Gepardo japoniarrak

LIZAR BEGOÑA

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2022 Lizar Begoña

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2022ko maiatza

Edizio hau: 2022ko maiatza

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

Paisaiari elementu industrial bat balitz bezala begiratzeari uzten badiogu, funtziorik ez duten hainbat espazio zehaztugabe deskubrituko ditugu. Mugetan ageri diren eremuak dira: basoen bazterretan, bide eta ibaien luzeran zehar, kulturak ahaztutako guneetan. Dimentsio txikiko gainazalak hartzen dituzte, eta belardi bateko bazterrak bezain sakabanatuak dira. Unitarioak eta zabalak ere izan daitezke, luizi, zohikaztegi, landa eta lugorriak bezala.

GILLES CLÉMENT revisited

AMAIERA

hau da amaiera

ez nazazue hitzetan bilatu / ez nago / hau ez da mistikoa / ez da erlijiosoa / ez arrazionala / hemen dituzu hitzak / nire hitzak ez dira lerro hauen ostean existitzen

INTENTZIORIK GABEKO KIMUAK

—I—

ZOOLOGIKOA

hitz bat datorkit

elegantziaz betea

eta jakin nahi duzu arrazoia

hitz segidak datozkit

munduz egituratuak

eta jakin nahi duzu logika

            baina

            galdetuko bazenit

haiek direla datozenak

eta nik, zera:

zoo libre bat egin diedala

            esango nizuke

KASIOPEA

barrua jan dit estilorik gabe

Kasiopea seinalatuz

zelula hilez inguratu nau

testuak saldu dizkit

flora guztia erre dit

astro beltzak zeruan

            #help #help

objektu konprimatuak gara

            #help #help

horrelakoa da orain larrialdia

AGRIPA (ESTATUAK ERE HILTZEN DIRA)

Agriparen Panteoia inguratzen ari zareten turistok,

zer da galtzen ari naizena?

heriotzaren botanikaz aritu zait Chris Marker

segundo batzuetan

estatuak hiltzen diren eran

sartzen direla umeak zahartzaroan

beldurraren izurria Sumerko tenplu batean

hazi zela lehenengoz

eta nik isildu dut pause

ez dut ezer gehiago entzun nahi

GORDETAKOA

Gorde sekretu txiki bat

              emaiozu jaten

             egiozu ohe bat

            zaindu egunero

           nagusitzen ikusiko duzu.

LURRALDE PRIBATUAK

izan bi eme zis

zis eme bi izan

eme eta emeak

edo ar eta arrak

gauza bera dira

lurralde pribatuan

baina

ba al dago norbait

publikotik kanpo?

NEW SCENARIO

new scenario esaten diote fenomeno honi

horizontalean eta “ko-” aurrizki zuriaz

sabel pandemikoan elite ikasia estetikaz ari da

landareak kuboetan nola hazi

            “paper bateko laukia haiz

            hi ez haiz Frantziako Iraultza

            inkomunikatuta hilko haiz

            Guggenheim-lurzoruan”

proposamen digitalak, Pleiadeak eta Eguzkiak

aldamioaren puntan

fenomeno horri new scenario esaten diote

@HOLMES

ni naiz @holmes

metafora mitikoa

noiz itzuliko zara?

marran nago zain

ni @holmes naiz

detektibe beltza

oheratu gaitezen

gero dispertsatu

nahiz eta nahi ez

@holmes naiz ni

LORATEGIA

Lorategian azeriak eta enarak daude.

Oh! La belle èpoque!

Eta Marguerite Duras, Ursula K. Le Guin eta ni

Itsaso Hori Zaharrean.

Itsaso Horitik lorategirainoko gepardo japoniarrek

lurralde libre baterantz doazen abereak dirudite.

Tartean inork ez dakigu komak non jarri

eta multzotik aldentzen ari gara hirurok,

aldendu egiten naute.

Horrela entzuten omen da mundua.

AMA IZATEA

Zalditegi handi batean

ume bat izango nuke,

amarik gabekoa.

LES REINES

ama eta aitari

El meu rei

és callat

especial

se li enrogeixen els ulls

quan arribo

la meva reina

és dolça

especial

la que millor estima

i si volen

i si es cansen

que descansin les reines

jo les cuido.

MUNDÚ

aitxitxeri

ze arin akabaten dan mundú

arin-arin-arin

ta txoritxu han lotu da txistuke

bakar-bakarrik

han lotu da

ama ta aitte barik

argik biztute euritten

keroseno dekozu begitten

kamioi gorri bet baztarren

bixi zaittez astiroau arren

arin akabaten da mundú

            arin-

            arin-

            arin

BRÖNTE NAIZ

Hau ez da batere garaikidea.

Agnes Grey ematen dut. Edo Brontë bera

Viktoriar Aro betean

mezatatik bueltan inspiraturik.

BELARRAREN BALIOA

Zortzi orduko lanaldia duen kontableak galdetu dit ea goiza aprobetxatu dudan liburutegian.

Nire estanpa etorri zait gogora, 14,8 x 21 cm-ko orri zurian belar txarrak irudikatzeko egin behar izan ditudan marratxo guztiak eginez,

eta tarte horretan igaro den denbora.

HIAZINTOA

Gauza batzuk astiro inkubatzen dira

hiazinto bat materia hilaren artean bezala.

Izaki oro baita objektu bat

edo alderantziz

eta “la morte

non è uguale per tutte le cose

ci sono ogetti che cominciano a invecchiare

solo dopo aver atraversato la morte”.

Hyacinthus orientalis

estudio/parrokia/tailerrean

objektuen bizitza eta eboluzioa ulertzeko.

BITCH

bitch esan dizu emakume lodiak

gominola elastikoak hortzetan

plastiko urdinaz

aluminiozko bitch

ahoskatu dizu sudurrean

G.C.N.M.S

zein da kodea-giltza-gakoa

            konektatu on

antropozentrismoa gorenera heldu zen

orain hitzak maite ditugu

            and is Word,

            The Grand Collective Non-Muscled Soul,

            overrated?

            lost manuscripts

            izkribu galduak

bidali hitz bat-bi-hiru

            egon line nirekin

OPERAZIO ITZULGAITZA

hitzok ez ditut nik idatzi baina       ez dut

hitzen           izaera iraultzailean sinesten

formaren             operazioa itzulgaitza da

Ideia eta Kontzeptu guztiak alda daitezke

Ongia Gaizkiaren               tokian kokatuz

Benetakoa Faltsuarenean           eta abar

baina         lengoaiaren materialtasunean

atal bakoitzak   bere energia agortzen du

eta azken ondarea           soilik da forma

AHULARENA

ahul naiz

    ez bat

    ez bestea

ni eta nire maitatuen arteko geruzan

ergatiborik gabe begira nazazu

azalak eguzkitan ditudala

ikusi: ez naiz

    ez Bat

    ez Bestea

IRIDIOA. IR, 77

Lotsen tamainako

asterisko eta traolen ostekoa

iridio globala da.

            Ir, 77.

Denok nahi omen dugu

nor definizioetan parte hartu

sinbologia gorena izanik

            a-bildua-ni.

Eta multzoaren ama-geruzan

isilik nagoenean ere

betiko laztanduko nauen eskua behar dut.

            Ursula K. Le Guin.

Izuen

izuek sortutako banakoen

            nebulosa homogeneoan.

PERSONA

maite dut ulertzea

binakako egoera klasikoan

inork ez baitaki zer den bakardadea solitudea

            maite dut ulertzea baina

gauza eta Persona gehiegi dago, Bergman

zer nahi dudan esadazu

      nahi dudan esadazu

Zer         dudan esadazu

              dudan esadazu

                         esadazu

zer

      nahi

            dudan

—II—

JAPONIAK

zehazki non dago japonia hori?

lavilledieuko ateetan, eta frantzian daude

ishikawa, toyama eta niigata

MAITASUN BERRIEN ELEGIA

ni zu aske

ergatiborik gabe (nor-nor)

nik zure askatasuna

aditzik gabe (nork-nor)

zuk nik izan

objektu gabe (nork-nork)

PRESO BATI

Kavafis berridatzi diot

Itakara iritsiko delakoan

esku-hutsik-aberats

RA

hegan doaz aspaldi

                             Ra

hegazti luzeak baili

                             Ra

       hegoaldeko eki

                             Ra

hegan doaz aspaldi

                             Ra

BIZIA EZ DA

bizia

            ez da                uste den elefantea

bizia                             dibortziaturiko

                                    ostruka arrunta

                da

ESADAN ZER DEN

  esadan

  zer den

  bilatzen

       den

    azken

             Hori

GAZTE ZAHARTUARENA

gazte zahartu bat bila

gazte zahartu bat bila

gazte zahartu bat

                          bila ari da

in crescendo oihukatuz

bizitza artiko hizkuntzaz asean

SITSAK

a

sitsak jaio zaizkit sabelean

onddoen gisan

botanikaren diskrezioaz

b

esan nahi nizuna esan gabe

sabelpean hil zait

beste sits guztiak bezala

EL PEIX

arrainen artean

arrain bat ekarri dizut

       un

            p

               e

                  i

                    x

                       agnatu baten irribarrea

                       nire eskuetan ikustea

                       miretsiko zenuelakoan

GOI-LAUTADA

paulklee, franzkafka, ernesthemingway

oldman, angelusnovus, josefk

justizia, ezpata-arraina, jainkoa

            denak loturik

piramide bateko goi-lautadan

ARREN

arren: aukeratu

arren: erabaki

arren:

arren:

arren: arren

PIZTIA HEDATUA

____ materia osoan

____ puzten den globoa

____ laztantzeko idazten dut

Egoa esaten diot piztia hedatu honi

—III—

LE GUIN ETA LEVI

K. Le Guinen gorputz zaharrari

Levik: “perchè si scrive?”

            I.

si scrive dezepzio guztien gainetik

ezen bizia ez da espero izaten dena

            II.

egiten da hitzak konstelatuz

eta astroak modura linkatuz

lo egin beharrean

            III.

izkiriatzen da jakin gabe

non

nola

noiz (arte)

zenbat (aldiz)

existituko den

            IV.

“si fa per l’impulso

o per la più triste motivazione”

            V.

idazten da gorputz historikotik

idazten da okela heldu nekatutik

IZURRIA

                                               hilak x

“ez al da bizia astelehen?”

galdetu dio Atxagak Atxagari

                                               bat da

zaldi barrua: curriculum vitae

eta ezinezko disidentzia fantasia

                                               kopurua

zinegotziak sinatutako

idatzi ez dituen hiru

                                               DINA4

arkitektoak neurtu ditu

distantziak pertsonako

                                               bi dira

Auzitegi Goreneko Ongia

eta izen bereko genozidioa

                                               eta 3D

materia duzulako

inklinatu naiz zuganaino

                                               n aldiz

HAU EZ DA KANTA BAT

(estrofa I)

begira ezazu: aukera pluraldua

bizitza paraleloek ugaldua

baina bakar bat hartuko banu

abaniko zahar-helduan

dena erdituko nuke

besteen negatibo galduan

(errep.)

familiaren luzapen bizigabeak

zenbat dira eros daitezkeen abereak?

(estrofa II)

begira ezazu: egun motela

Itoizen kantan bezela

piztia eta munstroen giro ospela

beti akordatuko naiz

exiliatutako Kristofena zela

sakon irentsi gintuen nobela

(estrofa III)

zarataren arteko erresuma isila

edo katoliko mutatuen ezkilak

eta goseak mina badakar

atseden gabe arituko naiz bila

gauza guztien posesio hila

pixel multzoaren negu hurbila

(errep.)

familiaren luzapen bizigabeak

zenbat dira maita daitezkeen aleak?

ERDIKO ESPAZIOA

Zentrorik    gabeko

edozeren     ondotik

pasatzen     garenoi

ez zaigu      agertzen

isiltasun      errealik

pentsa        daiteke

lekurik        badela

benetan      izateko

denbora      luzez

gainezka     gauden

meseta       honetan

ez dago       airerik

argiak         baino

galdera        erantzun

guztien        ardura

handiek       txikiek

izutzen        gaituzte

irudien        geruzak

kipulak        balira

bezala         tolesten

direnen       munduak

geldirik       egoten

ez daki        gureak

“hamster    guztion

runninga     benetan

delako        librea”

esan           ziguten

“lanak         betiko

askatuko     zaitu!”

hau da         gure

ametsen      muina

oasi bat       digitala.

OPERA PIANTO

Ibiliko gara oraindik

laranja koloreko olibondoen artean,

non enbarkazioa aparkatuta utzirik

Mediterraneo osoan Caruso entzungo den.

Kostalde ertzetik

ibiliko gara

minik gabeko Portugalera iristeraino

eta astroak, behingoz,

dagokien tamainan agertuko dira.

Iritsiko gara

egunez beltzak eta gauez zuriak

izan gaitezkeen lekura,

nahi ditugun jende-izenak hartzeko.

Paisaien antzera

mugituko gara arkitektura orotan

udaberri hasierako usainez,

munduen bilkura handienean.

Bizizaleen omenez

mozkorturik kantatuko dugu,

eta opera baten tankerako negarraldiekin

bukatuko ditugu arratsaldeak.

Iraganeko bizitzetan

eta datozen guztietan

egongo gara aldi berean,

Alephetatik elikatuz, heriotzatik janez,

jakiteko horietako zein izan den

egokitu zaigun hau,

eta nola igarotzen ari den ulertzeko

ibiliko gara oraindik

laranja koloreko olibondoen artean,

non enbarkazioa aparkatuta utzirik

Mediterraneo osoan Caruso entzungo den.

CYPERUS ROTUNDUS

I

idazteko kausa bat da: idatzi garaiz

mendera egokitu ehun urte berriren hasieran

nik ere nahi dut

Oteizak duen arrazoia: Itziar

hau ez da aitzakia excusa bat da

“aquel lleno de agua que nadaba ya llegaba

celebratorio de palabras caminan se lamentan”

quería soltar unas palabras

en lenguaje castellano

España tiembla españa

en minúscula sin respeto

atentzioa etengabe eskatzeko arrazoia

nik Itziarrik ez dut

II

ez dut idazteko beldurrik-izurik

baina ez nazazu harrapatu hide and seek

abstraktua dela diozu ez duzula ulertzen

hau ez da abstraktua

pelikano bat etxean sarturik

hemen ez dago halakorik

ez dago Polux, Pandora,

Kanadako basorik hemen

humanoak ez gara irten

hilabete honetan

planetak akuario bat dirudi

hilabete honetan

National Geographic ez utzi zarena izateari

zu bezalakorik hemen halakorik ez dago

III

“ante

con contra

de por sí

salgo

de este confín gramático carnal

ya soñado pájaro entero    ya madera

…

muy bien dijo ella”

muy bien dijo ella

soziologoak nire kontra

linguistak arkitektoak nire kontra

lengoaia ez da pribatua

nik idazten dut Itziarrik gabe

ez dut idazteko beldurrik-izurik: Arendt

IV

Yourcenarrek dio:

“Diderotek liburu bat idatzi zuen:

Paradoxe sur le comédien”

dio:

idazleak autentikoa izan behar du

baina:

heroirik gabeko

epopeia antidiskolikoa

memoriarik gabeko

kubo neosintaktiko europarra

Grammaticorum Princepsen aurkako

produktua

eta helarazi gabeko manifiesto atseratua:

maite zaitut

V

klimax zentrorik al da?

plazeragatik egiten da:

Kropotkin

plazeragatik egiten da

juduen arazoaren azken soluzioa

                     g

                     a

                     i

                     z

                     k

                     i

                     a

                     o

                     n

                     g

                     i

                     a

                        Eichmann vs. Klement

VI

humanoak arrainak gara hilabete honetan

akuarioak planetarioak itxialdian

eta urik nahi ez zuen Zaldi Handia

eta Txakur Bustia, Uso Beltza,

Obelisko Bertikala

aurpegiak-gorputzak ukituko ditut

espazio zabalean

espazio txiki jabetuan

unibertso bat idatzi nahi nuen esküaraz

gaur txoriak basurdeak loreak

belardiak mendiak itsasoa zelebratuz

HIRUGARREN PAISAIA

PALMONDOAK ATZERRIAN

Landare tropikal bat atzerriratu nahi dut nire lurralde aberatsera. Exotiko itxura eman leku honi, diru eske dabiltzan umeen artetik urrun, oso urrun, Atlantikoaz bestalde. Berotegi zuri batean landatu; luza dadila mikroklima epelean, benetako itxura hartu arte. Kostalde pazifikoko ama-dortokak ekarriko ditu berarekin, berarekin ekarriko ditu urakan basatiak geldo-geldo, eta irlak, azukrezkoak.

      Hazi esportatu baten souvenir-irrika. Lumaz edo ilez sortuko den ez dakit, urik eta eguzkirik gabe hazaraziko dut norabide guztietan. Titia ere emango diot bertakotu dadin, eta hosto helduek apurka ahaztuko dituzte adarrak, zurtoina eta sustraiak; lurretik urrunago egongo dira beti. Inguratzen zituzten agaveak ahaztuko dituzte, krokodiloak, moskitoak, sumendiak eta kaktusak.

      Galdera bat espainolez: “Allá donde usted vive, ¿las flores, los pájaros, los insectos y los árboles son como los de aquí?”. Zerbait sentitu dugu zizt, baina gintonikari eman diogun tragoa barrurago sartu zaigu. Tenpluak ere txikiegiak dira alkoholen ondoan. “¿Y las cocinas, y las camas?”. Bigarren zerbait sentitu dugu zizt, baina bertoko zein kanpokoentzat badago droga, eta jan, jaten da.

      Palmondoak landatu genituen gure itsaso bazterretan, etxe hesituetan, hainbat hotel eta jatetxetan. Eta hazi ziren urrezkoak balira bezala. Haien inguruan edan genituen koktelak, erre genuen tabakoa, dastatu genuen azukrea. Tropikoa etxe atarian kokatu genuen.

BONSAIEN URA

Txineratik frantsesera ekarri zuen Marguerite Yourcenarrek zera: “Gouverner un grand empire est la même chose que faire frire un petit poisson”. Gauza bera direla inperio handi bat gobernatzea eta arrain txiki bat frijitzea, gauza bera liburu bat idaztea eta barazki gisatua kozinatzea.

      Norbere tamaina baino txikiagoak diren habitat batzuetan, gorputzak perimetroaz beste hazten dira. Masek gainezka egiten dute, oinak, oin biak, laurak ahazturik osatzen zaie forma era basatian. Eta kontzientzia zehatzik gabe eratzen dira talkek sortutako kurbadurak, hezur-konkorrak, ubeldurak, ebakidurak, orbainak. Erantzun ezinezko mundu-estimuluak, bizio segidak, negar eta barreak. Arreta kanporantz esporatzen da.

      Habitateko azalera barruan hazten diren gorputzak ere badaude. Kontu eta arreta handiz itxuratzen zaie masa, oin singularraren edo oin pluralaren gainean. Gorpuzdunak bere baitan jartzen ditu begiak, bere baitan luzatuaz uzkurtzen da haztekoa zen bolumena ere. Eta perimetro itxi murritzean zimurtzen da, sortzen zaizkio tolestura kiribilak. Barrurantz ematen ditu esporak, barrurantz atentzioa.

      Sasia hedatzen da, inperio ertain-itzelak zaintzen diren legez, izokina frijitzen den eran, hitz hautatuak tamaina txikiko testuetan bezala.

      Bonsaia murrizten da, inperio ertain-itzelak zaintzen diren legez, barazki gisatua kozinatzen den eran, hitz hautatuak tamaina txikiko testuetan bezala.

ANEMONA IZAN

Ur azpiko akustika ekartzen didazu: mirespen basatiaz, lekuz kanpoko lotsaz. Itsas-landare baten antzera mugitzen zara, substratuari helduta bezala. Eta zure begi horren bitartez irudika dezaket piztiaren bat territorio honetako perimetroan.

      Esadan, zuen erresumako lurraldeen artean ba al dago Greenland edota Groenlandia deitutako parajerik? Ze, zera:

            hau ez da New York

            hau ez da Melbourne

            izan nahi luke

            New York eta Melbourne

            baina ez da

      eta nukleo akuatikoren batean imajinatzen zaitut, Estatu Batuetako edo Australiako endosferan. Janis Joplinen eskuineko bihotzean, tentakuluak itsaso gazietan urperaturik dituzula. Edo akuario kliniko batean bost-hamar zentimetroko arrainen eta portzelanazko maskorren ahotan.

      Hazi zaizu faringea, eta esofagoa, eta zulo bat, izan ez duen guztia behar duena (baina bila inoiz ez doana). Hor zaude: isil eta leun, munduko itxarongela berde batean bezala, zain, zain, zain. Ezeren esperoan, inflexiorik gabeko lerro zuzen ederretan, fim de festa luze-ozeanikoan. Irudikatzen zaitut, baina beti urrunaldian.

      Ze, hori da nahi zenuena: anemona izan.

IZ. (BOT.) KAKTUS

Nola jan mila bederatziehun eta hirurogeita hamalaugarren urtean Perecek irentsi zituen elikagai likido eta solidoen inbentarioa? Nola zerrendatu hamar urterekin izandako galderak? Nola galdetu diskrezioz eta hizkuntza arruntean “nor zara zu”? Nola ez izan norbera ez den beste inor? Nola izan Agnès Varda ilea ebaki gabe?

      Zergatik ebaki situazio baten tentsioa hitz segida batez? Zergatik hitzez ordezkatu gorputzez egin daitekeena? Zergatik ekin? Zergatik egin berrogeita bat solairu eta ehun eta hirurogeita bost metroko kristalezko dorre bat Bilboko Euskadi Plazan? Zergatik Bilboko Euskadi Plazak ez du San Juan Chamulako elizaren antzik? Zergatik antz eta ezberdintasunak sailkatu? Zergatik sailkatzen dira motak?

      Noiz esango dugu mota bereko begiak ditugula? Inoiz izango da jende tristearen egun zoriontsurik? Noiz agertuko da zoriontasuna gordin-biluzian? Noiz biluztuko gara egurrezko hanka luzeen gainean brillantinaz beteta eta erreak ege ahoskatuz? Noiz kantatuko zait belarrira Himalayako balada? Inoiz egon da hemengo hegaztirik Himalaya mendikatean? Noiz izango gara hegazti?

      Zer da bizitza eta zer Bizitza? Zer zen bizitza Timothy Treadwellentzat? Zer ikusiko nuke Treadwellen azken grabazioan? Zer da egingo dudan amaiera-mugimendua? Zer mugitzen da ederren Esne Bidean? Zer edertasun dute etsipenak eta heriotzak? Zer da lehorte batean etsitzen azkena?

HASIERA

nire hitzak ez dira lerro hauen aurretik existitzen / hau da dagoena / ez bilatu / ez saiatu hitz multzo honen mugetatik irteten / erantzuna ez dago hemendik kanpo / ez dago erantzunik

hau da hasiera