John Berger

itzulpena: IÑIGO ROQUE EGUZKITZA

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© John Berger

© itzulpenarena: Iñigo Roque Eguzkitza

© edizio honena: Susa

2019ko iraila

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendaria: Beñat Sarasola

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

      John Berger 2017an hil zen, baina idazle askorekin gertatu ohi den kontrara, bizirik zela aski goraipatu izan dira bere lanak Euskal Herrian, eta zenbait idazlek estimu handitan eduki izan dute. Horien artean, Ixiar Rozas aipa dezakegu, harekin harreman zuzena edukitzeaz gainera (Periferike jaialdia antolatu zuenean), Bergerren idazmoldeak haren lanean arrastoa utzi duela esan daiteke-eta.

      Motz geratzen zitzaizkion Bergerri diziplina artistikoen arteko bereizketak ez ezik literatur generoen arteko mugak, eta hala, bere lan guztiek zuten arte plastikoetatik, poesiatik, saiakeratik, narraziotik, eta abar. Horregatik, ia poema libururik atera ez zuen poeta izan zela esan dezakegu. 70 urte bete zituenean, Pages of the Wound (Zauriaren orriak) liburua argitaratu zuen, 1956tik 1994ra idatzitako poemekin, zenbait marrazki eta argazkiz horniturik. 2012an, haren seme Yves-en marrazkiek lagundutako poemategi bat eman zuen argitara, frantsesera itzulita: La louche et autres poèmes (Burruntzalia eta beste zenbait poema). Bi erreferentzia horiek besterik ez, hortaz, baina aldi berean, munduari begiratzeko eduki zuen modu berezi hori izan zen bere poesia lanik emankorrena. Hain justu, Ways of Seeing (Begiratzeko moduak) da bere lan ezagunetako bat, ikusmen-arteen baitan XX. mendeko obra ezinbesteko bat. Ez da nekeza haren oihartzunak antzematea, esate batera, Antza poeman.

      1926an jaio zen, Londresko Stoke Newington auzoan. Arte ikasketak egin eta margolari gisa hasi zuen bere ibilbidea, baina 1958an lehen liburua, A Painter of Our Time (Gure garaiko margolaria) nobela, argitaratuz gero, idazketari emana bizi izan zen batez ere. Ez da kasualitatea, bada, bere poesian arte plastikoen eragina sakona izatea, hala egiten dituen aipamen zuzenetan (Degas, Rembrandt, Malevitx…), nola inguruaren deskribapen plastikoetan. Inguru hori gehienetan landa eremukoa da, eta xehetasunez azaltzen dizkigu basoak (taiga), arbolak (sagarrondoak, makatzak, intxaurrondoak, pinuak, pagoak), animaliak (Azkenak dira) eta naturako elementu oro. Poemetako batean bera baino lirikoagoak omen diren poetez dihardu, baina bere naturarekiko hurbilpena ere aski lirikoa dela esan daiteke; edertasunaren hordialdi batez baino gehiago, apaltasunez beteriko lirikotasun bat.

      Bergerren bizitzako eta obraren beste lerro garrantzitsu bat marxismoa da. Ortodoxia komunistatik aparte ibili zen bere erreferentzia funtsezkoenetako baten, Walter Benjaminen, antzera. Hala, garai post-utopikoetako malura darie bere zenbait piezari (Etsipenaren zazpi maila), edo klase kontzientzia ageri da beste batzuetan (1926-11-05ean sortua). Bestetik, II. Mundu Gerran soldadu aritu zen Britainia Handiko armadan, eta guda esperientzia horrek ere utzi zion arrastoa. Cervignanoko partisanoak poeman, 21 lagun ditu gogoan, “beren nahiak bete aurretik” naziek tiroz hil zituzten partisano haiek.

      Autore moderno gehienek bezalatsu, bere lanabesarekiko (hizkuntzarekiko) kezka ere nabaria da, nahiz eta sarri esplizitua ez izan. Hitz migrariak alean, ama hizkuntzako hots guztiak lur txatal batean ehorzteaz ari zaigu, eta irudiak Bernardo Atxagaren Soinujolearen semea-ko Daviden ekintza hura dakar gogora, zeinak euskarazko hitzak gordetzen zituen lurpean. Ez alferrik, Bergerrek eta Atxagak elkar ezagutu zuten arestian aipatutako Periferike jaialdian.

      Deigarria da, gurean hain maitatua izaki, Bergerren lanik ez edukitzea orain arte euskaraz, salbu eta sareko zenbait erreferentzia solte. Hutsune hori betetzera dator, halaber, antologia hau; poesiazaleok jakin badakigun arren hutsuneak osoki bete nahia kimera hutsa dela.

BEÑAT SARASOLA

Hitzak I

Beverlyrentzat

Arroilan behera

           turrustan zihoazen

                      jendea eta odola

Iralekuan

           eskueratik kanpo

                      txakur bat ari zen uluka

Ezpain arteko buru batek

           zabaldu zuen

                      munduaren ahoa

Bularrak

           usapalak iduri

                      saihetsetan ditu pausaturik

Haurrak xurgatzen du

           etortzeko diren hitzen

                      hari zuria

Hitzez hitz transkribaturiko amets bat

Ez zaldiaren galopa basak

ez zalditik jaitsitako oinkariek

eraman ahal izan zuten neska basoan barrena berari sinetsarazteko

           mutila zinez hila zela

Oi hozka egiozu belarri-gingilean, esan zuten,

Eta giltza eman haren biziari.

Han zamalkaldi hosto-berdearen akaberan

urkatu egin zuten gorosti goretsi batean

Eta neskak negar egin zuen harik eta malkoek harriak

           erorarazi arte nire mendi-mazelan behera itzul-amilka.

Gutun bat

Marinel batek gutun bat jaso du

mila versta haragotik bidalia.

Emazteak idatzi dio esanez

labarrez haraindiko

beren etxean

zoriontsua dela.

Eta hara non gutun horrek

izen arrotzeko portuetan neskekin

pasatutako arratsen batean jasoak

ulertarazi dion marinel ahobeltzari

bidaia amaigabea

amaitu egingo dela.

Arboladia

Itsasora bidean

arboladi bat igaro nuen

fruta-arbolen adarrak

nahaspilaturik zeuden

itsas haize

nagusiaren mende

orobat haien itzalak

egun horretan ez zebilen haizerik

fruta-arbolen artean behiek

saihetsak astintzen zituzten eguzkitan

euliak uxatzeko

itzalen nahaspilan bitxiloreek

pentsarazi didate

nola ireki zitekeen hondar-ale bat

petalo zuriak irradiatuz

ale laru irekitik

arboladiaren hegian

nire burmuinaren kolorekoa zen

arbola baten beranduko lorea

arrosa zuri bat argiz eta odolez titatua

burmuin bateko pentsuek

ikusezin diraute

hitzek haiek azaleratu artean

pentsu dut:

egunero arboladi honek

enbata batean

           parte hartzen du.

Esan gabea

Nire mahaian

gutunak pilaturik

guztiak ere erantzun gabeak

zaharrena

duela hiru urtekoa.

Arrats batez erabaki dut

haiei ekiteko

sasoia etorria dela.

Ni baino lirikoagoak

diren poeten gutunak

gomendio eske,

erakundeen gutunak

ni gonbidatuz hitz egitera

komunikazioaz

edo artearen erabileraz…,

aseguru-etxe baten gutuna

gogoraraziz nola ez nuen aintzat hartu

hondamendi naturalen kontrako klausula osagarria,

zorion-postal bat.

Erantzun gabeko gutunen artean

bi lagun minen

gutun bana.

Izkribuak,

bata lodia eta bestea mehea,

ez dira entelegatzen errazak

nahiz urtetan

irrikaz irakurri ditudan

adore bila.

Orain hilak dira biak

eta haien azken gutunak

meta batean galdurik daude:

biek hil dute beren burua

batak pistola batekin

besteak kanal batean.

Ozenki

Bat mendiekin

amets egiten duena

biharamunean

burokrata-ahotsez mintzo da

Beste bat inor molestatzen ausartzen ez dena

parke batean aparkatutako

tanke bat bezala lotan

ume-ahotsez desenkusatuko da

beti esanekoa izan dela baieztatuz

Hirugarren batek loezinari gaina harturik

imajinatzen du kastore bat dela

eta zaunka egiten du bileretan

beharrizanaren izenean

Harakoak amesgaiztoetan

historia aldaezina dela ikusten duenak

azalduko du irakasle baten gisa

zehazki zer behar den

aurrera egiteko

Poemari belarrira

idazten dizkiot igarkizun hauek

sekula ozenki

esan gabeak

Hitz migrariak

Lur txatal batean

ama-hizkuntzako

hots guztiak ehortzi ditut

han dautza

inurriek bildutako

pinu-orratzak bezala

agian egun batez

beste alderrairen baten

auhen zangotrabatuak su emango die

orduan epeletan goxo

egia adituko du gau osoan

lo-kanta baten tankeran

Requiem

Berdeak

betetzen ditu

lurraren bi bularrak

gau eta egun

basoko zuhaitzek

edoskitzen dute berdea.

Koloreen artetik

berdea da atzena.

Haizeak

idortzen du lurra

hautsezkoa eta arina

buztinezko orbainik

ilunenetan

odolaren marroia

behin eta berriro idortua

itzaltzen da berriro

haizea baretzen delarik

euripean.

Berdea

zilarra eta gorria ez bezala

egiaz Nella

ez da sekula berde zurruna

aro mineralen

esperoan egondakoa

zeren hostoa

haien arimen kolorekoa da

eta opari gisa dator.

16:45 h, fusilamendu-pelotoia

Txakurrak ahoan ekarri zuen eguna

ordu txikietako alorretan barrena

ordura arte seguru izandako

ezkutaleku baterantz.

Inor ez zen esnatu argi-txintaren aurretik.

Eguerdian

txakurrak gerizpetan luze

hanken artean egokitu zuen kumea

eta debaldetan itxaron

titia har zezan.

Preso

esku-lotuen ilara bat

aurrera da erortzen

berek zulatutako hilobira.

Ahuspez

dakar txakurrak eguna

bere ilunera

sekula itzuli gabekoa.

Izarren azpian doluan direnek

aditu uste dute

txakur baten intziria

munduaren hegian.

Egun zorigaiztoko hau

oilagorra baino gorrago eta itsu sortu zen.

Bi poema taigako

Nellarentzat

                              I

Apika gure lera bere abiadaz eginda dago

zure esku luzatua gure burusia da

gauez ikasitako atzerriko hizkuntza bat

           zuhaitz artetik

                      hartzen dugun zidorra.

Kafez bete duzu termoa

gure oinatzak ongi bildu badaezpada

jaurti beharko ote ditugun

           lekukotzarik ematen ez duen

                      elur hamikatuaren aho-barrura.

Biok elkarrekin zurgin mailudunek bezala

distantziari irakatsi diogu

nola eraiki teilatu bat

           gure lasterraldiko

                      zuhaitzak erabiliz.

Gibelean utzitako isiltasunean

jadanik ez dut entzuten udako etxeko

aspaldiko galdera:

           eta bihar

                      nora joango gara?

Ilunabarrean uhaleko txakurrak beldur izaten dira

basoak azkenik izango ez ote duen

eta elurretan gauero

           sosegatzen ditugu

                      gure ustekabeko barrealdiarekin.

                              II

Sasitzan

           mailuz jotako iltze batek izarniatzen du

sasitzan

           hilek esaten dituzte hitzak

sasitzan

           albisteak presondegitik datoz

txarrenaren jakitun

           sasitzak aukeratu gintuen.

Sasitzan

           basurdeei ikasi genien nola jokatu

sasitzan

           izar-antzigarra irakurtzen genuen

sasitza ekarriz

           labeak berotu genituen ogia egiteko

txarrenaren jakitun

           sasitza aukeratu genuen.

Zu ordokikoa

           ni itsasaldekoa

zeruertzak ekarri genituen gogora.

           Edo iragarri al genituen

sasitzan

           elkarren besoetan

lo geundelarik

           zeru abandonatuak bezala?

Autopotreta 1914-1918

Orain iduri du hurbil-hurbila ukan nuela gerla hura

Hura finitu eta zortzi urtetarat sortua nauzu

Greba orokorra azpiratua zutelarik.

Haatik argi-zirten eta metrailaren ondoan sortu nintzen

Lubaki-zoletako oholen gainean

Gorputzik gabeko zango-besoen artean.

Hildakoen behakotik sortu nintzen

Aire pozoituz troxatua

Eta lurpeko gerizatoki batean elikatua.

Bizirik irauteko esperantza hutsala izan nintzen

Lokatza nuela eri erakuslearen eta pototsaren artean

Abbeville-tik hurran sortua.

Ene bizialdiko lehen urtean

Biblia ttipi bateko orrien artean bizi izan nintzen

Zakuto kaki batean galkaturik.

Ene bizialdiko bigarren urtean

Emazte baten hiru potretekin batera bizi izan nintzen

Armadaren ordainsari-liburuxkaren barruan

Ene bizialdiko hirugarren urtean

1918ko hazilaren 11n goizeko 11etan

Izan zitekeen guzia bilakatu nintzen

Ikusteko parada ukan aitzin

Negar egiteko parada ukan aitzin

Gosetzeko parada ukan aitzin

Heroientzat bizileku izateko egokitutako mundua izan nintzen.

Degasen dantzari baten brontzeaz

Diozu zangoak gorputzari eusten diola

Baina ez al duzu inoiz ikusi

Nola ernatzen den gorputza

           Orpoko hazi horretatik?

Diozu (zuk uste duzunez zubigile hori

Baldin bazara) pose bakoitzak

Bere berezko oreka izan beharra daukala

Baina ez al duzu inoiz ikusi

Nola eusten dioten beren izate ezberezkoari

           Dantzariaren muskulu manugaitzek?

Diozu (nik espero bezain arrazionala

Baldin bazara) hankabikoen eboluzioa

Aspaldi bururatu zela

Baina ez al duzu inoiz ikusi

Nola dagoen aztarna miragarri hori

Aldakak pixka bat salatzen duena

Iragarriz bederatzi hazbete beherago

           Gorputza bitan adarkatuko dela?

Begira diezaiogun elkarrekin

(Biok badakigu

Argia artekari dela

Espazioaren eta denboraren artean)

Begira diezaiogun irudi honi

Egiaztatzeko

           Nik ene jainkosa

           Eta zuk tenkadura.

Kontu egizu zubi bat dela

Ikusi nola zango-bizkar errepideak

Aldakan eta sorbaldan bildurik

Eusten dion tinko esku-ahurretik orpora

Zango bakarra pilare

Izterra belaunaren gainean

Hegal-habe.

Pentsa zubi bat dela

Behialako Lethe ibaiaren gainekoa

Begira nola jasaten duen tentsioa ere

Zeharkatzen ari garen gorputz arruntak

Zaurgarri, populatu, epel.

Pisu Hila, Pisu Bizia

Eta Luzetarako Arrastea.

Beraz utziozu dantzariak guretzat konkortutako zubiari

Aurreiritzi zaharren tentsioa jasaten

Beraz egiazta dezagun berriro,

           Zuk ene jainkosa horrek

           Eta nik tenkadura honek.

Cervignanoko partisanoak

Anyarentzat

Giorgionek izen bat ematen zion argi honi

Arratsaldeko argi honekin

Jainko baten gisan dator esperotakoa

Norabide guztietatik batera.

Arratsaldeko argi honekin esperotakoak

Lanabesen pisua kentzen die

Sorbaldetatik

Muinoetatik oinez datozenei.

Arratsaldeko argi honekin esperotakoak

Ardo ilargi-kolorea

Aurkitu nahi luke

Zurezko mahai baten gainean

Arratsaldeko argi honekin esperotakoak

Porroskatzen du kalkulu oro.

Denbora eta distantzia ez dira

Desiraren luzapena baizik.

Arratsaldeko argi honekin esperotakoari

Abegi egiten zaio

Ohe bati bezala petalo bat lurrean duen

gela atondu batean.

Arratsaldeko argi honekin esperotakoak

Esango du nola argi honekin

Maitatuko nituzkeen gizonak

Tiroz hil zituzten beren nahiak bete aurretik.

1926-11-05ean sortua

Makatzaren hostoak

egunetik egunera gorriago.

Esadazu zer ari den odoletan.

Uda ez

uda goiz joan baita.

Herrixka ez

herrixka bere kamioan mozkorrik egon arren

ez baita erori.

Nire bihotza ez

nire bihotzari ez baitario

arnika-loreari baino odol gehiago.

Inor ez da zendu azken hilean

ez eta behar bezain zorionekoa izan

atzerrirako lan-baimenen bat lortzeko.

Guk zopa hazkurri dugula

ez diegu lastategian lo egiten utzi

azaroan ohi den baino

pentsamendu suizida gehiagori.

Esadazu zer ari den odoletan

zuk ilunetan dakusazun horrek.

Mozkinek mozturiko

munduko eskuak

ari dira odoletan

sarraskien karriketan.

Zuhaitz genealogikoa

Besoak luzexkoak dituzu

esan zuen dendariak

pozik doitasun-irizpide

kritikoak erabiltzeagatik

berokia erostera joan nintzenean.

Oinazpi sobera gorak dituzu

esan zidan emakume batek

duela berrogei urte

ama astero orraztera etorri

eta podologiaz zertxobait zekien hark.

Bai matraila indartsuak

esan zuen austriar haginlariak

burua atzera eta aho zabalik nengoela

hortz bat erauzten utzi nionean

Londresko iparraldean.

Laster tasun horiek

ezin hautemango dira

nola eta gurdia igarotzean

belartzan pausatzen diren

hauts-laino zuriko printzak bezala

           behien belartza

           auzoko zaldiaren belartza

           bi ardiren belartza

           oiloen belartza

           hiru sagarrondoren belartza

           nire arbasoek segaz moztutako

           serbiar belartza

Beso luzexkoak ditut

haien luzerak

lagunduko zidakeen segan.

Jurako mendiak

laukizuzen batekin hasten da

mahai batekin demagun

           gainean aizkorak

           eta glaziarrak

           eta zezen zuri baten kaskezurra

elurretan galdua

laukizuzen horren gainean

beste bat paratzen du

           sekula ukitu ezin dezakeen urdin kolore batekoa

atzamar bat ipintzen badu urdin horren azalean

bere sorreraren istant bera ukituko du

baita munduaren akabera ere

           eguzkiarekin hasten den mundu horrena

bi laukizuzen horien artean

           zer para dezake?

hemen hitzek punpa egiten dute elurretan

           pistolen metalean bezala

bi laukizuzen horien artean

           poema honetan paratzen ditu

                      bi eskilaso

                                 parekatzen

           zeinei aro epelak sinetsarazi baitie

ugaritasunaren sasoia

                      iritsia dela.

Etsipenaren zazpi maila

Goizero bila aritzea

apurrak aurkitu eta

beste egun batez bizirik irauteko.

Itzartzean jakitea

legezko oihan honetan

ez dela eskubiderik.

Urtetan ikustea

deus ez dela oneratzen

okertzen baino.

Umiliaturik ia deus

aldatzeko gai ez izateagatik

eta ia horretaz baliatzeagatik

beste impasse batera iristeko.

Milaka promes entzutea

zure eta zureen ondotik

igarotzen eta gelditzen ez.

Hauts bihurtu arte bonbardaturik

eusten dioten horien etsenplua.

Norberari eraildakoen zama

inozentzia betiko

azkentzen duen zama bat

hainbeste baitira erailak.

Rembrandten autorretratua

Begiak aurpegian

bi gau egunari so

bere gogoaren unibertsoa

errukiak bikoiztua

beste ezeren beharrik ez duena.

Ispilu baten aurrean

isilik zaldi gabeko kamio bat bezala

gor-mutu

irudikatu gintuen

bidez bide itzultzen

berari begiratzeko

ilunetan.

XX. mendeko ekaitza

Tximista-sega

euria mozten ari da.

Urezko segamailak

arropak bezala dira erortzen

— oi alde egiteko beroki handiak

   beroki handi-handiak

   sekula ere itzultzen ez zirenak!

urruti daudenen

arropak bezala dira erortzen

zeruko pentze hutsean.

Eta euri horren belartzan

loreak

ibaien indarrez hazten ziren

— oi mugalariaren sakelak

   alde egindakoen

   isiluneen eta zenbakizko promesen

   gutunez beteak!

ibaien

estuarioko indarraz hazten ziren.

Lore bakoitza

esku-ahur batean hasten da,

petalo bakoitza

keinu egintza

ukitu bat izan zen

hasmentan.

Hurbildu zure lorategia nire masailera

zure bost hatzeko lorategia

beste hiri batean dagoen hori

hurbildu nire masailera.

Belar onduaren gurdia

trumoiz zamaturik

zeharkatzen ari da zerua txirriki-txarraka.

Udaberria Alpeetan

Sega ari da lanean

etxe horretako leihoetan argia dago

lehen belarra

nor galtzen ari da gau hau?

elaiak iritsi dira

okaranaren adaburuak

denak galtzen ari dira

orratz-begien puntuak dira

loraldiaren akupunturak

mila kilometro hegoaldera etxe horretan

ez dago anestesiarik zaurituentzat

elaiak badoaz

gizakiak hiltzeko gertu daude

telefono-kableen artean

udaberriko belarra ari du

leihoak ilun daude

erostaka hasi behar genuke

okaran-urtea izan daiteke aurtengoa

hosto berriak

herri setiatuak

txikiak ama bortxatu eta hil dioten haur baten

azkazal maitagarriak bezain txikiak

loraldi zuriko akupunturak

eta lastategiko oholak

non elaiek habia egiten baitute

gurutzearen zur berekoak dira

segan ari naiz udaberriko belarretan

non Kristo hiltzen baita

lore ahozabal argituen artean

zeru zohardian.

Landa-eremuko emigrazioa

Goizak amak dira

beren pentzeak hazten

izara ikusezinak

arboladian barrena lehortzen

eta harri lurruntsuak maiseatzen

eguzki- eta loaldi-ipuinekin

Arratsaldeek hesolak sartzen zituzten

oiloak zaintzen

mokoa belardi hazian sarturik

beren hodei harroputzak biltzen zituzten

eta grina burrunbatsuz ekiten

ama hazkurri-emaileei

Eguna joan eguna etorri

goiza eta arratsaldea juntatzen ziren

belarra eta hostoak hazten

eta gerba berde zipatuak

erortzen ziren gure intxaurrondotik

beldar hilak antzo

Urrun

Aitak landatua al da

baso hori?

Pospoloa isiotzen duen

eskua

           historikoa al da?

Haizeak galdekatu zuen

eta suzko mihiek

erantzun.

Emigrantearen sua.

Belauniko

lapikoari orekan eusteko

sukaldea ama

zapia burua

gogoan zaituztet

eta gogora deitzen

Zure etxe osteko mitxoletak

barreiaturik daude nire hodeietan.

Zortzi poema emigrazioaz

           I. Herria

Badiotsut

           etxe guztiak

zuloak dira harriaren ipurdian

zerraldo-tapetatik jaten dugu

artizarraren

           eta katilu esnearen artean

ez da deus

esne-kantina

egunean bitan husten da

begira guri

           lurruna darigula

                      alorretan

           II. Lurra

Lurraren kasko-azal ubel

udazkenean eta

           gose-garaietan orraztua

lurraren metalezko hezur

           eskuz erauziak

eliza lurraren gainean

           gure erlojuko besoak gurutziltzaturik

eraman dute dena

           III. Abiatzea

minak

ezin

aski luze iraun

oinatzak aienatzen dira

elurpean

abiatzearen

besarkada zuria

saiatu naiz egia trenetan idazten

belarririk gabe

mihia izu da

hitz bakarrari datxekio

trena zubi bat ari da zeharkatzen

lei beltzak

letra bakoitzean biltzen du

S A V A

ibai nirea

           IV. Metropolia

ilargitearen hegia

nabarmen-nabarmena da

ubide bateko

           uraren maila bezain

arrazoimenaren uhateak

oilaritean

ilunaren maila

beheititzen delarik

           argiareneraino

onartu iluna

beltz gatzatua

itsumen-eremua

onartu hori begiok

hemen haatik iluna

ebatsi dute zaku batean

errekarri batekin zamatu

eta hondora jaurti

ez da gehiago ilunik

           V. Fabrika

hemen

egunsentia betierekoa da

itzartzeko ordua

profezia iraultzailearen ordua

pindarren heriotzako ordua

egunetako lanaren denbora

azkengabea

han gaua obratzen genuen

sua piztuaz batera

bertan etzan

ilunari gorantz tira egiten genion burusi bati bezala

pentzeen ondoan

animalien loaldiko arnasa

lurra bezala isila

sua bezain epela

hotza zera da epela sekula itzuliko ez dela

pentsatzeak eragindako mina

hemen

gaua denbora atzendua da

betiereko egunsentia

eta hotzetan amets egiten dut

           nola erretzen zen

           pinua

           txakur baten mihia bezala

           beraren hortzen atzean

           VI. Ur-ertza

gau osoan Hudson

eztulka aritzen da bere ohean

lotan saiatzen naiz

nire sorlekua

zurari josiriko larru bat da

nire arimaren haizea lasterka doa

zeruertzez haraindi

kamaina bat egiten dut

loaldian

nire sorterria xurgatzen dut

ukitzen nire ibai-bazterra

bi berdel beltz

murgiltzen dira

goiz-alban

harrapa itzazu zerua harrapa

           VII. Absentzia

Sasoi hartan eguzkia belarra baino goragoa izan ez

bitxiak zuhaitzetan zintzilik egon

eta terrazak arrosa-kolore zirenean

haien ama birjinak zintzilik zeuden ingurabideko

apartamentuetan argi fluoreszenteen artean

patatak frijitzen ari dira

fabrika batek bere eskuak kanporatzen ditu artilezko eskularrutan

zulo bat daukat erpuruan

mahatsondoak ez dira berdeak

hemen ez da mahatsondorik

goi-tentsioko kableetan zanpaturiko

bitxiak

jantziko dituzte hildakoek

DANGER DE MORT

           VIII. Ezagutzen nuen baso bat

Hil nadin honela

zuhaitz-adarrek giharrak dauzkate

           muinoak altxatzen dira

hodeiak katilu batean

           du isurtzen ura

basoan basurdeek

           jan dute

           epeletan eta

                      logaleak daude

soilgune bakoitza grabaturik daukat

           ene buruan

oihal baten gisara bildurik

           ekarri dudan pantaila batean

izara batek

           hilen begien gainean

                      zabaldurik

munduaren bistatik gerizatzen ditu

oihal

           hedatuan

haien aztarnari segitzen diot

                      ezagutzen nuen basoan.

Postala Troiatik

Metropoli honetan

ardi-larrua jantzirik dabil herio

autobidean barrena

trafikoa ez da sekula gelditzen

ondoko kaleko ur-jauziaren azpian

hiru hilkutxa daude beterik

beeka ari da ardi beltza

taxietan hazten da belarra

nork atzeratu dezake

legar-erlojua?

alderik alderako moketa

josteko

zurezko anemonak iltzatzen dira

bai jauna bai jauna

atea itxita dago.

doi-doian berdantza

hilak bertan biltzeko.

Suizidioa

Ilbetearen haziak

barreiu teilatu-hegaletan

nire herriko

umetako farolak

husturik

ilargia mertxika-pasa

zurbil bat zen

alde egitea

gaueko txandan

arnasa falta du haizeak

zeruak ere

silikosiak jota baitaude

zer itxuratzen ari da hareatan?

lurraren saihetsari

josten diot belarria

porlanaren isila

itzultzen garenean

bihotza

ilbetea bada

promena gaitezen harrobien ondoan

behera begiratzeko

gure gorpua datzan tokira.

Troia

Hiri honek ez dauka parekorik.

Xut eraiki zuten,

lurraren gainean bermatu gabe.

Huntza horman bezala hazi zen.

Hemen bizi garenok

gora eta behera gabiltza

ehunzangoak bezain aise.

Angelu zuzenetan

ordokiarekiko eta itsasoarekiko,

zurtoin bateko hormetan bizi gara.

Ibai bat igarotzen da gure kaleen artean

nola euria zuhaitzen azalean behera.

Urteko azken egunean

atsaguretzeko eskubidea

daukate hiri guztiek.

Zigorraren beldurrik gabe Marrakexek

Parisen mozorroa jantz dezake

Madrilek libre imajina dezake bere burua

Trinidadek Ingalaterrako Bankua zapartarazi.

Zeru bat

asmatu zuen hiri honek beretzat

oihal-bilgo bat bezala zabaltzen du.

Ametsetan

txori-arrautza zeru-urdin bat aurkitu nuen.

Urdina kaleko teilatuekin elkartzen den tokian

atabal-joka aritzen da ez aditzeko maneran.

Nire begiek ikusten dute soinua.

Eguzkiaren muinean

zeruan

justiziaren glaziarrak

argiaren abiada har dezake

eta hilabete baten buru

eguzki sistema zeharkatu

eta ehun mila urteren buru

galaxiako

izarrik urrunena jo.

Kalearen amaieran

txolarre bat

pausatzen da goian zeru kontran

odolezko zuhaitz batean

kortexaren ondoan.

Preso bat fusilatzen duten aldiko

txolarrea hegan jalgitzen da

beraren begietatik.

Zerua gaur

alderrai dabil bizirik ateratako ikusezinekin batera.

Zurtoinetik diosala egiten diogu eskuarekin.

Amsterdam

Goietan

           zeruaren ibitik hurbil

mihi-arrainak ari dira

           errautsa egiten elurra bezala

kaioak inguruka dabiltza

           zirkulu

                      gero eta

                                 txikiagoetan

hankak beheitituz airean

           maluten gainean ibiltzeko

Malevitxen pinturetan

zuria espazio substantziatua da

bidegurutze bakoitzean semaforoak

zuritik

           zurira dira pasatzen

maluta erraldoiak

           kanalaren adar arrean urtzen dira

                      zeina ez sumatzeko moduan hazi baita

izotzak uzkurrarazirik           hotzak elkarrarazirik

neguak enetzat oraindik zerbait berria zirelarik

esku bateko atzamarrak

           izotz minezkoak

                      tinkatzen nituen beste eskuarekin

orga zuri huts bat

           zaldi urdin batek tiratua

                      tranbia baten atzetik

elurra betetzen ari da orga

Remaurian-en

Sven, Romaine eta Anyarentzat

           I

Mendian behera

Ganibet-kirtenen horiak

Nire errotaren adinera

Daramatza olibak

Han harriak harria baketzen du

Urtaroz urtaroko olioarekin

Eta nire gurpilaren geldotasunak

iratzar lezake

lotan dagoena.

           II

Tximeleta batek bihi bat asaldarazi

Bihi horrek beste bat

Hainbestekoa izan arte marruskadura hautsetan

Non zeruak bere esne urdina isurtzen baitu

Erditu diren harrien gainera

Egun bat sortua da

Egunaren begi irekien soako erroiztuan behera

Abiatzen dira zuhaitzak.

           III

Eskuaren gaueko mailaraino

Hazi behar dute belarrek beti

Nire orrietako orri

Baina goiz aski

Eta tente

Zuhaitzen lorratzari segika

Amaraunak nola hausten diren

Sumatu dut nire eskuturreko zainen kontra

Gauaren lokarri oro eten arte

Eta orduan urrats bat egiten dut aurrera

Printza ezti-kolore hori bilakatu nahirik

Helduko den lehenbiziko pertsonaren irisean.

           IV

Larrugorri ikusiaz nola altxatzen den eguna

Beraren begiek arakatu ahal izan arte

Muskerrek tatuaturiko hormez haraindi

Nire pultsuaren erritmoaren martxan

Antzina handiko zuhaiztiez harago

Nire desira bakar bat ere

Ezin bana daiteke bere jatorritik

Duela mila urteko

Gizaki baten soakoan

Malkar erogenoetan behera

Non haitzak dilindan

Behakoaren esperoan baitaude

Plazer-jauzi baten azpian

Zeruertz horretarako sortu gabeak direnak

Bezain muino patxadatsuen gainean

Zeinak kilometroek hezetzen baitituzte beren abegian

Eta begiradak bereizten.

           V

Utzi marrazkiari zutitzen

Eta puntu bakoitzak

Lerro bat eman dezala

Nola eta ereindako alor bakoitza

Bere uztak altxarazten duen bezala

Edo hazkunde moteleko zuhaitzak nire titiburua.

Utzi marrazkiari zutitzen

Eta bihurtu ditzala nire hankak

Mahaiko hankak

Zeinetan lur hau

Zabaltzen baita eskuoihal bat bezala

Katilu bat bezala jarria

Uraren aiduru.

Utzi marrazkiari zutitzen

Eta bere pisua jasango du

Harik eta lerro bakoitza zabaldu

Eta zeharkatzen duen distantziak

Nire maitearen gaineko

Zeruaren tankera hartu arte.

Utzi marrazkiari zutitzen

Eta bere ezpainetatik isur dezala

Nire gurpila biraraz dezakeen guztia.

           VI

Ni igo ahala

Izerdia dario mendiari

Bihotz-taupadak biziagotzen dira.

Harriak tantaka ari dira

Bizkarrezurrean behera irristan

Haranean

Ibaiaren ahoak isilka

Ura xuxurlatzen die alorrei belarrira.

Ilundu aurretik

Gailur honetatik mendi nirea

Jaitsi egin beharko nauzu.

           VII

Estal nazazu estal

Barreiaturik nago-eta harkaitzaren zuria bezala

Eta ez da ezkutukorik geratzen argitan

Organo bakoitza

Eta beraren mekanismoak ikusgai daudelarik

Espermatozoideak eta obuluak

Agerira ekarriz

Ugaltzen ari diren tximeletak bezain argi

Halakoen hegoei begi ematerako

Berandu izango da

Eguzki so-egile honek

Sekula deus gaizki uler dezan.

           VIII

Berbots goxoak

Eta ume baten ahotsak

Nire negarren turrustan

Lagundu zizuten

Nire umontziaren

Kolore ezin esanezkoa izendatzen

Zeren orduan nire adarretik

Hostoak erne ziren

Eta nik esetsi nion

Mihiarekin

Zure zuraren leinuari.

           IX

Harriek oraindik epel

Zure eskuen zaporea dute

Luzerak eta garaierak galdu dute

Beren eskala zapaldaduna

Argia itsaso lañoraino beheititzen da

Jantzia ez dudan txabusinaren urekin

Ilunak arakatzen gaitu

Ukitze hutsez.

Robert Jorat

Robert gaur goizean

bota beltzak ziratu ditut

eraz eta txukun joateko

zure adiora

Ttikia zen zure hilkutxa

eta zure bilobetako batek

isiotu du kandela bana

lau kantoietan

Zeuk irakatsi zenidan

sega pika-mailuarekin

zorrozteko

jakinduria galzorian dena

Zure hilobiaren ondoan

ikusi zaitut erpuruko azkazalarekin

sorbatza egiaztatzen

aluminio-papera bezain mehea bera

Urteekin batera

makaldu egin zinen

eta neuk pikatzen nuen

altzairua urtetik urtera

mehetzeko

Halere ondoren

hartu egiten zenuen xafla

eta mailu ttar batekin

zuzentzen nire hutsak

Datorren urteko ekainean

bakarrik zorroztu beharko dut sega

eta Robert zure omenez saiatuko naiz

nire samina baino zorrotzago uzten

Basoa

Ilun-bistan pinu bakoitzak

bere ahotsaren txoria

ostatatzen du

zut eta geldi

basoak

historiaren aurrean ezaxola

harria bezain malkogabe

errepikatzen du

hunkidura ikaratiz

ostentzen den eguzkiaren

antzinako historia

Burruntzalia

Burruntzaliaren ilargi

maspildu eztainuzkoa

altxatzen da mendiaren ostetik

eta jaisten lapikora

belaunaldiak zerbitzatuz

lurruna dariola

baratzean

hazitik etorritakoa bilduz

patatekin loditurik

eta gu guztiok baino luzaroago biziko da

sukaldeko paretako

zurezko zeruan

Ama zerbitzariak

gatzez inerbaturiko

eztainuzko bular lurruntsuko amak

jaten ematen zien bere haurrei

zeinak basurdeak bezain gose baitziren

azkazalen jiran atxikirik

arrastiko lurraren kraka zeramatela

anaia ogiarekin

zerbitzari ama

Burruntzali

isur itzazu zeru lurruntsua

azenario-eguzkia

gatzaren izarrak

eta lur zerriaren urina

isur ezazu zeru lurruntsua

burruntzali

isuri zopa gure egunetarako

isuri loa gauerako

isuri urteak nire haurrendako

Zurubia

Zutoinak pinuzko

mailak lizarrezko

mailen bitarteetan

hilabetetako belarra zanpaturik

zaldi-zela bat bezain gogor

Zurubiaren oinetan

aratinik

sabela puzturik

ogi-ore harrotu gris baten gisan

ardi hil bat

hankak airean dauzkala

sukaldeko aulki batekoak

bezain hanka meheak

atzo galdu zen

alpapa gehiegi jan

eta barruan hartzitzean

urdaila lehertu zitzaion

lehenbiziko elurra ari du

beraren artile hitsaren gainean

ilundian landasagu batek

artoski

jaten dio belarria lurrean

egunsentian bi belek

nolanahika mokokatzen dizkiote

hortz-oiak

zabalik dauzka begi izoztuak

Zurubi bakoitzak

burtzoroa du

goieneko mailan

haziak loratu dira

munduko koloreetan

eta bi mitxirrika zuri

eskusoinu baten notak bezalakoak

elkarri segika

laztanka

iheska

igotzen dira zeru urdinera

Zurubiaren buruaren gainetik urrun

istantean

hego zuriok urdindu

eta aienatzen dira

hilak bezala

Zurubi honetan

bizi naiz

gora eta

behera

Herrixkaren amatasuna

Amak bularrean

           jartzen du

                      egun jaioberria

burezurren tankerako

           arbiak

                      pilaturik daude

                                 tontor eginda

odola garbitu aurretik

           zeruaren hanketatik

Azkenak dira

Beverlyrentzat

Mihiaren atzean,

belar-mintzairarekin

eta gatzerako grinarekin,

mihi astun eta

halere itsu baten eskua bezain

abilaren atzean,

behi osasuntsu batek

berrogeita hamar bat aldiz mamurtzen du

hausnartua berriro irentsi aurretik.

Irudi du Beverly

animaliak

emigratzen ari direla: haien Amerikak

zeruetako konstelazioak dira:

Muskerra, Lehoia, Hartz Handia,

Aharia, Zezena, Belea,

Erbia…

Beharbada zuhurrenek

hala nola agutiek

Esne Bidea hautatu dute.

Erantsi belarria haren saihetsari

eta adituko duzu

haren lau urdailetako marea.

Bigarrenak, sare tankerakoak,

konstelazio-izena dauka:

Erretikulua. Hirugarrenak,

Salterioak,

liburu tankera dauka.

Gaixo delarik

mamurtzeko gogoa galduta,

haren lau urdailak

mututzen dira erlauntza bat neguan bezala.

Urterik urtera animalia gehiagok alde egiten du.

Etxabereak eta azienden gorpuak baizik ez dira geratzen

eta azienda bizian edo hilean

ezinbestez eta ezarian

bihurtzen da haragi

“Sinetsita nago erabat posible dela

—esan zuen Iowako Unibertsitateko

Bob Bust-ek—

animalia bat berariaz

hanburgesatarako diseinatzea”.

Beste nonbait

pobreen animaliak

pobreak bezala hiltzen dira

proteina gabeziagatik.

Abereek larreetatik biltzen dituztenean

arboladiaren beroa

eta hartz-baratxuriaren arnasa beroa

eramaten dituzte ukuilu hotzetara.

Korta garbitzeko

barreiatu

behor-simaur pixka bat

minda xurgatzen baitu

minda udaberria bezain likidoa eta

berde belarkara.

Eta ongi lotu gaur gauean

azpiak egin pago-orriz

Beverly

azkenak dira eta.

Orain joanak direla

haien kemenaren falta dugu.

Zuhaitzak ibaiak

eta hodeiak ez bezala

animaliek bazeuzkaten begiak

eta haien begirada

iraupena zen.

Bazen sekulako eta betiko azeria.

Bera hiltzeko

aski zen

lipar batez egoztea

bere eternitateko

lurretik.

Euliek eta beleek

ardi hila jatean

begietatik hasita ekiten zioten.

Haatik ordurako ardia

erditua zen

bere iraupenaren axuriaz.

Zapelatzak inguruka

bil-bil egiten zuen bere denbora eternala

mendiak

bezainbat aldiz.

Gau bakartitik

egunaren behakoa zetorren,

bere animalia-adikune zuhur

noranahikoarekin.

Animaliak isurian zihoazen haien esnea bezala.

Orain joanak direla

haien kemenaren falta dugu.

“Zerrama —diotenez—

mekanika baliotsutzat

hartu behar litzateke,

haren egitekoa

txerrikumeak ekoiztea baita”.

Haatik batzuetan

esneak,

pitxar zuritik

isurtzen ari zarelarik,

gogora ekartzen dit

txakurren moldean

etxea zaintzen zuen antzara.

Elurra

Azaroan

pinudi

arboladi teilatu eta hesietan

habia egitera etorritako

txori oro-estalgarria

aienatuko da laster.

Haren hego zuriak

xehaturik dautza

zeru berdean

non izarrak hatz-belarrak baitira.

Bihar

haren azken bihia

desagertuko da gatza haragian nola

eta berehala ikusiko dut

gure negua izorratzera etorri zelarik

hautsi zuen

zuhaiztia.

Aspaldiko amodiozko poema

Belar onduak

zeruak lurrari dion maitasunaren

usaina zuen.

Nire saihetsetako mina zinen zu

xixtaka zebilkidana

deskargaturiko orgen ondorioz.

Hilek

atalase bat betetzen zuten

haraindiko bistarekin.

Etxea zinen zu

aranondoaren azpiko kandela

eta ene eternitatea.

Hendrickje Rembrandtena

Lepoko bat dilindan laxo trebeska bularretan

eta haien artean finko

            (benetan al dago finkaturik

ala etengabe berritzen da?)

betierekoaren lurrina.

Loa bezain zaharra den lurrina,

hala bizientzat nola hilentzat erabat ezaguna.

Poema Beatricerentzat

Behe-lainoak etengabe aldatzen du nire izaria

Lurraldeak mapetan baizik ez daude neurturik

Nik egindako hotsak beste nonbait ere egiten dira

Nire bularretako isiltasun txundigarrian bildurik nago

Nire ilea esalditan txirikordatzen dut

Ez naiz sekula galtzen

Nire eskuburdinek nire eskuturrak onartzen dituzte soilik

Hautsi

Hautsi nire bularretako isiltasun txundigarria.

Urrutiko herrixka

Mendiak gupidagabeak dira

euriarekin lurmentzen ari da elurra

leia egingo du berriro.

Kafetxean bi arrotz

eskusoinua jotzen ari dira

eta gizonez beteriko gela kantuan.

Ahaireek betetzen dituzte

bihotzeko zakuak

begietako askak.

Hitzek betetzen dituzte

belarrien artean

marruka ari diren ukuiluak.

Musikak tipiltzen ditu kokospeak

askatzen giltzadurak

erreumarako sendabide bakarra da.

Musikak garbitzen ditu azkazalak

leuntzen eskuak

berdintzen kailuak.

Gizonez beteriko gela bat,

azienda zipatutik, gasoiletik,

betiereko palakadetatik etorriak guztiak,

ferekatzen ari da

amodiozko kanta baten ahairea

esku goxoz.

Eskuturretatik alde egin dute nireek

eta mendiak zeharkatzen ari dira

zure bularren xerka.

Kafetxean bi arrotz

eskusoinua jotzen ari dira

euriarekin lurmentzen ari da elurra.

Antza

Nor ari da ni marrazten

arkatzaren eta paperaren artean?

Egun batez ebatziko dut nire antza duen

baina ebatziko duen emakume hori

ez da izango orain

halako jakin-minez posatzen ari den hau

Ni naizena naiz.

Nola ikusten nauzun, horrexen antza daukat.

Berriro ekin

Astiro ordu txikiek

                      egunsentia marrazten dute bere lekatik

mutilaren azalak zapore gazia du

olatuak gailur batean hausten dira

harribilak jaurtiz

haitzetara

tirainak xurgatzen ditu

haitzetatik            hondoetara

azalak mutilaren zapore gazia du

olatuak gailur batean hausten dira

harribilak jaurtiz

egunsentiak lepoa egiten dio arrazoiari

bere ezpata ezartzen du

eromenaren sorbaldaren gainean

eromena

                      arnasa puskak mozteko

                      itsasoaren eta eguzkiaren artean

                      eta berriro ekiteko

                      dorre-tankerako bidaia bati

Nire eztizkoa

Sagarrondoak adausika ari ditun

ene kaska-larruko erle-eztenkadek

salatzen diten erlauntzaren amorrua

eutsi, nire eztizkoa, hire goxotasunari.

Zeruak erpuruak sartzen zizkidan

begietan

konstelazioak iheska zoazan

eutsi, nire eztizkoa, hire goxotasunari.

Euri atergabeak

mendia harea bezala irrikatuz

oherako prestatzen nain

eutsi, nire eztizkoa, hire goxotasunari.

Eta gure aurpegiak

Diru-zorroa zabaltzen dudalarik

paperak erakusteko

diruz pagatzeko

edo trenaren ordutegia kontsultatzeko

zure aurpegira begiratzen dut.

Loreen polena

mendiak baino zaharrago da

Aravis gaztea da

mendien legean.

Loreen obuluak

ernaldu egingo dira oraindik

Aravis ordurako adindua

muino bat besterik ez denean.

Lorea bihotzaren

diru-zorroan, gu bizi gaituen

indarra mendia

baino luzeago biziko da.

Eta gure aurpegiak, bihotza, argazkiak bezain laburrak dira.

Zapia

Goizean

bere basaloreekin plegaturik

garbi eta lisaturik

oso leku gutxi hartzen du tiraderan.

Zabaltzeko astindu eta gero

buruaren bueltan lotzen du.

Arratsaldean eranzten du

eta erortzen uzten lurrera

korapiloa askatu gabe.

Kotoizko zapian

lore estanpatuen artean

lanegun batek

idatziak ditu bere ametsak.

Zerua

lehen isilaldian

neure burua aditzen dut negarrez

zerua lurraren ondoan datza

haien euria entzuteko

negarrik ez egiten ikasi nuen

zurubi bat haren sorbaldan

zerua

amodioa egiten ari gara

atzamarrekin

bere izatearen petaloak paratzen ditu

adarrik gorenetan

zerua