LUIS BERRIZBEITIA

Poesia kaiera

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2000 Luis Berrizbeitia

© edizio honena: Susa

Lehen edizioa paperean: 2000

Edizio hau: 2018ko abendua

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

Mutil gaztea miaka ari da liburudendako apaletan, eta ezustean, preso altxa berri duten auzo herriko idazle ospeko baten lehen liburua topatzen du eskuak. Huraxe erosten du, eta etxerakoan Izuen gordelekuetan barrena irakurtzen hasten da trenean. «Lehen aldiz izan zen enetako euskaraz irakurtzea ariketa barik gozamen eta dardara. Zor haundia da hori, eta nekez berdinduko dudana», diosku Luis Berrizbeitiak. Anekdota honetan badago, jakina, idazle urrunduarekiko omenalditik, baina baita euskal literaturaganako atxikimendua ere. Alegia, euskal idazlegaiaren edertasun gosea, neurri batean bederen, beste euskal idazle baten lanak ase dezakeela baieztatzen digu Berrizbeitiak. Harreman hau ez da ordea gertatzen goitik beherantz, ez da idazle nagusiak hasiberriari damaiokeen itzala. Badago Sarrionandiarenetik Berrizbeitiagan, atzeman liteke oihartzunik, baina ez mailegu gisan, baizik gustu eta zaletasun mailan. Euskal poesian joerak daude, eta buruaskiak dira.

      Poeta batek beste poeta batengana garamatza, baina ez da hartan amaitzen haren mundu erreferentziala. Berrizbeitiaren poesian ageri den irudien dotorezia, tonuaren oreka, unibertsaltasun gogoa eta tradizio kultuaren eta koblakaritzaren baliatzea iturri ani tzi zor dio, bere talentuari bezainbat. Eta halako moldez non esan lite keen historia egiten duela, gure literaturan izan ez genituen poemak ber-sortzen dituela, eta bidenabar jaso eta duindu egiten du aurreko tradizio guztia, literaturaren historia behintzat historia bera fikzionatuz ere egiten baita. Ez beza pentsa irakurleak, alabaina, apokrifotasun jokotan edo pastixak antolatuz laketzen denik. Bere poesia erreferentziaz betea dago, baina ikuspuntu gaurkoa eta modernoa du. Urrun dago «lerramendu liriko zozoetatik», bere behakoa beti delako kritikoa. Ernetasun handian idazten du, aldiro ageri dituen kezkak dira jardun poetikoaren nolakoa eta idazletzaren zertarakoa. Horrek behartu egiten du, alde batetik, tradizioaren jarraitzaile hutsa ez izatera, eta bestetik, perfekzioaren etengabeko bilaketa batera. Arestiz geroztik hain landua dagoen koplen teknika, esaterako, goi mailara jasotzen du lortzen duen biribiltasun formalaz eta sentimenduen adierazpideen kalitateaz, baina baita darabilen hizkera jaso eta zehatzagatik ere.

      Berrizbeitiak bai baitaki euskara bera gai bihurtu gabe hizkera baliabide literarioa bilakatzen, perpausaren joskeraz eta berben hautuaz mezua indartzen. Testu zaharren bereganatze zuhur eta harrigarri batez, inork ez bezala bihurtzen du hitza material poetikoa, gozamen erantsi bat ekartzen digula bertso lotuan bezala librean ere. Eta berak beste poeta bati egiten zion aitorra egiten ahal diogu orain berari. Zorra berdindua du.

KOLDO IZAGIRRE

Luis Berrizbeitia (Abadiño, 1963) filologian lizentziatua da, eta administrazioan egin du lan. Durangaldeko Txistu y Tambolin aldizkarian hasi zen idazten. Poesiaz gain, ipuinak eta itzulpenak egin ditu.

Etorriko da eguna

Etorriko da eguna

lurra ikaratu eta eraitsiko baita dorrea

haizea oldarrean jaiki

eta barreatuko baita armada

zoperna fulian abaildu

eta fundituko baita erredola

eta dorre, armada eta erredolarik gabe

baratuko da gizona, eremu zaharrean jaurtikia

billos eta amikatua, pausurik ezin edirenez

eta luzaz erratu ondoan

noizpait zerua idekiko da, harrabotsez, zauri batean

eta berriz adituko da trumoia, berriz ahotsa,

berriz ere jatena jainkozkoa ahora

harrizko legea eta egunen errota

eta orduz geroz oin berriek ebakiko dute bidea

mintzo berriez izendatuko da harzara

begiak dakusana, gogoari otu zaiona

oro leheneratuko da

miztoa eta eztia, ezpata eta luma

urzapala ta gabiraia, eguzkia ta itzala

palazioa, etxola ta ziega

etorri behar baita eguna

dena berdin izatekoa.

1987

Demianen zemaia

Ni naiz Demian

onak eta gaizkiak

orobat izutzen nautena

eskilara biribil batean

igoz bezala

bizia herrestatzen dudana

izu askok katigatu izan nauena

eromenaren mugan egiak ezin edirenez

akitu naizena

eta bizkitartean bat edireiteko

fortuna ukan dudala, baitio:

«Hiru aldiz egiten du

gizasemeak negar

jaiotzean

hiltzean

eta bitartean»

eta orain

aldean behar hainbat diru zenuela

egokitu zintzaizkidalako

heriotza zer den jakin gabe

zure adin triste hortako bakardadetik

betiko lagun isila

betiko izaina

nukezuna.

1987

Esperantzazko solasa

Agure zimel bizartsu bat

aurrean umeteria isila, adi,

eta hura ahots marrantaz

eskolaren atzeneko minutuak ahitzen

trenpu txarrean, zeren

gaur Yehudak ez baitu transkribatu ongi diktatua

eta Joshuak zaflako bat jaso behar izan baitu, kalakariz,

baina dagoeneko bakea berriz gailendua da

eta maisuak ihardun dezake bere gogara.

Historiako zenbait gauza azaldu nahi luke bukatzeko

bainan dudan dago zein pasarte hauta:

Abrahemen pasadizu ta lanak

Noe, Salomon... betegintzarre haik

ala Babiloniako katigarioa

Vespasiano, Masada

Constantino, errausmendua...

Haurrak begira ditu, ekurugaitz eta atera nahiak

bainan agurea xortu-xortua geratu da

bere baitan derrota eta loria askoren oihartzuna aditzen

hain goratik zein behera jauts daitekeen gogoan ezin hartuz

geroztik listua akigaitza

eta ohorea esku ahurrean bildu ezineko ura

direla pentsatuz

izpirituak eta bizkarrak makurtzeko bide aunitz

asmatu direla goibelik pentsatuz

baina finean ere etsiz

patu guztiak bururaino bete behar direlako etsiz

Jainkoari erregutuz bakarrik

arren

ez dakigula inoiz gerta egiten digutena

guk beste inori egin behar izatea

ez gaitezela inoren bizia —gauza xume hori—

barkatzeko kenkan inoiz suerta

emaitzetan emailea zordunago geratzen den bezala

ez gaitezen finean geu ere

infernuko deabru guztiekin

zordunago errenda.

Baina mardaila goraka baitoa

iskanbilak gogoeta eten eta iratzarri egiten du

eta egundaino ikusi gabeko gauza batzuetan bezala

begiak haur egonezinetan pausatzen ditu

hor jarraitzen baitute, lazamenduan, zalaparta berratzen

eta ezin sinetsi hor aurrean dituela

ez direla oraindik suntsitu

ezein ezpatak, segadak edo suk

ez dituela oraino zehakatu, ito, kixkildu

ez ezein irainek gizatasunean kordokatu

                                                  eta arnegamendura lerratu

baina aitzitik, hor dirautela

sail nimiñoa, bizipoz hutsa

etorkizuna iduri hunkigarrienez jantziz

Amschel kaikua

Jacob liburuzuloa

mazela igurdika ari den Joshua katapusintx eroa

zein baino zein egiago

zuhaitz urtetsuaren aldaxka berriak

edo harakinak zintzurra egindako bigantxaren odol beti berria

erion amaigabean.

Eta hoien esperantzaz bihotza betan altxaturik

Dabiden loria gora eta suber hartaz mintzatuz

finitzen du gaurkoz agureak

gaurkoz eta bi mila urtez

ber hitzez

ber oinazeaz mintzatuko den

dolamen eta esperantzazko solasa.

1987

Oroimena

Oroimena histu ezin den larrosa da

ber usaina eta ber arantzak

haren itzalean dautza gorderik

iraganeko karkaila ta besarka guztiak

haren magalean bildurik

hordimenduzko gauetan

itzuritako mosu ta laztan sinple haik

oroimena jagole portitz bat baita

misterioaren

bozkario joandakoen serrailak

menean dituena, behialako dosta amoltsuak

adin floriak ihes egitera uzten ez dituena

oroimena heriotzaren haurridea da

haren infrentzu molde bat

edota, bakardadeak iratzarri

gabezia zenbaitekin luzaz dostatu

eta gero, akiturik

poema baten malenkonian ixilik lo datzan

sein ahul

sein triste bat.

1987

Pariserat bidez

Besoak leihoan pausaturik

bazter iheskorrer beha

zamariak jada hatsanturik

Pariseko bidea luze da.

Begi argiak, soa tristea

gogoa ilun, esteari

txipiak beti bidegabea

prestutasunezko obren sari.

Hire gogoeten eztigarri

daramak zonbait liburu

hoien gabea ezin egari

hen solasaz bake ta ekuru.

Pausaldietako horra ere

hain maite dukan hegatsa

euskal neurtitz idaztez berere

dik hire barneak biltzen hatsa.

Habil bada bihotz galdu gabe

hire populuaren aldez

joana ez dukek hatsekabe

zuzenaren txerka hoanez.

Karrosa beti ta beti doa

bertan milaka zuberotar

guziek hitan usten osoa

kapare on, Arnault Oihenart.

1987

Haurra eta katabuta

                                               Comprem chocolates

                                               à criança a quem sucedi por erro

                                                                   Alvaro de Campos

Egun batez, eskolatik itzultzean,

atso bat hurreratu

eta, misterio airez,

esan zidan:

amama hil jatzue.

Ni gaztea nintzen, barre egin nuen

askaria maneatu

kafesnea hartu

eta kalera atera nintzen

ea zein errukiorrek eramango ote ninduen

hura ikustera.

Auto bat gelditu zen nire aurrean

dama luzinga bat gidari.

—Bahator? —galdetu zidan

eta nik,

—Goazeman.

Kanpoan euria ari zuen

eta autoko aroa goxoa zen.

Ibar luze bat zeharkatu genuen

bide ertzetan jende hilarak nekuskien

denak beltzik

bare ahaku zenbait iduri.

Txokolatearen lorratzak ezpainetatik kenduz

agur egiten nien.

Behingoan motorra ixildu zen.

Iritsi gaituk esan zidan damak.

Eskutik oratu

eta inori behatzeke

gela batean sartu ninduen.

Ohe bat zegoen han, katabut batek populatua.

Ohartzeke damak ni askatu

eta jadanik bakarrik nengoen.

Urrin heze bat zegoen han, hormen

arrailduretatik ixuriz.

Begiak iltzatu nituen katabutean

eta maindiretako zimurretan haren pisu gaitza

ixilik antzeman.

Ohe gainean etzan nintzen

sapaian so.

Leihotik argi zirrinta bat sartzen zen

zirrikitua iraganik

eta katabutaren beira gainean pausatuz

alegiazko floka

edo ulifarfalla ero bat iduri zuen.

Euli baten burrunba tristearen hotsera

loak hartu ninduen

ez baitakit ala luzaz.

Baina, bapatean, ohe guztia mugitzen hasi zen

itzartu nintzen

gela txikitu egin zen

floka gainean nuen

han urrun amama eta dama luzinga

eskuz esku zihoazten

eta gauzek

—ai ene—

eta gauzek beiraren transparentzia zuten.

1987

Espresio perfeta

Zein ote da espresio perfeta

galdetzen diozu zure buruari

orri isilaren iseka zuriari

itzuri nahiz.

Inguruko gauzei oharturik, haiei galdetzen diezu lehenik

mahaineko liburu sortari, boligrafo etzanei,

hormako argazki histuei, egutegi zekenari

oroimenaren oihartzunak edo liburuen hitzak bezain isilik

ez baitute fitsik erantzuten.

Hastiatua, leihora hurbiltzen zara

eta handik, urrunera, haitz bat ikusten duzu

eta haren gibelean eguzkia

astiro ezkutatzen, prezisio suharrez.

Zu hari begira, eguzkia nola ezkutatzen den

begira dagoen gizaseme bat zara

eta zure aurretik egon diren guztiak orobat

baina zein da horren espresio perfeta

temaz galdetzen diozu kristalean erratuz

urrats kexuan dabilen euli katiguari

horren hegan nahiak ere hitz bat besterik ez baitu

baina hitz hori...

hitz hori zenbat aldiz ez ote duzu entseatu

zein luzaz ez ote duzu zelatu, nerabeak amodioa

                                                                 bezain lehiaz

zein gostarik inoiz erdietsi ere ez ote duzu loriazko

                                                                       une batzuetan

hatxeman ezineko hitz hori

zure gogoko hitz bakarra.

Herriaren azken erribaletako mugan

haizeak zuhaitzak biluzten dihardu

pasio pausatuzko errito zaharrean fagoak

ezkiak, zumarrak, platanoak fereka inbisiblez biluzten.

Amoros isil hoientzat ere espresio perfetik

ez dea? ...

Karrikan, mutiko bi ostikoka lotzen dira, karraxika

ama enoatuak jauzian etorri eta zartakoz bereizten dituzten arte.

Urrutirago

neska mutil bi, adin florian, eskutik oratuta isilik doazi.

Beharbada espresio perfetik ez dago —egiten duzu—

forma eternorik ez agian irudiaren irudiarentzat.

Eta salbabide duina da.

Arratsak gauaren jaka beltza jazten du,

hainbeste tarratada distiratsu dituena.

Orduan zuk leihoa kitatu, orri biluzia kajoian sartu

eta tabernara bidean

espresio perfeta gauzak berak dira

aitortzen diozu zure ezgaitasunari.

1987

Nire gauzak

Gibeletik darraidan itzala nirea da

nire izena nirea da

nireak dira ene gelara ixilka sartzen den lehen argi zirrinta

gostarik jaiki ondoz egunera bideko trenpu txarra

eta bertara ezkerozko akimena

nire hitzek izendatzen dutena nirea da

irakurri ditudan liburuak nireak dira

Werther gaztearen txaleko horia

Alonso Quijanoren lehia saindua

nirea da egin didaten karesa, egin dudana

destenoreen liluraz edo izpirituaren asalduz

gau sakonari ebatsi diotzadan orenak

orduko zakur urrunen zaungak, orduko ilargiaren argi zilarra

nireak dira landatu ditudan sagarrondoa eta madaria

primaderan mamituko dituzten ernamuinak

eta urritean ekarriko duten fruitua

egitera ausartzen ez naizen gauzak nireak dira

ingurura begiratzean, eta neure baitara, dakusadana

eremu triste hoietako bakardadea

aingura behingoz jaso eta hedatu nahi nukeen hainbeste bela

ez daragoion haizea eta hautsirik datzan lema

erratu ditudan bideak

barkamendu akordatu didaten adiskideak

ezpain anpolai edo bular jagi batzuek iziotu didaten soa

ikusi ditudan bazterrak, salutatu gizonak

erronda baten zurrunbiloan arnoak ezagutzera eman didan oilaritea

karkailaz mintzo zaizkidan abagadune galduak

ene paladinen ezpata, haien loria eta haien derrota

ene urratsek lurrean pausuz pausu izkribatu duten iheroglifikoa

eta, azkenik, nire etorkizuna ere nirea da, eta hartan, bukania

fina, pazentziaz eta ixilik eni so

bi metro luzeko ahanzmen zizaretsua.

1987

Amodioaren urrentzia

        Ene maitia

        Ez zite kexa

Penak beti uzten du bere herexa

Minik badereizut, nitaz ez pentsa

        Nitaz ez pentsa.

        Oi traidoria

        Mintzo pozoina

Ene bihotzaren gaixto ohoina

Galgarriago eziez karroina

        Eziez karroina.

        Xarmegarria

        Lili kolore

Mintzo horrez deraitazu dolore

Izan zite sendo, uken adore

        Uken adore.

        Zelian gora

        Gaiaz ilargi

Argia hark jesan du ekiari

Ber gisan nik boza zure hitzari

        Zure hitzari.

        Nik zuri hitzik

        Emanik gabe

Ez deizut segur egin bidegabe

Gaizki konpreniaz dut hatsekabe

        Dut hatsekabe.

        Hago ixilik

        Ene hilzale

Ene edertarzunaren higazale

Satan date ene mendekazale

        Hire galzale.

1987

Irazkia

Bide bakar bat dago xehe bakarrarentzat

derrotara baizik ezin iritsi daiteke edonondik

diote gure labyrintoetako seinaleek.

Zerua eroriko den eguna hurran dago

iragarri dute atlanteek, akiturik baitira engoitik

eustez, sofritzez.

Tabernariak bandeja batean dakarkigu

                                                 bere emaztea eta olibak.

Deliberazio luzetik aterata jujeek sentenzia letu dute:

«Inozent gira».

Hareatza erdian ontziak itsaso baten bila ari dira

ihesaren gorazarre urdin edo, agian, sukarraren begitanzio

den horren bila, gaixoak.

Arraildura eta dolamena gaur ezkondu dira

nobioak izan baitira bi mila urtez

eta gaurgero basko aunitzez erditzea espero baitute.

Ohantze bakoitzean historio triste baten tolesdurak

sintaxi nahasizko narrazioetan.

Matematikako maisuak prolema bat jarri du:

«Nor da aitorrago semaforo bat zeharkatzeko lehia populatuan?»

eta erotu zaio askatzean.

Ozeanoa zeharkatu behar duten hegaztinakkontroladoreen esanen zain daude katigariozko zirkulu baten hegaltan.

Gizon bat urkaturik agertu da ostatuko pasiloan, eta ohar bat

«Juje jauna, enea da ogena; hala esaten zidaten beti».

Abel, abel!, hotsegiten zuten lehenagoko euskaldunek

eta airean erleak geratzen ziren

gaur taxi bat ere ez.

Artisaua soka bat eihotzen ari da, eta ber denboran, urrun batean,

haur bat jaio da, urteek gizon, gerlak partisano

eta asturuak eta jelosiak traidore bilakatuko dutena

eta bere etxean goxoki kantuz, damuaren soka eihotzen artisaua.

Gure sokak

gure historiak ere dagoeneko eihoak irazki latz eta hauskizunean.

1987

Karrikako andereak

Hiriko argiak pizten diren tenorean

karriken goragalez bezala

ateratzen dituk atarietara

eta begira, so egiek

begirada erratua, jantzi apurrak, eskeintza

haragi epelaren hitza hoiek bezain triste

zeinek mintza?

hordimendua ta sosa, aita familiako trebesa

juje itzaltsua, itzalkaria, mutiko ahalgea

denak besarka amoltsu batez berdintzen

amodioaren figurako imintzio dorpez...

gero, hiriko argiak itzaltzen diren tenorez

berriro biltzen dituk, atera bezain ixilik

soldadu bentzuten gisa bataila galdua ahanztera

negusiarekin kontuak argitu ondoan

ihazinto usaintsuzko

eta abegi eztizko

etxe txipi batekin amets egitera.

1987

Alexandriako agurea

Konstantinos dut izena.

Gozokiak, arropa zarpailen azpiko gorputz beteak

begirada zohardiak eta Historia maite dut.

Gaztaroan okerreko bidetan amildu nintzen

asko sofritu dut.

Sidongo ontziak itsasoan bezain zauli

irristatu zaizkit niri urteak haragian, ia igerri gabe.

Ihes egiteko sasoia joan zen

orain, urteek bentzutua

arrauna itzultzeko gertu

hiri zaharkitu honetan nire oroitzapenekin bizi naiz

behialako maitale amoltsuen, behialako ohantze suharren

oroitzapenekin.

Ez dakit gauza askorik; agian, bakarrik, hitzak antolatzen

gure leinu jipoituaren hitzak

marmora edo arrengurak bezala,

hetaz balia poemak izkribatzen ditut

poema tipi, soil, doiak

alosien eta malenkoniaren opari xuhurrak

gogokoak zaizkidanean lagunen artean banatzen baititut

neronek neure eskuz josiriko kaierretan.

Goitikora, ez dut ezer espero, ez dut ezer zor

inori ez diot ezer eskatzen

munduaren itzulikak finera bakardade sinple honetara

ekarri duen agure honek

behar duen guztia jadanik bere baitan baitu

bere baitan dena, bai, eskumenean:

astia, papera ta luma

tristura zerbait orobat

eta geroari bere oihartzun bat uzteko gogoa.

1987

Poesiaren erresuman

Poesiaren erresuman sartu dira etsaiak

estandarte hantu eta zaldi uztarkariak

buruzagi morgatikoen armada funtzionariak

eraiki dute kanpamendua izenlagun haundiosez

figura bihurri eta hutsalkeriez

preso sartu dituzte lañotasunaren gortisau leial

sotiltasun, garbitasun eta antzeak

burdinetan ezarri zalantzaren adierazpide gardenak

eta ziega ilunetara aurtiki esanahiak.

Poesiaren erresuman ergelen tirania

burua gorarik promenatzen da, ametsen eta beilen

arteko dema joria ulerkaizkeriaren bernizaduraz

pintarazi da, zilborrek xitu dituzte gorputzak

eta banitatea goratu da tronura.

Poesiaren erresuman oraino idazten da

baina jagoitik poemak debeku dira.

1992

Egun huntan hasi naiz

Egun huntan hasi naiz ikasten alemanez

Bozkarioz beterik, esperantzaz, joranez

Aspaldi desiratu fruitu gozo bat nola

Ume goseak noizpait lorietan ahora.

Ez dit segur axola bidearen luzeak

Baizik eta abiatuz gero ibiliak berak

Dakuskedan bazterrak, dantzuzkedan mintzoak

Giza sutegiaren sugar germanikoak.

Sutu gogo dut hetaz ene izpiritua

Sorterritu dakion puntaz-punta mundua

Hizkuntza erdara bat beregantzen duenak

Beretzen baititu ere hartaz mintzo direnak,

Haien bihotz-ametsak, haien oroitza-asmoak

Lilurak, deslilurak, maitasun-gorrotoak

Izanak, direnak ta etorkizunekoak

Zinez holako indarra bakarrik du Jainkoak.

Gaur naizelarik beraz bidean abiatu

Gonbitez nahi nuke gora-gora kridatu,

Pastoraleko hitzak direla zure gida:

Bi mintzaira jakinez bi aldiz gizon zira!

1992

Hariaren desbiribiltzea

Nire bizitzaren haria duela berrogei urte hasi zen

desbiribiltzen munduan

borroka zailezko errepide patarretan

nekean eta ametsetan.

Nire izenik ez dut esango —zer munta du izenak

zauriak denonak direnean?

Gaztetan armak hartu nituen

ideia sinple batzuen sustengutan

ideien izenik ez dut esango

—zer munta dute ideiek haien aldeko lehia bat denean?

estrosadak prestatu nituen, heriotzak

eztanda gorriak erein gauaren errai ixiletan

bahitu, lagunak galdu, zehazki kolpatu

eta ber zehaztasunez kolpeak eraman

gerlan ari nintzen eta gerlan ari denak badaki zeri dagokan.

Nire saria ez zen garaitza izan

baina ihesa, eta herri urrunaren oroitmin arrailgarria

desolaziozko herbeste batean.

Itsasoa zeharkatu nuen, eta orain kontinente berri honi

ematen diot ene indarra

gibelean utzi zaharrari ene nigarra.

Farabundo Martiko azken ofensiban ibili naiz

Guayacal bataloiko kapitain.

Atzo preso hartu naute.

Bihar Carolinan edo Missourin

jaiotako berun puska batek zigilatuko du

nire adimenaren jauregia

bolborazko zigilu baten segurtasun eternoan.

Nire bizitzaren haria antzina abiatu zen

desbiribiltzen munduan.

Zer marrazki eihotzeko inork ez du jakingo sekulan.

1992

Lepoa eta ezpata

                                       I march in the parade of liberty

                                       But as long as I love you I am not free.

                                                                              Bob Dylan.

Ni naiz zelaia, zu zara sega

Ni naiz ibaia, zu presa

Ni naiz garuna, zu zara bala

Zu ostatu, ni maizterra

Ni naiz fruitua, zu zara hortza

Ni naiz zura, zu iltzea

Ni naiz lepoa, zu zara ezpata

Gure lehen musua da azkena.

Ni naiz usoa, zu gabiraia

Zeru goretan hegaka

Ni naiz satorra, zu anderederra

Gosez nire atzamanka

Ni naiz masustra ta zu txoria

Mokoa nitan beztua

Ni naiz lepoa, zu zara ezpata

Gure lehen musua da azkena.

Ni naiz lizarra, zu zara zerra

Ene barrenak karruska

Ni naiz alea, zu zara eihera

Ni birrintzean biraka

Ni naiz zuzia, zu zara haizea

Nire garraren etsaia

Ni naiz lepoa, zu zara ezpata

Gure lehen musua da azkena.

Ni naiz ontzia ta zu galerna

Ni presoa ta zu ziega

Ni naiz harana, zu uholdea

Ni oreina, zu gezia

Ni naiz mutua, zu zara hitza

Ni naiz gorra, zu doinua

Ni naiz lepoa, zu zara ezpata

Gure lehen musua da azkena.

Ni naiz oihala ta zu zerena

Ni naiz zaldia, zu brida

Ni naiz hezurra ta zu karea

Ni gorpua, zu hobia

Ni naiz itzala, zu eguzkia

Ni naiz muina, zu azala

Ni naiz lepoa, zu zara ezpata

Gure lehen musua da azkena.

Ni naiz morroia, zu zara jauna

Ni naiz fitsa, zu brisara

Ni naiz odola, zu zara zaina

Gidatzen nire bidaia

Ni naiz haurraren egonezina

Zu amaren larderia

Ni naiz lepoa, zu zara ezpata

Gure lehen musua da azkena.

1992

Ez dut ezer egin

Ez dut ezer egin

ez dut ezer ezagutu

ez dut ezer ikasi

sobera esaldi higatua ez balitz

kasik esango nuke ez naizela bizi

izan. Nire izena bezain traketsa izan naiz

naturak ez nau dohatsutasunera

darontsaten dohain mundutarrez hornitu

emakumeen dardarak ez nau inoiz sobera piztu

baina haien misterio biguinak bai maiz harritu.

Maitatu ditut inperio hilak

gerlarien ezpatak, elezaharrak,

kantore nordikoak, gizasemeen fantasiak

eta agian maitatu ere ditut gizasemeak.

Oroit naiz, edo oroitu uste, umetan

dohatsua nintzela, baina orduan ez nekien

orain ere ez dakidan bezela

gure amonak ingelesen mintzaira infinitoa

irakatsi zidan

donario ederragorik inork egin ez zizakedan

errepublika andeatu bateko semea naiz

baina manera oso zibil batean

ez ene arbasoen gisan, zeren ni ez bainaiz

hil ezpataz, ez dut inor hil ezpatan

eta lotsa naiz

izarrak hainbat dira ene pesalonbreak

inora eraman gabe zarratu zaizkidan bideak

hormak gainera abailduz ito nauten labyrintoak

ene ametsetako lezeetatik jauziz

karraxi artean irestera naramaten tigreak

eta ene fiertasunak ixurtzetik begiratu dituen malkoak

baina hoiek oro iraganeko gauzak

dira, orain aspaldi du etsitu dudala

erresignatu naizela

ez egitera, ez ezagutzera, ez esatera

sobera esaldi higatua ez balitz kasik esango nuke

ez izatera

ene ahurreko lerroak ere ezin ikusi izatera

elbarritu bat naiz, ene askazia gerlariaren lotsagarria

hautsera itzuli nahiz gauzen gainean

ixilik pausatzen naizen hauts arrea

ilunbetan erratzen duen itsua

ene makuluaren haztamuka dorpea

bestek amestu duten espejismoen biztanlea.

Hiltzen naizen egunean amaituko da agian nire hiltzea.

1992

Adiskidetasunaren laudorioz

Adiskidetasunaren laudorioz nahi dut mintzatu

Ene lumaz lagun gozoen dohain jainkozkoa goratu

Eta esan goraki, eskerronez, umilki

Adiskidetasuna dela itsaso bat zointan

Igeri ari diren haurrak dohatsurik, ez herrarik

Ez deus ilunik begietan, irriak bisaian, bihotzak loran,

Uretatik atera eta hondar gorrietan etzanik

Lokartzen direnak akiduraren sehaska amoltsuan

Adiskidetasuna da uso xuri bat, munduaren lau hegalak

Bildurik dituena bere bi hegaletan, eta ari dena

Arinik, haizeen meneko doan lore-hazi bat iduri

Ernea karreatuz bere xirulen plegu gozoetan

Adiskidetasuna da mintzaira bat zointan ez dagoen

Ele itsusirik, dixidurik, boterearen estalgarri

Ondradurik, ez eta zinik, agintzarik, baina perpausa

Emezko solas luzeak, egunaren azkentzean

Su epel edo arno berritsu baten amorean

Eramaiten direnak

Adiskidetasuna da lore usaitsuzko baratz zilarra

Aldiaren euriak urtatua

Fidantziaren eguzkiak gozatua

Lore berexen despit erro lotuetarik hartzen baitu bere indarra

Adiskidetasuna da bere gorputza baino ederragoa

Den emakumea, haren beroa, haren irria

Haren beso hedatuen abegia

Adiskidetasuna da zelai ferdezko parabisu bat

Eta hartan lauazka

Bi zaldi:

Batari deritza zu

Eta besteari deritza ni.

1992

Definizio baten bila

Poeta nor den? Besteak beste

jostorratz gori bat

bihotzean sar baliote

gihar bat higi gabe egon litekeena

ixil eta deskantsu

barneko sua orri zuri bati baizik ez aitortuz

emakume banoaren iduna

inguratzen duen larru leguna

hanbat ez miretsirik, ez larru baliosik

ez andere haundiosik, baina haien lekuan

suge, krokodilo eta lehoin libroaren irudia

baizik ez lekuskeena

poeta da hizkuntzaz amodio urratua dagien

deus gutxi dakiela dakien

amoratu beti traditua

bere ergelkerian loriatzen den ergela

bere ametsak inori ebatsi ez dizkion ameslea

inori saldu nahi ez dizkiona

kaleko katuetan baratu eta hek laztantzen dituena

poetak hastio edo bekaitz ez dituena

bere ogiaz bere ahoa bazkatzen duena

bere zalantzez inorena

inori deus zor ez diona, salbu agian dena

sugarri infinito bat eskeintzen diotelako

bihotza haren berotan ezarriz ogitzeko bere adimena

poeta da bere buruari sekula poeta ez deritzona

sufrimenduan merezimendu eta loria ikustera bortxatua dena

lorian berriz haize buhada joankor

sortu bezain aise hiltzen dena

poeta da funtsean izaki bat ona

beharrik ala ondikoz

besterik izatea eman ez zaiona.

1992

Cordeliaren xerka

Gaur kalera atera naiz ohi baino goizago

trena hartu dut eta abiatu naiz lanera

garai honetan trena bizitza baino azkarrago doa

eta bidaiarien begitartean ezartzen du

akidurazko maskara horriblea.

Ene aurrean agure bat egon da

buruan lore sorta, soinekoa zarpildua

lepoan urrezko katea, oinak agerian

begi bietan zoramenezko pindarra

alabarik ote dudan galdetu dit, esan diot ezetz

eta harek hobe dudala horrela, orduan ezagutu dut

Lear gaixoa

Zer ari haiz hain goizik tren hunetan, jaun erregea

galdetu diot

Cordeliaren xerka

Cordeliaren xerka? Baina... Cordeliarik badea?

Bai, bai, iraka artean eguzkiak ernarazten duen larrosa

ergelen erresuman eraikitzen den zogia

asun flokaren erdiko lili garbia

urde saldoari egotzi perla xuria.

Bai, haurra, sinis nazak ontsa

ez iruditurik ere, Cordelia nonbait badela.

Eta hitz hoien gainean ixildurik

leihotik kanpora so jarri da

amets konplikatu batean erratua bezala.

Iritsi naiz ene geltokira

utzi dut trena eta abiatu naiz nire bulegora

nire ziegara

buruan galdera bat ziztaka:

Cordeliarik badela?

Eta orduan ene baitan ahots bat altxatu da

—ez baitakit norena—

eta mintzo segretuz adierazi dit erantzuera:

Bai,

Cordelia bat beti izanen da

badeno munduan norbait haren xerka.

1992

Sustrairik ez duen arima

Sustrairik ez duen arima

da nola urik ez duen iturria

edo maitalerik ez duen ohea

edo odolik edan ez duen ezpata

edo itsasorik igaro ez duen ontzia

sustrairik ez duen arima

da nola erlerik ez duen kofoina

edo fruiturik ez dakarren arbola

edo negarrik ixuri ez duen begia

edo ezpainik ezagutu ez duen ezpaina

zeren sustrairik ez duen arima luma bezala baita

berotzen zuen gorputzetik bortxaz edo halabeharrez bereizia

eta ezdeustako eza, haizearen menpe erratzera,

bazter guztiak kurritzera, ordean inon ez baratzera

kondenatua, nostalgiaz eta geldi-minez

doloruski higatzera

behartua.

Sustrairik ez duen arima

da arimarik dohakabeena

libroena.

1992

Aitor dut

                                         Sur les sommets auxquels

                                         j’avais révé d' atteindre,

                                         nul humain ne vivait.

                                                        Jacques de Lacretelle

Aitor dut ez naizela bizi izan

sobera zarratu naizela ene baitan

beldur askoren ihesi inora iritsi gabe

beti ari naizela korrikan.

Aitor dut anitz denbora galdu dudala

eternitatea segundu bakoitzean datzala

beti geroko menturan biziz niri

denak hatz artean ixuri zaizkidala.

Aitor dut gorteaturik etsipena

itzala, ixila, gorteatu behar ez dena

beti libro izan nahiz, baina ikusi gabe

hetan zuela bihotz honek bere edena.

Aitor dut ene bidea ez dela ona

izan: sobera patar, sobera hertsi, gizona

aitzinarazteko antzu. Ni honen leku

mortura ekarriaz inor ez bedi estona.

Aitor dut hasieran baduela xarma

ospe eta tira; haur txipiari arma

berri bat bezain agradagarri da.

Daidiken heriotza ezkutuan darama.

Aitor dut xarma histu zela laster

ikustean zoin zen xarma lander

eta fruitu gabe: ustez eta joritu

arima utzi deraut billos eta hiltzer.

Aitor dut ene xedea zela garbia

ez nuela iluna nahi, baina bai argia.

Ogenik gabe bada inon inor

hainak bota biezat lehen harria.

Aitor dut liburuetan gatibaturik

egon naizela, katina fermuz josirik

ziegan datzan presoaren antzera

—ordean ziegan laket, kanpora ez nahirik.

Aitor dut ene dorre altuan zigilatu

naizela, jakitate ziur, sakon da hedatu

baten minez. Ez nekien, zoritxarrez,

jakintza behar dela hurkoan bilatu.

Aitor dut barkamenik ez dudala,

ene gaitza enekin daramakedala

ene odolean bizi, beti kitzikan ari.

Aitor dut aitormen hau ere alferrik dela.

1992

Sinfonia palestinarra

Aitak

I

Nire izena Abdullah da

nire adina harriena

nire bihotza ibaizola idortu bat

bezain idorra.

Ene semeak aspaldi partitu ziren

batzuk bizia biltzera

besteak etsaiari bizia kentzera

edo bederik enpeinuan berena nobleziaz ematera.

Ene emaztea xangrinaz ahitu zen

anitz lazkeria sofriturik

ene askazia barreatua da

gure zelaiak inorenak dira

eta herria bozkarioz gabetu da

iduri eta betiko.

Oroit naiz oraino irria bisaietan

loratua zeraman ene populuaren

dohatsutasun iraganaz

ezteguak, banket ardoz eta omorez

ontsa arrosatuak, haur jaio berriak

oi, primaderaz primadera mundua promesa

berri batez hornitzen zuten gure infanteak

haien ahotsetako doinuen errepikak

fededunen bihotzak altxatuz airez aire

hedatzen ziren muhezzinen litaniak

oroit naiz, jaunak, gizonen artean

gizonak ginen garaiak.

Orain dena kanbio da, bakardadea

gailendu da, ene bihotzean itzalek luzatzen dute

beren ildoa, nola luzatzen baitu desertuan

zaldi unatuak ur freskoaren menturan urratsa

—ez deus iristeko

baina iritsi ustez tronpatzeko bere egarria.

II

Ni bezain zaharrik, bazen ene baratzean

laranjondo bat. Hura zen ene maiterena,

hura kutunkienik artatzen eta zaintzen nuena

zeren hura baitzen zaharrena

ene gurasoen ahoa, enea, ene haurrena

bere eguzki txipien freskuraz hainbeste urtez

gozatu zituena. Laranjondo haren azpian

eman nituen ene lehen urratsak

haren itzaletan aditu lehen txoriak

ene herri kalakariaren lehen historiak

elkarrekin hazi gara, elkar maitez

harek eni fruitu eta itzal emanez

nik hari arta eta amodio garbia.

Gaur goizean hilik aurkitu dut

adarrak idor, enborra ustel

bizitza huntaz etsia hartua iduria.

Hainbeste gauza galdu ditudalarik

laranjondo horren galerak uzten nau, jaunak,

mundu honetan gabeenik.

Orain berri bat sartu beharko dut

ez dadin eten lokarria

urrun direnak egun batez datozten

eta eskuak hedatuz

atxeman ahal dezaten fruitu gorria

eta, ahora eramanez, esan dezaten:

«Bedeinkatua dela Jainko Beneragarria

eta bedeinkatua dela ixurtzen digun ozpin eta eztia

zeren infernutik idokirik ekarri baikaitu

noizpait justiziaren erdira.»

Eta, agian ere, oroituren dute gizon hura zoinak

esperantza zelarik galdua

izan baitzuen kuraie ereiteko

lur okupatuan

hazia.

Semeak

Ene soa hedatuz dakusdana

ez da harea eta basamortua

baina ezti eta esnezko ibaiez mainaturiko haran ferdea

behiala enea.

Oi ene lurra, zure semea mintzo zaizu

gordagia huntan ezkutaturik, zelatan

odola ixuriko duen arma eskuan

zure egarriz.

Ene sorlekua amets bat da, guraso umiliatu batzuengandik

ikasitako izen zenbait,

Lydda, Ramle, Nablus

baina izena ez dut aski.

Ene azken oren huntarik

ene sakrifizio honen gailur bakartitik

ene iragan guztia ikusten dut, arantzezko alanbrez

hesituriko presondegi ilun bat bezala

karraxiz populatua, izerdiz eta auhen itoz,

kanpamenduetako desolazioa

marruma eta lazeria

ohorerik gabeko deserria.

Oroit naiz haurrago nintzela

egun batez kamioi zenbait heldu zirela

eta haietan zuhaitz ondoak, kanpamenduan landatzeko

ni ez naiz eskolatua, ordea badakit zuhaitz batek

egotea signifikatzen duela

hortakoz erauzi genituen denak sartzen zituzten bezela.

Eguzkia etzatera ari da, gorri-bizi, iduri eta koleran

bazterrak doluzko erropetan utziz; han behean

kibbutzeko hotsak noizpait lokartu dira.

Hauxe izango da ene azken eguna lurrean

hauxe ene lurra azkenean.

1992

Otoitza

Pretoriako gartzelan

urriak zortziko

goizeko seirak

bedeinkatuak izan bitez

eta segada

eta zure etsipen gotorra

eskilarak igotzean zure urguilua

gauzei, argiari, gizonei azken soa

borrero zuria eta aiuma tipi batekin

zure zintzur betan lehertua

bedeinkatuak izan bitez Benjamin

bedeinkatua izan bedi zure haurtzaro landerra

bular ahituan edoski zenuen herra

zure kulparik eza

bedeinkatua izan bedi nerabezaro

ametsik gabea, zerbait haunditurik

zure buruari egin zeniokeen lehen galdera

hura, erantzuna adarretik sagar umoa bezain berez heldurik

kezkarik gabe besarkatu zenuen gerla

geroztik ziztuka igaro den bala, edo haragia

sarraskitu dizun zakurraren kika tzarra

nozitu duzun hainbeste gorroto ere bedeinkatu

eta zorigaiztoko eguna, eta juie koldarra

bedeinkatuak izan bitez, bai, Benjamin Moloise

zure sofrimendua, zure amarena

zure populu beltz guztiarena

ziega ugerrean ibili nahi ez duten orenak

haiek pilura minkatz batzuk bezala ezin irentsiz zenbiltzala

borondate oneko jendean —neugan ere bai, ene dohakabea—

menturaz ezarri zenuen ustea, eta nik

eta guk egunkarietako zalapartaren muinean hel! kosmiko hori

entzuten jakin gabe, entzutera entseatu ere gabe

kafesnea hartzean «beltz gixajoa» errukior bat presaz

besterik ez esana

bedeinkatua bada zure bizitza bakartia eta zure heriotza bakarra

bedeinkatua zu, zerorri, gizona,

eta, arren,

bedeinkatua

azken orduan, guztiak burutuz

amore eman gabez izkribatu duzun azken poema.

1992

Egia non dagoen ez dakit

Egia non dagoen ez dakit

baina badakit hurbilago duela

bila dabilkionak.

Libertatearen arbola non hazten den ez dakit

baina badakit baratza geure bihotzean duela

eta fruitua geure izpirituaren udan.

Gerlaren zaldia non bizi den ez dakit

baina badakit geure eguneroko akar txipietan bazkatzen dela

eta errausmenduaren pentzetan adierazten

bere kolerazko irrintzina.

Etorkizuna non dagoen ez dakit

baina badakit ibai bat dela

iraganaren mendietan sorturik

orainaren ibarretan hedaturik

geroaren itsaso hondogabean gorpuztuko dena

egunsenti eder edo galerna deboilagarriaren kolorez

pintatutako emakume baten antzera.

Jakituria non dagoen ez dakit

baina badakit bakarrik bizi ez dela

liburuetako xuxurlo ixiletan laket ez duela

eta huntzostoa nola harrietan

halaxe errotzen dela hura ere geure aurpegiko zimurretan.

Zoriona non dagoen ez dakit, baina badakit

hitz emez mintzo dela

eta izpiritu atzarriak baizik ezin adi dezakeela

solasik edo ordurik xumeenean.

Egiaz, egia non dagoen ez dakit

baina badakit mitxeleta bat dela

eta atsegin dut pentsatzez

ixtant batez

agian lerro hauetan ere pausatu dela.

1992

Bibliografia

ZOPERNA JENERALA. Pamiela, 1987

EREMU KARROINDUAK. Elkar, 1992

Diskografia

BADOK HAMAHIRU. Oskorri, 1992

Negu partean mizpira