen

Negarrez nola

Jabal ezinez

Minaren zola.

Gose zegoen

Lepoa zauriz

Ezti galdezka

Mila uhuriz.

Libertatea

Hain da garesti

Eta gozokiz

Ezin da bezti!

                  IV.

Haur denborako idi pareak

Oroitzen ditut noiztenka:

Hots emailetto ibiltzen nintzen,

Akuilua eskuetan

Eta idiak gibelean

Izerdi, lehertzear,

Urin haroan ulu saldoa,

Burrunbaz eta ziztakor!

Haur denborako idi pareak

Oroitzen ditut noiztenka:

Muturretako trinkoen hari

Zikinak tuaz bustirik,

Ildo ketsua usnatzen zuten

Tematsu, korrokaz,

Eta zizare bihur lodiak

Zebiltzan gutaz trufari...

Haur denborako idi pareak

Oroitzen ditut noiztenka,

Eta golde nabarrak urrikirik

Ez zuen denbora haiek.

       V.

Erleak

Azken hatsa

Eman du

Arrosaren

Bihotzean:

Erdia

Pozoatürik

Zeukan!

                     VI.

Gorputz hori ileak hankak lurrean

Zanpa-zanpa aitzina bidean

Astunki bizirik alde orotara so

           Niri so zuri so

           Bazterrei so

Malkorik gabe.

Gorputz hori ileak sabelpe larrutua

Atzera begira lanjerra nondik datorren

Zergatik hil behar zaitu ez badiozu

           Minik egiten

           Minik egiten

Marrurik gabe.

Gorputz hori ileak hezurrak zurbil

Harpe hutsetan gorde nahian bezala

Goseak gidatzen ditu zure urratsak

           Isil-isilik

           Negu-loaren menturaz

Aserik gabe.

Eta bat-batean zutitzen zara:

Animaleko gorputz hori ileak hankak

Besotzen zaizkizu, sabelpeak zabaltzen,

Bizkarrak zurubitzen,

           Zutitzean

           Ene miraila zara

Eta orduan ni naiz izaki tipil,

Ohiko larre motzetatik

           Haizatua,

Ene burua babestu beharrez

Lasterka hatsanka

           Auhenik gabe

           Ibilki.

                 VII.

Hire abere-laguna naun,

Errotan gora dabilen sagua

Eta nahi dunanean

Maitale sumitu

Bilakatzen dena.

Hire abere-laguna naun:

Hau ene destinoa baino

Ez dun.

ONGI BIZITZEKO BIDEA

                         I.

Umiliatuak atera ginen haurtzarotik

Ahalkea larruari josirik

Luzerako

Begiak ixtean harritzen gara oraino

Bizi izan eta bizia eman dugula

Onartzeaz

Izan garen pertsona oihukari zaurgarri

Eta akigarrien baztertzeko ordua da

Jagoitik

Animatu gaituen haserre herratsua utzi

Eta plega dezagun geure buruen

Gaizki tratatzeko ohitura.

Azkorri zilarrean ondoriozta dezakegu

Ez garela bakarrik zoritxarren dantzara

Destinatuak

Zergatik xuxurlatu sehaska kantak

Sabel aldean zabalik dakusagun zauri

Kirasdunari?

Minak haurtzaroari uztartzen gaitu

Erasia tribal eta sumindura beilegi guzien

Jomugan.

Itomenaren mehatxua hor dago

Mendi zut-zutak eta itsaso abisalak

Ere bai, bistan dena.

                II.

Iñaki, Jone eta lagunentzat

Etxepare potta galdez

Eta hitzak dantzan ari,

Goizez eta arratsaldez

Musua dugu opari.

Dudaz dator ezaguna

Gehienetan eta usu;

Lasaitzearren, laguna,

Emazkiozu lau musu.

Mundua badabil minez

Eta besarkatzen duzu:

Baketu dadin gaur zinez

Otoizten ditu bi musu.

Zeruak dira urdindu:

Bihotz erdituen suak

Beharko ditu sorgindu

Ezpain arteko musuak!

Zugarramurdi itsuan

Entzuten dut Faktoria

Eta muga euritsuan

Doa musuen loria!

                               III.

           Olio eta altzairu usaina dauka zure larruak.

Negu betean udaberri da

Eta zaborzenoaren muinean gaude:

Gorrotoaren tentazioari uko egitera

           Deitzen gaitu urrakoak.

ELTZARRUZE

Eltzarruzeko beleak

Aditu ditut kantari,

Hotsez elkortu eleak

Doazelarik dantzari.

Eltzarruzeko harriak

Zuritu ditu bihotzak

Eta hautsi belarriak

Negu isil eta hotzak.

Eltzarruzeko bazterrak

Ditugu magnetikoak,

Neandertalen lasterrak

Direlakoz betikoak.

Eltzarruzeko gainean

Mindu da ipar haizea:

Elorri horren zainean

Ibaitu ura naizea?

Eltzarruzeko maldetan

Eman dizkizut bi musu:

Maitasunaren kaldetan

Dudatzen banabil usu.

Eltzarruzeko goizean

Dena ikusten dut argi:

Lurra bera otoitzean

Eta ni hor ipurtargi.