Bestaldean

ITXARO BORDA

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© 1991 Itxaro Borda

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 1991ko iraila

Edizio hau: 2011ko ekaina

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.com

                Webgunea: http://susa-literatura.com

AINTZIN SOLASA

                begirada bakoitzak bluesaren kolorea zinan

                blues zaharrak murmuratzeko gutiziak

                zaplastatu gintuen segunduan

                eder aurkitu hintudan edo gogoratu nindunan

                erran beharreko hitzen erdiak ez nituela

                ahozkatu —my home town...

        Leihak uko egiten dio leialtasunari. Hutsalkeria eta dena hutsalkeria, Eklesiastesak ziona. Sarri hitz-aspertuak ere uko egiten dio ezer esan beharrari, literaturtasuna aitzaki hartuta.

                izkriba zkin poesiak

                neguko egun hotzetan

                suntsialdeko hesiak

                suak erre bihotzetan

        Eguneroko albistegiak entzun eta egunkariak irakurtzearekin haietan gure arrastorik topatzea ezinezkoa izan zait beti, hasi ere gezur handi batekin hasten bait dira, sinestarazi nahirik horren gertaera ezberdinak urte ezezean egun berekoak direla, historiak bateratzen dituela, alegia, bazter guztietakoak, eta burura etortzen zaizkit Archuk Euskal Herriari eskaini zizkion hitzak:

                «Igortzen dautzut, herri maitia,

                gezurtto batzu, hau da egia».

nahiz eta gertaeren egiatasuna izan, bestelakoa beraz, gure gezurra.

                oraindik nabil Du Bellay plazan igandez

                nik ez dakit noren edo zeren bila, baina

                nabil, barkamen gaberik kuskatzen nauten

                jende presatuen tartean; iturriko uretan

                nostalgiaren hotzetik horditu nahi nuke

                kaskoa gaueko amets gaiztoaz garbitzeko

                egunaren hats epela lehortu baino lehen

                so far away from me abestiaren ankerraz

                betetzen ditut izotz hitsen gordalekuak

                munduaren azkenak ez dezan inoiz sinets

                zoriona hain erreza zenik, hain arraroak

                amodio bahituen hatzak karrika irekitan

                aurkitzea, malkoaren sahetsean nekaturik

                heriotzaren hurbileraz isilik intzirika

Aldiz, «oraindik nabil Du Bellay plazan igandez» irakurtzean, alfa eta omegarik denentz arakatzeko hitzak eta isilgordeak miatzen, badakit badela beste nonbait gure arrastoaz lerroak osatuz, urmahel bazter lainotsuetan idazten ari den bat, aberritzat, barbariaren barrutietatik kanpo, garaietan abestia daukana, gertakizuna bera baino urrutirago hedatzen dena, aidetan uhinik baratzen utzi gabe. Orduan lanbroaren gisako, guztionak diren hitzen artean topatzen dut solas-ondo hau idazteko arrazoirik, zeren, aitor dezadan, Itxaroren poemak irakurtzean ez dut sekula aintzin-solasik egiteko premiarik sentitu, baizik eta berriro nere hitzak berak emandako adierarekin berrirakurtzekoa, bere hitzak nereetara biltzekoa eta, askotan, baita berriz idatzi beharra eza ere erraietan, esan nitzakeenak, plau-plaua eta behar den mantsotasunaz aurkitu izanagatik.

                SONGS FOR SUSANA

                X

                barbariak larrutu ipuilarretan sarri

                lanbroaren hitzak ahoratuz

                ekaitz haziak

                ereiten ditinagu

                eta mamuek horzkatu neskato ttikien

                matel zaurituak sendatzeko

                aintzira bila

                abiatuko gaitun.

                tunel hertsietan gordeka gabiltzanok

                jakingo dinagu

                azkenean

                itzalak irakurriz

                zeinen den gozoa

                lainoaren epela.

        Iritsi zaigu sustraiak hodeiekin lotzen dituen liburu hau. Etsipenak, milaka urtetan gure garun eta bihotzak zeharkatu dituen haize hotzak, berokia baino eman ez badigu ere, hemen, iraupenak behar duen egonarria aurkitu du ama fosildu, mineralizatu egoten, haize-erauntsiak Pariseko exilioan astindu duenean. Herriaz gabetuak erroak behar ditu, eta Itxarok aurkitu du harpe mineraletan ontzen den garai bat, hauts jaio eta hauts bihurtzeak ernegatzen duen barbaria abaila-kolpez suntsitu alde. «Bestaldean»en errepikatzen den hitz bakoitza bizitza eta oroitzapenaren ezpal da: minari aurre egiteko kojuru; eta zumitzezkoak ditu poemetako esaldiak denak, zaildu eta malguak, exilioaren ipar-haizeak lurpera ez duen irrikizioa bezala; eta hitzek daukate, zumerika bailiran, ur-bazterretako lurra, urak eramatea utzi gabe.

                Uholdeak pasa ditun

                heriotz gutiziak oro kulunkatuz

                eta nehor ez daukazu

                kaiertze populutsu honetan zain

                asmatzen zenukeen

                norbaiten irrian

                berotuko zela zure ezpainen

                hormadi minberatsua

                eta nehor ez daukazu

                bidaia nekagarria agertu zaizula

                aitortzeko.

aitortzen du Itxarok liburuaren amaieran, eta silabaz-silaba egindako kapazoan bildu ditu zorion ahaleginak. Ondoan ez duen aberria, ahazteko urrutitxo dauzkan ainara eta amodioak egunerokoari ebatsiz egiten du bere garaia. Epikoak dira, iragana oraina eta etorkizuna elkarlotzen duten poema luze horiek, mina alferrikakoa ez dela sinistuz bizitza eta heriotzarekin poema liburua artezten duten «alpha eta omega euripean», «Memento homo qui pulvis es et in pulverem revertis non omnis moriar credo», «Songs for Susana».

                ZALDIBIARANTZ

                SEASKA KANTA

                munduaren norantza

                beldurrak derama

                heriotzaren dantza

                laster gure zama

                haizea da etortzen

                zaldibi aldetik

                hitza ere erortzen

                euri sartaldetik

        Tartean, atzetik, aurretik, —zopako guztiak jan ezin— poema labur andanan airatzen ditu hasgorapenak, Euskal Herrian aspaldian egin diren lokanta ederrenak, oroitzapenak bildu eta sustatzeko lerroz-lerro zabaltzen diren paisaiak, ibai luzeenak bezala hiri guztiak zeharkatzen dituzten injustizia eta ankertasunaren burrunbak. Hauetan itxaropenaren aiherraren oihala urratzen du, nahiz eta minez igerri etorkizunari data jakin bat izendatu ondoren ere malkoak ixuri beharko direla lur zimeletan, ez bada behintzat agertzen nonbait bi ibaiek gurutzatzen duten hiri bat edo mixeria karreatuko duen trenbiderik ez daukan herriren bat.

Tere Irastortza

irauten lagundu gaituzten mendi, soro,

iraztor, ainara, sorgin eta aztiei hitz

amoltsu hauen eskaintza maitemindua.

Itxaro Borda

Oragarre, 1991ko martxoan

izar xuriz mila dago

iparretik hegoraino

nik zu zaitut maiteago

ilargiak gaua baino

Herrikoia

Si nous continuons à parler le même, si nous nous parlons comme se parlent les hommes depuis des siècles, comme on nous a appris à parler, nous nous manquerons. Encore... Les mots passeront à travers nos corps, par-dessus nos têtes, pour aller se perdre, nous perdre. Loin.

Luce Irigarai

eta loa

begietaraino jausten ez zaidanean

hartu bizidunen azken argitalpena

eta abiatzen naiz

Ebaren bila

Tere Irastortza

Aberria nahi dugu haize hegoaren hegaletan

dudatzen pairatzen ikaratzen edo

fresnesko patioetan paseiatzen

gerontokrata manatzalerik gabe

egunkaria tabakoarekin batera erosten eta

haurrak ikastolara laguntzen

leihorrak edertzen dituzten brumetan.

aberria nahi dugu lurraren desiraz hantzen

oheak alargun geldi ez ditezen edo

zizare pikatzen antzera ferratzen

amorezko baratzean azak landatzen

trenetan auhenez lehertzen baina

mendeetako larderiari ez obeditzen

gailurrak berotzen dituzten brumetan.

aberria nahi dugu lanbroaren azpilduretan

miseria ontasun komuna delarik edo

karriketan barrikadak eraikitzen

ostatuetan munduaren oraina margotzen

zigarretak biltzen oldartzen

nahi dugu egunkaria eta tabakorik

merkeena globoa sutan jartzeko

ibaietarik altxatzen diren brumetan.

Alabaina

mendi urdinen maldan

elearen musika

mimosa abarretan zintzilik

aurkitu genuen.

eguzkiaren ordez

euri samurrak espero

genituen.

hitza bilatzen genukeen

ondikotz

ilargi erdiaren bihotzean

edo ainara kuttunen

hegaldi bizietan.

eta soilik

txirriten kantak

zituen belarriak

zaplastatzen.

solasaren bakarminak

haragiak kiresten

zizkigun minutuan

ohe separatuetan

ezarri

gintuzten.

ALPHA ETA OMEGA EURIPEAN

Garrantzi handiko zerbait

errango dizut

jendea kanbiatzen da lekuz

aldatzen denean.

NAZIM HIKMET

                I

Hasera batean —alpha— nostalgia zunan

munduaren andre eta jabe

euri egunen lerroan hantzen ziren

bihotz urratuen sakonetan.

hasera batean —beta— beldurra zunan

nostalgiaren zutabe bermakor

orduak ordutei ortzaizera begira

gelditzen ginen ondartzetan.

hasera batean —gamma— esperantza zunan

beldurra kontrabalantzatzen zuen

zauri bakarra karrika hutsetan

ibiltzen ginenetan.

hasera batean —delta— airatzeko gogoa

hedatu zunan urtxoak zeru mutuak

trebeskatzen miresten genituen

larrazkeneko eguerdi zabaletan.

bukaera batean —omega— maitasuna zunan

eske abiatzera bultzatu gintuen

indar erraldoia.

                II

hilerrian izan ginen omiasaindu bezperan

berriro ireki ziren umeontziak

artadi lehorretan

jori beroak barreiatuz.

berriro ireki ziren umeontziak

eguzki zurailen arpegiak alaitzearren

oroitzez deika.

                III

ilargiarekin mintzo ziren herrikoak ginen

eta gure alabei hiztegi pobreen baheak

tinka arazten genizkien

ilargiarekin mintzatzeko gisan,

haiek berdinki jakin zezaten ilargiak

geroaren hautsa dakarrela

geroaren hautsa edo iraganaren mina

orainaren ezaxola.

ilargiarekin mintzo ziren herrikoak ginen

eta gure alabak gerritik hartzen

genituen zelaietako brumetan

uhar xumeen epela maitatzen

ikas zezaten.

                IV

ai itsas gainean lertsunak iragaiten

ez bagenitu begiztatu

ez genuke horrelako presarik

lasterkada antzuetan higatzeko.

ai itsas gainean lertsunak urruntzen

ez bagenitu segitu

ez genuke horrelako hotzik

ahurrean atxikitzeko.

                V

begirada bakoitzak oroitzaren kolorea zinan

blues zaharrak murmuratzeko gutiziak

irakurtzen genitinan

graffitiz estali horma ilunetan.

begirada bakoitzak oroitzaren kolorea zinan

buruzokoan izenak eta izanak oro

mailuka aritzen zitzaizkigun

lantzar estimatuan.

begirada bakoitzak oroitzaren kolorea zinan

gerla likitsa deklaratu ziguten baino

lehen entzun genezazkeen kantak

tabernetan berraditzean.

begirada bakoitzak oroitzaren kolorea zinan

blues zaharrak murmuratzeko gutiziak

zaplastatu gintuen segunduan

eder aurkitu hintudan edo gogoratu nindunan

erran beharreko hitzen erdiak ez nituela

ahozkatu —my home town...

begirada bakoitzak oroitzaren kolorea zinan

ostatuetako leihoen lurrinetan atzoko

kideen arpegiak behatzaz marrazten

saiatzen ginenean.

begirada bakoitzak oroitzaren kolorea zinan

eta presaz agurtzen genitinan

gure lagunak

badakizu Egunkaria!

esateko asko daukagu...

a bai Egunkaria eta itsasorantz bidaia

urratsak dudaz blai.

begirada bakoitzak oroitzaren kolorea zinan

hilerrietan eihartzen diren loreen kolorea.

                VI

lantokietan poesiak irensten ditugu

ogitartean

presaka

kasik ahalgez

neke baita hitzetan onhartzea

zenbat eskas zaituztegun

alabak

amak

ahizpak

presaka

kasik negarrez

eta elurra desiratzen dugun

ilunean

gabiltza askatzen

belar usaineko mihiseetan

bular beltzak bilatzen

ausentzia.

                VII

haragi malatsak erraiak erretzen dizkit.

ihesaren linea makurra.

exil barnekoiaren jabea.

haizearen murmuruak.

beilari gaueko mezuaren zain.

karrikako burrunbak.

aditzik gabeko ekintzak: klash!

euriaren pare.

ments zaitut.

ments zaitut.

ments zaitut.

                VIII

gauak zilar direnetan begiratzen

dinagu zeruari edo jarririk

egoten gaitun ortzearen hegietan

hego zuria sartzen delarik zelda

uhargietan huntzak samur

aditzen ditun hormaren eremuetan

ez gaitun bakarrik gau zilarrean

izarrei so gaudenak euria

etzi etorriko delako esperantzaz

eta beti heldu dun lanbro eztiaz

amodioaren bustia

hezur kiskalduak barreiatzearren

ondarrikan ttanttaka harrapatzen

gaitin loak antsiak bezala

elkartasun mantsoen zurrunbiloan

                IX

papogorrien kanta ederrak

entzunen ditun eta neguan

begira itzan baso eperrak

elur zurien amets pleguan

ikusiko dun zorion bihotz

ihesi maite hautala zinez

egin dezala kanpoan izotz

haiduru nagon amore minez

ainarak aire hegaz joanak

larrazkeneko haize beroan

ez dakin beti neke doanak

non den eztia bere geroan

bilatu hauta ibai ertzeko

artadi edo pago haltzetan

auhen batean desagertzeko

udaberriko irri galtzetan

mineralaren amen errautsa

aurki dezaken izar artean

hats bahitua euria hautsa

igari dela arrats partean

ezpain mutuen ikara hitza

ortzadar eske doala gauez

hator laztana ekiak bitza

goiz akituak baketu lauez

ikusiko dun zorion bihotz

ihesi maite hautala zinez

egin dezala kanpoan izotz

haiduru nagon amore minez

                X

euriaren desira menpera dezakeen trenak

baino balio gehiago ote du

ausentziaren argizagiak?

neguko

neguko

neguko

presentziarik zergaitik bilatu

izar ihintzaren nostalgiaz beterik

dauden elurrak estali bazterrean?

                XI

ibaiak kurutzatzen diren hirian

aurkitu hautenean

itsasorantz abiatu gaitun.

hiri so geratu naun

—o nolabaiteko maitea!—

eta hire begietan uhainak

lehertzen miretsi ditinat.

ibaiak kurutzatzen diren hirian

aurkituko garea

berriro?

                XII

geltokietan bazaude garardoak edaten

jakingo dut

elurrik ez dela mendi gailurretan

elurrik ez dela ahur zimurtuetan

gesaltzen denik

mendekuaren gauetan.

besarkatuko zaitudanean

menturaz

malkotan urtzeko gogoa,

                XIII

hurbiltasunaren hunkimenik ez edukitzeak

damuz ordezkatu dorpearen zamaz

karrastatzen gintuen.

urrunak ziren artadiak, urrunak ere

haur abestien kristalak,

urrunak azkenik oroitzapenaren mugak.

huelga egunetan hiria zeharkatzen genuen

gero: ai banintz!

ai banu...

iraztorretako bi zuhaitz bakartien gisan

hiria zeharkatzen genuen huelga egunetan

                XIV

desertuetan esperatzen ohituak garenok

biharko iluntzetan banan bana

zutituko gara

sablea urratsez markatzearren.

haurrei airatzen irakatsiko diegu

ortzearen ispilutan dilindan dabiltzan

izarren dantzan kulunkatzeko

gai izan daitezen.

desertuetan esperatzen ohituak garenok

erabat aldatuak atzemango gaituzte

hiri aberatsetako harresietara

bideratuko garenean

eta apalik erranen dugu:

—ez gara aldatu

espero denborak gaitu

higatu.

nehork ez gaituzke sinetsiko.

desertuetan esperatzen ohituak garenok

atorrak urratuz

papoetako sarraski horbainduak

erakutsiko dizkiegunean

irriz hasiko dira.

bakardadearen usaina usnatuz urrunduko

zaizkigu aitortuko dugula

bakardade biluziaz baizik

ez dugula iraun

desertuetan esperatzen ohituak garenok

eta o maitea!

kantatuko dugunean

haizearen musiketan bermatuz

ezti gogoz geneuzkan sohakoak

hauts bihurtzen ikusiko ditugu.

baina euriaren mingaitzean bustiko gara

betikotasunaz erretzeko.

desertuak lur moldatu gaituelakoan

lohiaren zalantzaz jantziko gara.

Ankerra bahitu zutenean ama etsituak

zutitu ziren harpe gordeen

atarietan

jendeei begira harriturik bezala.

maldan behera gero

bizitzaren lehen urratsak eraman

zituzten alaben eztiaz

ahurrak loratzen.

ohituak gara!

betiko leloak

hitzak errepikatzen

aditzetan traukatzen.

ohituak gara!

minaren trukean ez genuke zorionik

ardietsi behar...

nahiago hil!

ohituak gara.

Askatasuna nahi zuen herrikoak ginen

mendearen barbaria arruntaren mutilek

sufrantzari uztartu gintuzten artean.

legepean zamaketari trebe bihurturik

irri gogoa desagertu zitzaigun bihotz

ustelduen barnetik, eta gosez ginauden

ogia ez baitzen usu errez partekatzen

madarikatuak zirenen mundu herrestan.

eta gosez ginauden buruarekin hormetan

kolpeka, begi ondoan odola ixuri aldean.

mendeku hitsen moduan gero hurrupatzen

genuen negarraren hotsa ahanzterainoko.

heriotza gure bigarren gutizien bidean

esnatu zen azkenik, gosez ginaudelakotz.

hatsaren erreinuan zintzilik gelditzeko

minutuan eguzkia agertu zen ortzaizean.

Bakarrik nabil kale hutsetan pentsatzen

nekez direla urak isurtzen

adiskidantza zaharren itsasoraino.

ibaiak lehorrik daude.

argirik ez da ageri.

denbora urratzen doa haragi minberak

astinduz.

bakarrik nabil kale hutsetan pentsatzen

nekez dela gaueko karrasia

entzuten munduaren bazterreraino.

eskuak hertsirik daude.

etorriko ez denaren zain.

esperantza galtzen doa bihotz hantuak

zirikatuz.

bakarrik nabil kale hutsetan pentsatzen

nekez ditugula hitz ahantziak

hedatzen maitasunaren mugetaraino.

ezpainak ikaran daude.

behar zaitut sahetsean.

amodioa loratzen doa sohako urdinak

suntsituz.

Ba ote dira oraindik gaztigurik gabeko orduak

gauaren minean gabiltzalarikan

hiriak zatikatzen dituzten abenida

desolatuetan barna?

gaztigurik gabeko orduak eta hosto lehorrak

espaloi bustietan

euri nahiaren haize hotzak

salers gostuak ahosabaietan.

gaztigurik gabeko orduetan desiraren ahurra

irekitzen zaigu erraten dugularik

jendeak maitasuna du eskas

malkor ordezko ohe hutsetan.

zergatik ez dugu elkarri aitortzen guhaur

garela arrunt mentsean

eztitasuna amets bihurtzen den

gaztigurik gabeko orduetan.

Bele beltza

dabil hegaletik minez

lorez estali

gerezi sailen gainetik

airean hegaletik minez.

mirets zaitzaket

ardura

orlegitasun samurrean

udaberriko hats epelean

atzoko guduka

antzuetan

luma bi galdurik

airean hegaletik minez.

behatzaz

segitzen dugu

bele beltza

zeru betean

kasik erortzen

gu ere

txori izateko sortu

ginen baina

soilik

ametsa dabilkigu

airean hegaletik minez

airean hegaletik minez

airean hegaletik minez.

BERDIN JAURES 142

Taloaren gostuaz alegeratzen ziren ahosabaiak

izarretan loak hartzeko gogoz

betetzeko zorian ginaudelarik.

euria ari zen astiro gaueko karrikak lainotuz

eta nostalgiaren artadiak

amodio kaxkarrez laztanduz.

geltoki auzoko ibai zabala minberatasunez edo

etsiturik zegoela genion

nehoiz itzuliko ez ginelako

berdin (blues).

alta iparla gailurra gure zain zegoen isilik

lasterrak beharko genituen

oraino saien sahetsera heltzeko.

txoriak ginen ainaren ahaideak kartzela hots

erreka lehorren lagun zahar

aditz trinkoaren menpeko.

iragana taloartean irensten genuen arratsean

auhenez suak zizkigun begiak

erretzen hatsa ere erreko

berdin (blues).

mendigorrietan xamangoa jan genukeen etxekoa

bailitzan amak egin salda

beroaren ondotik bezala.

telekomunikazio modernoaren gazteluko bideak

azaltzen zenizkigun gero par suite

d'encombrement votre appel...

bakezko eremuak bihurtu ziren trenak metroak

autobusak bakardade uhargiaren

gerizatzeko harpe ilunak.

han etzen eskasik maitia zu baizik eta haize

hegoa

berdin (blues).

Berlingo horma eroriaren lau harri koxkor

dauzkanagu eskutan

amnesia hedatzaleen arpegira botatzekotan

prest

lotsarik gabe

Dolores

erraiten hunan ez zirela pasatuko eta izar

laztanak negarrez dabiltzan

igaroko direlakotz barbariaren armadetako

soldadoak oraino

lotsarik gabe

Dolores

eztitasunerako hildoak irekitzen ditugula

bakardadearen

usain garratza baizik ez dinagu aurkitzen

inguruan

lotsarik gabe

Dolores

kartzela hotzetan dauden gure lagunak eta

ez diguten azalduko

noiz itzuliko garen seaska kantuak eskain

ditzakegun altzora

lotsarik gabe

Dolores

gelditzen zaizkigun berlingo hormako hiru

harri zorrotz piztien

begietara aurdikitzeko ugarteak miretsiko

ditugun artean

lotsarik gabe

Dolores

ortzaizerantz so

hirekin

lotsarik gabe

dolorez

Bidali dizkinadan gutunak oro ordenatu

ahala berrirakurri ditinat,

eta gustokoa dinat lanbroz agertzen

zaidan hitzarte arrosa

kolore ugaritan banatu

ortzadar baten gisara,

urruntasunak ondoriorik ez balu bezala

urruntasunak ondoriorik ez balu bezala

liburutegietan hiretako opari bila

nabilen arratsaldeetan

mentalki mintzo natzain.

entzuten ote naun?

begira ezan arren ilargiari

halatan ikusiko dun errauts aintzirean

urruntasunak ondoriorik ez balu bezala

lehertzen nauen ausentziaren

irripar zurpaila.

Biharra lasai dabil itsas zabalean

eztiki mintzatzen da uhain azalean

euriaren eresiaz

soilik eskas duguna arrats apalean,

izotzaren hondotik martxo bipilean

kukuak kantatzen du mahasti hilean

euriaren eresiaz

ametsez gaudelarik zentzuz ixilean,

hedoiak lodi daude, nostalgia hotza,

ezpainetan agertzen ikara zorrotza

euriaren eresiaz

entzunen ote dugun kolpeka bihotza.

Bitoriano gandiaga

arantzazuko zerua zain ezazu

elorri arteko elurretan

goribar baserriko alabaren

urratsen oihartzunak

eguneroko hats iturri

bilaka daitezen

itzuliko diren ainaren

hegaletan.

kanpiazelai bidean

lotsak

beldurrak

ikarak

ezabaturik

biharra eder zezakeen

izarlokaren

ihesean

urtu ginen.

Bitoriano gandiaga

arantzazuko etxearen zaindari zaren

bitoriano gandiaga

gogoaz har ezazu

amikuze osoak

hizkuntzaren geroa

nolabaiteko orainen ondarra

artadietan zehar

bilatzen duela,

gogoan har ezazu halaber

hiru gizon eta lau emazte

bakarka

doazela

baiona edo puyooko

geltokietaraino

amikuze osotik

haurrak

trenera laguntzearren.

Bizitzaren gaxura edaten genuen urteberriko gauean

hortzak tinkatzen genituen tabernetan sartzean eta

gero arpegi hormatuetan desgostua bezalako zerbait

antzematen genukeen, negua edo iluna zelako; segidan

gorrotozko keinu hutsak agertzen ziren ezpain ubel

eihartuetan, edo beldurrak zituen behakoak mikatzen

gogoratzen ginen nola apirileko arrats euritsuetan

bibolinak piano nostalgikoa ederki lauzkatzen zuen

maitemintzen gindoazela: ortzantzak usteltzen ziren

zeru griseko hedoi hurbiletan, ikaratzen, gure hatsa

erretzen genuen, Mozart aipatzerakoan hiri beltzeko

ate burdineztatu gehienak hertsi zizkiguten blanp!

ibai nagitsua itsasora ixurtzen zen kasik egunero

zubipeko harriak gozatuz eta belar malgoak bustiz

eremu desolatuetako ametsak betirako uretan urtuz

Pinpirina bilakatu zinen astean, ilargia irriz ari

zen uhainaren amodioaz asekaitz, ekaitz orlegietan

barna hain barna, erregin zuriak astiro zirikatzen

eskuartean mina kabitu zitzaigun: odoletan ibiltzen

ginen mendiak zeharkatuz, karrikako itzalean gordez

hizkuntza arrotzeko solas legunak ahalgez ahoratuz

urrikiz kurutzatzen gintuztenen begietan ez genuen

barkamendu izpirik irakurtzen, galdurik ginabiltzan

urradura gorriz hazten baitziren zauriaren arrosak

oihan hezeetan aurkitu genuen mendeetako gerizapea

iratzeak laztantzen genituen salda epelak irentsiz

telesailek ez baitzuten oraino haizerik iragartzen

bustinez aserik mintzaira elkorren larderiei ezetz

erraten genuen apalikan, baina ixiltasunak mututzen

zizkigun zintzurrak belarriak zilatzen karrakatzen

indartsuak zineten aitatik semera etxalde eroritan

barbariaren kromosomoak bekaizki bereizten aritzen

zinetenak, zuek, Aitorren hazi zorionez jaioak, linea

zuzenaren arbolako branka disdiratsuenak, moralaren

zaintzaleak, bihotz haren neutralizatzale hoberenak

zuek, munduaren akabantzan erdilik nahi gaituzuenak

urmael zizkolatsuen ezpondetan negar egiten genuen

goiz urdinez betetzen ziren kasko muhin brumatsuak

aspaldiko partez damuzko langar eztiak gutiziatzen

genituen, larruko laban minberetan hotza senditzeko

bularretan behera oroitzapenak hauts bihurtu diren

marmolezko haltzei eskatzeko, ainarak itzuli artean

maiatz mantsoko eguzki urrats horailak intzirikari

aditzen genituen, deiadarka, salbamen faltsuen mugan

leize ezkinetako kemen ahulak lainotzen, sua pizten

biharraren ortzaizean, eta gure urtxo xuria pausatu

zen haritzaren abarrik meharrenean, hegalen melodia

hasperenez, argi nabarrean, aire nekatuei oparitzeko

erreka hegietarik abiatu ginen orduan oinez ikatza

aintziretako leihorretan garbitzeko lehiaz, sabelak

kedarraz antzutzeko asmoaz, desiraren ezpalak munho

elorritsutan biltzeko, orbainen latza ordu beroetan

gantza arinez sendatzeko, edo ondartza bakartietako

sable hagundunean etzaten ginen gorputzak aurdikiz

herriko plazetan jendeak ikusten genituen banderak

agurtzen bizkar hezurrak konkorturik, gosea zer zen

etzekitelarik, laguntza apurra ardietsiko zutelakoz

hilotz uste gintuztenak, lau taula murriztuetan hor

ehortziak, esperantz jeloskorrenen malda karatsetan

sekulako amnesian desagertuak, mendekuaren baimenez

geroztik kaiertzetan azken trenen zain egoten gara

iragaiten diren lertsunei begira, haurrak sahetsean

eta bele sarraskituaren ipuina kontatzen dugu bost

minututan, eta seaska kanta xuxurlatzen, zure itxura

aldatze biderkatuen kronikak altzeirutan jarraituz

oinazezko malkoaren hildo kiretsen hitzak laudatuz

Denbora asko behar da ulertzeko

hedoi urdinetik datorkigun euri

ttantta amodioa dela,

denbora asko ere garai batean

sahetsean genituen kideak

maite ditugula oraino sinesteko

denbora asko naski

jakiteko aldaketa sakonen ordez

higamena baino ez dugula

hatsartzea,

erretzen gabiltzala,

egunero denbora asko gau hartan

betirako pausatzeko,

denbora asko:

mineralizatzeko denbora...

Doan bidexka zeharra

eurite xoil apainean

badinat hire beharra

ikaraz hustu zainean

izkriba zkin poesiak

neguko egun hotzetan

suntsi aldeko hesiak

suak erre bihotzetan

bedi denboren zauria

hitzen iturri bilaka

lur krudelen ihauria

dezagun susta milaka

ederrago brumen laino

arrats apal lasaietan

negarrez urtzea baino

urtxo sasoi pasaietan

mina eskutan kabitzen

kopla arinez hanturik

ez dinat beti aditzen

maitasunezko kanturik

nor du hitsak ilusiko

tristuren mundu eroan

laster gaitun ikusiko

supazter baten beroan

Eguzkiari begira pasatzen genituen orduak

goizak eta egunak azken deiaren

zain

iraun beharrak

haragi ubelduak higatzen zizkigun

bitartean

hiriko karrika hutsetan ginabiltzan

kezkati

bata bestearen ondotik

arbol biluziak

haritz hostodun itxuratuz

beldur ginen

beldur ginen

zelaiak gorri samurrez baketzen zituen

argi otoiztuaren beroak ez zigula

sekula larru errea eztituko

beldur ginen

hainbat beldur

geroaren hats epela ez zelako

gure bihotzetan kabituko

beldur ginen

hainbat gaizto

ikaran bizitzen denak

ez duelako iratzeetan etzateko

ausardiarik.

Ehortz mezetako kantak negarrez bete dira

eta lainoek eramaten dituzte

hil kutxa biluziak

jendetza plegatuak atzetik euripean

otoitzez dabiltzan

larunbat goizetan.

zeruaren apaltasun dorpeak

beste kiderik ebats ez dezan

otoitzez dabiltza.

Elurra egin zuen goiz haren bezperan

hire ezpainak bilatu nitinan

gauean eta hotz garratzagatik

aurkitu gabean lokartu

heriotza

elurra egin zuen goiz haren bezperan

ez nindunan konturatzen

heriotza

geroa bihar berean apurtuko zela

nostalgiaren ispiluetan

elurra egin zuen goiz haren bezperan

txori gosetiak bezala leiho hegietan

Eskua hartu didan erantzun zilarrez

eta segitu haunat bihotz altzoraino

eztiki mintzatzeko ortzeko izarrez.

eraman nezan berriz gauen atzoraino

hitzen makala urtzen doaken ibarrez

edan dezagun itsas uren gatz oraino.

Eta nehor ez daukazu

kaiertze populutsu honetan zain

asmatzen zenukeen

norbaiten irrian

berotuko zela zure ezpainen

hormaldi minberatsua

eta nehor ez daukazu

bidaia nekagarria agertu zaizula

aitortzeko

luzeak direla burdinbideak

baina eguzki gorria

Landesetako pinuen gainean

punpeka ikusi duzula

ortzaizean

aitortzeko

eta nehor ez daukazu

no woman no cry abestiaren

errepika entzun arazteko

tunelean pasatzean

negar zorian zaude

eta diozu

hori da preseski

eta nehor ez daukazun unean

hiru minuturen buruan

geltokiko buffetean zaude

bierra bat eskutan

alabaren argazkiaren parrean

handitu ditekeela oraino

pentsatzen

sha na na na na sha na na

xuxurlatzen

eta diozu

hori da preseski

bakardadea

eta nehor ez daukazun orduan

ez dakizu nork duen kantaren

amultsua

diskotan grabatu.

Ez dago estatistika baliodunik agertzeko pobrezia arrunta hor

dabilela gure atarietan zoko usaineko isolamenduan kolpeka

munduko hizkuntza biluzienetan mintzo dela desaragiturik eta ardo

txarrez blai.

estatistikek gainera ez dute erakusten ahal nola lotzen den

pobrezia larruaren horbainetan alabaina ez dira joanen SOFRESeko

aburu ikerle probatuak metroko biztanleei zenbat irabazten duten

RMI ala ASSEDIC? galdegitera soldaten moiena nazionalaren apal

arazteko arriskuarekin

satorrak zuloetarik atera dira.

goiz honetan italiako etorbideko merkatu irekian ikusi dut

amona mozkortu bat lurrean kuxkurtua etxegabea menturaz hotzak

hartua eskea egiten hiru urte duela Gif Sur Yvetten (ez dakit non

den) sortu bere arrahaur «Garbigne-Oyhana» ren asetzeko doia.

Front Nationaleko eta Alderdi Socialisteko militanteak

parrean golko pertsikoko gerlaz gatazka ozenetan.

nazka

ogia erostera abiatzeko indarrik apenas

Frantsesa

ilustratzeagatik

joachim,

plaza bat eraiki diate

eta larrazkeneko

igandeetan

iturriko urak

itsaso,

erdian

jartzen gaituk:

—mutil hartaz pentsatzen

ari haiz oraino

ezta?

hire erromako herrimina

denetan bilatuarren

joachim,

bakardadearen hatzak

baizik ez

ditiaguk

aurkitzen:

—aurtengo beaujolais

berria gozoa dun

ezta?

amodioa xuxurlatzeko

ordu herbailetan

periferiko hegian

PCaren zain

pausatzen gaituk

joachim,

ilargiari begira:

—oin bederak izariko

zapeta jantz dezakeen

ezta?

nolabait

oinutsik ibiltzea

laketago zaiguk

joachim,

seaska kantak

zizelkatzen ditiaguk

zeru ankerrak

eztituko dituzten

ainarendako

joachim,

desolazio egunak

pasatzen zaizkiguk

nehorekin

mintzatu gabe

joachim,

solas uholdeak

askatuko bide ditik

telefonoak:

—haiduru egote hori

zail zaidan

ezta?

ahuntz edo arrano

bihurtzeko

ametsez

ibaien murmurioz

gosez gaudek

joachim,

eta ilunak

harrapatzen gaituelarik

kalipsoren ezpainak

samurrak dituk:

entre les loups cruels

j'erre parmi la plaine

je sens venir l'hiver

de qui la froide haleine

d'une tremblante horreur

fait hérisser ma peau,

joachim.

Gailurrak pasagaitzak direnetan

malko hutsak urtxo bihurtzen dira

urtats gauak

haritz abar biluzietan

iragaitearren.

gailurrak pasagaitzak direnetan

neska ttikien irriak alegeratzen

ditu urtxo urratuaren

urratsak.

gailurrak pasagaitzak direnetan

eguzkiaren deiadarrari ihardetsiz

milaka airatzen dira

iparruntz

iparruntz

iparruntz

gailurrak pasagaitzak direnetan

kantatuz

malko hutsak urtxo bihurtzen dira.

Gaueko bidaiariak arpegiak gorderik dabiltza

klandestinitatearen trenetan

euriak burdinbideak bustitzen dituen artean

ezezaguna itsuski zurrungan aritzen delarik

gaueko bidaiariek buruzokoan kokatzen

dituzte zorionari ebatsi oren gozoak

haize hegoak ainarak eta mendi urdinak

bizpahiru astez eztiaz asetzearren

gero bihotza oraindik gosez dagola ahanzteko

gaueko bidaiariak arpegiak gorderik dabiltza

Gauez amets eroz betetzen zaigu burua

tenore faltsuetan abiatzen diren tren

malgoekin eta ez ditugu segitzen ahal

kaiertzetan amiltzen gara halaber edo

etxerako bideak asmatzen dira euritan

oroitzeko astia badugu hor karrikaren

bestaldean telefono kabina urdin lauz

bat bazegoen deitzeko deitzeko zerura

eta txino taldeak gonbidatzen gaituen

bitartean lokatzezko txaboletan galdu

dugu arratseko ondar hatsezko urratsa

Hamar minutu dauzkenat amodiozko poemaren idazteko

herdoilaren manuaz euriaren aztaparrak hertsi baino

lehen

hamar minutu soil hamar minutu biluzi hamar minutuz

izkribatzen ahal dea ezti desiraren hatsa hegaldaka

doan urtxo itsuaren lumetan edo gutun baten azalean

ikusi

munduaren azkena hurbiltzen aritzen dena larresoroak

zaurituz goldearen mugimendu zalantzakorrez markatu

urratsaren joanean eta amodiozko poemaren idaztekoa

hitza

bera mailukatuz telefono publikoetako leiho zikinen

lerroan xinaurriak dantzan otsoak goseti urgentziaz

deika

ez da deusik gertatu bizitza aintzina atzo bezalako

eguna

maite haunat uharren antzoki krudela

Haugi

txiki

itsas hegiraino

eramango haut:

erakutsiko denat

uhinen gaziak

nola dituen

begien hondoak

erretzen,

txiki

haugi

erakutsiko denat

ortzaiz epelean

bizitza osoa

nola den

borroka mutuan

luzatzen,

Heldu beharko genuke sahetsean dugun eskua

tinkatzera urean bezala behatzetan

urtzera behin betiko ahurrean galtzera

izenik gabeko hitzak paperean lerrokatzeko

zeruaren apala

euriaren eroria irudikatzeko

nekadura erraldoiaren muga hedoitsuetan.

heldu beharko genuke enkre beltz berdinean

luma larrutuak bustitzera izenik gabeko

hitzek urean bezala ardiets dezaten areekin

higatuen leguna

itsasoaren balaka samurra

isiltasunaren garratza

jabegotik behin betiko urruntzearren.

izenik gabeko hitzekin hik eta nik lau min

zazpi eresi

hameka solas ezti dagoeneko hilotz bihotza

oraindik basamortuetan ibiltzen

harresi amoltsuetarik ortzaiza kolorezta

lezakeen argirik agertuko denez

galdezka

izenik gabeko hitzekin

enkre berdinaz idaztera heldu beharko

genikeen,

«mundu guzia arrotza da

nere herrian...»

Hotzegia da hiriburuko kaiertzea

walkmanean ruper ordorikaren K7a

igande arratsetako transiteroak...

andetan palombe bleuaren haiduru

...gauez(ter)

C.R.S.ak gaiztagin elkarteak bila

Sarri-ren poema bat uap te u u u

Elenari idatzi

nekea izan da

polizi gehiegi hemen gaindi. STOP

transiteroak.

...negar egin omen zuten.

hiriburuko kaiertzea hotzegia da

Imagina ditzakeen sirenak karrasika euriaren

ateri bulta laburretan eta haserrez pintatu

hormak manifestaldien ondoko gau ilunean nahiz

imagina dezakeen horma berdinek gorderen

dituztela herdoilak irentsi lantegi abandonatu

zenbait

eskugabezia imaginatzen duna?

nolabait tabernako tepo keztatuan hedatzen dun

grisaren zorigaitza sirenak karrasika medikua

non dago imagina ditzakeen beldur barneratuak

gorrotoak zein latzak gureek irabazi dute egun

ere pentsa ezan

hasgabezia imaginatzen duna?

plaza arroseko jargi publikoetan plegaturik oh

daudenek kontatuko dinate nola erre zen Z.ren

fabrika urte asko duela

gerogabezia imaginatzen duna?

eta hor nagon euriaren ateri bulta laburretako

balizkako lehorretan grisaren usaina larrutik

ken desiraz

hitaz ametsetan

arrotzen ugarte uhargia haizelakoan.

Iruñean

ibiltzen naizenean hirekin iduria

badinat

nafarroako hiribura (gurea)

%95 ez euskaraduna dela,

iruñean

sinesten dinat

hirekin nabilen gaueko orduetan

komeni dela

nafarroako hiriburua (gurea)

%95 ez euskalduntzea,

iruñean

hirekin

(gurea)

Kanpoko hotzean harrapatuko zaitut

negar zorian heriotz gogoz beterik

bizitzak eskerrik ez duela erraten

eguzki epelak zeruaren zain erreak

jabalduko dituenean mintzoa entzun

dezagun gero herresten apaltasunez

kantaturen dizut amodio minez.

etxe aintzineko xurxuri lerdenenen

maldan jarriko garenean laztanduko

zaitut musuz estaliko begi lainoen

sakoneraino biharkoaren hurbileraz

jabetuko gara eta egunaren urratsa

segituko dugu mendeak lehertu arte

kantaturen dizut amodio minez.

gaueko iluna bahitze orduan ahizpa

leizearen hitsak tinkatuko dituela

tristuraren hortzak ihes abiaturen

gara solas herbailduen ziztak gure

bihotz nekatuak uharretan irekirik

hatsa askatuko zaigu haskatuko eta

kantaturen dizut amodio minez.

Kasko zokoa zerusabaia zen lo aldian

milaka pasatzen ziren urtxo xuriak

iparreko zelaietaraino.

ez nituen segitu nahi.

aitzakiak bilatzen euriaren

promesak amodio bihurtu baino lehen

desagertu

heriotzaren eta bizitzaren mugetan

kasko zokoa sabaiagotu zen lo aldian

Larrazkeneko haize hegoen hats epelen

bila ibiltzen naun

hire begien orlegitasunean.

oihan ilunenean galdurik

banengo bezala

deitzen haut sohako bakoitzean.

atzoko urradura hura pizten zaidanean

minez josirik nagoenean

hire begien orlegitasunean

bermatzen ditinat

humilazio guzien aurkako

iraun beharraren erro ankerrak.

bakardadea nekez jasaiten delako nekez

hi ere gaizki habil noiztenka.

karrikak mututzen dituen

beldur latzaren garaiean

galaxia osoaren tristura

irakur dezakenat

hire begien orlegitasunean.

gure amodio eskasaren zauri zabalak eta

munduko madarikatuen miseriak

biltzen ditun

behako ezti batean.

horregatik dinat hain maite

hire begien orlegitasunean

bakezko hitzen urtzea.

MEMENTO HOMO QUIA PULVIS ES ET IN PULVEREM REVERTIS NON OMNIS MORIAR CREDO

AIGUEZE 1990.

                I

Iraila jadanik goizeko zortziak aldera

eguzki zurailak lantokia epeltzen du

pentsatzen nagoela

zelai kantarietan barna

ibiliko garela bihar

iraila jadanik goizeko zortziak aldera

heriotz susmoaren hotza asmatzen

saiatzen naizenean

bakearen hezean igeri noa

segidan

gosea dut desiratzen

odolez blai.

                II

ahosabaietan azkenik hormatze krudelen

kalzioa lotzen da

hauste biharamon oroimenak

auzo ohia ehortzi genuen euripean

ahosabaietan azkenik hormatze krudelen

kalzioa lokazten.

                III

galdu gaituzte aterberik gabeko oihanetan

argi izpirik ez genekusanean

zeru ilunetarik zetorren

sua haritzak kiskailtzera.

galdu gaituzte bihotzaren zoko hitsenetan

odolaren abiaduraz leherturik

karrika ezkinetan kukubilkatzen

ginen taupadak zenbatzeko.

galdu gaituzte eguneroko presaren dorpeaz.

                IV

uste genuen adiskidantzak balioko zuela

atzo-bihar-etzi-damu orotako

baina higatu zen aintzira motelen

leihorretan tematzen

eta arratsari begiratzen genion

esperantzaren zain.

                V

kureleak pasatuko dira zeruan

neguaren seinale

eta subazterretan

kokatuko gara gaztainak janez.

kurelak pasatuko dira zeruan

urdinaren leizean

eta ahizparen irria ahantziko

dugu txorien hegadak behatzaz

erakusteko.

                VI

ikusiren duzu eguna argitzen

artadi lainoa oro uhargitzen

maite zaitut

ikusiren duzu gauaren hondoan

artizarra legun ilargi ondoan

maite zaitut

ikusiren duzu ainaren hegalez

negua hurbiltzen euri gesalez

maite zaitut

ikusiren duzu eskua zabaltzen

amodio minez haragian galtzen

maite zaitut

ikusiren duzu indarrik badago

ortzaiz urratua gero zabalago

maite zaitut

maite zaitut.

                VII

zainek abandonatzen zaituztenean ondikoz

ez duzu gehiago beleen dantza lasaia

itxuratzen ahal

gaizki

barur egunak zerrendan

diokezu baldin eta aurten haize hegoaren

eztia faltatzen bazait

hilgo naiz segur

gaizki

barur egunak zerrendan

soilik bakardadearen urratsak errautsean

                VIII

maita edo maitatuak garela sinets dezakegu

hatz berdintsuak erregebideetan

asekaitz

maita edo maitatuak garela sinets dezakegu

—deituko zaitut...

—idatz iezadazu otoi!

jasankaitz

maita edo maitatuak garela sinets dezakegu

baina barbariaren aurka borrokatzeko

goiz nabarrean

bakar bakarrik gaude

harriaren pare.

                IX

otelore horien garaiaz gogoratzen naiz.

txirritak iratzeetan kantari.

aiheneko intzaurtzeen maldan iragaiten

genituen igandeak

herenegunak aipatzen.

                X

izar ihintzak zein desiragarri

eskaintzen digun baratzeko

belarra

izar ihintzaren laztan bustiaz

ahurreratzen zaigu emeki

amodioaren lilia

izar ihintzak zimurturen ditia

mihiseak larruak sabelak

eta ezpainak

noiz ote du izarraren ihintzak

erreko maiteminaren

ankerra?

                XI

lisboatik karta bat ardietsi dut atzo

goizean eta saudade

guadelupeko eguzki sartzeen argazkia

bezperan baina

herriko ehortz mezak oro hutsegiten

ditut honaratuz geroztik

—oi amodioaren urrakoa!

                XII

hurbiltzen ari dun askatasun nasaien orena

edo herio errautsen haizea

nola jakin?

Asia kutsua din auzo honek eta hire gutunaz

amets egin ninan barda

nola jakin?

bazkalduko gaitun elkarrekin

ibaiak kurutzatzen diren hirian

mortuetan zizelkatu ukamenak

ahoratuz

kristalaren zorrotza duten solasen erdian.

                XIII

ainarak berriro bildu dira hegoruntz partitzeko

berriro bildu dira alabak eta amak

iparruntz abiatzeko orduan.

o ainara nerea...

sarri bilduko da berriro iparrarekin hegoa

oinazearen minean bihar kartsuagoen eraikitzeko.

                XIV

oraina baizik ez izatera heldu beharko genuke

atzokoak nostalgia hazten duelako eta

etorria dudan dagolako munduaren inguruan.

oraina baizik orainaren biluzia estimatzeko

edo trenek hautatu duten geltokia

onhartzen ikasteko

maitatzeko dakigularik alta orainean ez

zaigula amodiorik bermatuko.

                XV

bihotza higatzen digu tristuraren zamak

urteak antzo gastatzen ditugu

etor litekeen berotasun

ikaratiaren zain.

nekez iratzartzen garen goiz bakoitzean

badakigu gero urrunago doala

ortzaiz garaituetako

mendi sardeskatuen lerroa.

ederra da bakardadea ederra da iraupena

tristuraren hedoiak lehertzen

ez diren artean

uharrik gabe ihardokitzen dugula

lur azalaren moduan

ur eskasez

arroilaz labantzen zaigu larrua

ur eskasez.

                XVI

herrialde desolatuak zeharkatu genituen

izpirituaren erresumetan

desbideratu ginenean.

etxe hutsen loiroetan zaharrak mintzo

ziren iraganeko kolore loriosoez

esperantzak hautsi elasturiak

bisitari traketsen

begietan mailukatuz.

katu basak pikondoetan gerizatzen.

erreka ertzera jautsi ginen

negarren isuria astintzeko asmoz

eta atsedena aurkitu genuen legarretan

ezpataz grabaturik.

salbatuak ginena?

                XVII

diot hitzaren oihartzuna desira dela

gaua kanalaren hegietan paseiatzen

pasatzen denean

hitzaren oihartzuna uraren azalean

oxigeno bihurtzen delakoan.

elearen oihartzuna desbestitzen dugu

bruma herresen xarmaz

gorputzak hunkitzen direnean

hitzaren oihartzuna lanbro malinaren

sakonean desiratzen baita.

                XVIII

beranduegi dun maitea loak hartzeko

zeruen arrosak ilusioa hazten duen

ordu minbera honetan eta urtxoak

teilatu hegietan amore grisak mokoz

zitzikatzen ari ditun maitea

beranduegi dun loak hartzeko.

garaizegi dun laztan suaz erretzeko

utz dezagun geroa itsasoraino

hedatzen euriaren ahuspean edo

haize hegoaren hatsaz gure bihotzak

gozatzen malkoaren ordez dedin

elurraren gutizia orotan zabal.

                XIX

ura lehortu zenean haragiaren arkaitzetan

errearen usainaz jantzi ziren aireak

zoriontsu ginen ondarrean

ezpainak hauts eskuak hauts

munduaren ankerra hauts

mineral bihikatu genituen haizeak

desertuetako isiltasunetan barreiatzeko

ura lehortu zenean haragiaren arkaitzetan

errauts nintzelarik sekulako

maitemindu nindunan.

blues.

Memoriaren minak

itsas beltzetako

ugarte isiletan urtzen

direlarikan

kartzeletako kate hotsak

archipel uhargien

leihorretaraino

entzuten dira.

bizitza bahituen dorrea

tindatu omen dute

pastel koloretan

fleury merogisen.

AMA!

Mendi lerroak ortzaizean

arratseko brumetan

urruntzen.

mendi lerroak ortzaizean

orlegi samurrez

apaintzen.

mendi lerroak ortzaizean

arrosaren eztiz

baketzen.

amodiorik gabeko eremuan

mendi lerroak ortzaizean

bakardadean

urtzen.

Munduko madarikatuen

zerrenda koloretsuetan

sartzen gintuzten

hizkuntza beltzegia

genuelakoan.

presoak

isolamendu zeldetan

presoak.

izarren ihesaldietan

gosea hedatuaz lurra

lapurtzen ziguten

auhena samurregia

genuelakoan.

presoak

isolamendu zeldetan

presoak.

amnistiarik ez

guretako.

reagge.

Munduko malerusena senditzen

zarenean

autobusean

erraten dizut sabelak urratzen dituzten

desirak direla

ankerrak,

erraten dizut bakoitzarentzat dagoela

mendi humilen gailurretan

askatasun premia zain

erraten dizut gero

—zure eskua nerean—

egunen batean etorriko dela goizak

eztituko dituen

argi zirrinta,

elur usaineko euri zaparrada

egunen batean urrats arinez hurbilduko

ditekeela

amodioaren kalda.

munduko malerusena senditzen

zarenean

autobusean.

Neguaren hegaletan

zaude beti esperoan

ametsune zabaletan

haizearen lo beroan

loreak irriaz bildu

nahian zeru hondora

ainara ere hurbildu

seaska honen ondora

ilargi urreen teman

aire arrosa zainean

loak zaitzala ereman

hedoi eztien gainean

ninano bubak darama

bruma ederren atean

itzuliren baita ama

egun euritsu batean

Noan airatzen

azken noizean

eta pairatzen

dudan goizean

izarra mintzo

entzun ditake

malkoa zintzo

larruzko bake

noan zutitzen

ibai hotzetik

pena gutitzen

da bihotzetik

ilun kiratsez

egin hotsetan

zutaz ametsez

nago lotsetan

Noiztenka bizitzeak energia oro irensten

du den mendreneko ekintz ttikienetan

eta pentsuak ez ditzazke belar usainak

imagina ere zeru grisekin solasean

saiatzen delarik.

heriotz gutiziak bizitza mugatzen duenean

elektrizitatea badabil zainetan

ilargi aldaketa egunetan,

edo odola kolpetan kolpeka.

nola segurta dezakegu harrabots hori dena

bizitzea denik?

ondarrean indarrik dudatzen amiltzen dira

Nola idatziko dugu geroaren argia

galaxiek hedatzen dituen hormetan

itzalak irakurtzen ez dakigularik

gaua beti uste gabean etortzen da

minaren bihiak baheetan pasatzeko

astirik ez digu uzten arratsaldean

zein emeki doan denbora etxeraino

bidaiatzeko ditugun goiz epeletan

kolorez inguraturik asmatzen dugu

artadiak huntzen direla eguzkitan

eta ainaren kantuak gero urdinago

bihurtzen dituela mendiko haizeak

borroka gogoa ahultzen zaigu maiz

ondartza eztietan etzateko gutizi

larria pizten lepo ondoko zainean

balitz ilunik gure dolamen hutsen

aterbetzeko balitz egunik metalen

zaratak hausteko uros gintezkeela

Odol-belharren sahets lehorretan

munduaren zauriak ahantziko dira

barkamenik gabe

negar-eztiaren urratsak

zaplastatuko gaitu:

lokatzetan doa bizitza garratza.

ausentziaren eta axola eskasaren

aztaparretan preso gaude betikoz

barkamenik gabe

deiadar ikaratiak

gezur hutsak balira...

lokatzetan doa bizitza garratza.

O ibai ertzeko xurxuri kuttun

zuek agian sinetsiko

gure herriko haurren oinazeen

markak

arpegietan

malkoz erre matel zaurituak

ezpain biluziak

zuek agian ulertuko

herriko haurren

oihu latzak

eskubide ukatuak

zuek agian onhartuko

hiltzen doala

esperantza

chove, é o deserto, o lume apagado

que fazer destos maos, cumplices

do sol

E. DE ANDRADE

Oraindik nabil Du Bellay plazan igandez

nik ez dakit noren edo zeren bila, baina

nabil, barkamen gaberik kuskatzen nauten

jende presatuen tartean; iturriko uretan

nostalgiaren hotzetik horditu nahi nuke

kaskoa gaueko amets gaiztoaz garbitzeko

egunaren hats epela lehortu baino lehen

so far away from me abestiaren ankerraz

betetzen ditut izotz hitsen gordalekuak

munduaren azkenak ez dezan inoiz sinets

zoriona hain erreza zenik, hain arraroak

amodio bahituen hatzak karrika irekitan

aurkitzea, malkoaren sahetsean nekaturik

heriotzaren hurbileraz isilik intzirika

ba dator gero ausentzia hegalak zabalik

haragi ustelduaren harrotzera, ekainaren

erruz, loak hartu haurrak esnatzen diren

orduan, denak urtzen gara uharren luzean

metalaren zarata zorrotzak memori hilak

desintegratzeko zorian dauzka, biharkoaz

altzeiruaren desirak zaplastatzeko, alta

xurxuri bihotzak zerbitzatzen dizkigute

restaurante ilunetan, arimak kontrolatuz

sikologoz inguraturik, debeka dezakegute

etxe ondoko ibaiaz pentsatzea; dena dela

aberastasun ekonomiko sortzale ibiltzen

gaituzte eta hamar puntu galtzen ditugu

zerua laudatzen duten ainarak itxuratuz

humiliazio zerrenda baizik ez zaigunean

gelditzen begirada gogorrenen ahanzteko

negar gutizia dugu trenak burdinbidetan

abiatzen ikusten ditugularik, azantzaren

amatasun egarrian, esperantzaren bahetan

iragaiten den odol bustiz mamua asetzen

ahal dugunez bazterreko lorei eskatzean

ba ote dakite zergatik ez den arrosarik

lilitzen amnesiaren lur beltzetan gorri

zergatik ez duen eguzkiak erresinolaren

lumetan atsedenik pausatzen asteazkenez

zergatik ezpainetaratzen dugun haserrea

ez den poesia ederra bihurtzen ondikotz

zergatik gabiltzan hutsaren erresumetan

ahalgearen zubipean izarrak kulunkatzen

direnean, nere eskuak eskuz mukurru asma

ditzaket ordea sohakoak ihesi dabiltza

arratsetan arranoen goseak ase beharrean

eta ez zaitzaket atzeman oroitzapenaren

mugetan dilindan zabiltzalarik, pinpirin

koloretsuen moduan, txori urruna jadanik

eta Du Bellay plazan ausartzen banintza

hauts arina bilakatzeko gogoa handituko

litzaidake, goizetako argitasun ahuletan

haizeak nezan eraman otoitza otoitz den

eremuaren biluziraino, urrikal zakizkigu

belarrak usantsu zoratzen diren zelaiak

kukuaren kantuaz lorios entzun ditzadan

Ordu honetarik aintzina automata moduan

ibiltzen haiz ezkaratz ilunetik

sukalde berora,

bizitzaren taupadak zenbatzen,

urrako hurbila

onhartu nahi ez bahu bezala.

urteko ardo kiratsez betetzen ditun

biharko bakardadearen basoak,

hurrupatuz husten

irratian dabiltzan kantak errepikatuz:

lepoan hartu

ta segi aurrera.

gaurkoa ere neke zain jasaiteko.

eta izarrak dirdir zeruan.

SANTXO AZKARRA LO DAGO

Santxo azkarra etzana dago

ibañetako elizan

santxo laguna beti hitsago

elurtearen gerizan

santxo azkarra gure errege

zer huen bada ekarri

gudu latzetik kanpoko lege

zaukutelarik ezarri

santxo kuttuna gero berezi

gintuzten eta apaldu

arbol idorrak mendiak hezi

arranoak merke saldu

ubeltzen doaz minak oraino

nafarroako gainetan

zelai erreak errekak baino

dabiltzalarik zainetan

santxo laguna iratzar hadi

begiratzeko geroan

azkarragoak jein dituk adi

fusilak esku eroan

santxo azkena dator hegoan

artoak gorri direla

urarekilan hats balego han

gatzaren lore fidela

santxo azkarra eresien gau

hormatuaren luzean

hirekin doak aire ezti hau

mugetako kurutzean

Sartaldetik datozen hedoien artetik

ainaren hegaldi arinak dakuskit

arrats apal lasaietan.

oihuka has nitake baina ondikozko

hasperen gordeak oro higatzen

zaizkit gauaren mortuan.

esperatzerik badea?

laparreko elorria eskutan hartzen dut

geroaren mikatz dardaratiaz

herabeki betetzeko.

ainaren hegaldi arinak dakuskit.

negar gogoarekin irriz nahiz nago

ortzeak hondorik ez duelako.

esperatzerik badea?

ipular dudakorretan denbora pasatzeko

haragi puskak bortizki plegatuz

atzoko arpegi larderiatsuak

astiro arrakonposatzen ditut

ordea satorren egunerokotasunean

nehor ez duket ezagutzen.

esperatzerik badea?

haize hormatuak ur gosez dauden artadi

zabalak aspertzeraino laztantzen ditu

bihiak irinaz hustuz betirako.

lurrean etzanik amesten dut behineko

amodioaz sangreatzen nautela

eta hire gorputzaz asekaitz ibiltzen naun.

esperatzerik badea?

esperatzerik badea?

esperatzerik badea...

SONGS FOR SUSANA

                I

Irunberriko arroilak bakardadez hantu ziren

arratsalde apalean arrano beltza

mututasunaz esperantzetan geratu zunan.

ihausteria gero lauetan lehertu zenean

i doluaren oihartzuna!

zazpigarren orroak luma odoleztatua

hutsaren ahurrean

kokatu zinan.

                II

ari dun elurra hiriko bazterrak zurituz

eta karrikak urtzen zaizkigun

ibai ertzeko arratoiarekin solasean:

aizu

zergatik ote du orlegiaren usaina

erran nahiko nukeen

egia ankerrak?

berriro ari dun elurra udaminean.

hotzez daldaraka nohan

auhaltzera gonbidatu nauen

emazte eztiaren

etxeraino.

urbiako bideetan denbora kolpeka...

                III

agenda higatua hilerri lauz bilakatzen

zaidan urte motel honetan

arantzazuko arkaitzetako zuhaitzak

ikaran nabaritzen ditinat

eta harrizko apostoluak malkotan

libertatea deitzen zuen bihotz bera

bi tiroz puskatu zutelako.

                IV

lur irauliaren azalean

negua hedatuko delarik

lertsunen hotsez

pausatuko dun

eresia.

amodioz

edertuko gaitun

bularrak

desiraren hatzei

eskainiz.

                V

artadietan zehar

zentzugabekeriaren mila bala

barreiatu zitiztenan

gosearen sabel urratuak

auhen batean kiskailiz

arrosen ausartzia

mendekuz

ezabatuz.

                VI

atzo balitz bezala ibil gaitezkeen dagoeneko

garardoak irensten

—zigarreta bat biltzen didan?—

elkarrekin bazkoaren doloreaz beterik

oñatiko plazako arkupeetan

ruper ordorikaren kantak murmuratuz.

dagoeneko damero grisetan

txantxikuarrak dantzara bortxatzen dituzten

gauerdian bob marley kurutzatzen dinagu

nostalgia langar bihurtzen delarikan.

                VII

poesia zer den galdegingo didatenean

ezpainak doidoia mugituz

ihardetsiko dinat:

—karrasia iratiko basoan

besterik ez,

eta beleak zurzuri lerroen altzotik

harrobiratuko ditun

lokatzaz asekaitz.

poesia zer den galdegingo didatenean

belarretik minez urrunduko naun.

                VIII

arbolak etsirik dauden munho malkarretan

gezurraren biluzi barkaezinak

galaxia garaituz geroztik.

konkistaren zaldun basatiek

zelaia purruskatu zutelako

euriaren haiduru jartzen gaitun

ainarak laudatuz.

                IX

urratsaren ozenaz edo

oihuaren oihartzunaz gogoratuko dun

kakuetako lepoa.

pinpirin arinek konta dezaketen

belar hezearen ipuin

hunkigarria

harri bustien gainean

luzaturik gauden goiztirietan.

                X

barbariak larrutu ipularretan sarri

lanbroaren hitzak ahoratuz

ekaitz haziak

ereinen ditinagu

eta mamuek horzkatu neskato ttikien

matel zaurituak sendatzeko

aintzira bila

abiatuko gaitun.

tunel hertsietan gordeka gabiltzanok

jakingo dinagu

azkenean

itzalak irakurriz

zeinen den gozoa

lainoaren epela.

                XI

okabeko harrespiletan ducadosak erretzen

genituenean

erraten geninan

ez genuela heriotzaren beldur izpirik.

txori izanez

hegalak plegatu gabe

hiltzea

aski eder zitzaigunan.

                XII

loak nekez eramaten gaituen ordu ubeletan

leihoak zabalik datxizkanagu

ortzeko disdirak biltzeko

irunberriko errekatik

bi pindar gehiago

kliskan daudelako

artizarraren sahetsean.

                XIII

deus ez gara.

deus ez gara.

deusetik ordea sortzen da

laztanek

hildoz estaltzen duten

lurraldea.

deus ez gara.

deus ez gara.

alta amnesiaren papondoa

urrez josten dugu

udaberrietan.

deus ez gara.

deus ez gara.

eta ihardoki gutiziaz

alegeratzen ditugu

haranetako brumak

deus ez gara.

deus ez gara.

                XIV

...lasterrak

habil eta soginzan gizonik

gizonik

denez ageri.

ama

indazüt atorra

ama

menturaz sekulakoa.

hik bahiena alabarik?

irunberri altian

dün hilik

menturaz sekulakoa.

                XV

umekiaren gisara

haserrea handitu dun haragi dudakorretan

eta larrazkeneko eguerdi sargoritsuan

nola dezakegu amor eman?

buztinez aseko gaitun.

kristal mikatzez beteko ditinagu

esperantzarainoko

altzo desolatuak.

libertatearen harrobia

zizelkatuko dinagu gero

bihotzaren zokoan.

                XVI

tabernaz taberna ihes dabilkigu destinatua

zeru urdinaren krudelkeriak

leherturik bezala.

bideetan galtzeko arriskuan.

nehorekin ezin mintza.

ametsaren uhargitasuna nahiko genukeen

esku minberaz

agurtu.

                XVII

ausentziaren ordez presentzia loratuko da

gorputz mutilatuen kiratsaz kateaturik

zain egotearen beharraz itzuliko garenean

haritz ahulduen malda berora.

gauaz jabetuko gara.

edo bakantzen diren taupadak

altzeiruzko zaraten erdian

bahituko ditugu

ausentzia presentziarekin

ezkonduko denean.

                XVIII

maite ditinat loaren alde borrokatu ondotik

altxatzen diren hedoi nagiak.

maite ditinat ere kafe makinak

marmarika ditzakeen

burbuila zilarrak.

maite ditinat amodio eskasak.

                XIX

igande arrats batez trenean sartu aintzin

baionako geltokian nindagonean

tere irastortzaren

hitzen eta hotsen aldaketak leitzen

sarraskietarik urtxo grisak

airatzen zirela itxuratu ninan.

                XX

balitz oldarraren aterbetzeko elizarik

hire sohakoaren oroitzaz

otoitzez belhaunikatuko

nindukeen

damuaren muhinetan kulunkan,

eta asma nezakeen

ehüjarren gora

goazela

paradisurantz.

                XXI

ainarak

etor zaitezte lehen bai lehen

ezkaratz hutsetako sumurretan

kabiak eraikitzera.

ainarak

ortzearen gosea malko mugetan

txerta ezazue zorionen isilaz

lehen bai lehen.

ainarak

kantuz entzun dituen neskatxa

hegalez doa haizearen mundura

uros uros uros.

                XXII

zauriak

itsasoko gatzak horbainduko ditin

uhainen indarraz atzoko belardi usantsuen joana

hagunen soilean bermatuz.

zauriak

edo laban zorrotzek ireki memoriaren karatsak.

                XXIII

bihar eguzkia desagertuko dun

mendien

gibelean.

bihar ilargia teilatuetarik

miretsiko dinagu

eguzkiarekin

solasean

eta goibela

piztuko zaigun.

                XXIV

nafarroako oihanek badakite badirela oraino

beltzez jantzi erreginak

irati ibaiaren hegian etzanik

begirada samurren zain daudenak,

badakite badirela oraino zartagailu ahotsez

beteak diren harpe hezeak

doluaren ahurrak gerizatzen

edo nolabait eztitzen dituenak,

badakite badirela oraino urtats bezperetan

herrera de la mancharaino

abiatzen diren autobusak

badakite badirela oraino gaztelu plazetan

hutsegiten diren hitzarmanak

askatasunaren indarrez deiadarkatzen

duten irriak alargunen ezpainetan,

badakite badirela urxo zuriak ausardiaren

xendretan eta ari ari mandoko

frango seaskaren aldamenetan

haurren amen gozoa jastatzen

jarrai dezaten.

Ttikitarik manatua izateko hezia zarena inork

ez dizu ogi puskarik debaldetan eskainiko

zure izerdi merkearen trukean.

thorez karrika sutan erretzen asma dezakezula

arratsak ebakitzen dizkizun palombe bleuean

daukazu pentsuaren haria eta ilargia dabil

negarrez beterik zeru izartsuan.

odolez itotzen dira gaueko bide malkarrak oro

lurraren trenpua errauts bihurtzen delarikan,

Txori xumeak

haltzetik haltzera

jautzika

urtxo grisek

amodioa zuzurlatzen

leiho hegietan

hotza larruan

hotza

bihotzean

zoriona noizko?

Urradura aintzineko karkara ederren

ondarkin hormatuak bildu nahian

nabil zure lurretan.

orlegitasunaren disdirak bihotzak

irensten zituen atzo

haizeak geroa epeldu artean.

eguzkiaren urrikia bilatzen genuen

barkamenik gabeko begi itsuetan

euriaren haiduru ginaudelarik.

amodioaren kate hautsiak zintzurra

hatsartzea trabatuz

odoleraino tinkatzen zidan

eta orain gauero

zure lurretan nabilenean

deitzen zaitut

sokorri nezazun.

izarretan lotu itsaso zabala edaten

genuenaren ahanzteko zalantzan

durduzatuz zihoan.

ardo berriaren erredura ahosabaian

esnearen nostalgia daukat

zure lurretan ibiltzean.

bularrak hantzen zitzaizkigun

ahurrean desgostuaren ura

ixurtzen zitzaigun bitartean.

ibai desbideratuetan etzaten ginen

arratsaren joana neurtzeko

eta erresinolak kantatzean

deitzen zintudan

sokorri nindezazun.

izotz arinak gure haurtzaroko hitzak

hala beharraren aldarean altxatuz

kurutzefikatu zituen barda.

igandez jantzirik jendetza galanta

mendietan barna hurbildu zen

desiraren ehortz mezetara.

negarrak gorde genituen.

larru samurretako gogoa

pizten zait noiztenka

zure lurretan nabilenean

eta gauero

deitzen zaitut

sokorri nezazun.

alta ainara senditzen naizenean

segur nago kabi beroa bederen

zain daukadala

zure lurretan.

URRAKOAREN HARAINDIAN

J'ai rêvé la nuit verte

aux neiges éblouies

Baiser montant aux yeux

des mers avec lenteurs,

ARTHUR RIMBAUD.

                I

Ausentziaren azal beltza sardeskatzeko

indarrik balitz

gutunak izkribatzeko edo soilik

trenak urruntzen direnean agurrak

banatzeko leiho ubeletarik

bagenuke zorionaren gostua ahosabaiean

lotzeko gutizia

zorionaren haizeak non dauden susmatu

gabean ere.

hiriez bakarrik dagigu amets

bizidunak argazkitan itxuratuz

hiriez bakarrik dagigu amets

                II

haurra bigarren aldikoz munduratzeko ordua

etorri da

eta zeruko izarrek nolako sakontasuna

duten gauean miresten gabiltza.

konturatzen gara atzoko egunetan bezala

zaila dela urostasun horren

partekatzea

axolarik ez daukaten kideekin.

etorri da...

                III

laino ilunen artetik ageri zen ilargia

gorriska

aturri gainean miratzen

mundua zartaturen zela ematen zuen

arrats uhargian

gorriska

mila pusketako beldurraren

ispiluetan disdirari

gorriska

hilgo ote gara?

odolak ixuri bide dira

neguaren ezpal hormatuak gozatuz

hilgo ote gara?

errauts mineral bihurtu garen

betikoak daukagu hatsa

gorriska

laino ilunen artetik ageri den ilargia

bezala hauts ontziak baino ez garelako

                IV

astuna geratzen da eritasun osteko sukarraren

moduan

hezurretan

begiradaren ortzaizean geldo

maltzur

hain dorpea

izan dea heriotz

gose

munduko lagun?

pentsatzeak jadanik

ainitz kostatzen duenean eritasun osteko hats

jasankaitz

bahitua

urturik doa

pena ttikien eremuetan

hain dorpea izan dea

heriotz

gose munduko lagun?

                V

aztiak idatzi zidan

lasai itzuliko haiz urratsez

urrats egunez egun

eta nik

365 egunez egun?

gauez gau 364?

nunca volveras zioten beti abesti lehorrek

herriko irratietako frekuentzia modulatuez

aztiak idatzi zidan artean

lasai

eta nik,

                VI

seigarrenari bakardadearen izena erantsi

genion eta bazkide nagitsuek

onhartu zuten

bakardadearen izana gaitzetsiz halere

erran zuten:

begira

geldi dedila bakardadea eresiak

plegatzen dituztenen

altxor estimatu

ihardetsi genien segidan:

bakardadearen dudak

jendearen minak ere badira

erdiminak agian?

altxor estimatuaren erdiminak ote?

                VII

norekin mintzatuko gara orlegitasuna goizeko

hamarretan

aharrosika itseskatuko denean?

amnesiaren aurka borrokatu ondoan oroitzak

ahanztearen erregebideetan

galduko direnean?

iratzarraldi bakoitzean usteko dukegu

elasturiaren haria hautsezina dela

edo desertuetako areekin bihurtuak garela.

maite ditugunak/maite gaituztenak? baino ez

esperatuz

musika airosek soleitzen dituzten plaza

borobiletan...

                VIII

dena egia izan da bizitzaren orenean

zinezkoa guzia

senditua haragiaren ikara

herabearen haritik

dena egia izan da irria baratzeetan

euria ahurretan eta amodiozko solasa

geltokian

egia izan da gero bizitzaren orenean

negar gogoa arrastirian

haserrezko hitzen errondan

dena egia izan da bizitzaren orenean

oraingoan egia bera pairatzen baitoa

                IX

hizkuntzak aldatuko zaizkigunean bihar

edo etzi iluminatuan

ez dugu jakingo nola diren ahozkatzen

aditzak eta indar gehiago beharko dugu

kristalak eztitzearren

hire alaba bizi bada

mauliala dün juanik

gauezko eskoletan sartuko gara

dislexiak zuzentzeko bezainbat

zorionaren deklinabide berriak

ikasteko

amak ützi nindizün

bedats azkenian

ikasteko

han züzün xedera

oi ene malürra

hizkuntzak aldatuko zaizkigunean bihar

edo etzi iluminatuan ortzeak gris nahi

                X

harrapatu haunat donapaleuko argi zurpailen

itzalean osoki edana

ezkont eztiela beldürrez kantatzen

jautzika

urrezko lauburua papoan

atzoaren memoriaz hanturik

toka... noka... hika... ika... jautzika(***upa)

ilunaren sarraskiari

iraun dezakegunez eskatzen

pakean utzi arte utzi arte abesten

zintzurrak larrutzen

aspaldikoa

harrapatu haunat donapaleuko argi zurpailen

maldan agian agian jeikiko direla sinesten.

                XI

eta gustatzen zaigu haranetarik altxatzen diren

laino arinek zein errez beztitzen

dituzten xurxuriak ikustea.

eta gustatzen zaigu ortzi grisetarik eurialdia

lantegi desertatuen herdoilaren joanean

nola den jostatzen entzutea.

eta gustatzen zaigu gaueko atari segretuetarik

mendi elurtsuei so egotea hurbil litekeen

amore laztanenaren haiduru.

eta gustatzen zaigu malko zaharraren aintziran

bihar bahituaren hormatzearren menpeko

ahur zaurituak bustitzea.

eta gustatzen zaigu goiz nabarretako argizpiek

sortalde amoltsutik gazteluko harresiak

gorritzen dituztelarik esnatzea.

eta gustatzen zaigu erreka hertsia hain garden

hiri mutuan zehar ixurtzen delarik

belarminen hobiraino segitzea.

eta gustatzen zaigu ortzaizean ubelaren lerroa

behatz dudakorraz betirakoan marraztea

haritzak zenbatu aldikal.

eta gustatzen zaigu hereneguneko kide bakartia

arto landa berrietako hildotxorien antzera

arinaren leihorrean kurutzatzea.

                XII

..., ez dok hamairurik I.

edo bai. hamabigarrenaren pasartea duk

beraz:

ama 3

ainarak lokar arazteko erabiltzekoa

den zenbakia dela

dioat,

edo bai.

ama 3

igande hormatuak tren kontuak orain

sabel hutsen

zenbaki okerra

quai no1 voie 4

en direction de paris-austerlitz merde

latza

dioat,

edo bai.

AMA 3

neguko gutunak amodiozko koplez eta

jarrai

eskapatzerainoko lurrean

«hamabostean behin... etxerako bidea

buruz ikasia...»

dioat,

edo ez.

...,

AMA 2

euri uharrak kartzeletako teilatua

zaplastatzen

askazoriz

bizitza!

ama 2. astia. DIOAT. badiaguk. hemen. STOP

reagge: ... ... ... ... that train i need you sto

Urrutizkin grisaren urruneko mugetan

ez zaitut lehen bezain maiz

aurkitzen eta

abotsaren sukratuaz ments nago.

ikasten ari naiz.

monologatzen.

begirada orlegiez gogoratzen ere.

abotsaren sukratuaz ments nago.

agian

gaur

urrutizkin grisaren urruneko mugetan

Urmael geldoetan urtzen da hitza

denbora hertsitzen doanean

neguaren hatzetan

nola salba dezakegu

irauteko desira buruko meandreen

apokalipsiatik?

irauteko desira buruko meandreen

urmael geldoetan urtzen da hitza

Utziko ditugu bihotzetan preso diren haizeak

piztu dizkiguten suak eztitzen

utziko ditugu haizeak mugetaraino bidaiatzen

haurren eskuak tinkatzeko

laztanez kargaturik itzultzearren

utziko ditugu haizeak gero iparraldeko euriz

erditzen irria lora dedin

hatsaren ezpain ikaratietan

utziko dugu eguzkia gure larruak

erretzen hezurrak hauts arin bilaka

ditezen eta

utziko dugu amodioa bide bazterrean

bakardadearekin monologatzen.

Xarmangarriak dira telefonoak zeharkatzen

dituzten ahots apalak

xarmangarriak eta hunkigarriak

urruntasunaren ispiluetan lehertzen

diren haur kantak

kristalaren parekoak haur kantak

zeruaren ahuspean

malkoaren ordezkari lainoetan

baikor darraitelarik

xarmangarriak ondarrean ilargiaren jokoak

seaska guzien aldamenean

gure ñiñañoei

loaren bideak irekitzen dabiltzalarik.

ZALDIBIARANTZ SEASKA KANTA

Munduaren norantza

beldurrak derama

heriotzaren dantza

laster gure zama

haizea da etortzen

zaldibi aldetik

hitza ere erortzen

euri sartaldetik

lagunmina zaitudan

ibaien ezpondan

hasi natzaizu udan

historio kondan

nere gaurko kantua

dabila airatzen

itzul asmoz hantua

emeki pairatzen

zuretzat iratzetan

malkoaren ordez

doa harri latzetan

amorea gordez

dezagun poza besti

bion ezpainetan

begira zeinen ezti

urtxoa gainetan

loak hartuko zaitu

lasai azkenean

hegoak erein baitu

ur larrazkenean

Zatoz maitea exil honen bihotz mineraino

taupaden zarataz auhal gaitezen

ilunegiak diren arratsetan.

ihardokitzearen erruz

gorputzak sumendi anker bihurtu direnean

zapartatzeko prest gaude.

atomoak gara

barneko exil handiaren jabeak eta eskuen

desirak haragiaren emeak

jabaltzen ditu amodio deitzen den artean

Zeru grisean miruak dantzan

ainaratxo lo egizan

gure egunak dauden balantzan

biharkoaren gerizan,

hosto ankerrak ipar haizean

deman abesti berriak

alai ditzake goiz garaizean

mendiak eta herriak,

atzo ase naun amets belarrez

hitarik urrun indar beharrez

pobre galduaren gisan,

hamar bat urtxo eder hegalez

itzultzen ditun bide legalez

biharkoaren gerizan.

Zilegia dea amodioari oinarri sentimentalik

ez aurkitzea

non ez den herri zapalduen elkartasunean?

ilunaren bularrak ausikitzen ahal direa

iraultza etorriko

delako esperantzaz globoa zartarazi artean

amodioaren oinarriak aurkitzeko?

esklabotasunaren musuak sabel antzutuetako

arroiletan eztiak direla

nork sinets lezake

kateek mihiseak herdoiltzen dituztelarikan

minaren erresuman?

itsas gainetan lasterka ibil gaitezkea ere

hegoaren haizea

biloetan ahizpatasunaren mugetaraino

hats

hatsanturik

askatasunaren belak ortzaizean ez direnean

oraindik iragarriak?

Zure oinazeek ez dute oinarri razional izpirik

zama abere paranoikoa zarela diote eta egunak

purruskaturik bururatzen dituzu mouloud edo

fatiharen gisara salopri di faranze

marmarikatuz metroaren aho gosetian sartzean.

gorrotoa hazten zaizu bihotzean herio gogoz

hantzen zara gero esku ezkerreko zain meheak

ibai gorri emankor amesten dituzkezu jarrai

putain merde zer dela barbarian behera noa.

Zzaj zzaj zzaj gau honetan ukan dut bigarren

aldikotz aurten Atenasen bisita bere huntzar

begiekin galdatzen zidalarik arto eremurikan

banuenez ereinik partitu aintzineko urteetan

zehar

zzaj zzaj zzaj eta banindabilan solasean ari

ziren jendeen artetik batzuk jaten bestelako

ausarik gabe gehienak ezazolati zarata egile

egunerokotasun bekaiztia Atenas hurbildu zen

bitartean ni angustiak urkatua heriotz nuela

behar

zzaj zzaj zzaj dantzara gonbidatu ninduenean

Atenasen ahurrak behatzak arros dituen senti

amoltsuaren gisara senditu nituen eztiz ezti

soinean ibiltzen gizaki asekaitzak baztertuz

ongi nintzen eta erran zidan hator ene amets

belar

zzaj zzaj zzaj ongi nintzen eta erran zidana

arratsean nekez ahantziko dut pianoa aditzez

ilargi beteko gauez gogoratuko baita haragia

«dantza hau gu biontzat da ez arren eskapatu

goibel uzkur hemengoa zara loaren bihotzekoa

eta jazz...» zorionaren oroimin hatsa sumatu

nuen musika ararteko zelarik hain hauts hain

mehar