Mario Benedetti

itzulpena: INMA ERREA CLEIX

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© Mario Benedetti

© itzulpenarena: Inma Errea Cleix

© edizio honena: Susa

2023o apirila

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendariak: Maialen Berasategi Catalán / Isabel Etxeberria Ramírez

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

      Inguruabarrek poetaren obra baldintzatzen dute beti. Baina badira idazle batzuk zeinengan, dela bizitzea egokitu zaien testuingurua bereziki makurra delako, dela enpatiarako jaidura eutsiezina dutelako, auzi politikoak pisu nabarmena duen. Mario Benedettiren poesian eta literatura osoan, inguruan duen errealitatea irakurtzeko eta injustizia salatzeko tema etengabea da. Benedettik (Paso de los Toros, 1920 - Montevideo, 2009) aberriari begiratzen dio bere poemetan. Begiratzen dio barrutik eta kanpotik, eta bere biografiako momentuaren arabera nabartzen da emaitza: Bordaberryren diktadura aldia baino lehen turista ezaxola gisa egindako bidaien ondoriozko so xeratsua, lehenik (Nozioa aberriaz); “hurbiletik urrunera” eta “elkartasunetik elkartasunera” egindako erbestealdiko (1973-1985) nostalgia, aurrerago (Beste nozio bat aberriaz); eta deserbesteratze garaiko —Benedettirena berarena da terminoa— kontranostalgia eta itzuleran topatutako Uruguai ezezagunak sorrarazten dion harridura, ondoren.

      “Mario beti dago munduaren alde”, esan zuen Carlos Maggik. Baina munduaren alde kokatze horretan, begirada kritikoa eta autokritikoa darabil poetak, inoiz ez bere buruarekiko ez hurkoarekiko konplazentziak hartua. Injustizia sozialen kontrako bere aldarrietan, orain kanpora orain barrura beha jartzen da, norberaren tolesak eta inkoherentziak arakatuz, ironia maiz baliabide eraginkor duela (“hura zortea gutxi batzuk baino ez ginen nor / laburpena ginen zerizana zukua”).

      Benedettiren poesia zu, zuek eta gu pertsonez betea dago. Poetak irakurlea parean du idazten duenean, eta harekiko elkarrizketan eraikitzen ditu askotan poemak, batzuetan narratarioarentzako iruzkinak txertatuz (“ez dakit inoiz gertatu zaizuen / baina...”), askotan gu orohartzaile batean bilduz irakurlea (“oraindik zor digute mende bat-edo / bete loezin eta garrote”). Irakurlearekiko hurbiltasun horri joskera argiak ere laguntzen dio. Benedettik bertso-lerro laburrez eta egitura paraleloen gainean eraikitzen du maiz bere poesia, lagunarteko edo norberaren buruarekiko solasaldien oihartzuna dakarren erritmoan. Puntuaziorik eta letra larririk ia ez erabiltzeak areagotu egiten du efektua. Metaforen hautaketa zainduak, hala ere, xinplekeriatik urruntzen du emaitza. Benedettik, izan ere, irisgarritasunaren eta sakontasunaren, hunkiduraren eta neurritasunaren arteko orekari eusten dio gutxik bezala. Bere beste gai nagusiaz ari denean ere, maitasun poemetan, alegia, zintzoa eta xaloa da begirada; ez, haatik, kurtsia. Eta ziurrenik horregatik, Benedetti beti munduaren alde egon zen bezalaxe, gu irakurleok ere Benedettiren alde gaude belaunaldiz belaunaldi.

      Benedetti idazle oparoa izan zen. Poesiaz gain —eta 30 poema liburutik gora idatzi zituen— nobela, ipuina, antzerkia, saiakera eta kazetaritza ere landu zituen. Euskaraz askotariko generoetan ezagutu ahal izan dugu orain arte, Iñaki Alberdi, Gerardo Markuleta, Xabier Boveda, Aiora Jaka eta Iban Lakaren itzulpenei esker.  Kaier honetan Inma Errea Cleixen ahots jakintsuaren bitartez kantatzen digu, doinu natural eta itxuraz erraz baina sakon gogoetatutakoan, eta emaitzak ederki biltzen ditu jatorrizkoaren dohainak.

ISABEL ETXEBERRIA RAMÍREZ

Interview

Ez da molestia

zuri azaltzea zer uste dudan

infinituaz

infinitua da

sinpleki

haize hotz garratz bat

mukosak

azala

eta metaforak lazten dituena

begietan bati

ohikeria-malkoak

paratzen dizkiona

eta eztarrian konjuruzko korapiloa

honezkero jabetuko zinen segurik

barru-barruan ez dut uste

infinitua existitzen denik.

Bo politikaz

jesus

politikaz

birraitona liberala zen eta

neskameak zelatatzen zituen bainugelan

eta aitona erreakzionarioak

zorren giltzak galtzen zituen

aita komunistak

hektareak erosten zituen higuin-keinua eginez

ni poeta naiz

jauna

eta jakin behar duzu poetok

mundu honen ifrentzuan bizi garela

apika zuk ez duzu izanen astirik

pazientzia izateko

baina jakin behar duzu barru-barruan

ez dudala sinesten politikan.

Jakina estiloa

zer deritzodan estiloari

berez mamitzen den zera espontaneo horri

beti idatzi nuen ohean

trenetan baino hagitz hobeki

besterik zer erantsiko nik

oi aditua naiz sinonimoetan

urri eskas motz gutxiegi

beti idazten dut geroa buruan

baina geroa xarmarik gabe gelditu da

ahaztu dut badakizula

barru-barruan ez dudala

estiloan sinesten.

Maitasuna maitasuna

arraiopola

maitasuna

hasteko gustuko dut

emakumea

bo kanpora

arima

bihotza

hankak

batik bat

eskua altxatu eta

aurkitzea ezkerraldean

bare

edo larri

azkeneko lokumaren

putzutik irriz

edo beha-beha

batzuetan so egiten dugun eran

musuaren aurretiko aldian

guztiarekin ere

zuk eta biok badakigu

barru-barruan

maitasuna

gauza serioa dela

maitasuna.

Mesedez

ez eman argitara

azkeneko hori.

Galdetegi ezohikoa

Zer deritzozu hotzari?

zerk eragin dio gehiago zure literatur obrari? klase-

borrokak? garcía márquezek? ronak jelarekin?

kolesterolak? chicagoko taldeak?

errealitate miragarriak? titipunta beltzaranek?

estrukturalismoak?

haragi txigortuak? jainkoak? kh3-ak?

zein duzu herrarik maitatuena?

loezinak jotzen zaitu siestan?

zer deritzozu pankreari?

zer zara zu ezkongabea ezkondua dibortziatua alarguna

homosexuala inpotentea? (arren azpimarratu zure

oraingo egoerarekin bat datozen hitza edo hitzak)

haurren batek bultzatu zaitu inoiz aurre egitera

herodesen aldarrikapenari?

zein da zure min kutunena?

inoiz gutiziatu al duzu lagun hurkoaren emaztea?

                                    eta zer moduz?

galaxietan zeinetatik sentitzen zara urrunen?

idatzi al dituzu inoiz poemak tinta morez?

zer arrazoi dela edo direla medio ez duzu egin zure buruaz beste?

aharrausi egiten duzu zure galeradak orraztean?

edo soilik orrialde-probak berrikustean?

edo ez duzu aharrausi egiten ausaz?

zer deritzezu diptongoei oro har?

edo diptongo baten bati bereziki?

zein da zure ingresen biolina? sukaldaritza?

erradiestesia? tiro egitea jomugara? biolina agian?

aipa zenezake zure azken obraren barruan

barne analepsi heterodiegetiko baten kasuren bat?

sendagarria ala sendaezina?

gustuko duzu whiskia hartzea angelus orenean?

uste duzu erotasuna izan daitekeela

alienazio faktore?

dieresiaren alde zaude edo kontra?

eta azkenik nor ez zara zure aburuz?

nondik ez zatoz? nora ez zoaz?

Aitagure latinoamerikar bat

Gure aita zeruetan zaudena

enarekin eta misilekin

nahi dut zu itzultzea zuk ahaztu baino lehen

nola iristen den Río Granderen hegoaldera

Gure aita erbestean zaudena

inoiz gutxi oroitzen zara niretarrekin

edonola ere zauden tokian zaudela

santu izan bedi zure izena

eta ez zure izenean santutzen dutenak

begi bat itxita ez ikusteko

miseriaren azazkal zikinak

mila bederatziehun eta hirurogeiko abuztuan

ez da jada baleko eskatzea

etor dadila gugana zure erreinua

zure erreinua hemen behean ere bai baitago

nahasia ezinikusietan eta izuan

ezbaietan eta ugerrean

etsipenean eta lokuman

nolanahi ere zu ikusteko grina honetan

zu mintzo zinenean aberatsaz

orratzaz eta gameluaz

guztiok zuri eman genizularik boza

aho batez Aintzarako

eskua altxatu zuen indiar isilak ere

zu errespetatu bai baina aurka egiten zionak

zure nahia egin dadila pentsatzeari

hala ere noiz edo noiz

zure nahia nirearekin nahasten da

mendean hartzen du

pizten du

bikoizten

aldiz neketsuago da jakitea zein den nire nahia

zinez sinesten dudanean sinesten dudala diodana

nire bakardadean bezala zure nonahikotasunean ere

zeruan bezala lurrean ere

beti

izanen naiz ziurrago zapaltzen dudan lurraz

ez ikusiarena egiten didan zeru gozakaitzaz baino

baina nork daki

ez dut erabakiko

zure boterea egin edo desegin dadila

zure nahia agian haizean ari da gauzatzen

elurreko Andean

bere txori emea ernaltzen duen txori arrarengan

yes sir xuxurlatzen duten kantzilerrengan

ukabil bihurtzen den esku bakoitzean

jakina ez nago seguru gustuko dudan

gauzatzeko zure nahiak hautatutako estiloa

lotsagabe eta esker onez diot

bi ezaugarriok laster izanen baitira gauza bera

batik bat diot egun honetako

ogia eta egun-zatitxo bakoitzekoa gogoan

atzo kendu zenigun

emaguzu gaur

edo gutxienez guri ogia emateko eskubidea

ez Zerbaiten ikur zena soilik

baizik eta mamia eta azala dituena

gure ogia

itxaropen eta zor gutxi gelditzen baitzaizkigu

barkatu ahal baduzu gure zorrak

baina ez barkatu guri esperantza

ez barkatu inoiz gure kredituak

beranduenik ere bihar

irtengo baikara kobratzera

gaizkile irritsu eta itxurati nabarmenei

harparako erpeak dituztenei

eta dardara panamerikar bat ere zeinarekin xukatzen baitute

aurpegitik zintzilik darien azken listukada

axola gutxi gure hartzekodunek barkatzen badute

geuk ere

behin

oker eginda

gure zordunei barkatu genien bezala

oraindik

zor digute mende bat-edo

bete loezin eta garrote

hiru mila kilometro-edo laido

hogei domina-edo Somozari emanak

hildako Guatemala bakar bat-edo

ez gaitzazu utzi erortzen

iragan hau ahaztu edo saltzeko tentaldian

edo haren ahanzturaren hektarea bakar bat alokatzekoan

orain nor garen jakiteko ordu honetan

non ibaia gurutzatu behar baitute

dolarrak eta jasotzean ordaintzekoa den maitasunak

erauzi gure arimatik azkeneko eskalea

baina atera gaitzazu kontzientzia-gaitz orotatik

amen.

Hitza

Hasieran bazen hitza

eta hitza ez zen jainkoa

hitzak ziren

hauskorrak gardenak eta putak

zein bere kutxatilarekin zetorren

bere nagikeria-legatuarekin

posible zen haiek argitara behatzea

edo paratzea buruz behera

haiek galdekatzea patxadaz edo frantsesez

haiek erantzuten zuten aieru konplize eta ustelekin

hura zortea gutxi batzuk baino ez ginen nor

laburpena ginen zerizana zukua

haiek pasahitzek orgasmoa kulunkatzen ziguten

gure harrokeria apala haizatzen zuten

bien bitartean herriak ezezagun horrek

tormentatuzko tristeziaz zioen ez zigula ulertzen

ez zekiela zertaz ginen mintzo eta zertaz isiltzen

gure isiltasunak ere zitzaizkion zailak

partitura gorenaren parte zirelako

beraiek hitzak kokatzen ziren eta birkokatzen

gure abangoardia ziren eta baten bat erortzen zenean

modak edo sen onak jota

besteak elkartzen ziren solidario eta eder

porrot bakoitzak distiratsu bilakatzen zituen

boul mich-eko latinoamerikarrek dioten bezala

literatura aparta bakarrik zorigaitzean sortzen delako

eta solidario eta eder erditzen ziren

adjektiboez eta gerundioez

preposizioez eta delirioez

haiekin apaintzeko heste-min existentziala

eta hura oda edo nouvelle edo manifestu bihurtzeko

iraultza zapuztuek hori daukate on

maila artistiko handiko esturak eragiten dituzte

garaileek berriz doi-doi iristen dituzte

lorpen prosaiko batzuk hala nola justizia soziala

ondorenean hitza izanen da

eta hitza ere ez da jainkoa izanen

hainbat milioi eztarriren oihua besterik ez

barre eta negar egiteko gauza izanen baitira gizon berri eta

emakume berri gisara

eta hitz puta hauskorrak

sendo eta artisau bilakatuko dira

eta apika ereinda izateko eskubidea irabaziko dute

gertaerek eta euriteek ureztatuak izatekoa

arbola eta fruitu gisa zabaltzekoa

noizbait izatekoa elikagai eta trofeo

iraultzak eta inozentziak umotutako herrian.

Semantika

Nahi dute ni zuregan gordetzea

hitz belaxka

silababoa

itsumustuan sinets dezadala zarela harresi lubaki harpe

        monasterio hainbeste gauza

tentazioa edo hobe esanda agindua da adi-adi begira zaitzadala

hala ahantz ditzadan zu egiten eta desegiten

forjatzen eta likidotzen zaituztenak

iritsi ziren esatera zu zinela

zer diozue jaunok zer diozue

protagonista nagusia

nongo ba

silababo

belaxka

nor protagonista

zer diktaketaren robota

lévi-straussek behin betikoz aitortu zuen ez zitzaiola

        interesatzen amerika 1492tik aitzina

eta nahiz kolonek oraindik ez dakien harro edo miserable sentitu nahi duen

        guk badakigu

aizu hitza jaits zaitez walhallatik

zure etorkizun bakarra da

olinpiar izateari uztea

nongo aterpe

harresi

monasterio

zure salbazio bakarra da gure tresna izatea

fereka bisturi metafora fusil gakorde galdera

        kortxo-kentzeko birao giltzarrapo eta abar

ikusiko duzu

zerrote ederra eginen dugu zurekin.

Curriculuma

Kontua oso sinplea da

sortzen zara

nahigabeturik begiesten dituzu

zeruko urdin gorria

migratzen duen txoria

kakalardo traketsa

zure zapatak zanpatuko duena

ausart

sufritzen duzu

eskatzen duzu jateko

eta ohituraz

betebeharrez

erruz garbi egiten duzu negar

akiturik

loak deskalifikatu arte

maitatzen duzu

antzaldatzen zara eta maitatzen duzu

halako betikotasun behin-behineko batez

non harrotasuna ere bilakatzen baitzaizu samur

eta bihotz profetikoa

bihurtzen baita hondakin

ikasten duzu

eta ikasitakoa erabili

astiro bihurtzeko jakintsu

jakiteko finean mundua zera dela

unerik hoberenean nostalgia bat

unerik okerrenean babesgabetasuna

eta beti-beti

nahas-mahas bat

orduan

hiltzen zara.

Bihar arte

Begiak ixtera noa ahopean

loan sartzera noa haztamuka

oraintxe herra ez dabil lanean

herio patroi eskasaren alde

borondateak taupada eten du

eta ni urrun nago, honen txiker

ezen Jainkoari hel egin eta

deus ez eskean, partekatzearren

doi unibertso hau gure lorpena

derrigorrean zein inoiz onean.

Zeren ez ber gauza amets mundua

eta esku bete herio dakarrena?

Amesgaizto dut baikor izatea:

ahul lokartu ametsean indartsu

zain etorkizuna. Amilbidea.

Ez esan niri deus iratzartzean.

Zubi altxagarrien kontra

                 1

Kontatu digute orori

nolakoak ziren krepuskuluak

orain laurogeita hamar edo bederatziehun urte

nola lehen tiroarekin batera damuak

hegaldatzen ziren usoen antzera

nola izan ziren beti txirikordak zintzilik

zikin samarrak baina beti ederrak

nola gorrotoak zaharrak ziren eta dotoreak

pilpiraka beren zorioneko erokerian

nola ez zen inor hiltzen minbiziz edo higuinez

baizik hetika laburrez edo arrosa-arantzez

beste garai bat beste bizi bat beste heriotza bat beste lur bat

non heroi gaixoak beti ibiltzen baitziren zaldiz

estatuetan zirela ere jaitsi gabe

beste apika bat beste inoiz-ez bat beste beti bat beste modu bat

emeari kentzeko arropa-orburua

beste su bat beste harridura bat beste esklabo bat beste patroi bat

eskubidea zuena eta eskubideaz gain

joera zartailu sakratuak erabiltzeko

behean mundua zegoen

behean behekoak

goseak mozkortuak

miseriak erotuak

ezinikusiek itsutuak

izuak elbarrituak

ulertuko duzue baldintza horietan

ezinbestekoak zirela zubi altxagarriak.

                 2

Ez dakit momentua den

hau esateko

itopuntu honetan

urte zoritxarreko honetan

adibidez

esateko otzan horiei

heriotzarekin

etsi ezin eta

izena itsu ematen dutenei

barraskilo izuti

pizkundean

hori bermea hori

adibidez

garratz horiei

preseski mozkor egon gabe

inoiz-edo oihu egin eta

orain onartzen ez dutenei

oihartzunaren errieta

bestea

ustekabekoa

edo ikusle

ia-ia profesionalei

buru-argitasunaren

biziotsu horiei

lehen lerroan

kokatzen diren

hunkiezin horiei

halakoek ez baitute galtzen

ezein efekturik

ez zantzu ñimiñoenik

ezta espasmo bakar bat ere

ez eta hilotzik xumeena ere

edo irritsu ilunei

errealitatetik erbesteratuei

gogor horiei

silize puruzko

beren kanpaian sarturik betiko

berekoi zomorro

haurriderik bako horiei

pilpira gabekoei

erdeinuzko altzairu-begiradadunei

ganibeten distira eta ezpainak dituztenei

itopuntu honetan

urte zoritxarreko honetan

ez dakit momentua den

hau esateko

zubiak erdi jaitsirik daudelarik

edo erdi altxatuta

ez baita berdin.

                 3

Egoten ahal naiz nire bastioian

eskubide bako bakardade honetan edo hartan

gozatzen ene azken

isiltasun-lukuak

ilkitzen ahal naiz denborara

hodeietara ibaira

desagertzen urruneko hostailan

baina ziur naiz eta badakit

inoiz ez dut ahazten

borondatezko patu emankorra

dudala begi aho esku bihurtzea

beste esku aho begirada batzuendako

zubia jaitsi eta behean geldi dadila

sar daitezela maitasuna eta herra eta ahotsa eta oihuak

etor dadila tristura besoak zabalik

eta lilura zapata berriekin

etor dadila hotz germinal zintzoa

eta herstura kiskalietako uda

etor daitezela ezinikusiak beren lainoarekin

eta adioak beren malko-ogiarekin

etor dadila hildakoa eta batez ere bizirik dena

eta malenkoniaren usain zaharra

zubia jaitsi eta behean geldi dadila

sar daitezela amorrua eta bere keinu iluna

sar daitezela gaizkia eta ongia

eta baten eta bestearen

tartean dena

hots

egia pendulu hori

sar dadila sutea euriarekin edo hura gabe

eta historia duten emakumeak eta gabeak

sar dadila lana eta batik bat aisia

lotarako eskubidea

ortzadar hori

zubia jaitsi eta behean geldi dadila

sar daitezela txakurrak

ahardi-semeak

emaginak eta ehorzleak

aingeruak halakorik balego

eta ez balego

sar dadila ilargia bere haur hotzarekin

zubia jaitsi eta behean geldi dadila

sar dadila dakiena guk ez dakiguna

ogia oratzen duena

edo iraultzak egiten dituena

eta egin ezin dituena

eta begiak ixten dituena

tira ba

inor nahas ez dadin

sar dadila nire hurko jasanezin hori

hain sendo eta ahul

behar den hori

dudak dituena eta itzal aurpegi odol

eta bizialdi amaiduna

ongietorri hori

kanpoan geldi dadila soilik

zubia altxatzeko

arduraduna

honezkero

ez da izanen sekretu

inorendako

ni zubi altxagarrien kontra nago.

Nozioa aberriaz

Bizilekua dudanean amets egiten ez duen herrialde honetan

bizi naizenean betazalik gabeko hiri honetan

non haatik emazteak ulertzen nauen

eta haurtzaroa gelditu zaidan eta gurasoak zahartzen diren

eta adiskideei espaloitik espaloira egiten diedan dei

eta ene leihotik arbolak ikusten ahal ditudan

ahazturik eta trakets arratsaldeko hiruretan

nabaritzen dut zerbaitek inguratzen eta estutzen nauela

itzal trinko eta erabakigarri bat

niregana eta guregana jaitsiko balitz bezala

itxaropenaren detonagailu zaharra

beti laxatzen duen nor hori ezkutatzeko.

Bizi naizenean malkorik gabeko hiri honetan

zeina berekoia bihurtu baita arras eskuzabal izateagatik

zeinak adorea galdu baitu xahutu gabe

iruditzen zait azkenik unea iritsi dela

adio esateko zenbait irudipeni

agian urrundu eta beste hizkuntza batzuk mintzatzeko

non axolagabetasuna hitz lizuna izanen baita.

Aitortzen dut beste batzuetan ihes egin dudala.

Lehenik eta behin esanen dut Arnora ilki nintzela

Charing Crosseko liburu-dendetan aurkitu nuela

Byron bat Bull bikarioak sinatua

duela hirurogeita hamar urteko eguberri batean.

Desfilatu nuen Boweryko mozkorren artetik

eta Pinakotekako Bruegelen artetik

egiaztatu nuen nola nahas daitekeen

Langeaiseko Châteauko soinu-ekipoa

azalpenak ematen dominez eta intsentsu-ontziez

berez bertan armadurak baino ez zirelarik.

Izerdi egin nuen Dakarren elkartasunez

jendeketak ikusi nituen trostan Mona Lisaraino

eta ihesean Botticelliri so egin gabe

ikusi nituen apaiz madrildarrak putengana hurbiltzen

eta Rembrandten etxean Dallaseko turistak

jantokiaz galdezka

suediarrak pilatuta bi metro eguzkitan

eta Kopenhagen enbaxada errusiarra

eta enbaxada iparramerikarra

hilerri dotore batek bereizita.

Ikusi nuen Lidiceren gorpua elurrak estalita

eta Rioko inauteria sambak estalita

eta Tuskegeen beltzen baikortasun amorratua

dastatu nuen Santiagon mikela-zopa

eta urte berriari egin nion harrera Times Squaren

turutak atereaz belarritik.

Ikusi nuen Ingrid Bergman korrika Rue Blanchetik

eta ageriko aldeak alde batera utzita

ikusi nuen Adenauer txalo vienar ahulen artean

ikusi nuen Khrustxov Pennsylvania Stationdik irteten

eta berriro ere aldeak alde batera utzirik

ikusi nuen jatorri baketsuko zezen bat

toreatzailea hil nahi ez zuena.

Ikusi nuen Henry Miller bere tropikoetatik urrun

intsolazio mediterraneo batek jota

eta argazkia atera nuen Jan Nerudaren etxean

lo egin nuen Wagner entzuten Florentzian

eta suitzar bat aditzen Geneva eta Tarascon artean

ikusi nituen Pomaireko emakume artisau lodi apalak

eta hiru mojatxo gazte Carnegie Hallen

jazza markatzen zapata handi beltzekin

ikusi nituen planetako emakumerik ederrenak

ni gabe ibiltzen Via Nazionalean barna.

So egin nuen

miretsi nuen

saiatu nintzen ulertzen

uste dut hein handian ulertu dudala

eta bikain dago

bikaina da dena

han urrunean bakarrik jakin dezake batek

eta oporraldi polit bat da

irudi-estasia da

hiztegi alaia da

ibilaldi erraza da

arindua da.

Baina orain ez da aitzakia gehiagorik

hona itzultzen baita

beti itzultzen da.

Nostalgia labaintzen da liburuetatik

azalaren azpian sartzen da

eta betazalik gabeko hiri hau

amets egiten ez duen herrialde hau

tupustean bihurtzen da toki bakarra

non airea nire airea baita

eta errua nire errua

eta nire ohean putzu bat dago nire putzua dena

eta besoa zabaltzen dudanean seguru nago

ukitzen dudan hormaz edo hutsuneaz

eta zerura begiratzen dudanean

hemen ikusten ditut nire hodeiak eta nire Hegoaldeko Gurutzea

nire ingurua da guztien begiak

eta ez naiz sentitzen bazterrean

orain badakit ez naizela sentitzen bazterrean.

Agian sorterriari buruzko nire nozio bakarra

Gu esateko premia hau da

agian sorterriari buruzko nire nozio bakarra

           norberaren harridurara itzultze hau da.

Beste nozio bat aberriaz

                                                        Tira, motel;

                                                        esan zer gertatzen den,

                                                        ezen ni, oihukatzen dudan arren,

                                                        hire esanetara nagok beti.

                                                                               CÉSAR VALLEJO

Gaur ukabilak estuturik iratzarri naiz

baina ez hartu hori hitzez hitz

biziraute-zeinu bat baino ez da ia

gerra-deklarazioa edo nostalgiakoa

gehienez ere pasahitza edo madarikazioa

zeru gor-mutu arras goibelari

izan ere, hirugarren urtea dut

joaten jende batengandik herri batera

aireportu batetik muga batera

elkartasunetik elkartasunera

hurbiletik urrunera

posta-kutxatik leihatilara

hoteltxo batetik ostatu batera

apartamentu txiki kasik kamarote batetik

telefonoa eta jantoki-komuna dituen beste batera.

gainera

herrialderantz hainbeste begiratuta

erretina askatzen joan zait

berriro ere finkatu dute

hortaz atzera ere ari naiz herrialderantz begira

hutsunez beterik gainezka

behin-behineko patuaren martiri

aberria bere saminean kolpatua

hiltzera behin-behinik paratua

miatzaile are behin-behinekoagoek gordeta

baina borondate txarreko gizonak

ez dira izanen behin-behinik kondenatuak

ez da izanen haiendako bakerik lurraldetxoan

eta ez da izanen haiena zeruko erreinua

agerikoa eta begien bistakoa den eran

ez baitira bihotzez behartsuak

borondate txarreko gizonek

ez dituzte amets neskatilak eta justizia

baizik eta tren-makinak eta elefanteak

azkenean askatzen direnak garabi inpartzial batetik

zeina halabeharrez zintzilik baita haien buruen gainean

ez dituzte guk bezala amets udaberriak eta alfabetatzeak

baizik eta estatua sendoak jendarme ezezagunari eskainiak

batzuetan mazapanaren antzera puskatzen direnak

borondate txarreko gizonek

ez guztiek baizik benetan ausartegiek

analistarenera joan eta konfesatzen dutenean

gorrotoa somatizatu eta azkenean oka egiten dute

bide batez

beraiek gobernatzen dute

gobernatu garrote espediente errautsekin

belaunikaldi itaunduekin

eta belaunikaldi berezkoekin

berez mezzo diren minidebaluazioekin

berez makro diren mezzodebaluazioekin

gobernatzen dute madarikazioekin eta malabarismorik gabe
porrot eta urrats makurrekin
malthusianismoarekin eta gaizkinekin
umore gaitzarekin eta diru-erabiltze bidegabeekin
tratu makurrekin eta malbekin
loreak maite baitituzte hurkoak izanen balira bezala

baina ez alderantziz

borondate txar-txarreko gizonek

dena uzten dute gerorako eta atzorako

apika horregatik ez dute egiten kasik ezer

eta pixka horrek ez du balio

haiengatik balitz, galga gogor-gogorra

jarriko liokete historiari

izua dute hura zoratu

eta gainean lauhazka ibiliko zaiela gaixo horiek

bestelako gaizkinahiak dituzte adibidez

ez dituzte gazteak gogoko ezta himnoa ere

gazteak bo! ez da ustekabea

himnoa tirano horiek egin dar-dar dioelako

eta horrek eragina du haien duodenoan

baina oroz gain ez dute atsegin

entzuten dutenean

obeditu eta dar-dar egiten dutelako

haien etsaiak ugariak dira eta egoskorrak

marxistak ekonomistak haurrak apaizak

herriak eta herriak

bai gogaikarria ezinezkoa da herriak ezereztea

eta nazioarteko ia ehun talde

exijentzia lotsagabeak dituztenak

gure ogia edo amnistia kasu

ez dakigu zergatik

ez dituzten maite langileek eta ikasleek

haien adiskide minak

batzuetan bihotz txarrekoak dira

demagun Pinochet eta apartheida

esan norekin habilen eta nik esanen go home

badira ere kontraesan arinak

laidozko dialektika moduko bat

adibidez espetxe baten izena askatasuna da

eta harro esaten badute

bertan herritarra askatasunean bizi dela

hori da hamar urteko zigorra duela

argi da itxuraz hedatu egin gara

lau puntu kardinalak inbaditu baititugu

venezuelan hogeita hamar bat mila dira

berrogei futbolari barne

sidneyn ozeanian

liburutegi bat dago idazle ekialdetarrena

zeinak australiarren harridurarako

ez baitira ez konfuzio ez lin yutang

baizik eta onetti vilariño arregui espínola

bartzelonan kafe bat petit montevideo da

eta beste lokal txiki batek el quilombo du izena

izen horrek zerbait esaten baitie platatarrei

baina ezer gutxi katalanei

buenos airesen zazpiehun mila ez da gehiago sartzen alegia

eta horrela mexikon new yorken porto alegren habanan

panaman quiton aljerren stockholmen parisen

lisboan maracaibon liman amsterdamen madrilen

erroman xalapan pauen caracasen san frantziskon montrealen

bogotan londresen méridan göteborgen moskun

alde guztietatik iristen dira nostalgiaren gutunazalak

kontatuz nola hasi behar baita hutsetik

nabigatu doi-doi ibaiadar diren hizkuntzetan

leku bat eraiki edozein lekutan

batzuetan           aldi ederretan           esku solidarioekin

eta bestetan           aldi mingotsetan           garondoan jasota

begirada xenofoboa

alde guztietatik iristen dira soseguak

alde guztietatik iristen dira etsipenak

ahots urratuko isilune ilunak

milatik batek hartzen du beste izateko etsia

eta hala ere pribilegiatuak gara

amorru malenkoniatsu honekin

errotze nomada honekin

tristezian egositako adore honekin

desordena honekin ez-jakin honekin

absentzia zatikatu honekin

ohatzea galdatzen duten hezur hauekin

behera etortze misteriotsu honekin guztiarekin

min-fitxategi honekin guztiarekin

pribilegiatuak gara

guztiarekin ere maite dugu eztabaidatzen dugu irakurtzen

suediera ikasten dugu katalana portugesa

dokumentalak ikusten ditugu

vietnamgo garaipenaz angolako askatasunaz

fideli buruz nor historiak beti absolbitzen baitu

eta hezur-haragizko kantoi batean

behatzen dugu mundua nola igarotzen den

aditzen ditugu koru salbazionistak eta afonikoak

begiztatzen ditugu bidaiariak eta ohoreak

zeruan idazten duten hegazkinak

letra txarra dutenak

nozitzen dugu tropikoko zikloia

edo abendu elurtua

barrarik gabe ikusten ahal dugu gaua

talisman bat eduki        edo halakorik ezean txakur bat

aharrausi egin tu egin malkotu

amets egin hasperen egin nahastu

gose gelditu edo ase

lan egin onartu madarikatu

jolastu aurkitu fereka egin

zaindari zorrotzaren begiak gu zelatatu gabe

baina

        eta besteek

zer pentsatuko dute besteek

baldin eta gogoa eta lekua badute

ezer pentsatzeko

zer pentsatuko dute bidea hartzen dutenek

putre makinarantz         hiena torturarantz

zer geldituko zaie ezintasunez hatsanditzen direnei

zer erdi hilik irten

eta zepora noiz itzuliko diren ez dakitenei

zer harrotasun-zirrikitu

zer bizi-gramo

txanoetan itsu

bakardadez mutu

babesik gabe itxaroten

eguna irainduz argitzeko baliabidea ere ez zaie gelditzen

paretek ez ezik

lastairek ere entzuten dute halakorik bada

lauzek halakorik bada

komunzuloek halakorik bada

eta barrek halakoak beti baitira

nola haiek berreskuratu tormentutik eta unaduratik

nola haiek salbatu ordezko heriotzatik

nola haiek erreskatatu ahitzen duen herratik

erbesteak ere baditu barrak

badakigu non dagoen leiho bakoitza

plaza bakoitza ama bakoitza muino bakoitza

non dagoen zeru-ikuspegi onena

nola mugitzen diren dunak eta antxetak

non dagoen zanpatuta hil zen langilearen

semearen eskola

non gelditu ziren lurperaturik ametsak

hildakoenak eta bizi direnenak ere

non gelditu zen naufragioaren hondarra

eta non dauden bizirik irten zirenak

badakigu non lehertzen diren olatu bizienak

eta non eta noiz gogaitzen duen ilargiak

bai eta noiz balio duen ere esku-argi bakar gisa

badakigu hori guztia eta hala ere

erbesteak ere baditu barrak

han non herriak nekearen nekez

bizirauten baitu larri ezpata hotz nazkagarriaren

eta askatasuna ala heriot dioen paretaren artean

nerabeak jada ezin izan zuelako

han airea galbideratzen du erru izendaezin batek

arratsalde izugarria kantoietan mutikorik ez duena

behera bila bezala jotzen duen eguzkiaren pean

lehendakari abeltzain katolikoa

hura idien tankerako begi-ninietan ere abeltzain

eta kontzilio aurretikoa baina trentokoarena

lehendakaria gogortasunaren aldekoa da

eta zorroztasunaren aldekoa galdeketetan

argitu behar da pleonasmoa jorratzen duela

gogortasuna beti baita zorrotza

eta zorroztasuna beti gogorra

agian esan nahi izan zuen zerbait sinpleagoa

esaterako tortura sustatzen duela

aski seguru lehendakariak ez luke hori pentsatuko

gau batez abeltzain izatetik galtzaile izatera pasatuko balitz

eta gogortasunaren eta zorroztasunaren kyrie eleison

aldeko beste batek kyrie eleison

sartuko balizkioke idi-niniak kaka ontzi batean

pleonasmo horretaz bada jurisprudentzia

kaleek ez omen dute zulorik orain

eta angelusa eta gero ez zulorik ez oinezkorik

lorategi publikoak eder daude

estatuak uso-zirinik gabe

guztiarekin ere ez da hain berria

gobernu gihartsuak beti harrotzen baitira

beren udal-bertuteez

egia da meritu horiek ez dutela salbatzen herrialde bat

agian izanen da koronel bat hori dakiena

bere gosearekin bakarrik gelditu zen pobreari

ez zaio inporta soropila moztuta dagoenetz

seme batekin eskura ordaindu zuten gurasoek

ez ikusia egiten diete intendenteak estalitako zuloei

juanari senarra ebaki zioten

ez dio eragiten platanoen inausketak

familia-zatiek ez dute balioesten

estatuen batasun irmoa

hortaz ez du merezi distira horretan

halako altxor bat xahutzea

argi diot ez naizela beti

iratzartzen ukabilak estuturik

goiz batzuetan nagiak ateratzen ditut

eta bularra hedatzen zaidanean

eta ahoa irekitzen dudanean arrainak airean nola

sentitzen dut arnasten dudala tristura heze bat

erabat hartzen nauen tristura

sor uzten nauena etenda

eta hura pixkanaka nahasten den bitartean

nire odolarekin eta are nire zoriarekin

zeharkatzen ditu orbain zahar eta berriak

gaizki jositako jostura moduko batzuk

oroimenean ditudanak sabelean

garunean koronarioetan

gogoberotasunaren bihurgune batean

eriondo den kartsutasunean

betiko galdu nituen zantzuetan

ezagutzen ez ditudan aztarnetan

pendulu baten gisan kulunkan ari den norabidean

eta tristura goiztiar eta gris horrek

nire berdinkideen aurpegiak zeharkatzen ditu

batzuk urrunak lantzurdan galduak

beste batzuk ez dakit non       deseginak edo berreginak

eutsi eta berriro eutsi zion gizon zaharra

aho hondatuko andre mehea

zikiratu zuten gizon lodia

eta besteak besteak eta besteak

beste gizon kontaezin eta anaikide horiek

nire tristurak ukitzen ditu begirune zakarraz

eta besteak besteak eta besteak

beste andre distiratsu eta ausart horiek

nire tristurak pot egiten die banan-banan

ez dakit zer diegun zor

baina badakit asko-asko dela

ez dakidan hori

hau porrot bat da

esan behar da

ez gaitezen inoiz gehiago gezurretan ari

ez dezagun asmatu kartoizko garaipenik

nahi badut nire burua erreskatatu

nahi badut argitu tristura hau

nahi ez badut makurtu herraz

eta usteldu erresuminez

sakon induskatu behar dut

nire hezurretaraino

sakon induskatu behar dut iraganean

eta topatu azkenik egia kolpatua

jada berberak ez diren nire eskuekin

baina ez hori bakarrik

sakon induskatu beharko dut etorkizunean

eta berriro bilatu egia

beste esku batzuk izanen dituzten nire eskuekin

horiek ere ez dira izanen berberak

beste esku batzuk izanen dituztelako

ahari-larrua erreskatatu beharko da

agian artilezkoa baino ez zena

egia xaloena erreskatatu

eta behin guk hura ikasitakoan

eta gure-gurea izanen denean

giltzadurak edo tinpanoak bezainbeste

orduan akabo akabo akabo

autozigortzeak eta erruak

guztiok dugu gure lera

noski

baina autokritika

                               ez da noria bat

ez naiz zurrunduko gaitzespenean

ez dut belztuko anai-arreben izena

iraina eta hira gordeko ditut

borondate txarreko gizonendako

hiltzen kanporatzen gaituztenendako

mehatxuz estaltzen umiliatzen

familia txiki-txiki zatikatzen

herrialde berde eta zauritua kentzen

maitasun ezaren kondena jartzen saiatzen

gure etorkizuna erretzen

hura nola ari den zirtaka entzunarazten digutenendako

iraina eta hira

argi geldi dadila

etsaiarendako gordetzen ditut

anai-arrebekin eztabaidagai izanen ditut

naturala da

planak eta ahotsak

zidorrak laburbideak eta bidexkak

atzerapausoak eta aurrerapausoak

isilune aproposak          halako ez diren omisioak

abagune hobeak edo okerragoak

baina bistara izanen dut hori direla

anai-arrebak

oraingoan ez badugu ikasten

porrota mereziko genuke

eta badakit garaipena merezi dugula

gure herrialdea han dago

                              eta ziurtasun bat da

agian orain euria ari du

han lurraren gainean

eta hemen

libreen eguzki garden honen pean

euri hura nire bronkioetaraino sartzen da

argitasuna blaitzen dit

zeinuak freskatzen dizkit

nire bakardadea garbitzen du

garaipena da soilik

zurtointxo agertu berria

baina aberriko euri horrek

on eginen dio

uste dut garaipena ni bezala egonen dela

besterik gabe hor ernetzen

esan dezagun ernetzen ikasten

lur ona euriarekin berpizten da artigas

mahatsak izanen dira eta mertxikak eta ardoa

buztina oratzeko

neskak aurpegia hodeietara zuzenduta

zaparradak azkenik malkoak ezaba ditzan

iraunen ahal da

on egiten du ureztatze honek

zuri niri etorkizunari

aberriari besterik gabe

on egiten du baldin eta euri egiten badugu nire uholde herria

gauden lekuan gaudela

                             han

                                     edo nonahi den

batez ere bagara euria eta orubea

euria eta begi-niniak eta hormak

ganga euria eta arrantxoa

ibaia eta teilatuak eta euria

furfuria pazienta

                       euria

                                 isiltasun haserrea

han eta leku orotan

ai lur euri pobrea

uholde herri xumea

halako euri-jasa on batekin

burdinazko diktadura

herdoildu eginen da

eta garaipena haziko da astiro

garaipenak beti hazi diren eran.

Esatea ezetz

Badakigu

zaila da

esatea ezetz

esatea ez dut nahi

ikustea diruak setio bat eratzen duela

norberaren esperantzaren inguruan

sentitzea beste batzuek

makurrenek

arpilatzen dutela norberaren ametsa

badakigu

zaila da

esatea ezetz

esatea ez dut nahi

hala ere

nola etsiarazten duen

ikusteak nor bere esperantzatik jaisten

jakiteak nor bere buruarengandik urrun dela

nork bere buruari aditzeak

hasieran poliki

esaten baietz

esaten bai, nahi dut

eta gero hori helarazten munduari

urguilu besterendu batekin

eta ikusteak egun batean

koitadu hori

jada betiko eskeko

gutxika-gutxika

nor bere eskua zabaltzen

eta sekula gehiago

ezin itxi.

Haritzaren ezkerraldean

Ez dakit inoiz gertatu zaizuen

baina Lorategi Botanikoa parke lokartua da

non bat senti baitaiteke arbola edo lagun hurkoa

betiere aurretiko baldintza bat betez gero.

Hiria lasaiki urrun egotea.

Esan dezagun sekretua dela enbor baten kontra bermatzea

eta entzutea zarata hilak onartzen dituen airean barna

nola lauhazkatzen diren tranbiak Millán y Reyesen.

Ez dakit inoiz gertatu zaizuen

baina Lorategi Botanikoak beti izan du

ametsetarako jaidura atsegingarria

intsektuak hanketatik igo

eta malenkonia besoetatik jaistekoa

harik eta batek ukabilak itxi eta hura harrapatzen duen arte.

Guztiarekin ere sekretua da gorantz begiratzea

eta ikustea hodeiak adaburuak erdiesteko lehian

eta ikustea habiak txoriak erdiesteko lehian.

Ez dakit inoiz gertatu zaizuen

ai baina Botanikora ihesean doazen bikoteek

taxi batetik jaitsiz edo hodei batetik behera

oro har gai garrantzitsuak dituzte hizpide

eta fanatikoki egiten diete so elkarren begiei

maitasuna tunel labur-labur bat izan

eta haiek maitasun horren barnetik elkar ikusiko balute bezala.

Bi haiek adibidez haritzaren ezkerraldean

(arbendolondo dei nezakeen edo araukaria

nire ezjakina medio Pani eta Lineori buruz)

hizketan dira eta hitzak itxuraz

hunkiturik gelditzen dira haiei so

ezen niri ez baitzaizkit iristen ezta oihartzunak ere.

Ez dakit inoiz gertatu zaizuen

baina polit-polita da irudikatzea zer dioten

batik bat mutilak kosk egiten badio adaxka bati

eta neskak zapata bat uzten badu belardian

batik bat mutilak hezurrak triste baditu

eta neskak irribarre egin nahi baina ezin badu.

Nik uste mutila esaten ari dela

batzuetan Lorategi Botanikoan esaten dena

        atzo larrazkena iritsi zunan

        larrazkeneko eguzkia

        eta zoriontsu izan nindunan

        aspaldian bezala

        zeinen eder hagoen

        maite haut

        ametsetan

        gauez

        klaxonak aditzen ditinat

        haizea itsasoaren gainetik

        eta alabaina hura ere

        isiltasuna dun

        begira nazan horrela

        maite haut

        nik gogo onez egiten dinat lan

        zenbakiak egiten ditinat

        fitxak

        ergelekin eztabaidatu

        oharkabetzen naun eta blasfematzen dinat

        eman eskua

        orain

        badakin

        maite haut

        Jainkoarengan pentsatzen dinat batzuetan

        bo, ez hainbestetan

        ez zaidan gustatzen lapurtzea

        haren denbora

        eta gainera urrun dun

        hi ene ondoan haiz

        orain berean triste naun

        triste naun eta maite haut

        orduak pasako ditun

        kalea ibai baten antzera

        zuhaitzak laguntzen

        zerua

        lagunak

        eta hau zortea

        maite haut

        aspaldi haur nindunan

        aspaldi eta zer axola

        zoria sinplea zunan

        hire begietan sartzea bezala

        utz nazan sartzen

        maite haut

        eskerrak maite haudan.

Ez dakit inoiz gertatu zaizuen

baina gerta daiteke bat tupustean ohartzea

berez zerbait tristeagoa dela

tantalo eta zorizko amodio horietako bat

Jainkoak jelosiak jota onartzen ez duena.

Begira ezazue mutila samurki akusatzen

eta neska enborraren kontra bermatzen

begira ezazue mutila oroitzapenak egozten

eta neska misteriotsuki nahigabetzen.

Nik uste mutila esaten ari dela

batzuetan Lorategi Botanikoan esaten dena

        hik esan huen

        gure maitasuna

        betidanik izan zunan haur hila

        tarteka zirudinan

        biziko zela

        menderatuko gintuela

        baina biok hain indarti gintunan

        ezen odolik gabe utzi baikenuen

        etorkizunik gabe

        zerurik gabe

        haur hil bat

        hori baino ez

        zoragarria eta kondenatua

        agian irribarrea izanen zinan

        hirea lakoa

        goxoa eta sakona

        agian arima tristea izanen zinan

        ene arima lakoa

        gauza gutxi

        agian denborarekin ikasiko zinan

        hedatzen

        mundua baliatzen

        baina hala datozen haurrak

        maitasunez hilak

        beldurrez hilak

        hain handia diten bihotza

        ezen jakin gabe suntsitzen baitira

        hik esan huen

        gure maitasuna

        betidanik izan zunan haur hila

        eta hori egia gogor eta itzal gabea

        hori egia erraza eta hori pena

        nik irudikatzen ninan haur bat zela

        eta haur hil bat besterik ez zunan

        orain zer gelditzen da

        bakarrik gelditzen dun

        fedea neurtzea eta guk gogoratzea

        zer izan gintezkeen

        harendako

        ezin izan zela gurea izan

        eta zer gehiagorik

        apika iristen denean

        apirilaren hogeita hiru bat eta amildegia

        hi hagoen lekuan hagoela

        eraman iezazkion loreak

        ni ere hirekin joanen bainaiz.

Ez dakit inoiz gertatu zaizuen

baina Lorategi Botanikoa parke lokartua da

euriarekin bakarrik iratzartzen dena.

Orain azken hodeiak gelditzea erabaki du

eta bustitzen gaitu eskale alaien eran.

Sekretua da korrika arduraz egitea

kakalardorik ez hiltzeko

eta igerian amorruz aritzeko probesten duten

onddoak ez zapaltzeko.

Ardura gabe jiratzen naiz eta jarraitzen dute

bi horiek haritzaren ezkerraldean

betiereko eta eurian gorderik

elkarri esanez auskalo zer isiltasun.

Ez dakit inoiz gertatu zaizuen

baina Botanikoan euria ari duenean

hemen mamuak bakarrik gelditzen dira.

Zuek joan zaitezkete.

Ni geldituko naiz.

Oskol bihotza

Ezen haukat eta ez

ezen pentsatzen haut

ezen gaua begi-zabalik zagon

ezen gaua joan eta nik maite esaten dinat

ezen etorri haiz hire irudiaren bila

eta hobe haiz hire irudi oro baino

ezen ederra haiz oinetik arimara

ezen ona haiz arimatik niregana

ezen gordetzen haiz goxo harrotasunean

txiki eta goxo

oskol bihotza

ezen nirea haiz

ezen ez haiz nirea

ezen nik hi behatu eta hiltzen naun

eta hiltzea baino okerragoa dun

ez bahaut behatzen maite

ez bahaut behatzen

ezen hi beti existitzen haiz nonahi

baina hobe existitzen haiz nik maite haudan lekuan

ezen hire ahoa odola baita

eta hotzik hago

maite behar haut maite

maite behar haut

nahiz eta zauri honek bik bezala eman min

nahiz eta ni hire xerka eta hi kausitu ez

nahiz eta

gaua joan eta nik hi eduki

eta ez.

Joan-jinean hi

Carrascotik aireportura eta alderantziz

hi joan-jinean liburu eta bufandekin

eta enkargu asmo eta musuekin

sorterri-zaporea hire masailetan

eta hire fede kutsakorra seinaleetan

joan-jinean hi pendulu zuhur

hi itxaropen-komisiodun

edo hegazkin-laguntzaile boluntario

hain ohituta iritsieretan hi

gutxixeago irteeretan

nork esanen liken heldu genionean

orain hogeita zortzi urte istorio on honi

kamarote apartamentu batean

non ez den eguzkia heltzen baina hi bai

arituko ginela berri berriren truk

ezinegonik gabe ja       gehitzen bezala

eta hi lokartu eta ni leitzen ari naizela

zerbait gertatzen dun lau horma artean

lo haiz hemen eta halaz ere

inoiz ez bezala lagunduta naun sentitzen.

Taktika eta estrategia

Nire taktika dun

hiri egitea so

ikastea nolakoa haizen

hi haizen bezala maite

nire taktika dun

hiri mintzatzea

eta aditzea

hitzekin eraikitzea

zubi suntsiezin bat

nire taktika dun

hire oroipenean gelditzea

ez zakinat nola

ez zer estakuru hartuta

baina hiregan gelditzea

nire taktika dun

egiati izatea

eta jakitea egiati haizela

eta elkarri ez saltzea

simulaziorik

bion artean

ez izateko oihalik

ez amildegirik

nire estrategia

aitzitik

sakonagoa dun eta

sinpleagoa

nire estrategia dun

egunen batean

ez zakinat nola

ez zer estakuru hartuta

azkenik hik nire beharra izatea.

Ez salbatu

Ez geratu ibilge

bide-bazterrean

ez izoztu bozkarioa

ez maitatu desgogara

ez salbatu orain

ezta inoiz ere

          ez salbatu

ez asebete soseguz

ez gorde mundutik

bazter bare bat soilik

ez utzi betazalak jaisten

judizioak bezain pisu

ez gelditu ezpain gabe

ez egin lo gura gabe

ez zutaz oldoztu odol gabe

ez egin zutaz juzgu astirik gabe

baina baldin eta

          guztiarekin ere

ezin baduzu ekidin

eta bozkarioa izozten baduzu

eta desgogara maitatu

eta orain salbatzen bazara

eta soseguz bete

eta mundutik gordetzen baduzu

bazter bare bat soilik

eta betazalak jaisten uzten badituzu

judizioak bezain pisu

eta ezpain gabe idortzen bazara

eta gura gabe lo egin

zutaz odol gabe oldozten baduzu

eta astirik gabe zure buruaz juzgu egin

eta ibilge gelditzen bazara

bide-bazterrean

eta salbatzen bazara

          orduan

ez geratu nirekin.

Ia requiem bat

Aita 101 gelan itotzen ari den bitartean

aita txori gaixo baten gisa itotzen ari den bitartean

behin betiko garaituta

azken ahots mehearekin intziri xumea egiten duela

bihotza erdiratuz

esparru honetatik at hainbat gauza gertatzen dira

nixon lehendakaria onik irteten da osasun-azterketa

ohiko batetik

lehendakari horixe

bihotza ere erdiratzen duena baina napalm erabiliz

heziketa pentagonaleko gazte kanbodiarrek zintzur egiten diete

hilotz iparvietnamdarrei eta irribarretsu fotografiatzen dira

buru bana dutela esku banatan

heath ohoragarriak bere armak saltzen dizkie

hegoafrikako arkanjeluei

eta hemen montevideon torturatzaile efikazek opari txeratsuak

erosten dituzte errege-gau honetan uzteko ederki elikatutako beren

kume kutunei

hori guztia gizon zintzo eta eskuzabal izan zen aita

itotzen ari eta hiltzen den bitartean 101 gelan.

1971ko urtarrilaren 5a

Gudu hori

Nola uztartu

heriotzaren

ideia suntsigarria

bizi-irrika

geldigaitz honekin?

nola egokitu laztura

helduko den ezerezaren aitzinean

behin-behineko

eta egiazko maitasunaren

poz sarkinarekin?

nola indargabetu hilarria

ereite-lurrarekin?

dailua

krabelinarekin?

hori izanen ahal da gizakia?

gudu hori?

Alegrantziaren alde

Alegrantzia defendatzea lubaki bat balitz bezala

hura defendatzea eskandalutik eta ohituratik

miseriatik eta miserableengandik

behin-behineko absentzietatik

eta behin betikoetatik

alegrantzia defendatzea printzipio bat balitz bezala

hura defendatzea harrimenetik eta amesgaiztoetatik

neutralengandik eta neutroietatik

belzkeria eztietatik

eta diagnostiko larrietatik

alegrantzia defendatzea bandera bat balitz bezala

hura defendatzea tximistatik eta malenkoniatik

inozoengandik eta bilauengandik

erretorikatik eta bihotz-gelditzeetatik

endemietatik eta akademietatik

alegrantzia defendatzea xede bat balitz bezala

hura defendatzea sutik eta suhiltzaileengandik

suizidengandik eta eraileengandik

oporretatik eta unaduratik

alegera izateko obligaziotik

alegrantzia defendatzea ziurtasun bat balitz bezala

hura defendatzea herdoiletik eta ugerretik

denboraren patina ospetsutik

izar-ihintzetik eta oportunismotik

irriaren proxenetengandik

alegrantzia defendatzea eskubide bat balitz bezala

hura defendatzea jainkoagandik eta neguarengandik

letra larrietatik eta heriotzarengandik

deituretatik eta damuetatik

zoritik

             eta alegrantziatik ere.

Bandoneona

Izorratzen nau aitortzeak

baina bizitza ere bandoneon bat da

bada dioena jainkoak jotzen duela

baina ni seguru nago troilo dela

jainkoak harpa jotzen baitu doi-doi

eta gaizki

nornahi den ere egia da

keinu bakar arras aratz batean luzatzen gaituela

eta gero laburtzen gaitu gutxika ia ezdeuseraino

eta jakina aitormenak ateratzen dizkigu

aldarri diren auhenak

poztasun-ornoak

itzultzen diren esperantzak

seme irioleak nola

eta batik bat errepikak bezala

izorratzen nau aitortzeak

ezen egia baita gaur egun

gutxik

izan nahi dutela tango

joera naturala da

runba izatea edo mambo edo txa-txa-txa

edo merengue edo bolero edo agian casino

azken buruan balsa edo milonga

inoiz ez pasodoblea

baina jainkoak edo pichucok edo nornahi denak

bizitza-bandeona hartzen duela esku artean

iradokiz negar egin dezagula edo poztu

norberak sentitzen du tango izateko begirune itzela

eta uzten du norbera kanta dezatela eta ez da oroitzen

han dagoela zain

kutxa.

Zer gelditzen zaie gazteei?

Zer gelditzen zaie gazteei probatzeko

pazientzia- eta higuin-mundu honetan?

grafittiak baino ez? rocka? eszeptizismoa?

men ez egitea ere gelditzen zaie

ez uztea maitasuna hil diezaieten

berreskuratzea mintzoa eta utopia

gazte izatea presarik gabe eta oroimenarekin

kokatzea beraiena den historian

ez bihurtzea zahar goiztiar

zer gelditzen zaie gazteei probatzeko

ohikeria- eta galera-mundu honetan?

kokaina? garagardoa? barra basak?

gelditzen zaie arnastea / begiak irekitzea

desestaltzea izuaren erroak

bakea sortzea kostata bada ere

naturarekin moldatzea

eta euriarekin eta tximistargiekin

eta sentimenduarekin eta heriotzarekin

burutik eta oinetik eginda dagoen ero horrekin

zer gelditzen zaie gazteei probatzeko

kontsumo- eta ke-mundu honetan?

bertigoa? erasoak? diskotekak?

jainkoarekin mintzatzea ere gelditzen zaie

hura baden nahiz ez den

laguntza-eskukaldiak ematea / ateak zabaltzea

norberaren eta besteren bihotzen artean /

batik bat gelditzen zaie etorkizuna egitea

iraganeko doilorrak nahiz

orainaldiko alproja jakintsuak gorabehera.

Ez dut erremediorik

Azkenean kritikari argi batek jakinarazi zuen

(banekien nik ohartuko zirela)

partziala naizela nire ipuinetan

eta zeharka akuilatzen nau

nire egin dezadan neutraltasuna

bere burua ohoratzen duen edozein intelektualen eran

uste dut zuzen dagoela

partziala naiz

dudarik ez horretaz

areago esanen nuke partzial berreskuraezina naizela

erremediorik gabeko kasua

ahalegindu arren

inoiz ez bainaiz iritsiko neutral izatera

kontinente honetako hainbat herrialdetan

hainbat espezialista gailenek

zazpi ahalak egin dituzte

ene partzialtasuna sendatzeko

esaterako nire herrialdeko liburutegi nazionalean

        agindu zuten partzialki garbitzeko

        nire liburu partzialez

eta argentinan berrogeita zortzi ordu eman zidaten

         (bestela hilko ninduten) alde egiteko

        nire partzialtasuna bizkarrean

azkenik perun nire partzialtasuna bakartu

eta ni deportatu ninduten

neutrala izan banintz

ez nituzkeen beharko

halako terapia trinkoak

baina zer eginen dut bada

partziala naiz

partzial sendaezina

eta arraro samar irudi badezake ere

guztiz

partziala

badakit

horrek esan nahi du ezinen dudala lortu

hainbeste ohore eta ospe

        loria eta dignitate

munduak gordetzen dizkienak

        beren burua ohoratzen duten intelektualei

neutralei alegia

larrigarri batekin

gero eta neutral gutxiago dagoenez

sariak banatzen dira

gutxi-gutxi batzuen artean

azken finean eta abiapuntu gisa

nire muga aitortuak hartuta

onartu behar dut neutral gutxi horiek

miresten ditudala nolabait

edo hobe txundidura moduko bat gordetzen diet

ezen egia esan altzairuzko adorea behar baita

neutral irauteko gertaera batzuk ikusita adibidez

girón

         tlatelolco

                          trelew

                                      pando

                                                  la moneda

argi dago bat

eta agian hori izanen da kritikariak esan nahi zidana

partziala izan liteke bizitza pribatuan

eta neutrala arte ederretan

esan dezagun haserretu pinocheten kontra

        insomnioa bitartean

eta eguneko ipuinak idatzi

        atlantidari buruz

ez da ideia txarra

eta jakina

abantaila du

alde batetik

batek kontzientzia-gatazkak ditu

eta hori beti da

arterako hazkurri ona

eta bestetik ez du tarterik uzten jipoitua

izateko prentsa burges edo/eta neutralaren eskutik

ez da ideia txarra

baina

nire burua ikusten dut ohartzen edo irudikatzen

kontinente urperatuan

badirela zanpatuak eta zanpatzaileak

partzialak eta neutralak

torturatzaileak eta borreroak

hau da demanda bera

kubari bai yankiei ez

urperatu gabeko kontinenteetan nola

hortaz

badirudi ez dudala erremediorik

eta galduta nagoela behin betiko

neutraltasun emankorrerako

eta gerta litekeena da nik ipuin ez-neutralak

idazten jarraitzea

eta poema eta saiakera eta kanta eta eleberri

ez-neutralak

baina abisatzen dut hala izanen dela

hizpide hartu gabe ere torturak edo espetxeak

edo beste gai batzuk

neutroek jasanezin omen dituztenak

hala izanen da hizpide hartuta ere tximeletak eta hodeiak

eta iratxoak eta arraintxoak.