Etxeko urak

LEIRE BILBAO

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2020 Leire Bilbao

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2020ko iraila

Edizio hau: 2020ko iraila

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

Ama harriak, ama izarak, ama leihoak, ama izarrak, ama aingurak, ama begiak, ama zakatzak, ama ogiak, ama baratzak, ama ahotsak, ama koilarak, ama laiotzak, ama basoak, ama hariak, ama usoak, ama zauriak, ama oharrak, ama oihuak, ama aiztoak, ama mailuak, ama labeak, ama masailak, ama ateak, ama mirailak.

Ama arraina bezain ama zuhaitza bezain ama txoria neu ere.

Denok gara erabat ezagutuko ez dugun ama baten seme-alabak.

URAK BOTA

— Zuk ez al zenuen odolaz ispiluan idazten?

      — Orain emasabelean idazten dut.

      — Hara, denborak uste sendoenak ere aldarazten ditu.

      — Gorputzak aldatu nau. Edo bai, denborak. Edo batak bestea. Lausoa da muga.

      — Onar ezazu egia. Ezin dituzu kanpo-eraginak zugandik erauzi…

      — Ez dizut ukatuko. Nire haragia baino gotorragoak dira.

      — Indarrez sartu dira zure mamian, ene maitea.

      — Hori uste duzu? Odol-eustea izan da, berrogei aste odolari eusten. Jariatuko dut berriz... Isuriko naiz, noizbait. Irauliko naiz.

      — Nora? Zertara? Lehen izan zinen hartara?

      — Ni berri honetara.

      — Eta badakizu nor den?

      — Mantenu eta berrizte lanetan ari da, zu eta beti bezala.

Bat-batean bakarrik igerilekuan.

Tintaren lodiera duen putzu honen

tempoa da orain nirea:

ez hondoratzetik eusten didana,

ez nauena zutiarazten, ordea.

Herdoiletan igeri doan ugaltze-makina naiz,

beso, oin eta gogoaren beruna.

Hiru besakada eta ahokada laburra.

Sudurra urperatzen dut zaku amniotikoan.

Begiak atzerantz zabalik.

Kloroak bezainbeste

erretzen nau urzorroak,

harexek beste babesten.

Hiru besakada eta ahokada laburra.

Barrurantz noa.

Nirea da ur lohi hauen ardura

ilargi betearen zain dagoen anfibioarena.

Elkarri begira,

nire azalaren azal

nire zainen zain

nire ezkaten ezkata.

Hiru besakada eta arnasa laburra.

Nitik pentsatzeari uztean baino ez naiz naretzen,

ohartzean

nire hedapen hau ez naizela ni.

Eta askeago egin dut igeri. Une batez.

Arnasa olatuka dator.

Harriak izerditan daude.

Sabelari oratzen diozu

marea gorari esku hutsekin nola.

Eta zu, bi denborari tiraka.

Hankartetik arrain bat

labaindu zaizu.

Zuloak egiten du sarea.

Ateak beti dira besterenak.

Iragate lekuak gara amak.

Gainezka dagoen urontzia

banintz bezala hautsi nintzen.

Eta ospitaleko gela urez betetzen

eta betetzen.

Eskafandra bat ekarri zidaten

bonbona eta aletak.

Urpean arnasa hartzen ikasi behar duzu.

Ezkata zahar batzuk nituen gordeta

umea neu nintzenekoak;

ez ahazteko

itsasoari beldurra kentzeko

bizkarrean kolpe leun batez

haitzetatik uretara bota ninduten hartaz.

Begiak zarratu nituen

orduko hartan legetxe.

Eta zabaltzean

ozeano berri batek

irentsia nindukan.

Nori ez zaio gorputza inarrosten

ura arnastean.

Egarri berri horrek

esnatzen nau orain gauero.

Itsasoz betetako edalontzia

ohe ondoan.

Kresalez zuri dago etxea

arrainak entzuten ditut nonahi.

Aspaldi ez nuela

hainbeste denbora ematen

behegainean jarrita.

Lurra ukitzeko premia hau.

Saregilea naiz orain.

Estropua umontzian.

Amua mihian.

Labetik atera berri den

urraburuaren begiak nireak.

Buia zuri bi

hondoari begira.

Erditu osteko orduak

odol eta esne zarakarra

lokatza, basa, ur lohiak

eta guztia estali nahian

azal egin berriaren usaina.

Izara zurien azpian

arroka sedimentarioen mugimendu geldoa

naizen honen orografia.

Nahi nuke nire azala berridatzi

harrien pazientziarekin

gatzez lohitutako hatzez

gorputz berri bat modelatu.

Saiatu naiz

euliak, eltxarrak, bizkarroiak baztertzen.

Aingirak, goroldioa, muskuiluak askatzen.

Saiatu zauriari garbi begiratzen.

Garrasika dut hankarteko epaia;

haitz ebaki berria

gorri bizi.

Flyschak dira nire ezpainak

harrien haserrea aldarrika.

Ume batek amarengan

leku berri bat sortzen du

penintsula bat

amaren bularpean

irla izandako eremua

esne itsasoz inguratzean.

Ume batek amarengan

leku berri bat sortzen du

azal txatalezko padura

mugarririk gabeko mendi magal

oinutsik ibiltzeko zelai.

Ume batek amarengan

larre berri bat sortzen du.

Eta larreak bazkatzeko dira.

Erbestea da amaren gorputza

hats-herria

desordenaren bazterra

leku zauritu zatitu arrakalaz josia

samurtasun oldarkor batek hartua

haragi mailatu maitatu

orografia hautsia.

Harrizko sustraiak ditu

kareharri basalto arbela

urezko zuhaitzak ditu

azalean sedimentatuta

liburu geologiko bat da

intziriak izerdia oihuak

idatzita dituena.

Mintzaira sortu aurreko taupadak

bizi diren lurraldea da

amaren gorputza.

Erbeste egin naiz.

jaiotzen nauzu

argizulo eta leihodun umea

bugainbilea zara gainezka

ezpainen haginkadaz puzten duzu

unibertsoa nire zilborretik

jaiotzen nauzu

leiho eta atedun umea

nire zauriak likenez estaltzera etorri zara

pikondoen izerdia eta esnea

daramatzat zainetatik

loratzen nauzu

ate eta balkoidun umea

jaiotzen nauzu bat-batean

erruz hurre nago orain

izan nahi ez nuen amarekin baketzetik

Lehen edoskitzean

pago bat ernatu zitzaidan bularrean

atzamarretan urkiak zabaldu

bihotzean ereinotza.

Orain baso batek zeharkatzen dit bizkarrezurra

bidaide eta lapurrak

xuxurlak eta beldurrak

dabiltzan basoa.

Eraztun berriek jantzi didate enborra.

Hau da bizi naizen zirkulua

zedarritzen nauen eremua.

Ustekabeko lekuetara

hegaldatu dira nire adarrak

lurjabetu sustraiak

eta hala ere badaki nire zurtoinak

noizbait erauzi egingo dutena.

Hedatzen eta askatzen naiz

sahatsa bezala lurrerantz

makurtzen bizitzaren aurrean.

Zure jaiotzak zuhaitz bat merezi zuen.

Ez naiz aizkoraren beldur.

Bestelako izuek zuhaiztu naute.

Orbela ari du.

Berriro erditu zara.

Kaiola zabaltzen den moduan

zabaldu dituzu hankak

nora doan ez dakienaren

dardaraz

heze atera da.

Zapi batean bildu

listuaz garbitu

eta hatzez orraztu duzu

zure eskuak haren lehen habia.

Emango dizkiozu

jana babesa eta maitasuna deritzen horiek

emango zatzaizkio

zuhaitz baten besarkadaz.

Iritsiko da

zure beso-adarraren ertzera

hurbilduko den eguna

nora ez dakienaren

ikaraz

haizeari errendituko zaiona.

Erortzen ikasi beharko du.

Luzaroan txitatutako arrautzaren hauskortasunaz

apurtu nintzen ekaineko egun hartan

zerua ere zartatu zen

udaberrian ohi ez duen legez.

Haize beltzak ospitaleko nire leihoaren kontra

erratz batek nola astintzen zituen zuhaitz adarrak

eta arabazozo bat ere jo zuen

hego zabal moko hautsi

espero ez nuen bisitaria.

Haren mina ukiezina zen

kantari entzuten nuen

leihoaren bestaldetik.

Nekez alde egin zuen hegan.

Puskatutako nire oskolak biltzen hasi nintzen

lurrera makurtuta

inoiz izan zuten taxua eman nahian

alferrik.

Egun hartatik aurrera

txori larregik egiten dute talka

nire gorputzeko beirekin.

Eta geratzen ote diren

begira geratzen naiz.

Arrautza oskola kraskatu da

eta bat-batean isiltzen ez dakien oihua.

Intsektu eta harren bila doa ama.

Luma bat utzi die habian.

Eta ihes egiten dakien beroa.

Jaiotzeko

mundu oso bat

hautsi behar da.

Busti

txoriak euri egunetan bustitzen diren moduan.

Lumekin pentsatu.

Kumeei ahotik ahora jaten eman.

Animalia karraskaria bazina

hazi ezin dituzun jaioberriak

irensteko senari

itzuri egin ahalko zeniokeen

mamurtu.

Erosketa zerrenda:

— litro bat euri

— eskutada bat sustrai eta goroldio

— harrik samurrenak

— hosto leun eta zapalak

Egin beharrekoak:

— egurra hozkatu

— merkatura joan udaberriaren bila

— etxeko ogia egin eta ore ama zati bat gorde hozkailuan
(norbere gorputz atalen bat ernamuindu behar denerako)

— abestu, negar egin ordez

— gosea maitatzen ikasi

Oroitu beharrekoak:

— adaxka metaketa ez da beti habia izaten.

Zuhaiztu nazazu

hodeitu euritu hostotu

bidetu nazazu.

Basa hizkuntzara itzuli naiz

bertan izan aurretik.

Ibiltzeari beldur nion baso batek

zeharkatzen dit orain mihia.

LISTUA

— Norekin ari zara berbetan?

      — Neure buruarekin. Ea behingoz entzuten nauen.

      — Eta zer gezur asmatu diozu oraingoan?

      — Bizirauteko beharrezkoak.

      — Seme-alabei kontatuko dizkiezun berberak?

      — Ez, horiek arian-arian etorriko dira. Badakizu, aukeratzen duzun bertsioa dauka iraganak.

      — Memoriak adina bertsio, maitea. Itsaso urrun hori, beti aldakor eta beti egarri.

      — Horretara, arrantza-sareak josten eseriko naiz nire oroimenean.

Miazkatu egiten zaitut, ume,

listu hondar hautsez

garbitzeko

hizkuntza eta etxea

miazkatzen ditudalarik

ahotik ateratzen zaidan

lur gorri honekin.

Amaren eginbeharra

haurra garbi edukitzea baldin bada

listu hondar hautsez

dauzkat mihia

hizkuntza eta etxea

eta nik miazkatu egiten zaitut.

eta ahoskatzen zaitut

hitz bakoitzaren esanahia

interpretazio subjektibo bat da

hitzari eusten dion

eraikinaren memoria urruna

horregatik ebakitzen dut zure izena

niretzat sortu zinen lehen egunean bezain gordin

harriak sastrakak eta iltzeak

zureganako bidean irentsi

eta eztarrian pilatu zaizkidan arren

ahoskatzen zaitut

erdi bana egin ginenetik

deiadar bihurtu zara kalean

nire ahoan

ibai lehorren murmurio

isiltasunaren durundi

naturak erabaki du nigatik

inork ez du zure izena ahoskatuko

nire gorputzak baino hobeto

Mihian idatzi dizkizut

barruan daramatzadan hitzak

esnez idatzi dizkizut

edoski gorde ditzazun.

Bildu zaitzaten idatzi dizkizut

egunen batean aurpegiratu

itzuli behar badizkidazu ere.

Hitzez egingo zaitut azal eta hezur.

Hitzez egingo zaitut zeure.

Hitzez egingo nauzu neure.

Hitz beste egin aurretik.

Nire lehen hitza zarelako

egin naiz zu

ez bezalako ama.

Hizkuntza fisiko hau daukat orain

dar-dar eta intziriena

txori arrain harkaitz

eta zuhaitzena.

Hizkuntza fisiko bat azalaren azpitik

ate joka.

Jo egiten dute

amaren hitzek

lehortzen ez den itogina

tantaka-tantaka

barruko hormak bustitzen.

Amaren etxea daramat barruan.

Matrioxkaren enegarren pieza

eta ezin itxi.

Ezin itxi.

Ama izan arte

ez nintzelako erabat

nire amaren alaba izan.

Eta jo egiten nau barrutik

ekaitz egunetako txori aldren zaratak

barrusabeletik eztarrira atera nahian

oihu bat eta beste bat eta beste bat

orain arte entzuten ez nekien garrasia

nire laurogei amamak deiadarka.

Denok behar dugu

sortu gintuen amarengana etxera hizkuntzara

itzuli.

Denok behar dugu

sortu gintuen ama etxea hizkuntza

itzuli.

Denok behar dugu

sortu gintuen ama etxea hizkuntza

itzul diezaguten.

Denok behar dugu

itzul gaitzaten

ama etxe hizkuntza berriak

sortzeko.

lengoaia berri bat ekarri didazu

odolaren mintzo, eskuen hizkuntza

ezpainen mintzaira berri bat

erritmo atabikoak

danbor hotsa

eztarri sabel hormetatik

dantzan

lengoaia berri bat ekarri didazu

gure inguruan bueltaka dabilen

antzinako haize horrekin

nola izendatu

nigan sortu duzun lurralde berria

ze izen eman

elkar zartatzen

ari diren barruko nire ozeanoei

nire eskuek musuek begiek

ezagutzen ez zuten hizkuntza bat

hitz egiten dute orain

zure azalean, maitea

Gura nuke

jaiotza-agiririk gabeko itsasoarekin berritu

nire azalaren bide nekatuak

lurrik zaharrenarekin ezabatu

zuhaitz adarren eran

txorien ubera ukitu

dardaren neurri zehatza izan

airea moztu eta edan

uztarekin batera itzuli etxera, beti ezberdin,

gutxien uste dugunean

gatozelako bueltan

isiltasuna itzultzen hastearekin.

Gura nuke

hizkuntzari eskuez habia egin

ez balitzaizkit izen guztiak eroriko bidean.

Ezin itzularazi, ordea,

inoiz joan ez dena.

Hitzez oinez ikasi

gura nuke.

Heldu: ailegatu, oratu, nagusitu, etorri, gertatu…

Hau zen heltzea,

betierekotasuna arbuiatzea

zimurrak jostea

sagarrak egostea

hortzen arteko desira zatiak zotzez askatzea.

Hau zen,

besteentzat bizi eta gero, gutxiago espero izatea

hots zuria aditzea

etxea, haginak erori arau, husten ikustea

esku ahurretako erreketan igeri egin nahi ez izatea.

Hau zen,

mina eta ezina ezinbesteko errimatzat onartzea

grina ahaztuta, gorputza asetzeko larrua jotzea

hanka puntetan jarri gabe

sagarrondoaren adarrera ailegatu

fruta oratu eta

sugea irenstea.

hitzak drainatu

soberan duten ura kendu

zuhaitzak txori-eztia zornatzen

laranja baten barruan sartu, mamia jan

teklatuan sonata bat jo

aulkiaren arnasa entzun

isiltasunari isiltasuna dario

hotza

neguko arropen azpian

enbor azal bihurtu zait sabela

egurrezko eraztun bat gehiago bizitzak

zuhaitzen txori-negarra

ezin zauria zarratu

idatzi, umeak hazi ahala

Agiri bat nahikoa da jaiotza bat egiaztatzeko.

Nola bildu paper batean

desiren hantura

ideien gatzapena

gaitzen zoldura?

Nola ziurta dezake orri batek

maitasunaren eztanda

hormonen dantza

loaren haustura?

Mundua aldatzeko

jaiotzeko modua aldatu behar da.

Moztu zilborrestea

taupada egiteari uzten dionean.

Moztu orria

taupada egiten ez badu.

MAREA

Gonbidatuak ditut etxean. Sukaldeko mahaian eseri dira, eskailerapeko ardoa atera dut. Egarri naiz.

      — Ez dut konpromiso sozial bakar bat ere hartuko —esan du Jane Lazarrek—. Umeekin ez nagoenean ez dut idaztea ez den besterik egin behar. Lo gutxiago egiten ikasi behar dut.

      Irribarre maltzurra egin dio Anne Sextonek, zigarroa piztu duelarik.

      — Zilegi da umeak gelatik kanpo ateratzea beraietaz idazteko? —galdetu du Tillie Olsenek lotsakor.

      — Emakume gehienen lehendabiziko ardura atsegina izatea da —xaxatu du Simone de Beauvoirrek mototsa orraztu bitartean—. Eta gehienetan emakume bat desatsegina da idazte hutsagatik.

      — Idazle izateko nire borrokak luxu bat zirela ulertu behar izan nuen —aitortu du Adrienne Richek, txanda harturik.

      — Amek ez dute idazten, idatzita daude! —moztu dio Helene Deutschek.

      — Emakumea izatea, emakume batengandik espero den moduan jokatzea, antzinako jarduera da… Nik hirugarren umearekin sentitu nuen lehendabizikoz amatasunaren ardura —kolpetik Doris Lessingek.

      — Ez dago giza harreman bakar bat bestea une oro maite duzuna —segidan Richek.

      — Ez zaitezte horrela jarri, maiteak! Roland Barthesek berak zioen-eta idazle bat bere amaren gorputzarekin jolasten duen hori dela —zirika Sylvia Plath.

      — Eskerrak ez zuen zure senarrak esan!

      Eta edalontziak altxatu dituzte:

      — Topa!

      — Topa!

      — Topa!

aulkitxoari bultza eginez bularreko umeak paseatzen

ditugun amok

gurpilek lurraren kontra ateratzen duten hotsak

berdintzen gaitu

aldatu egin da pausoa luzatzeko genuen modua

betazpietan aintzira izoztuak

berrogei astean pilatutako hondakinak sabelean

ezpain ipurmasail bular puztuak kulunkan

Baby Jogger orgatxoaren heldulekuari eusten diogu

geure buruari

ukabilekin

aulkitxoari tira eginez bularreko umeak paseatzen

ditugun amok

begirada ortzi-mugan

bueltaka gabiltza

gure betebeharren zirkuluan

amagintzaren katean

fabrikazio xehean

pieza txikia moldeatu garbitu

marruskatu

araztu

tailerretik atera

kartoizko kutxan sartu

fragile seilua jarri

eta bermerik gabe mundura jaurtitzeko lanean

itxarongelak emakumez beteta daude

inprimakiak betetzen

letra txukunez, patxadatsu

ez nahastu hizkuntzaz, esaten digute

eskuen begien keinuen lengoaia unibertsalaz

sartu banan-banan zure letra bakoitza karratutxoetan

ez nahastu zure izenaz zure sexuaz zure jaiotze dataz

ez igaro orriaren mugak

boligrafoa arma arriskutsua da

nork esan behar digu noiz den gure txanda

nork agintzen itxaron

84-B zenbakia gaur, 32-D atzo

eskuak tinta baino beltzago

haragia orriak baino zimurrago

okertutako letrak gure gorputzak

urteen zenbakiz hornitzen

emakumeok itxarongelaz beteta gaude

aulkiek ez dute gugatik iraultzarik egingo

marru egiten dut

basoa bezala gauean

ilun eta zabalik

estalitako egia honengatik

nire aluaren sumenditik

marru

ematera sortzera askatzera

bultzatzen nauen indar honekin

marru

nekeagatik eroritako bularrotatik

edaten duten bitartean

marru

bakarrik erditu ziren andreekin

eskatu gabeko umeak maitatzera behartuak

etxeari kateatutako zakurrak nola

marru

nire amatasuna sedimentatuz doala

egiten dut marru

ama izateaz damutu zaretenokin

izan nahi ez duzuenokin

mendeen pisua daraman harria zilborrean jiraka

marru egiten dut

munduan haur minetan ari zaretenokin

desiratzera behartu zaituztenokin

marru

ehunka urtetan gelditu gabe errekan garbitzen

eta ehunka urtetan zuen gorputzak goldatzen

eta ehunka urtetan azalak josten

mututu zaretenokin

marru egiten dut

glotisa itxi eta zabaldu itxi eta zabaldu

nire ahoan jotzen ari den orkestra honekin

marru egiten dut

oharkabean lotura horri eusten dion katebegia

bihurtu naizela ohartzean.

Ama gurea lurrean zarena

egur zaharraren modura mintzo da nire ahoa

belarra hazi zait mihian

azala erein dut landa eremua balitz bezala

eta mitxoletak jaio zaizkit hankartean.

Ama gurea lurrean zarena

euriz, errekaz eta zalantzaz egina nago

sudur-zuloak zabaldu ditut itsasoa arnasteko

osorik irentsi eta hondoa ikusteko

eta arrainak jaio zaizkit sabelean.

Ama gurea lurrean zarena

izotz izpitan hautsi zaizkit begiak

airea besarkatzen aritu naiz

txingorrak biluzik jo nau

eta tximistak jaio zaizkit oharkabean.

Ama gurea lurrean zarena

ez nazazu libra tentalditik

egin bedi gure erreinua

esan bedi gure izena

lurrean bezala hodei guztien gainean.

Zulotik nator zulora noa

zuloan daukat gogoa

zulotik nator zulora noa

zuloan daukat ahoa

zulotik nator zulora noa

ahoan daukat zuloa

nire zain daukat zuloa eta

natorren lekura noa

Oroitzen zaitut, ama,

arrosa koloreko plastikozko goanteekin

batako poltsikoetan goroldioa lez itsatsitako

mukizapi eta trapuekin

ilea sasi laharrez goizetan

begiak txori beltzez beterik.

Oroitzen zaitut, ama,

katuka behegainari distira ateratzen

garbigailuan burua sartzen

izarak gorputzaz tolesten.

Eta behin guraizeak eskuetan hartu

eta arrosegiak ziren plastikozko goante haiei

muturra moztu eta erpeei arnasa eman zien

animalia domestiko hura ere akorduan dut, ama.

Izan nahi ez nuen amak deitu dit gaur.

Zelan nengoen jakin nahi zuen.

Esan diot 24 ordu zabalik dagoen

supermerkatua naizela

gasolindegia, farmazia eta guzti

automatikoki zabaltzen den atea

hurbiltzen zaidan haur ororentzat.

Noiztik atsegin dituzu besteen umeak?

Zorion aztoragarri batek bizi nauela.

Ez dudala inora joan nahi

ezpada inorrera.

Ez dudala edonon ibili nahi

ezpada edonorren.

Mustu nazatela berriro.

Ez ezazu larregi eskatu.

Denok gara beranduago espero genuen hura.

Gure amaren gorputza eraikin zahar bat da

museo eta elizen ordutegian bisita daitekeena

zuri-beltzezko argazkiz beterik

behialako otordu usainez ondua.

Neuk ere balak jaurti dizkiot

geziak eta harriak, Matxitxakoko bouak

bidali izan ditut haren gorputzera.

Eta barrurantz hausten diren etxeen antzo

iraun du zutik.

Ez dut aterik gabeko

etxe baten giltzarik nahi, ama.

Ez dut bizitoki garbiegi bat nahi.

Kresal eta itsas-belar usaina duen etxea desio dut

arropak eta izarak esekitokian zintzilik dituena

haizea dabilenean

dantzan agurtuko nautenak.

Ez dut jakin zabalik zegoen atetik begiratzen, ama.

Nire intimitateak hautsia du sarraila

hona hemen nire etxe huts eta zarpaila.

Nire intimitateak horma-paper horia

noizbait izan zen horren urre eta loria.

Nire intimitateak egurrezko karranka

maizegi egiten du inor gabe hatsanka.

Nire intimitateak leiho likitsak ditu

begiratzeagatik ez baitira garbitu.

Nire intimitateak ez du tximiniarik

negua igaro du kea amestu barik.

Nire intimitatea urruneko uharte

presio eltzeak kantuz lurrundu duen arte.

           I

umea sehaskan

izara zimurrak

esne tanta

esne putzu

esne urmaelak

lurrean

oinatzak

hatz markak

nondik ibili naizen

ezin ezkutatu

animalia harrapariari

arropa eskegita

etxe barruan

galderekin erori dira

pintzak zorura

harraskan heze

bandera zuria

izan nahi duen trapua

zikinegi

amoniakoa, lixiba

euria entzuten dut nigan

elkarren kontra atzamarrak

alferrikako guda batean

burua altxatzen dut

ispiluan emakume bat

ez nau ezagutu

zapia pasatu diot

aurpegitik amultsuki

bizkarra emateko

behin eta berriz

          II

bi limoi erdi

beirazko erretiluan

elkarren kontra

zainak agerian

usaintzen lizuntzen

lehortzen

nire bi bularrak

                III

arraina atera dut hozkailutik

haren begien zirkuluan itsasoa

salto egin nahi nuke

negua bezain biluzik

ur garden horietara

                    IV

perrexil eta limoi lurrina dakar goizak

labea itzali berri, beroa jariatzen

sorbalda gainean ukitu bat

bizkarra eman diodan emakumea da:

utzi hezurrak miazkatzeari

umeen bila joateko ordua da

             V

fruta eta loreak erosi

nirekin batera

nola maskaltzen diren ikusi

Armairuaren zoko ezkutuenean

artropodoaren exoeskeletoa

zintzilik.

Ondo dakizu

ez zara berriz atzoz jantziko

estuegia da egun berria

joskurak eteten zaizkio.

Eta zein eder deritzozun

kanpo hezurdura maiztuari

bigarren eskuko merkatuan

saltzeko irrikagarri.

Damu zara

orain begiratzen diozun modura

orduan ez ferekatu izanaz.

Eta poltsikoetan sartzen dituzu eskuak

zure atzamarrek isil elkar laztantzeko.

erortzen doaz teilak

zartatuak leihoetako beirak

sarraila ahulegia ateak

norena da gorputza

gorputz izateari uzten dionean?

adabatu eta jositako harriak

euriak garbitutako etxe-aurreak

pipiak hartutako zutabeak

norentzat ziren laztanak

eta norenak?

nork jotzen dio larrua nori?

nork egiten maitasuna?

nork ematen, nork ebasten dio

beldurra gorputz horri?

nork zauritzen, nork hebaintzen?

noiztik da

hiri haragitu

haragi etxekotu

noiztik etxe publikoa?

belarrezko odol

asfaltozko ile

egurrezko hezur

zeinentzat eraiki da

norena da

nork nahi du?

erortzeko zorian dagoen etxea

desjabetutako giltzen lekuko isila.

Seme-alabak izateko baimena

eman nion neure buruari

eta orain guda zelaia daukat

hezurren gainean.

Guda zelaia

non odola zintzilikatutako arroparekin batera

lehortzen zaidan

non azalak mina eremuak diren

non loak ez duen bandera zuririk

non sexua bizirauteko den.

Zer ete da andra erdiaren zauria?

Guda zelaia

nire hezurren gainean.

Eta eroritako gerrarien antzo

neure baitako gelara itzultzearekin

ahogozatzen dut

sagar errea, eta ardao gorria.

Ahuspez, amore emanda

heriotzari dei egin eta hura aienatzeko

daukagun modu bakarrean.

gaur euria isilik eta ortozik dator

naturari arkitektura berri bat eskainiz

leihoak zabaltzen ditu

gure begien aurrean

horregatik luzatzen ditugu eskuak

euria egiten duenean

nork ez du leiho bat gura esku ahurrean

Nola izan disidentea

espeziearen jarraipena

eta ordena soziala mantentzea

bilakatu denean

zure eguneroko lana?

Ikasiko duzu ezetz esaten.

Zeure buruari.

maitasuna deitu behar zaion hau

umea altzoan daraman amaren pausoa

bezain balantzatia eta ziurra da

maitasuna deitu behar zaion hau

off-eko ahotsa

nire bularren mintzoa da

generorik gabeko hizkuntza batean

mintzatzen da

maitasuna deitu behar zaion hau

aldebakarrekoa eta zatiezina da

zertan onartu ez duzun ondarea

eman egin behar dizut

nahi eta nahi ez

zentzua bezala nire egunei

maitasuna deitu behar zaion hau

HARRASKA

— Badakit egunen batean gorroto izango nautena.

      — Zure seme-alabek?

      — Nik neure ama gorrotatu izan dudan moduan.

      — Ez zelako nahikoa sakrifikatu zugatik?

      — Ez, gehiegitan egin zuelako uko.

      — Esan nahi duzu ez zela zoriontsu izan?

      — Desiraz betetako arma da zoriona.

      — Edonor aztoratzen du. Baita umeak ere.

      — Zeuk esan zenidan behin; ez fio garbiegi usaintzen duen etxe batean sartzean.

Lehen semeaz erditu nintzenean

botila bat oparitu zidan amaginarrebak.

Gran Vino Sansón.

Bere amaginarrebak erregalatu zion berbera.

Egongelan kristalarentzako armairuan

hogeita hamar urte eta gehiago gordeta izan zuena.

Hasieran ez nuen mezua ondo ulertu.

Ezagutu ez nuen sei seme-alabaren amandrea

asmatzen nuen baserrian

lan egun gogor baten ostean

suaren ondoan barrua berotzen:

Ongi etorri amen erreinura.

Hemen naukazu behar nauzunerako.

Esan nahi ote zidan

bizitzak berak emango zidala zer edana

ardo goxoa bezain bero eztarrian behera

hitzak oihuak aieneak lurruntzeko?

Vino rancio viejo aromatizado

preparado especialmente para

Bodegas de la Victoria S.A.

Botilan pilatutako hautsetan utzi nuen

ama izan osteko lehen hatz marka.

Igandea.

Bazkaria amarenean,

ereinotz usaina labetik.

Nork ez du atsegin umeak ikustea

oilasko hezurrak miazkatzen,

euren atzamar txiki likinekin

esnezko haginak haragian sartu eta

eskuetatik ihes egin nahi duela dirudien

hegaztia hozkatzen?

Amaitu dutenean,

irribarrez garbitu dute musua.

Goxo zeuden platerean

amaren izter eta hegalak,

oilasko hezurrak baino zuriago.

Besoaren gainaldeko azala urratuta dudala

ohartu naiz kasualitatez

—nork ez ditu besoak laztantzen hotza kentzeko?—;

azal tarrasta atzamarrez kentzen hasi

eta han atera da, itsaskor eta garden,

film plastikoa bezain temati

nire logelako horma papera.

Arraspan segitu dut sinesgaitz

eta gotelezko pareta zurixka azaldu da,

etxea birgaitu aurreko hura.

Ostean, ikasle garaiko horma

ez dute uzten maitatzen gauean zirrimarratua.

Nerabezaroko pareta iluna

txintxeta eta zelo markekin,

eta azkenik

jaiotzen ikusi ninduen etxeko horma paper horitua

koadro zaharren orbanekin.

Ur hotzaren zirrara nire barruko hoditerietan barrena.

Behetik gora laztandu dut besoa keinu bizkorrez

ohean izaretan ezkutatzean edo

ikusi nahi ez duguna estali ohi dugunean legez.

Badaezpada.

Lau iloba emeren ostean

jaio zen arra. Azkena.

Ez zen ondorengo gehiagorik tokatzen.

Amamak sukaldeko mahai gainean jartzen zuen

erdi-erdian

txerrikume guria

udako berotan ia arroparik gabe.

Musu ematen zion hankartean.

Lotsatu egiten nintzen

amama olgetan ikusita.

Behinola, beste norbaitek muin eman ote zion nire aluari?

Semearen sexua lehen aldiz musukatu nuenean

sukalde hartako usaina

etorri zitzaidan ezpainetara.

Eltze bat borborka hankartean.

Umeen arropa armairuan laburtzen

lagunik gabeko galtzetinak nonahi.

Ez da samurra etxe bat jasotzea

geldirik egoten ez dakiten eskuak

eta haien atzetik doazen beste esku batzuk

etxe bakoitzeko historia

eguneroko objektuez idazten dabiltzalarik.

Premien su etena ikasi dugu.

Beldurraren zikintasuna ikasi dugu.

Baita imitazioz elkar maitatzen ere.

Etxe batek besoak zabaldu behar dizkizu

eta zuk estutu zaitzan utzi.

Bakea egin behar da norbere bizilekuarekin.

Gaur armairuak txukunduko ditut.

Umeen poltsikoetan

harriak eta adaxkak aurkitzea da

zoriona.

Frutaontziaren erdian laranja

mundua bezain

oharkabe zaharmintzen.

Ihes egin dio dagoeneko usainak

lehortzen doazkio barruko errekak.

Pena ez duzula bere sasoian jan.

Hala ere, zaborrontzira bota aurretik

atzamarrak sartu dituzu mamian.

Hezur txiki bat atera da

zure ahotik.

Eta sudurra hurreratu duzu esku gainaldera.

Lurrin zitriko amiñi bat

usaintzeko esperantzaz.

Nire magalean sukaldeko artaziak

beste norbaiten eskua balira bezala zabalik.

Tamaina berekoak

ez dudan zorroztasunez mozten duten

altzairuzko atzamarrak eta

kamustutako nire beste hauek.

Harri orri ar

jolasten hasi dira

itxi-zabaldu-itxi.

Urruneko ezagun bi nire ama eskuak.

Oroitzen al dute zenbat azal

zenbat orri ukitu duten?

Zenbat aire moztu?

Harri orri ar

ibaiadarrak ditut orain nire esku ahurretan

meandroak putzuak desertuak padurak.

Harri orri ar

konstelazioak zeruaren tolesturak adabakiak junturak.

Harri orri ar

sukalde zaharren usaina oilasko azalak arrain hezurrak.

Harri orri ar

txerak desioak damuak beldurrak.

Harri orri ar

artaziek zauritu dute orria;

atzamarrekin batera erori zaizkit

desioen zerrendak.

Legatza zabaldu dut erditik

zer garbitua duen ikusteko.

Amua dauka oraindik aho-muturrean.

Ezkatak kentzen hasi naiz

itsasoak lehortutako malko horiek.

Eta orduan agertu dira

birramama, amama eta ama sukaldean

beltzez jantzita bi nagusienak

gerria fintzen zion soineko berde loratu harekin ama.

Nork esango zukeen bi umeren ama izango zinena

hasi da amama

erretilu barrura zeharka begira.

Badakizu —erantzun diot—, zeuk esaten zenuen

umeak pentsatu gabe ekarri behar zirela.

Ekarri eta kendu, gehitu du birramamak.

Olioa zabaldu dut azpilean,

berakatza xehatzen hasi naiz.

Gerra garaian pase librea eman zion honek zure aititari.

Elkarri eman genion —ihardetsi dio.

Isiltasuna osagai berri bihurtu da

plater eta edalontzi artean.

Honetarako etorri zarete nire ezkaratzera?

Zu ez zaitez hainbeste kexatu,

oraindik odola hilero datorkizu eta bisitan.

Gainera, ez zara gure aldean hain ezberdina.

Eta euren soslaiari begira geratu naiz

sudurraren bihurdurari, ertz lausotuei.

Begiak itxi eta

arraspan jarraitu dut aiztoarekin.

Sukaldeko oholean neure azaleko ezkatak.

Labea piztera joan naizenerako

desagertuak ziren hiru andreak.

Amua kentzen saiatu naiz.

Galdera marka zorrotzegia.

Zilar arrainak (Lepisma saccharina)

Aspaldi ez nuela haietako batekin topo egiten.

Tiradera zabaldu eta begiz jo nuen.

Hezetasunak hartutako lekuak maite omen dituzte

bainugelak, armairuak, liburu zaharrak

neronek ere ezkutatzeko maite ditudan berak.

Ihes egin zidan bizkor bere txikian

eta zoroan hasi nintzen

gainerako kaxoi guztiak zabaltzen.

Urpeko maskara jantzi, oxigenoa eta arpoia hartu

eta ekin nion miaketari.

Zabor hondo hartan ene ondasun guztiak

eta zilar arrainen saldoa, anabasan igeri

distira eginez.

Nire utzikinen ardora.

Sinesbera ni

hondakin haietatik izaki bizidunik

ugalduko ez zelakoan.

Berriz bistaratu zirenean

etxeko txapinarekin zapaldu nituen.

Nire lohiak ur sakonetan araztu nituen ustean

ispiluari irribarre bat eskaini nion

urazaleratzen denak arnasa hartzen duen uneko

atsegin aurpegiz.

Eta orduantxe barrundatu nuen berriro

zilar arrain parea

oinpetik ernetzen

kume sortu berriak bezain txiki eta irristakor

bakoitza bere bidean.

Etiketak hala dio:

% 100 kotoia, garbitu bereizirik.

Ez erabili lehorgailurik, ez lisatu.

MADE IN BANGLADESH.

Eskuetan dauzkat palankana

Chimbo xaboia, leungarria eta

umeen arropa.

Mahukak jaso eta uretan sartu ditut eskuak.

Bits zuriaren miraz eragin eta eragin

eskuak nasaitu eta estutu

arropa marruskatzen eta marruskatzen.

Ukondoak konketan hondoratuta

burbuilak sortu eta puskatuz

saiatu naiz besoak ur gero eta ilunagotik ateratzen.

Nolabaiteko hipnosi horretatik askatzen.

Eta orduan egin didate gainez

bular sudur begi zuloetatik

tintaz zikinduriko errekek.

Suge beltz pozoitsuak

barrutik hausten ari den etxetik ihes

kea, hautsa, porlana

goitik behera amiltzen.

Emakume baten bi esku ziren

bestaldetik tiraka nituenak.

Izarak eskegi ditut

barruko patiora begira dagoen leihopean,

gure etxe-ontziaren bela maiztuak.

Lau hormaren artean ez da hodeiertzik.

Izara zuriak dantzan begien aurrean,

inoiz ezagutuko ez ditudan tokiak datozkit.

Sahats negartien gerizpea.

Xaboi usainak aspaldiko erreka dakar

eta ustekabean, harri bi eskuetan.

Aurreko leihoko bizilaguna antzeman dut

beso-bularrak esekitokirantz aurreratzen.

Tentuz dabil. Hari batean dago bizitza.

Emari honetara ez erortzeko keinua da.

Ezagun dut. Kontuz ibili beharra dago.

Desioek zerbait badakite bultza egiten da.

Haren bular marduletan iltzatu zait begirada.

Eskuek latsarrian nola, halaxe igurzten dute elkar.

Eta orduan ikusi nau.

Hemen biltzen gara orain

menderik mende moldaturiko erreka honetan.

Hemen biltzen ditugu mahukak, arropak eta begiradak.

Patio honetan lehortzen ditugu esan ezin ditugunak.

Hemen itotzen gure haurren garrasiak.

Goiz arrunt bat zen.

Harri konkor bat igarri nuen bizkarrean.

Hasieran ez nion garrantzirik eman.

Egunak joan ziren bizkarra

sahats baten setaz

makurtzen zihoala ohartu nintzen arte.

Besoak luzatu nituen atzerantz tentuz

haztamuka

korridore ilun batean oinez doana lez.

Zutabe sendo bana eskapuletan

egonarria sorbaldan

harrizko hormak eta

beirarik gabeko leiho bakan batzuk.

Molusku bilakatu nintzen

bizilekua gainean zeraman animalia irristakorra.

Herrestan jarraitu nuen aurrerantz

oskolezko etxe hari egin nintzaion.

Eta beste leiho bat zabaldu nuen

euria egiten zuenean begira jartzeko.

Etxean igeri egitea

ez da kontu erraza.

Ez du edonork lortzen.

Nahiz eta ur moteletan saiatu

nahiz eta burua uretatik kanpo atera.

Etxean igeri egiteko etxea izan behar da lehendabizi

norbere urak eta norbere itomenak.

Hizkuntza baten barruan igeri egitea

ez da kontu erraza.

Nahiz eta oritza izan

nahiz eta haren sabeletik ernatu.

Urruneko ezpainetan murgil zaitezke

tximeleta estiloan hegaz zabiltzala sinetsi

zureak ez diren listuz ase.

Inoren barruan igeri egitea

ez da kontu erraza.

Nahiz eta gorputzok ura izan

nahiz eta itzulerako bidea aldatu ez.

Nork ez dio beldur inoren zainetako ur zikina dastatzeari

hoditerien kantua entzuten jartzeari?

Norbere barnean igeri egitea

ez da kontu erraza.

Nahiz eta azala irauliz biluzik murgildu

nahiz eta botatako urak edan.

Ezpainak itxita ere barruraino sartzen da

norbere uretan begiak zabaltzeko beldurra.

Dena hasi zen odolaren barruan

ez genuen irudikatu ez igurikatu

norbere jaiotzarekin moduan.

Badira nola egin jakin gabe

egiten hasten garen gauzak:

gidatu, hizkuntza berri bat hitz egin edo

umeak hazi.

Edan dugun urak egarritu gaitu.

Gure zainetan gora doa.

Dena hasi zen

dena amaituko den moduan.

Nire baitako amez erditu naiz.

Baimenik eskatu gabe jaio dira.

Neuk ere oihukatu nuen zazpi haizetara:

Ez naiz nire ama bezalakoa izango

EZ NAIZ NIRE AMA BEZALAKOA IZANGO.

Baina ama izatea beste amak imitatzea da.

Emakumeen historiaren iturburuak nire esne bularretan.

Eta hemen nago semearen sehaska hegaldatzen:

Hala egiten dugu animalia basatienok.