GOTZON BARANDIARAN

Hildako haurra

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2023 Gotzon Barandiaran

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2023ko ekaina

Edizio hau: 2023ko ekaina

Ganbila:

      Bildumaren koordinatzailea: Oier Guillan

      Edizio taldea: EHAZE-Antzerkizale elkartea

      Bildumaren diseinua eta maketazioa: Metrokoadroka

EHAZE:

      53 posta kutxa / 20002 Donostia

            Telefonoa: 675 945 734

            Elektroposta: info@ehaze.eus

            Webgunea: http://www.ehaze.eus

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

Sar hitza

EHAZE

      Bi antzezlan dakartza Hildako haurra liburuak, azalera bietan berrienaren titulua ekarri badugu ere. Bigarrena, Besaulkiak, Abarka taldeak bere ibilbide oparoaren baitan taularatu zuen, Ander Lipusen zuzendaritzapean.

      Gutxitan gertatzen da, literaturako beste genero batzuetatik antzerkira bidea egiten duten idazleen artean, idazmahaitik entsegu gelarako bidea ere egitea. Hala gertatzen da Gotzon Barandiaranekin. Poesia eta eleberria lantzen ezagutu dugu irakurleok eta, hari horretatik tiraka, hamaika errezital eta oholtza gaineko hitzordutan parte hartzen. Grina horrek berak eramango zuen, baita ere, oholtza musikarekin uztartzera, Katamalo bezalako proiektuetan. Oholtzaren lilurak eta konplexutasunak izerdi gogoa txertatu ohi du barren-barrenean, eta antzerkira ere gerturatu izan da idazlea. Herrikide duen Kukubiltxo taldeak Aristides Vargas ekuadortar dramagile eta zuzendariarekin elkarlana abiatu zuenean, han aritu zen Barandiaran jatorrizko erdal testuak euskarara egokitzen. Ez hori bakarrik, Abarka taldearekin kolaboratzerakoan ostera, idazleak ondo ezagutu zuen talde batekin eskuz esku aritzeak dakarren ahalegin partekatua, liburu honetara iritsi arteko testuaren hamaika bertsioetan, gorpuzteak eskatu ohi duen depurazioaren eta malgutasunaren adierazle. Esperientzia haren ostean idatzitako Hildako haurra lanak, kasu honetan gaur egun oraindik antzeztu gabekoak, oholtzara bideratzen ditu, antzerkiaren kodeetan, idazle batek —eta, are, kulturgintzako edozein arigilek— izan ditzakeen kezkak, zalantzak eta barne borrokak. Testu batean zein bestean, mundua den testuinguru zabal horretan gertatzen direnak nola jaso da trabesa, norbere ezintasunetik nola eragin hitzaren bitartez.

      Ahots aniztasuna da testu hauen beste bereizgarri garrantzitsu bat, botere mota ezberdinekiko dialogoan edo, esan dezagun, etengabeko talkan. Besaulkiak lanean ahots koral bat topatuko dugu; arauek, normak eta burokrazia ulergaitzak dakarten ezinegona kudeatzen saiatzen dira bertako pertsonaiak, elkar osatzen duen ahots poliedrikoetan. Ahotsen biderkatze bat dakar Hildako haurrak ere, kasu honetan pertsonaia bakar batek dakar ahotsen aniztasuna, eta barne borroka. Kanpo zein barne boterekeriari aurre egin eta humanitateari eutsi nahi dioten ahotsen arteko elkarrizketa horretan, esanguratsua da oso Hildako haurrak dakarren proposamena: panpinaturik datozkigu barne jardunak, ideiak panpina bilakatzen ditu norberak ere, edonork beretik izan dezakeen ardurari ez ikusia egiten dion aldietan.

      Oholtzako kodeetara gerturatzen jakin duen egile baten testuak dituzue honakoak; hitzaren trebezia landu izan duenari dagokion legez, irakurtzen dituenarentzat ere gozagarri.

HILDAKO HAURRA

Antzezlan hau Kukubiltxo antzerki taldeko

Mari Feli Etxeandia eta Josu Kamarari eskaini gura diet.

Eskerrik asko gure herriari eman zenioten guztiagatik,

eskerrik asko teatroa euskaraz eskaintzeagatik.

Eskerrik asko zuekaz lan egiteko aukera emateagatik.

Pertsonaiak

        Idazlea: LUIS.

        1. txotxongiloa: PANPINA.

        2. txotxongiloa: AYLAN.

Jokalekuak

        Ospitale psikiatriko bateko gela.

        Errefuxiatuen kanpamentu bat.

1. agerraldia

(LUIS ospitaleko gelan sartzen da maleta eskuan. Beltzez jantzita dago goitik behera. Betaurreko ilunak daroatza. Bizar zuria du. Maleta lurrean utzi eta gela aztertzen du lekutik mugitu barik. Betaurreko beltzak eranzten ditu. Gela oso soila da. Zuria. Argitsua. Bi leiho ditu. Bata ezkerrean, bestea eskuinean. Bien erdian gutxi gorabehera, metalezko ohea, lastaira, mihise zuria, manta urdin argia, egurrezko mahaia, egurrezko aulkia, egurrezko mesanotxea eta bertan lanpara bat, metalezkoa, zilar kolorekoa, goitik behera argi egitekoa, bonbilla bakarrekoa. Sabaian sartuta fluoreszente bat, karratu zuzen itxurakoa. Gela neurtzeari ekin dio. Bost metro luze eta hiru eta erdi zabal da. Besoak zabaldu ditu ezker-eskuin. Gorantz luzatu ditu ondoren. Arnasa sakon hartu du maleta ohe gainean zabaldu aurretik. Liburuak, koaderno bat, boligrafoa, arropa eta bi panpina-txotxongilo atera ditu. Panpina bat ohean sartu du. Mihise eta mantarekin estali du. Burua ferekatu dio. Bestea lurrean datza. Aulkia hartu eta eskuineko leihora hurreratu du. Betaurreko beltzak jantzi, aulkira igo eta kanpora begira jarri da. Aulkitik jaitsi eta eskuineko leihora joan da. Aulkira igo eta kanpora begira jarri da. Aulkitik jaitsi eta aulkia mahaiaren aurrean kokatu du. Betaurreko beltzak erantzi ditu. Koadernoa zabaldu, boligrafoa hartu eta idazten hasi da: “Gela honetan sartu naiz naizena ateratzeko”. Idazteari utzi, betaurreko ilunak jantzi, aulkia hartu eta ezkerreko leihora hurbildu da. Aulkira igota esan du: “Gela honetan sartu naiz naizena ateratzeko”. Eskuineko leihora joan da ber gauza egitera: “Gela honetan sartu naiz nire onena ateratzeko”. Errepikatu egin du. Mahaira itzuli da, betaurrekoak erantzi ditu, boligrafoa hartu eta koadernoan idatzi du: “Gela itxi batean sartu naiz naizena libre ateratzeko”. Hirutan esan du.)

PANPINA: Zer duzu, zertan ari zara, esnatu egin nauzu.

LUIS: Idazten ari nintzen.

PANPINA: Eta ez dakizu isilean idazten? Ahots gora egin behar duzu?

LUIS: Neure ahotsa aurkitzen laguntzen dit neure ahotsa entzuteak.

PANPINA: Ba nik ez dut batere maite nire ahotsa entzutea.

LUIS: Ez dakit, horren zantarra ere ez da.

PANPINA: Zuk entzuten duzuna eta nik entzuten dudana ez dira ahots bera, ezberdin entzuten dugu, nik zure aldean beste doinu bat entzuten dut eta ez dut gustuko.

LUIS: Ba nik maite dut neure ahotsa, nor naizen ulertzen laguntzen dit.

PANPINA: Bai, hori lehen ere esan duzu. Beti izan zara harro samarra.

LUIS: Nire ahotsa maite dudalako naiz harroa?

PANPINA: Zure ahotsa maite duzu besteena ez duzulako entzun nahi.

LUIS: Beste inor maite aurretik nork bere burua maite behar duela diote jakitunek.

PANPINA: Kakazaharra! Inork maite ez duen beldurrez bizi denak baino ezin du horrelakorik esan. Begira zertan ari den mundu guztia Facebook, Instagram, Tik-Tok eta enparauetan, egunero-egunero selfieak argitaratzen, edozein lerdokeriatan edo familiakoekin Txorroko puntan oporretan.

LUIS: Horretarako dira sare sozialak, lagunak egiteko, adiskidetasuna indartzeko, komunitateak sortzeko, informazioa partekatzeko…

PANPINA: Zakurraren biolina! Begira, hemen nago, ikusi, ikusi zeinen ederra naizen, hemen nago, ei, ei, begira, begira, hemen nago, ni naiz, ikusten nauzue? Zilborkerian etengabe, nabarmenkerian etengabe… Ze ostia ardura digu besteoi jaten ari zaren kroketa zein gozoa den?! Zein ekarpen egiten dio munduari zure lagunekin mendi punta batean zaudela jakiteak?

LUIS: Ez da hori, ez nago ados. Denok izan nahi dugu norbait, denok sentitu nahi dugu zerbaiten parte eta bizirik gaudela erakutsi. Ez zait horren larria iruditzen.

PANPINA: A, ez? Eta orduan zer egiten duzu zuk hemen, ospitale psikiatriko batean, zeure borondatez ingresatuta? Munduak abandonatu egin zaitu? Ez duzu maiteko zaituen inor?

LUIS: Ez da hori, idatzi gura dudana idazteko leku aproposa delako etorri naiz.

PANPINA: Ospitale psikiatriko bat? Hi, adarra jotzera Kolitzara, nahi baduk. Euskal Idazleen Elkarteak ez ditu idazleentzako egonaldiak Hendaian? Edo Pasaian? Edo Sunsunkordan? Edo ezin duzu Ondarroako ostatu hartara joan lehenengo poema liburua amaitzeko egin zenuenean bezala?

LUIS: Bai, bai, baina halakoetan aukera duzu kanpora irteteko eta badakizu nolakoa naizen, zeinen dispertsoa, zenbat kostatzen zaidan lan bati luzaroan ekitea. Presioa behar dut, epeak, mugak, debekuak, bestela despistatu egiten naiz.

PANPINA: Despistatu, bai, eufemismoa galanta.

LUIS: Zer esan nahi duzu?

PANPINA: Beldurra, izua, koldarkeria, iheskeria, aurre egiteko gaitasunik eza.

LUIS: Ez da hori, ez nago ados.

PANPINA: Zer da ba?

LUIS: Ez dakit, horrexegatik babestu naiz hemen…

PANPINA: Zerbaiten bila.

LUIS: Bai, hori da.

PANPINA: Ba erraz aurkituko duzula ematen du. Hemen ez dago gauza askorik.

LUIS: Behar dudan guztia dago.

PANPINA: Nola dakizu? Ez duzu ba esan, zerbaiten bila etorri zarela? Bila etorri bazara ezin duzu jakin aurkituko duzunik.

LUIS: Nire barruan dago bilatzen dudana, hori badakit, hori senak esaten dit, sentitzen dut.

PANPINA: Yoga egiten hasi zara, ala? Hori etxean geratuta ere sentituko zenuen.

LUIS: Kanpoan zarata lar dago, zarata zikin gehiegi.

(Kanpotik datorren zarata eta berbotsa entzuten dira.)

2. agerraldia

(LUIS gelako leihotik begira dago.)

PANPINA: Zer da?

LUIS: Ez dakit, manifestazio bat dirudi.

PANPINA: Zeren kontra?

LUIS: Ez dakit, ez dut diotena ulertzen… baina, agian, zerbaiten alde izango da.

PANPINA: Alde bada, euskararen alde izango da, ze gainontzekoetan gu beti kontra.

LUIS: Ez dakit, ez nago ados, gure herrian gauza askoren alde egiten dugu.

PANPINA: Bai, baina kontra gaudela esanda, errazagoa delako zer ez dugun nahi esatea, nahi duguna lortzea baino.

LUIS: Ez da hori. Oso urte gogorrak bizi izan ditugu, zama pisutsuegia da, beti borrokan, beti erresistentzian, beti galtzen…

PANPINA: Beti negarrez.

LUIS: Ez nago ados. Gauza asko egin ditugu.

PANPINA: Bai, batez ere zuk eta zu lakoek: idatzi, liburuak aurkeztu, hitzaldiak eman, elkarrizketak hedabideekin, koktelak, mintegiak, azokak, hitz egin, hitz egin, hitz egin…

LUIS: Eta zer egin behar du ba, idazle batek?

PANPINA: Idatzi, noski, zer egingo du ba, poliziekin kalean borrokatu? Gose-grebak etxeko langileen eskubideen alde? Errepideak moztu AHTaren aurka? Ez, hori beste batzuei dagokie. Idazleak idatzi egin behar du, ez besterik. Zer litzateke mundu hau idazlerik gabe!

LUIS: Ez nago ados, guk gauza asko egin ditugu, idazteaz gain.

PANPINA: Zerrendatu.

LUIS: Ba, adibidez, manifa hau entzunda, guk behinola polizia espainolari performance baten bidez zelan egin genion aurre etorri zait gogora.

PANPINA: Buatxabal! Performance baten bidez! Zuek bai ausartak. Poliziak akojonatuta egongo ziren.

LUIS: Akojonatuta ez, baina une batez, zer egin jakin ezinik geratu ziren.

PANPINA: Zer egin zenieten ba?

LUIS (grina handiz antzezten du): Gutako batzuk poliziaz mozorrotu ziren eta besteak manifestariz. Tentsio handiko manifa bat antzeztu genuen eta, bat-batean, bozgorailu batetik, Txoria txoriren lehen akordeak entzun ziren eta manifestariak eta poliziak, gure lagunak, ez besteak, gelditu egin ziren, batera eta bestera begira, doinu eder hura nondik zetorren asmatu guran, eta Mikel Laboa kantuan hasi zenean manifestariak ere kantuan hasi ziren, eta poliziek, gure lagunek, ez besteek, burumakur, pentsakor, borrak eta ezkutuak lurrera bota eta alde egin zuten.

(Isilunea.)

PANPINA: Hunkigarria benetan. Malkoak darizkit bihotz-begietatik. Miresgarria egin zenutena. Mugarri bat izango zen manifagintzan, ezta?

LUIS: Poesiaren eta musikaren indarraz jabetu ginen orduan, zenbateraino hunki dezaketen bihotzik gotorrena, zenbateraino ulertaraz dezaketen egiaren funtsa.

(Isilunea.)

PANPINA: Izugarria da. Zorionak. Benetan izan zineten ausartak, apurtzaileak.

LUIS: Bai, egia esan, performance hartan parte hartu genuenok ez dugu sekula ahaztu orduan bizitakoa, kolektiboki sentitu genuena, nola ahaldundu ginen bat-batean. Katartikoa izan zen.

PANPINA: Benetako poliziek alde egingo zuten, noski, borrak eta ezkutuak lurrera botata.

LUIS: Ez, kontra egin zuten. Oso gogor jo gintuzten.

PANPINA: A bai, e? Jo egin zintuzteten? Poliziek? Borrekin? Halangorik!

LUIS: Eta gomazko pilotekin.

PANPINA: Baina ez zizueten minik egiten, ezta? Hain zeundeten ahaldunduta!

LUIS: Txoria txori kantatzen jarraitu genuen, inora mugitu barik, elkarri besotik oratuta. Poliziek jo eta jo egiten gintuzten eta gu hantxe, geldi, kantuan. Harik eta gutariko bat burua zabalik odoletan anbulantzian eroan zuten arte.

PANPINA: Zorionak. Ekintza poetiko gogoangarria benetan.

LUIS: Betiko markatu gintuena.

PANPINA: Eta superatzeko zaila, ez? Ondorengo manifetan eta borroketan ezer sublimeagorik egitea ez zitzaizuen erraza suertatuko.

LUIS: Ez genuen berriz antzekorik egin. Anbulantzian eroan zuten gure kidea handik egun batzuetara hil zen.

PANPINA: Zure lehen nobelako protagonista?

LUIS: Nire lehen poema liburuan agertzen dena.

PANPINA: Zein, postaria?

LUIS: Ez.

PANPINA: Kale-garbitzailea?

LUIS: Ez.

PANPINA: Suizida?

LUIS: Ezta.

PANPINA: Zein ba?

LUIS: Aktorea.

PANPINA: Hara, ba, aktorea, noski! Fartsante bat.

LUIS: Ez, ekintzaile bat, halaxe dio berak poeman.

PANPINA: Poliziaren aurkako performance batean hiltzen den aktore ekintzailea! Ze epikoa!

LUIS: Tira, hunkitzea da kontua, ez?

PANPINA: Bai, noski: malkoz betetako begiak, zotinka negar dagien populua, elkarrekin kantatzeko doinu triste bat... Ez diote ba, Euskal Herriak epika berri bat behar duela? Esaiezu, esaiezu, ez dutela bila segitu beharrik, zuk baduzula, idatzia duzula honezkero.

LUIS: Hori lartxo esatea dela iruditzen zait.

PANPINA: Ba zure liburuetan beti dago hildakoren bat, osatzeko aukerarik ez duen gaixoren bat… heriotzarekin obsesionatuta zaudela ematen du.

LUIS: Ez da hori. Ez dakit, heriotza beti dugu inguruan, ez? Ez dugu askorik aipatzen, baina.

PANPINA: Kakati hutsak garelako.

LUIS: Ez da hori, ez nago ados.

PANPINA: Ez didazu ba esango, zu ausarta zarenik?!

LUIS: Ez da hori, ez dakit, batzuetan ausarta izan naizela iruditzen zait.

PANPINA: Esaterako?

LUIS: Esaterako Lesbosera joan nintzenean, errefuxiatuei laguntzera. Banekien han zer zegoen eta hala ere joan egin nintzen.

PANPINA: Eta zer dago ba, han?

LUIS: Han heriotza besterik ez dago. Etorkizunak ez du esanahirik.

PANPINA: Horregatik egin zenuen hanka. Edo zer uste zenuen, migratzaile batzuei hiru hilabetez jaten ematearekin zure erantzukizun guztia zurituko zenuela?

LUIS: Zer erantzukizun?! Nik ez dut ezer zuritu beharrik.

PANPINA: Ondotxo dakizu errukiagatik joan zinela errefuxiatuen kanpamentu hartara.

LUIS: Ez zen horrela izan, aurretik ere banuen gaiarekiko sentsibilitatea.

PANPINA: Bai, noski, hirugarren ardotik aurrera batez ere.

LUIS: Aylani ahalik eta gehien lagundu nion, ezin nezakeen besterik egin.

PANPINA: Ordura arte egin ez zenuena da kontua. Aylanek sorterrian bizitzeko aukera izan balu…

LUIS: Eta zer egin nezakeen nik?

PANPINA: Idaztea baino zerbait gehiago.

LUIS: Egin nuen, kanpamentuetara joan nintzen.

PANPINA: Gehiago.

3. agerraldia

(Argia iluna da. Errefuxiatuen kanpamentu batean daude. Oihalezko etxola batean, lastaira uher bat eta jarleku bat, ez dago besterik. LUIS etxolan sartzen da. Ia ez dago bientzako lekurik. 2. TXOTXONGILOA-AYLAN etzanda dago, LUISi atzea emanda.)

LUIS: Kaixo, Luis naiz.

AYLAN: (Isilik).

LUIS: Euskal Herritik etorri naiz, zuei laguntzera.

AYLAN: (Isilik).

LUIS: Eta zuekin egotera… nola bizi zareten ikustera…

AYLAN: Zertarako?

LUIS: Ba… zuen egoera salatzeko eta dirua biltzeko.

AYLAN: Zertarako?

LUIS: Ba… zuen egoera hobetzeko.

AYLAN: Zertarako?

LUIS: Ez dakit, ez duzu hemendik atera nahi?

AYLAN: Atera, nora?

LUIS: Ez dakit, beste leku batera.

AYLAN: Atera etxetik egin nintzen azkenengoz, eta orain hemen nago.

(Isilunea.)

LUIS: Eta... zein da zure izena?

AYLAN: Aylan.

LUIS: Eta zenbat urte dituzu?

AYLAN: Hamasei.

LUIS: Hamasei?! Eta noiz betetzen dituzu?

AYLAN: Martxoaren 21ean.

LUIS: Udaberriko lehenengo lorea zara orduan.

AYLAN: (Isilik).

LUIS: Gure amamak esaten zigun...

AYLAN: Nori?

LUIS: Arrebari eta bioi.

AYLAN: Nik ez daukat arrebarik.

LUIS: Nik ere ez.

AYLAN: Arreba eta bioi esan duzu.

LUIS: Arreba nuen, umetan… hil egin zen.

AYLAN: Nola? gerran?

LUIS: Ez.

AYLAN: Goseak jota?

LUIS: Ez, gaixotasun batek kendu zigun.

AYLAN: Nik ez nuen arrebarik izan eta orain ere ez dut.

LUIS: Eta anaiarik?

AYLAN: Banituen.

(Isilunea.)

LUIS: Hil egin ziren?

AYLAN: Hil egin zituzten.

(Isilunea.)

LUIS: Gustuko dituzu ipuinak?

AYLAN: Gure amamak eta amak askotan kontatzen zizkidaten.

LUIS: Hilda daude?

AYLAN: Amama bai, ama ez.

LUIS: Non dago?

AYLAN: Etxean, aitarekin.

LUIS: Eta zu, zergatik zaude hemen?

AYLAN: Gerragatik.

LUIS: Baina zergatik zaude zu hemen eta beraiek han?

AYLAN: Ez geneukan zer jan, dena kentzen ziguten. Nire anaia txikienak goseak hil zituen, kanpotarrek ekarritako goseak.

(Isilunea.)

LUIS: Eta poesia, gustatzen zaizu poesia?

AYLAN: Eskolara joan nintzen azken urtean poesia lehiaketa batean hartu nuen parte.

LUIS: Irabazi zenuen?

AYLAN: Ez.

LUIS: Gustuko duzu orduan, poesia.

AYLAN: Bai, aitak poemak errezitatzen zizkidan.

LUIS: Norenak?

AYLAN: Gure herrikoak.

LUIS: Anonimoak esan gura duzu.

AYLAN: Ez, gure herrikoak esan gura dut. Buruz zekizkien aitak.

LUIS: Zuk ere bai?

AYLAN: Batzuk.

LUIS: Nahi duzu nire poema bat irakurtzea?

AYLAN: Irakurtzea? Ez dakizu buruz?

LUIS: Ba, ez.

AYLAN: Ez dituzu zuk idatzitako poemak buruz ikasten?

LUIS: Gurean ez dago ohiturarik.

AYLAN: Aitak esaten zuen poema baten erraietaraino iristeko buruz ikasi behar dela, berba bakoitzaren jabe egin behar dela norbera.

LUIS: Irakurriko dizut orduan, ezta?

(Koadernotik irakurtzen dio.)

Alboan

Badakit elkarri begiratzean

sakonago ari garela

isilean errazago

truka daitezkeela

azala eta barruko guztia

aurrez inork inoiz esan gabekoak

asmatzera natorkizu

hutsik dauden berbak

hezur eta haragi

bihurtzera zeure altzora

nire begietan

barrea ausartagoa duzu

nire begietan

bularrak harroago dituzu

nire begietan

ipurmasailak askeago dituzu

nire begietan aterpetzen dira

arbuiatzen dituzunak

izerdia egingo dut

gure maitasunak ez dezan jakin zer izan

nagusitzen denean

ezustekoak ponpatu diezaion bihotza

nekeak ez diezagun kokorrotu

Maitasun poema bat da, gustatu zaizu?

AYLAN: (Isilik).

LUIS: Maitasuna egunero zaindu behar dela esan nahi du, egunero ureztatu behar dela zimeldu ez dadin, egunero asmatu behar dugula zerbait kitzikagarria, bestela nekea eta asperdura gailentzen direla.

AYLAN: (Isilik).

LUIS: Ez dituzu maitasun poemak gustuko?

AYLAN: Oraintxe bertan ez.

LUIS: Zergatik? Maitasuna da bizitzeko dugun aitzakia bakarra.

AYLAN: Ez dut bizitzeko aitzakiarik behar, nekatuta nago.

LUIS: Sentitzen dut.

(Isilunea.)

4. agerraldia

(Argiak ilunetik zurira egiten du. Ospitaleko psikiatrikoko gelan daude PANPINA eta LUIS.)

PANPINA: Ikusten? Zure inguruan gaixotasunak eta heriotza besterik ez daude.

LUIS: Errefuxiatuen kanpamentu batean geunden, zer uste duzu direla?

PANPINA: Ez dakit, zer uste zenuen zuk zirela?

LUIS: Ez dakit, ez nuen horrelakorik espero.

PANPINA: Kartoiz eta oihal mehez egindako etxolak, ezta? Eta heriotza nonahi, ezta?

LUIS: Bai.

PANPINA: Eta gauetako biolentzia, bortxaketak, lapurretak… udalekuak, txo!

LUIS: Ez da hori, ez dakit. Gobernuek eta GKEek hobeto zainduko zituztela uste nuen.

PANPINA: Gobernuz kanpoko erakunde batzuk zintzo ari dira baina ez dute zentimorik ere. Diruz ondo hornituta daudenak dira lokatzetan sartzen ez direnak, diplomazian herdoiltzen direnak.

LUIS: Borondate oneko jende asko dago han.

PANPINA: Eta bizkarroi eta apaizkume eta gupidagabeko odol-zurrupatzaile gehiegi.

LUIS: Nik lagundu baino ez nuen egin nahi.

PANPINA: Zuk zeure kontzientzia lasaitu besterik ez zenuen egin nahi.

LUIS: Ez da hori, oker zaude. Ezin izan nion gehiago lagundu, gaixo zegoen.

PANPINA: Egin zenezakeen, gehiago egin zenezakeen.

LUIS: Adibidez.

PANPINA: Zeurekin ekarri Euskal Herrira.

LUIS: Ez zen nire semea, gurasoak zituen sorterrian.

PANPINA: Gurasoek abandonatu egin zuten.

LUIS: Ez zuten abandonatu, etorkizun bat eskaini nahi izan zioten.

PANPINA: Ezagutzen ez zituzten gizon batzuen esku utzi zuten.

LUIS: Asmo onekoak direlako.

PANPINA: Inuzente galantak, zu bezala.

LUIS: Ez da hori, ez nago ados.

PANPINA: Arduragabezia da, zurea bezalakoa.

LUIS: Gaixo zegoen, hemen ere ez zen sendatuko.

PANPINA: Nola dakizu hori? Ez zinen ahalegindu ere egin.

LUIS: Bere alboan egon nintzen behar zuen guztietan.

PANPINA: Bai, poemak idazten eta irakurtzen.

LUIS: Berak eskatzen zizkidalako.

PANPINA: Hiltzen lagundu zenion bizitzen lagundu beharrean.

LUIS: Ez da hori, ez nago ados.

5. agerraldia

(Argia zuritik ilunera dator. AYLAN eta LUIS errefuxiatuen kanpamentuan daude. Sua piztu da. Ez beraiek dauden lekuan, kilometro batera baino: oihuak, negarrak entzuten dituzte, anabasa sortzen da. Eurengandik urruti. LUIS eta AYLAN ohe azpian ezkutatzen dira. Sirena hotsa entzuten da.)

AYLAN: Zer da?

LUIS: Oraintxe begiratuko dut. (Begiratzera doa. Ikaratuta itzultzen da) Sua piztu dela dirudi, ez nago ziur baina esango nuke sua piztu dela.

AYLAN: Eta zer egingo dugu?

LUIS: Ez dakit.

AYLAN: Zergatik ari da jendea oihuka?

LUIS: Ez dakit, ez dut ulertzen zer dioten.

AYLAN: Ez dago ulertu beharrik, oihuka ari dira, izututa daude, zer egingo dugu?

LUIS: Etxola itxiko dut, sar zaitez ohe azpian.

AYLAN: Ohe azpian zertarako?

LUIS: Ez dakit, badaezpada.

AYLAN: Badaezpada zer?

LUIS: Ez dakit, baten bat sartzen bada ikus ez gaitzan. Sartu ohe azpian. (Biak sartzen dira ohe azpian eta luzaroan dagoz isilik) Badirudi baretu dela giroa.

AYLAN: “Sua harantz doa, sua harantz doa!” diote.

LUIS: Sua harantz doa? Zer esan nahi du horrek?

AYLAN: Ba sua ez datorrela honantz.

LUIS: Bai, bai, baina zer esan nahi du horrek?

AYLAN: Ba sua beste alde baterantz doala.

LUIS: Bai, hori izango da. Agian atera egin beharko nuke zer gertatzen den ikustera.

AYLAN: Ez, mesedez, itxaron.

LUIS: Zeri itxaron?

AYLAN: Oihuak guztiz desagertzeari.

LUIS: Beldurra diezu oihuei?

(Isilunea.)

AYLAN: Gizon haiek ez zuten hitz egiten, oihu egiten zuten etengabe.

LUIS: Zein gizonek?

AYLAN: Amari eta aitari gezurra esan zieten gizon haiek.

LUIS: Zein gizonek, zein gezur?

AYLAN: Umeak zaintzen dituen erakunde batekoak ezagutzen zituztela esan zieten amari eta aitari eta eurekin salbu egongo nintzela, ondo zainduko nindutela. (Isilunea) Gezurra zen. Dena zen gezurra. Ama eta aita diru barik utzi zituzten eta ni…

LUIS: Zu zer? Zer gertatu zitzaizun?

6. agerraldia

(Argia are ilunagoa da. AYLAN ohearen gainean dago. Ohea patera bat da.)

AYLAN: Hondartza batean utzi gintuzten, oihu egiten ziguten beste gizon batzuekin, itsasontzi batera igotzeko agindu ziguten. Itsasontzia txikia zen. Gu asko ginen. Motor txiki bat zuen. Oso astiro egiten zuen aurrera. Gaua zen, gau iluna. Nora gindoazen galdetu nuen. Gizon batek ez galdetzeko esan zidan, ikusiko nuela iritsitakoan. Nora iritsitakoan, galdetu nuen. Ez galdetzeko esan zidan gizonak. Itsasoari beldur nion. Ez dakit igerian, inork ez dit igerian irakatsi. Gure herrian ez dago itsasorik, ez dugu igeri egiteko lekurik. Ez nekien igerian. Itsasoak alde batera eta bestera kulunkatzen zuen itsasontzia. Asko ginen. Itsasoak alde batera eta bestera kulunkatzen zuen itsasontzia, gero eta indartsuago. Irauli egingo zela pentsatu nuen. Batzuk itsasora erori ziren. Itsasontzia gidatzen zuenak aurrera egin zuen. Ni ez nintzen uretara erori. Ez dakit igerian, inork ez dit irakatsi. Itsasontzia gidatzen zuenak aurrera egin zuen. Hondartza batera iritsi ginen. Itsasontziak buelta eman eta alde egin zuen. Poliziak etorri ziren handik gutxira. Erdia baino gutxiago iritsi ginen.

(Isilunea. LUIS ohe azpitik ateratzen da.)

LUIS: Entzun! Jada ez da oihurik entzuten.

AYLAN: Nik entzuten ditut.

LUIS: Bai? Nik ez, ba.

AYLAN: Nik etengabe entzuten ditut.

LUIS: Zer diote?

AYLAN: Ez dira isiltzen.

LUIS: Kanpora aterako naiz, zer gertatzen den ikustera, laster itzuliko naiz.

AYLAN: Ez joan mesedez, ez bakarrik utzi.

LUIS: Konforme… (Isilunea) Zer egin nahi duzu?

AYLAN: Nekatuta nago, nahi duzuna.

LUIS: Poema bat irakurriko dizut, nahi baduzu, edo ipuin bat.

AYLAN: Nahi duzuna.

LUIS: Ipuin bat kontatuko dizut.

AYLAN: Baina zuk poemak idazten dituzu, ezta?

LUIS: Bai, tira, denetarik. Poemak idazten ditut gehienbat baina ipuinak ere maite ditut, nireak ez direnak, batez ere. Kontatuko dizut bat?

AYLAN: Kontatu.

LUIS: Tira ba.

        Bazen behin laguna itsasoan ito zitzaion neska inuit bat. Inuit da eskimalen benetako izena. Pena handia hartu zuen neskak, laguna ito egin zitzaiolako. Inork ezin zuen kontsolatu. Neskak huraxe maite zuen, ez zuen herriko beste mutilik maite.
        Hainbeste maite zuen, ezen beste bat egitea otu zitzaion, beste bat, baina haren berdina: balearen gantza hartu, eta lagun itoaren forma eman zion.
        Benetakoa zirudien gantzezko mutil hark.
        — Laztan nazazu! —esan zuen balearen gantzarekin eginiko mutilak.
        Eta neskak eginiko laztanak bizia eman zion.
        Groenlandiako itsasbazterreko txabola batera joan ziren bizitzera biak.
        Mutila arrantzan nekatuta iristen zenean, honela esaten zion:
        — Laztan nazazu!
        Eta neskaren laztanak suspertu egiten zuen.
        Fokak ehizatzen ari zen batean ondoeza egin zitzaion mutilari: eguzkiak urtu egiten zuen. Tantaz tanta, izerdiz izerdi, gero eta txikerragoa ari zen bihurtzen.
        Tantaz tanta, izerdiz izerdi.
        Gantza metatxo bat iritsi zen txabolara.
        Neskak ezin izan zuen laztandu. Pena handia hartu zuen.
        Baina balearen beste gantz puska bat hartu eta itotako lagunaren forma eman zion ostera.
        Eta eskultura amaitzen ari zela, hauxe entzun zuen:
        — Laztan nazazu!

(Isilunea.)

AYLAN: Balearen gantza banu anaiak egingo nituzke.

LUIS: Ama eta aita ez?

AYLAN: Ama eta aita bizirik daude.

(Isilunea.)

LUIS: Gustatu zaizu ipuina?

AYLAN: Nahiago ditut aitak errezitatzen zizkidan poemak.

LUIS: Gauero errezitatzen zizkizun?

AYLAN: Bai.

LUIS: Egunero?

AYLAN: Egunero.

LUIS: Nik ere gauero irakurtzen dut, bestela ez nau loak hartzen.

AYLAN: Ni ere beldur nintzen baina orain ez.

LUIS: Zergatik?

AYLAN: Nekeak beldurra gainditu dit.

LUIS: Hartu atseden.

AYLAN: Irakurridazu poema bat.

LUIS: Poema bat?... Ez dakit. Ez dakit ganorazkorik dudan, koadernoan begiratuko dut. (Koadernoko orriak pasatzen ditu aurrera eta atzera) Ez dakit, hemen ditudanetatik ez dut orain irakurtzeko modukorik aurkitzen.

AYLAN: Idatzi egin beharko duzu.

LUIS: Lagunduko didazu?

AYLAN: Nekatuta nago.

LUIS: Bion artean errazago lortuko dugu.

AYLAN: Zeu zara idazlea.

LUIS: Zuk ere idazten duzula esan duzu.

AYLAN: Aspaldi ez dut idatzi.

LUIS: Zu egon lasai, nik idatziko dut, zuk ahoz esan. Zeri buruzko poema idatziko dugu? (Pentsatzeko denbora hartzen du) Badakit, etorkizunari buruzkoa idatziko dugu, zer deritzozu? Imajinatu zure etorkizuna eta horri buruzko poema idatziko dugu, elkarrekin. Tira ba, zeu hasi.

(Isilunea.)

AYLAN: Etorkizuna ez dator, zain gaude baina ez dator, ez digute beste aukerarik ematen eta etorkizuna ez dator, ez dugu nora joan, alferrik da, bihar atzo da egunero, behin eta berriz, egunero, etorkizuna ez dela etorriko dakigula bizi gara herritarrak izan nahi duten emakumeak, ume bizi nahi duten haurrak eta pertsona zahartu nahiko lukeen jendea.

7. agerraldia

(Argia ilunetik zurira. Ospitaleko gelan daude LUIS eta PANPINA.)

PANPINA: Idatzi dituzun poema guztiak baino hobea da poematxo hori, saritu zizuten liburu hartakoak baino askoz hobea. Edo ez?

LUIS: Ez da hori, ez dakit, ez dira konparagarriak. Nire poema haiek onak zirela uste dut.

PANPINA: Eta poesiak mundua aldaraziko zuela.

LUIS: Ez da hori, nik ez dut inoiz horrelakorik esan.

PANPINA: Pentsatu bai, pentsatu duzu eta esan… elkarrizketaren batean esan duzula apustu egingo nuke. Idazle kanonikoa izaten jarraitzeko zugandik espero dena baino ez duzu esaten.

LUIS: Ez da hori, ez nago ados.

PANPINA: Bai, hori da, hori baino ez da. Gogoratzen duzu saria eman zizutenekoa? Gogoan dituzu orduan esandakoak eta ondorengoak?

LUIS: Gogoratuko ez dut ba! (Harrotu egiten da eta imintzio esajeratuz antzezten du) Baluarten izan zen. Aretoa mukuru zegoen, jendez lepo. Ezezagun piloaren artean ospetsu mordo bat, noski. Editoreak sarrera bikaina egin zidan. Ez zuen nire dohain bakar bat ere ahaztu. Liburu bat aurkezten denean, oso garrantzitsua da diskurtsoa. Ahal dela, liburuan ez dagoena kontatu behar duzu. Liburuarekin lortu nahi baina idatzi ez zenuena, buruan duzuna baina liburuan buruan duzun eran kontatzea lortu ez duzun hori. Ulertzen? Eta jendea hunkitzea. Oso-oso inportantea da. Hunkitzea. Eta nik lortu nuen, nola gainera. Irakurtzen ari nintzela, etenak egin nituen, publikoaren aurpegiak ikusteko. Buruarekin bai egiten ez zutenek, malkoa zuten begi ertzetan zintzilik eta ahotsaren tonua ere aldatzen nuen, behin ozen, behin samur, hitzaldi poetiko-filosofiko gogoangarria izan zen, oraindik gogoan dut pasarteren bat.

(Solemnitate handiz antzezten du.)

        Memoriak erredentzioa dakar. Oroitzen duguna ezerezetik libratu dugu, ahantzitakoa abandonatu. Naturaz gaindiko begi batek dena ikusten badu, denboratik kanpo, oroitzearen eta ahaztearen arteko bereizketa epaiketa bat bihurtzen da, justiziaren irakurketa da, eta beronen arabera, oroitua izatea saria den gisa berean, ahantzia izatea zigorra da. Industrializatutako mundua, jendarte ekonomikoki garatua, iraganak izuturik, etorkizunarekiko itsu, justiziari sinesgarritasuna erauzi dion oportunismoaren menpe bizi da. Oportunismo honek oro bihurtzen du ikuskizun: natura, historia, sufrimendua, pertsonak, hondamendiak, kirola, sexua, politika.

        Jendea zutik, txalo zaparrada izugarria izan zen, ez dakit, igual hamabost minutukoa-edo? Eta noski, “beste bat, beste bat” hasi ziren denak. Ezinezkoa zirudiena lortu behar nuela pentsatu nuen. Aukera paregabea zela inork inoiz lortu ez zuena lortzeko.

PANPINA: Poesiak mundua alda dezakeela uste izan zenuen orduan ere.

LUIS: Ez da hori, baina bai, nire poemek jendea horrenbeste hunkitzen zutela ikusita...

PANPINA: Eta poesia horrenbeste jendek irakurtzen duela jakinda... iraultza!

LUIS: Nik bakarrik ez, baina poesiak jendearen sentsibilitatea alda dezakeela uste dut eta jende horrek mundua alda dezakeela.

PANPINA: Hori hainbati irakurri diot eta gezur galanta iruditzen zait, harrokeria ez esatearren.

LUIS: Ez da hori, badakit poesia ez dela nahikoa, baina...

PANPINA: Zuk nahikoa zenuen poesia, munduko saririk garrantzitsuena jasota.

LUIS: Orduan bai.

PANPINA: Orain ez?

LUIS: Ez naiz hona oporretara etorri.

PANPINA: Lesbosera joan zinenean bezala?

LUIS: Nire poemek asko lagundu zioten Aylani.

PANPINA: Eta bereek zuri? Zu baino poeta hobea zen.

LUIS: Ez nago ados, ezin dira konparatu.

PANPINA: Ez, bera gurasoek abandonatutako hamasei urteko gazte gaixo etorkizunik gabekoa zen eta zu...

LUIS: Ni, zer?

PANPINA: Ez zaitut gehiegi mindu nahi.

LUIS: Esan esan beharrekoak.

PANPINA: Gordinegiak dira zuretzat.

LUIS: Eta zuretzat?

(Isilunea.)

PANPINA: Poeta bikaina izango zen.

LUIS: Bai, baina ez zuen aukerarik izan.

PANPINA: Ez zenioten aukerarik eman.

LUIS: Genion? Nork?

8. agerraldia

(Argia zuritik ilunera. Lesboseko kanpamentuan daude. AYLAN ohean datza.)

LUIS: Egun on, Aylan.

AYLAN: Egun on.

LUIS: Zer moduz egin duzu lo?

AYLAN: Ondo.

LUIS: Hasi zenuen poemaren segida idazten ibili naiz. Amaitu beharko genukeela uste dut.

AYLAN: Nekatuta nago, nahiago dut zuk amaitzea.

LUIS: Baina nik ez dut etorkizuna zuk bezala irudikatzen, ez dakit zer sentitzen duzun.

AYLAN: Ba orduan idatzi beste gai bati buruz.

LUIS: Adibidez?

AYLAN: Heriotzari buruz.

LUIS: Zergatik nahi duzu heriotzari buruz idaztea? Zu gaztea zara, asko duzu bizitzeko.

AYLAN: Hemen ez dagoelako besterik.

LUIS: Bizitzaz idatz genezake.

AYLAN: Nekatuta nago, ez dakit zer esan.

LUIS: Ba ez dakit, bizi nahi duzula, hemendik atera nahi duzula.

AYLAN: Ama eta aitarekin egon.

LUIS: Ama eta aitarekin egon, etxera itzuli, bertako lagunekin egon…

AYLAN: Anaiekin elkartu…

LUIS: Hori ez da bizitzaz idaztea.

AYLAN: Baina hori da nahi dudana.

LUIS: Badakizu ezin duzula anaiekin elkartu.

AYLAN: Zergatik ez?

LUIS: Hilda daudelako!

AYLAN: Hain zuzen. Anaiekin elkartu nahi nuke.

LUIS: Eta ama eta aitarekin ez?

AYLAN: Bai, baina nire herrian ez dago jatekorik guztiontzat, ezin naiz itzuli.

LUIS: Oraingoz ez , baina bihar-etzi...

AYLAN: Ez didate joaten uzten.

LUIS: Eta utziko balizute? Nora joango zinateke?

(Isilunea.)

AYLAN: Oihurik entzungo ez dudan leku batera joan nahi nuke, etxe bat, jatekoa eta lana emango didaten leku batera… Amarekin eta aitarekin bizitzeko leku batera.

LUIS: Nik ezin dizut lagundu, ez dakit nolako lekua amesten duzun, zeuk idatzi beharko duzu edo deskribatu, eta ahaleginduko naiz poema bihurtzen.

AYLAN: Nolakoa da zure herria?

9. agerraldia

(Eszenatokiaren erdia ilunetan dago, beste erdia argitan. Alde ilunean dago AYLAN, argian PANPINA. Aurrez aurre daude.)

PANPINA: Zergatik ez zenion eskatu berarekin eroateko?

AYLAN: Ez nintzen ausartu.

PANPINA: Pentsatu zenuen?

AYLAN: Bai.

PANPINA: Eta zergatik ez zenion esan?! Baietz erantzungo zizun.

AYLAN: Ez dut uste.

PANPINA: Baietz erantzungo zizun, nik badakit.

AYLAN: Nik esan beharrik gabe eskatuko zidan, horren argi izan balu.

PANPINA: Baina zuk ez zenion igarri zeinen koldarra den? Ez zinen konturatu ez zizula eskatuko, zeuk eskatu behar zeniola?

AYLAN: Ez, nirekin zegoen, kanpamentuan. Hasieran ez baina gero uste izan nuen ni salbatzera etorri zela.

PANPINA: Gizon europar zuri burges bat da. Zertan uste duzu joan zela kanpamentuetara?

AYLAN: Hori ba, ni salbatzera!

PANPINA: Baita zera ere! Kristautasunaren arrasto sakonaren zama arintzeko joan zen, bere burua are gehiago zuritzera.

AYLAN: Ni ez naiz kristaua baina hurkoa laguntzea ez zait txarra iruditzen.

PANPINA: Ez da txarra edo ona den bereiztea, ezpada nahikoa ote den bereiztea. Kristauek min eman, aitortu, barkamena lortu eta berriz min emateko aukera dute eta errukia baliatzen dute horretarako baina, sakonean, klasismoa baino ez da, besteak baino gehiago direla sinesten dute. Lurrean burumakur dagoen eskaleari lau txanpon emanda doaz oporretara. Hipokrita hutsak dira.

AYLAN: Ez dakit zergatik haserretzen zaren horrenbeste. Askok hori ere ez dute egiten.

PANPINA: Besteek egiten ez dutelako norberak egiten duen apurra nahikotzat hartzea iruzurra da.

AYLAN: Ba niri bere hitzek lasaitu egiten ninduten, mina baretzen zidaten.

PANPINA: Poema ziztrin horiek?!

AYLAN: Oihuak baino nahiago.

PANPINA: Borrokatu egin behar zenuen, bizitzeko aukera galdu zenuen.

AYLAN: Nekatuta nengoen.

PANPINA: Bizitzeko aukera galdu zenuen. Handik bizirik ateratzeko aukera!

AYLAN: Eta hiltzekoa irabazi.

PANPINA: Hori ez da garaipen bat.

AYLAN: Zer ote dakizu zuk, denei kontu eske zabiltza baina zuk, zer egiten duzu zuk?

PANPINA: Isildutakoak errepikatu, ozen errepikatu, ustelaren, uherraren, zornearen kontra. Hori da nire zeregina.

AYLAN: Beltza zuritzen duzu zuk, beste ezer ez. Eta orain, utzi bakean, nekatuta nago.

(Isilunea.)

PANPINA: Utzidazu laguntzen, utzidazu zure ondora joaten.

AYLAN: Ez, nekatuta nago, zaude hor, utzi bakean.

10. agerraldia

(Argi iluna. Errefuxiatuen kanpamentua. Oihalezko etxolan.)

LUIS: Aylan, Aylan, bukatu dut poema.

AYLAN: Zorionak.

LUIS: Tira, altxa zaitez ohetik, barruko oihu horiek desagerraraziko dizkizu poemak honek.

AYLAN: Hori ezinezkoa da.

LUIS: Altxa zaitez, ikusiko duzu.

AYLAN: Oso nekatuta nago, lo egin nahi dut.

LUIS: Mesedez, hau oso garrantzitsua da niretzat.

AYLAN: Oso nekatuta nago, lo egin nahi dut.

LUIS: Ondo da, ez altxa, berdin irakurriko dizut.

(LUISek poema irakurtzen dio. AYLAN berari begira dago.)

Iritsiko balitzaizu belarraren azpitik,

zure gorputza bezain gazte,

heriotza baino deserriago,

lagunen ahots iheskor eta argia,

agian pentsatuko duzu herrimin ilunez,

zure bizitza ahazteko modukoa dela.

Agian oroituko dituzu elkarrekin

bizitako egunak,

lan eta oinaze soraioetan,

astiro-astiro itzaltzen, malenkoniaz,

antzinako zure baserriko sutondoko sugarren antzera,

euria teilatuetan legez.

Akaso zure herriko landak gogoratuko dituzu,

moxalak galapan,

eguzkiaren argia harresietan,

alde bat itzaletan duen dorre grisa,

gaueko estrata galduetan

eskutik oratuta bidea erakusten dizuna.

Igual gogoratuko duzu horren azkar joan zaizun gaztaroan,

lagunekin, loretan, gerratik urrun,

itsasoa zeharkatu zenuen eguna.

Orduan larrialdiak laprast egiten zizuen

eta itsaso goibelak barre, ahantziz

heriotzara ekarriko zintuela,

deserri labur baten ondoren.

Nik zurekin emango nituzkeen

kanpamentuko ordu gogor haiek.

Zure begi bakartiak

heriotzaren irudi bortitzaren aurrean.

Ez zenuen Jainkoaren amets hori onartu.

Zure gorputza hauskorra bazen ere,

zure arima kementsua zen.

Trago luze bakarrean edan zenuen

egokitu zizuten heriotza,

egundo atzera begiratu barik,

borrokan ari denaren antzera.

Axolagabetasun itzelak estaltzen zintuen

belarrak estali zintuenerako.

Neuk egingo dut negar zure ordez.

Ez nuen nahi zure heriotza

ostikoz bidaltzen den txakurra legez baztertu.

Eta, era berean, alferrik imajinatuko dut

zure gorputza hazten, aratz eta heldugabe,

aurrean ditudan zure lagunenak legez,

hemen, bizi-bizi, Greziako landa hauetako

aire zurian zehar.

Burua jiratu zenuen etxolako oihalerantz,

desio duena erakusteko lotsatzen den

haurraren keinua eginez,

eta betiko itzal luzeak estali zintuen.

Lo sakon-sakonean zauden arren, entzuidazu:

Zurekin egon nahi dut; ez zaude bakarrik.

(AYLANek LUISi atzea ematen dio eta hil egiten da.)

11. agerraldia

(Ilunetik argira. Ospitale psikiatrikoko gelan.)

PANPINA: Goazen hemendik, ez dut besterik esateko.

LUIS: Bai, goazen, nahikoa entzun dut.

(LUIS, bere trepeta guztiak batu, PANPINA barne, maletan sartu eta gelatik irteteko atera doa. Atea zabaltzen ahalegintzen da baina ezin du, ez du zabaltzea lortzen. Atea kolpatzen du behin eta berriz, baina barrutik itxita dago. Argiak itzaltzen dira.)

OHARRAK

6. agerraldiko ipuina inuit herriari ikasitako ipuina da. Koldo Izagirrek ekarri zuen euskarara Nabar izeneko hartz arre batek umeei gauero belarrira konta ziezaien.

10. agerraldiko poemari buruz: Bernardo Atxagaren Markak. Gernika 1937 liburuan (Pamiela, 2007) irakurri nuen pasarte honek barruak inarrosi zizkidan. Atxagaren liburuan poema bere horretan dago, espainolez. Itzulpena neurea da. “ (...) Gernikaren bonbardaketak sekulako zirrara eragin zuen, eta Bilbok eta beste hiri batzuek zori bera izango zutela uste izan zuten askok. Giro horretan onartu zuen Ingalaterrak garaiko Euzko Jaurlaritzaren eskaria, eta 3.000 umetatik gora Southamptonerantz abiatu ziren Habana itsasontzian. North Stonehameko kanpamentuan kokatu zituzten. 1938ko udaberria da. North Stonehameko kanpamentutik gertu, Luis Cernuda idazten eta zuzenketak egiten ari da landetxe batean. Habanan heldutako ume euskaldunez arduratzen diren erakundeei laguntza eskaintzen ari zaie azkenaldian, batik bat difficult boys direlakoak zainduz:

‘ (…) hamalau, hamabost eta are hamasei urteko mutilak, Bilbon pasatutako azken asteetan lubakiak eraikitzen ibiliak, gerrako laguntza-zerbitzuetan parte hartutakoak, fabrika eta tailerretan aitaren tokia bete zutenak eta amak zein anai-arrebak aireko bonbardaketetan hiltzen ikusi zituztenak…’.

Cernuda ardura osoz lotu zitzaion lanari, baina utzi beharra izan zuen umeen sufrimenduarekin gehiegi identifikatzen zelako. Haietako bat leuzemiaz hil zenean piztu zitzaion krisia. Azken uneetan, umeak ondoan egoteko eta poema bat errezitatzeko eskatu zion Cernudari. Poema bukatuta, hiltzera zihoala adierazi zion umeak: horma aldera jiratu eta, halaxe gertatu zen, hil egin zen. Trantze zinez gogor horren emaitza izan zen Elegía a un muchacho vasco muerto en Inglaterra, gerora Niño muerto legez ezagunagoa.”

BESAULKIAK

Eskerrik asko Ander Lipusi eta

Abarka antzerki taldeko kide guztiei.

Asko ere asko irakatsi zenidaten

Besaulkiak antzezlana Markina-Xemeinen estreinatu zen 2017ko ekainaren 10ean, Abarka antzerki taldearen eskutik.

Lantaldea

Zuzendaria: Ander Lipus.

Idazketa: Gotzon Barandiaran.

Espazio eszenikoa: Amaia Garate.

Argiztapena: Arantza Flores.

Musika eta irudia: Mikel Unamunzaga.

Ekoizpena: Abarka antzerki taldea.

Pertsonaiak eta aktoreak

DOLORES: Lur Epelde.

NAHIKARI: Nerea Foruria.

SEMEA: Luis Egurrola.

ALKATEA: Ruben Markina.

AGUAZILA: Gilen Santiso.

MOZKIN: Luis Egurrola.

TOGETHERKISSINGEKO KAZETARIA: Rakel Anitua.

IDAZKARIA: Amalia Martin.

HASB-EKO BURUA: Rakel Anitua.

AUZOKIDE 1: Rakel Anitua.

AUZOKIDE 2: Amalia Martin.

AUZOKIDE 3: Nagore Leon.

AUZOKIDE 4: Luis Egurrola.

GRISAK: Aktoreen korua.

Dramaturgia baterako balizko ideia: 2036. urtea da. Estatuak erabakia hartu du. Jesarleku mota oro desagerrarazi eta herritar guztiek besaulki berdina, estandar bat, erostea aginduko du.

Bide ertzean jesarlekuak aiduru

minez ditu oinak bidaiariak

aulkiek berezko dituzte atsedenaren sariak

besaulkiak etxegabetu ezinik

eman du amore egiak

Bidearen hegietan zain dago kadira

bidaiaria limurtzea du xede

eskaintzen dizkio lizun bezain trebe

ez dezan egin berriz ahaleginik,

altzo, epel, bake eta fede

Bide bazterrak bizkarroiez mukuru

pausoa neurtzen dabil bidaztia

aulkiak aholku “erdu, hartuizu astia”

nekearen izerdiz gogoa baduzu husturik

beteko zaizu berriz nire magalean saskia

Liluragarria da zinez aulkien distira

orok merezi du lanaren osteko atsedena

kasu, ostera, sakona da loaren eztena

esertzen bazara aginduetara makurturik

heriok ohartu orduko jango dizu barrena.

1. agerraldia

(GRISez jantzitako aktoreen koruak aulkiak kokatuko ditu oholtzan.)

AGUAZILA: Entzun, Artekaleko herritarrok, entzun ondo. Herri honetako udalbatzak, zeina denok dakigunez herriko jakintsuenek osatzen duten eta, beraz, esaten dutena betetzeko modukoa den, agindu didate zuei jakinarazteko entzun dutela, antza, Estatuaren edo Osasunaren Mundu Erakundearen ikerketa bateko emaitzek diotenez, G8a osatzen duten munduko estatu aberatsenetako mandatariek, munduko biztanleon ongizatea arriskuan egon daitekeela-eta, eskatu ei zieten ez dakit zelango ikerketa bateko emaitzen arabera, jarlekuek, hau da, aulkiek, jesarlekuek, ipurdia sostengatzeko gailuek, ba, antza, diotenez, kalte egiten diote bizkarrezurrari, horregatik hirukoiztu ei da horrenbeste hernia dituztenen kopurua, nik ez dakit ziur, eta udalekoek, zuei hau esateko agindu didatenek, zehaztu didate zuei esateko oraindik ez dutela jakinarazpen ofizialik jaso eta, jakinarazpen ofizialik ez badago, ez dela existitzen. Benetakoa izateko, jakinarazpen ofiziala behar du. Bestela ezin da izan. Ba ze, klaro, jakinarazpen ofizial barik edozeinek esan lezake edozer eta horrek ez du balio. Baina zuek egon lasai, horixe argitzeko baino ez da izan. Laster izango ditugu albiste berriak. Egun ona pasa eta segi orain arte legez ederto bizitzen. Artekalen, 2036ko ekainaren 10ean.

AUZOKIDE 1: Barkatu, ez dakit ondo ulertu dizudan, zer esan duzu?

AGUAZILA: Ejem, herrikide maite hori, badakizu jakin udalaren bandoak ez direla birritan esaten. Behin esaten dira, behin baino ez. Beharrezko informazioa Udalaren webgunean zein Twitter, Facebook, Instagram, edo Togetherkissing kontuetan aurki zenezake, Udalapp aplikazioa zure mugikorrera deskargatu, “Denokgarabat” Whatsapp taldera gehitu edo udaleko iragarki taulan goizeko 08:00etatik 08:12ra ikusgai dagoen Aldizkari Ofizialean kontsultatu.

AUZOKIDE 1: Bai, badakit, baina zer esan duzu esan duela udalak Osasunaren Mundu Erakundeak agindu duela, G8koei kasu egiteko?

AUZOKIDE 2: Ez, esan du, udalekoek G8koei eskatu dietela Osasunaren Mundu Erakundekoei agintzeko aulkiei buruzko ikerketa bat egin dezaten. Eta ni ados nago. Uste dut ezin dugula edozein aulki onartu.

AUZOKIDE 1: Zer? Gure etxeko jesarlekuak, umetatik ditugunak, gugaz horrenbeste ordu eman dituztenak, bota egin behar ditugula?

AUZOKIDE 2: Horixe.

AUZOKIDE 1: Bota? Nora bota? Zergatik bota?

AUZOKIDE 2: Txarto eginda dagozelako.

AUZOKIDE 3: Zer gertatzen da hemen?

AUZOKIDE 2: Pregoilaria etorri da esateko, antza, laster barru, besaulki berri bana oparituko digutela eta zaharrak albait arinen garbigunera botatzeko.

AUZOKIDE 3: Ze ordutan etorriko dira bila?

AUZOKIDE 1: Zeinen bila. Zein atxilotu behar dute ba!

AUZOKIDE 2: Norberak eroan behar dituela ulertu diot nik.

AUZOKIDE 3: A, Borondatezko Zerbitzu Publikoaren planaren ekintzetako bat izango da, orduan.

AUZOKIDE 2: Hori da, horixe bera esan du pregoilariak.

AUZOKIDE 3: Ze ona den Borondatezko Zerbitzu Publikoaren plana, joder, ze ona.

AUZOKIDE 2: Ba nik plan horregaz zalantzak ditut. Borondatezkoa eta publikoa ez dut uste uztartzekoak direnik.

AUZOKIDE 3: Ezagutzen duzu konpartibismoaren teoria? Publikoak konpartitzea eskatzen du eta konpartitzea borondatezkoa da beti eta, ondorioz, zerbitzu bat.

AUZOKIDE 2: Konpartitzeak borondatezkoa izan behar du, noski, ezin delako inor konpartitzera derrigortu.

AUZOKIDE 3: Horixe ba, horregatik gura dute gure jesarleku zaharrak bota eta denok berdina erostea, konpartitzeko.

AUZOKIDE 1: Orduan zer, gure etxeko aulki guztiak derrigorrez bota egin behar ditugu edo borondatezkoa da oraindik?

AUZOKIDE 2: Ez diozu entzun pregoilariari? Derrigorra dela, derrigorra!

AUZOKIDE 1: Ez, berba hori ez du esan.

AUZOKIDE 2: Esango ez zuen ba! Nik garbi-garbi entzun diot: de-rri-go-rra!

AUZOKIDE 1: Derrigorra ordez Ezinbestekoa izango balitz.

AUZOKIDE 3: Ez horixe! Alde makala dago ba Derrigorra izan edo Ezinbestekoa izan.

AUZOKIDE 2: Ez ba, Derrigorra rusoek erabiltzen dute eta Ezinbestekoa moroek. Konparatuko dituzu ruso bat eta moro bat!

AUZOKIDE 1: Amari deitu behar diot. Ama, entzun duzu jesarlekuena? Bai, zaharrak bota eta denontzako berri bat egingo dute. Derrigorra den? (Bere kolkorako) Holangorik, oraintxe enteratu naiz gure ama rusoa dela! Ama, zergatik ez didazu inoiz esan rusoa zarela? Zergatik diotsudan? Auzokide batek esan digulako Derrigorra berba rusoek baino ez dutela erabiltzen.

AUZOKIDE 2: Et, et, et, nik ez dut hori esan, nik esan dut Derrigorra berbaren R bikoitz horrek ETB Minus 1en ematen dituzten errusiarren pelikuletako aktoreak dakarzkidala akordura, ez besterik.

AUZOKIDE 1: Hori noiz esan duzu, gure amagaz berbetan nabilela? Ama, itxaron, asuntoa zehaztu egin behar dugu-eta. Bueno, gero deituko dizut. Derrigorra erabiltzen duena beti da rusoa edo izan daiteke batzuetan rusoa eta beste batzuetan ez.

AUZOKIDE 2: Horixe ez dakit nik.

AUZOKIDE 3: Nik hori, badaezpada, Borondatezko Zerbitzu Publikoaren Planeko teknikariren bati galdetuko nioke.

AUZOKIDE 2: Egizu hori eta kontatuko diguzu. Nik lanera joan behar dut, bosgarren erreleboa dut gaur eta berandu nabil. Gero arte.

AUZOKIDE 3: Bai, gero arte.

AUZOKIDE 1: Agur ba.

2. agerraldia

(Pregoilariak deia jaso du. Alkatea da. Telefonotik ari dira. 2036an deiak ez dira entzuten, ikusi egiten dira. Elkarrizketa telefonoskype bidezkoa da, alegia, elkar ikusten dute pantailaren bitartez.)

AGUAZILA: Bai, alkate jauna, esan.

ALKATEA: Zabaldu duzu pregoia? Zenbatek entzun dizute? Zelan erantzun dute? Zenbat denbora behar izan duzu? Txostena behar dut. Ordubete barru nire bulegoan.

AGUAZILA: Jende asko egon da, jauna, hiru lagun izan ditut entzuten. Batek zalantzak besterik ez ditu izan, beste batek…

ALKATEA: Ez nazazu aspertu. Txostenean idatzi dena. Zatoz ordubete barru nire bulegora.

AGUAZILA: Bai, jauna.

3. agerraldia

(GRISek jarlekuak ilaran jarriko dituzte. Arrandegiko ilaran. Edozein dendatan erosteko ilaran egon behar dute herritarrek.)

AUZOKIDE 3: Egun on, azkena?

AUZOKIDE 2: Zeu, noski. Zein bestela!

AUZOKIDE 3: Antzinako ohiturak ez galtzearren diot.

AUZOKIDE 2: Antzinakoak? Zer zentzu du ilara batean azkena nor izango den galdetzeak, ba! Ebidentea da azkena iristen dena dela azkena.

AUZOKIDE 3: Bai, baina gu umeak ginenean ez zegoen ilararik, arraina momentuan aukeratzen zenuen eta…

AUZOKIDE 1: Arraina momentuan erosi?

AUZOKIDE 4: Bai, nik hori entzunda daukat etxean, aspaldi-aspaldian zeuk aukeratzen zenuela zein arrain erosi eta gainera egunean bertan.

AUZOKIDE 2: Hala! Zer neandertal klase ziren ba?!

AUZOKIDE 1: Eta zelan aukeratzen zen arraina? Denak berdinak dira-eta.

AUZOKIDE 4: Nik etxean entzunda daukat orduan arrain klase asko zegoela, batzuk zuriak eta besteak urdinak.

AUZOKIDE 1: Bai, eta beste batzuk arrosak, ez?

AMONA (LUR): Izokinak ziren arrosak.

AUZOKIDE 4: Ba nik gurago dut oraingoa. Telefonotik eskatu, etorri, ordenadronetik pasa eta dagokiguna jan. Kito. Ardurarik batere ez. Eskerrak Borondatezko Zerbitzu Publikoaren Planari.

AUZOKIDE 3: Eskerrak Planari. Entzungo zenuten gaurko pregoia, ezta?

AUZOKIDE 4: Nik ez, zer ba, zer esan du pregoilariak? Togetherkissingen egongo da, ezta?

AUZOKIDE 3: Bihartik aurrera debekatuta egongo dela orain arte erabili ditugun aulki eta jesarlekuetan esertzea. Gaur iluntzean kamioi bat pasatuko dela Artekaletik eta ateratzeko jarleku guztiak plazara.

AUZOKIDE 4: Zer ordutan? Nik korriking daukat 18:00etatik 20:00etara.

AUZOKIDE 2: Ziur 20:15ean dela.

AMONA: Eta non jesarriko gara bihartik aurrera?

AUZOKIDE 3: Denontzako besaulki ultramoderno berezi bat sortu ei dute, gutxienez hamaika orduko loa eragingo diguna.

AUZOKIDE 2: Toma!

AMONA: Agur, banoa.

AUZOKIDE 2: Ei, Dolores, nora zoaz, ezin duzu ilara utzi!

DENEK BATERA: Dolores!!

AUZOKIDE 3: Ba ez deritzot batere ondo, denok gauza bera egingo bagenu, hau kaosa litzateke. Ilarak ezin dira edozelan utzi! Protesta idatziz bidaliko diot Borondatezko Zerbitzu Publikoko arduradunari!

AUZOKIDE 4: Agian komunerako larria izango du. Niri behin gertatu zitzaidan, ezin eutsi, ezin eutsi eta ilara utzita karraderan joan behar izan nuen.

AUZOKIDE 3: Bueno, baina gero hori justifikatuko zenuen, ezta?

AUZOKIDE 4: Bai noski, zer uste duzu, ez dakidala Togetherkissing erabiltzen, ala?

AMONA: Berdin dit salatzen banauzue ere.

AUZOKIDE 2: Salatu, zer da salatu?

AUZOKIDE 3: Nik, badaezpada, arraina jaso, etxera joan eta jesarleku guztiak aterako ditut.

AUZOKIDE 1: Eta non utziko dituzu?

AUZOKIDE 3 (NAGORE): Ba, plazan bertan, baina Borondatezko Zerbitzu Publikoaren Planeko teknikariari deitu eta esango diot Artekaleko guztiok plazara aterako ditugula jesarlekuak.

(Ilaran dagoen lehenak jaso du bere arraina eta badoa. Pauso bat aurrera ematen dute guztiek.)

4. agerraldia

(Alkatearen bulegoa.)

AGUAZILA: Bere gorentasuna.

ALKATEA: Txostena?

AGUAZILA: Hemen duzu, jauna.

ALKATEA: Ez duzu usteko irakurriko dudanik, ezta? Laburtu egidazu.

AGUAZILA: Orrialde bakarrekoa da, jauna.

ALKATEA: Zer?

AGUAZILA: Bai, jauna. Berorrek esandakoa esan dut. Ia auzo guztiak entzun du. Galderaren bat egin du auzokide batek baina…

ALKATEA (esaldia amaitu aurretik): Galdera? Auzokide batek? Zehaztu hori.

AGUAZILA: Artekaleko plazako pregoilekuan pregoia tente eta ozen lau haizetara zabaldu ostean, auzokide batek, pregoiaren bitartez zabaldutako mezuari buruzko galdera bat luzatu dit. Pregoia horren argia izan dela aintzat hartuz, baliteke auzokideak ulermen arazoak izatea, edota Munduko Osasun Erakundearen patologien zerrendako gaixotasuna izatea, hain zuzen ere, automisofobia.

ALKATEA: Automisofobia?

AGUAZILA: Hori da, alkate jauna, Artekaleko auzokideak gaurko bandoari buruzko zalantzak ditu, automisofobiaren eraginez.

ALKATEA: Zehaztu hori.

AGUAZILA: Mozkin jaunari deituko diot.

ALKATEA: Nor da Mozkin jauna?

AGUAZILA: Berak esango dizu.

ALKATEA: Oposizioak ez du ezer jakin behar.

AGUAZILA: Jauna, zuk ez duzu oposiziorik.

MOZKIN: Jaun hori, Andoni Mozkin nauzu, Mozkin SL enpresako burua.

ALKATEA: Ez dut sekula izen hori entzun. Zehaztu.

MOZKIN: Besaulki berriak banatuko dituen enpresako burua nauzu, jauna.

ALKATEA: Zer dakizu automisofobiaz?

AGUAZILA: Neuk erantzungo dizut, jauna. Duela lau legealdi hasi ginen herriko ur-biltegietan automisofobia eragiteko AMFa botatzen.

ALKATEA: AMFa? Zehaztu hori.

AGUAZILA: AMFa kolore eta zapore bako antsiolitiko mota bat da, baina euforia sortu beharrean, intseguritatea sortzen du, norbere burua zakar-poltsa nardagarri baten pareko sentitzeraino. Guk merkatu beltzean erosi genuen, besteak beste, Mozkin jaunaren ekarpen ekonomiko ezinbestekoari esker.

MOZKIN: Eta emaitzak ematen ari da, bistan denez. Artekaleko biztanleak dira AMFa probatu duten lehen europarrak. Oso pozik gaude emaitzekin eta, zuei esker, laster AMFa Europa osoan komertzializatuko dugu.

ALKATEA: Horregatik agindu zigun Alderdiak aspaldi txorrotako urik ez edateko.

AGUAZILA: Hain zuzen. Urteotan guztiotan bereziki Artekaleko auzokideen jarrera aldaketak aztertu ditugu. Ondorioek arrazoia eman digute.

MOZKIN: Urteetako lanaren emaitza jasotzeko ordua da eta zu izango zara, alkate jauna, garaipenaren loriak jasoko dituena. Zorionak.

AGUAZILA: Ekarri orain. (Atzamarra belarrian. Aktore batek xanpaina dakar) Ospa dezagun garaipena, jaunok. Automisofobiaren alde! Hamaika orduko loa bermatuko digun besaulkiaren alde!

MOZKIN: Topa! Automisofobiaren alde! Gora AMFa!

AGUAZILA: Gora!

ALKATEA: Osasuna!

AGUAZILA: Osasun… eza, jauna, osasuneza, zehatz esanda, jajaja.

(MOZKINek barre dagi, ALKATEAk ere bai, baina behartua, txistea ulertu ez, baina ulertu balu bezala itxura eginez.)

5. agerraldia

(GRISek jarlekuak aztertuko dituzte, neurriak hartu, argazkiak egin.)

DOLORES: Giltzak aldean dituzu?

NAHIKARI: Eta autoa garajean, zuk agindu legez. Zer egin behar dugu ba, amama?

DOLORES: Jarleku hauek autoan sartu eta zuen amaren baserriko ganbaran ezkutatu behar ditugu.

NAHIKARI: Jarleku zaharrok ezkutatu? Sutarako baino ez dute balio-eta!

DOLORES: Jarleku hauek gure arbasoenak dira, zumitzez eta egurrez egindakoak. Justu-justu atseden apur bat hartzeko eginda daude, lorik ez hartzeko. Baserriko lanak gogorrak ziren eta gehiegi deskantsatuz gero ezin azienda ganoraz gobernatu!

NAHIKARI: Duela zenbat mendetako kontuez ari zara, baina!

DOLORES: Duela berrogeita hamar urteko kontuez ari naiz, marijakintsu! Gainera, ez duzu gaurko pregoia entzun? Lanean egongo ez zaretenean etxean lo egoteko besaulkiak erostera derrigortu behar zaituztete. Ez zara enteratu? Non bizi zarete gazteok?

NAHIKARI: Munduari zabalik, amama, munduko biztanleak, mundua du sorterri.

DOLORES: Pantaila txerri hori duzue mundua eta auzoa ikusi ere ez duzue egiten!

NAHIKARI: Bihar iragana da amama, gu etzi bizi gara, Euskal Herrian baina Los Angelesen, Sidneyn, Hong Kongen.

DOLORES: Batu jarlekuok eta goazen. Eta isilik, ez gaitu inork sumatu behar. Eta itzali geolokalizatzailea.

NAHIKARI: Geolokalizatzailea itzali? Non nagoen ez badakite susmo txarra hartuko diote. Amama, legez kanpoko ezer ez dugu egingo, ezta?

DOLORES: Jarlekuok zuen baserriko ganbarara eroatea delitua ez bada, ez.

NAHIKARI: Ezkutatzeko esan didazu lehen, eta orain, geolokalizatzailea itzaltzeko. Beldurtzen hasita nago.

DOLORES: Izuak hartuko zaitu kasurik egiten ez badidazu. Horrenbeste eskatzea da lau aulki tutu auto batean sartzea?

NAHIKARI: Horrela aztoratzeko, bai, antza.

(DOLORESen semea sartu da.)

SEMEA: Zer duzue, zergatik ari zarete matrakan?

NAHIKARI: Amamak lau jarleku amaren baserriko ganbaran ezkutatu nahi ditu.

SEMEA: Entzun duzu pregoilaria, ezta, ama? Jarleku guztiak plazara eroateko agindua eman du udalak eta guk agindua bete egingo dugu.

DOLORES: Beti egin duzun legez.

SEMEA: Bai, horregatik baititugu etxea eta autoa, legeak agindutakoa bete dugulako, horregatik duzu zeuk ere aterpea gauero. Utzi jarlekuok berton. Neuk eroango ditut plazara.

DOLORES: Etxe hau nirea da eta hemen neuk agintzen dut. Nahikari, bildu itzazu eta goazen garajera kakati honi makuluagaz burua apurtu baino lehen.

SEMEA: Baina ama, harrapatzen bagaituzte, dena kenduko digute!

DOLORES: Aspaldi zaudete zuek ezer barik, kakati odolbakook! Ura darabilzue zainetan, zuek, ura!

SEMEA: Ez zara zure buruaren jabe, ama. Ezin dut nire familia arriskuan jarri. Udaltzainei deituko diet.

(Atzamarra belarrira eroateko keinua egiten du.)

NAHIKARI: Geldi, aita, amamak burua bere lekuan du. Lau jarleku baino ez dira, zer egingo digute lau jarleku ezkutatzeagatik? Gainera, nor etorriko da gure amaren baserrira? Urteak dira-eta, urik ere bideratzen ez digutela!

SEMEA: Ni banoa, ez dut ezer jakin nahi.

DOLORES: Zoaz, bai, koldar hori! Zoaz arrautzak epeltzera!

6. agerraldia

(Udaletxean ALKATEA, PRENTSA-ARDURADUNA eta MOZKIN. AGUAZILA sartu da alkatearen bulegoan.)

AGUAZILA: Alkate jauna, erabiltzaile batek geolokalizazioa ezgaitu du.

ALKATEA: Nor ausartu da!

AGUAZILA: Oraingoz Artekaleko erabiltzailea dela baino ez dakigu. Baliteke gure fitxategian ez dagoen bat izatea, gazteren bat.

MOZKIN: Zoazte, urrundu eta galdu baino lehen. Galdekatu, atxilotu, erauziozue egia.

ALKATEA: Bai, zoazte, urrundu eta galdu baino lehen. Galdekatu, atxilotu, erauziozue egia. Ordubete barru txostena behar dut.

MOZKIN: Delitu larria da hori, Togetherkissingekoak ere ohartarazi beharko ditugu.

AGUAZILA: Jakitun daude, jauna. Protokoloa da. Atxiloketa zuzenean Periscope bidez zabalduko dugu Twitterren eta hortik Togetherkissing eta “Denokgarabat” Whatsapp taldeko erabiltzaile guztiek jasoko dute abisua.

MOZKIN: Zoazte ba, ez denborarik galdu. Ahalegindu zaitezte besaulki berrien albisteak eragindakoa den edo ez ikertzen. Oker ez banago, urteak dira herri honetako biztanle batek geolokalizatzailea itzaltzen ez duela. Nire datuen arabera, berrogei bat urte.

AGUAZILA: Albait arinen baieztatuko dugu datu hori, Mozkin jauna.

MOZKIN: Eskerrik asko. Baina zoazte, urrunegi ihes egingo dizue bestela.

ALKATEA: Zoazte, bai, ez denborarik galdu. A! Eta oposizioak ez du ezer jakin behar.

AGUAZILA: Jauna, zuk ez duzu oposiziorik.

7. agerraldia

(Artekale auzoko plaza. AUZOKIDEAK jarlekuak plazara eroaten hasi dira.)

AUZOKIDE 1: Ez nuen gogoan jarleku hauek horrenbeste pisatzen zutenik.

AUZOKIDE 2: Zenbat urte dituzte?

AUZOKIDE 3: Zer ardura dio ba?

AUZOKIDE 2: Gure amamari entzun nion behinola, jarlekuak gero eta zaharragoak izan, gero eta astunagoak direla.

AUZOKIDE 3: Bai, urteen zamagatik, ezta?

AUZOKIDE 2: Gure ezintasunen zamagatik dela zioen berak. Jesartzen garen bakoitzean jarlekuek gure etsipenaren zama jasaten dutela.

AUZOKIDE 3: Eta pozik jesarriz gero?

AUZOKIDE 2: Horixe ez dakit. Ni, pozik nagoenean, ez naiz jesartzen, zutik egoten naiz.

AUZOKIDE 3: Ba ni besaulkian nagoenean egoten naiz pozik, orduan bai! Badakizu zer den hori? Munduan gertatzen dena gertatzen dela, telebistan edozer ikusten, ezelango ardura barik… niretzat hori da plazerik handiena!

AUZOKIDE 2: Klaro, zure besaulkia hankak luzatzeko hori duenetakoa da, ezta?

AUZOKIDE 1: Zureak ez, ala? Zer besaulki klase da, ba?!

AUZOKIDE 2: Gure amari oparitutakoa.

AUZOKIDE 3: XX. mendekoa, seguru! Horrelakoekin ez dago erabat bizitzerik, neska! Ganoraz bizitzeko, hanka luzatzeko besaulkia behar da, hankak luzatzekoa!

AUZOKIDE 2: Ez inori esan, baina uste dut, gaur egun, oraindik, ezberdintasun sozial handia dagoela besaulki bat edo beste ditugunon artean.

AUZOKIDE 1: Zoaz Errebalera, zoaz eta galdetu gizajo haiei non jesartzen diren! Larri-larri, beso bako aulkietan!

AUZOKIDE 3: Ezta? Neuk ere horixe pentsatzen dut, zer esanik ez Gorengokalekoak ezagututa. Gauetan, loak hartzeko, Gorengokalen bizi naizela imajinatzen dut. Etxera sartu orduko, mugikorretik pizten dudala besaulkia eta bertan etzaten naizenean hogeita bi graduko tenperatura duela eta beste botoi bati emanda ezkerrean bandeja bete hanburgesa eta patata frijitu agertzen zaizkidala eta eskuinean bi litro Coca-Cola. Buaaa!

AUZOKIDE 1: Eta zelangoa da besaulkia? Larruzkoa izango da, ez?

AUZOKIDE 3: Bai, gehienetan larru beltz distirant horietakoa da… baina inoiz imajinatu dut flanelazkoa ere.

AUZOKIDE 1: Flanelazkoa Gorengokalen?

AUZOKIDE 3: Baina estanpatua, eta, gainera, negurako, hotz handi-handiak dagozenerako.

AUZOKIDE 2: Besaulkiak berak berogailua duela ez duzu esan ba?!

AUZOKIDE 3: Bai, baina gure amari ezkondu zenean oparitu zizkioten flanelazko izarekin akordatzen naiz eta…

AUZOKIDE 1: Noizko sineskeriak dira horiek baina! Jarlekuak baino ez dira, ipurdiak lo-kuluxka egiteko sehaskak! Emango dizkiguten berriek ere horrexetarako baino ez dute balioko.

AUZOKIDE 2: Eman? Oparitu egingo dizkigute?

AUZOKIDE 3: Hori esan zuen pregoilariak, ezta?

AUZOKIDE 2 (AMALIA): Nork oparitu, udalak? Pitzatuta zaudete, ala? Udalak ez digu ezer oparituko.

AUZOKIDE 3 (NAGORE): Zaude isilik!

(Orduan alarma baten zaratotsa entzuten da. MOZKIN, AGUAZILA eta BI POLIZIA agertzen dira. AUZOKIDE 2ren gainera salto egin, lurrera bota eta atxilotu egingo dute.)

8. agerraldia

AGUAZILA: Geldi, atxilotuta zaude. Entzuteko eskubidea duzu, ez berba egitekoa. Agintearen aurkako iritzi eta susmo okerra zabaldu izana eta ondorioz agintari publikoen aurkako herra eta ondorioz ekintza terroristak iradokitzea leporatzen dizugu. Ez duzu abokatuaren beharrik. Zureak egin du eta badakizu.

(Esaldien tarteetan Togetherkissingekoen kamerei begiratzen die. Dena hurretik grabatzen ari dira. Lekukoen testigantzak ere nahi dituzte.)

TOGETHERKISSINGEKO KAZETARIA: Noiztik susmatzen zenuen zuen auzokideak terroristak entrenatzen zituela?

AUZOKIDE 3: Harrituta nago, ez nuen horrelakorik espero. Urteetan gara auzokide, eta ez nuen sekula pentsatuko terroristak entrenatzen zituenik. Tira, egia esan, gutxitan ikusi dut jesarrita eta inoiz pentsatu izan dut bere janzkera hori ez zela ohikoa gurean eta lantzean txistukatzen zituen doinuek ere… ea! doinu horiek… Eta egun batean gogoratzen dut arrandegiko ilaran zerbait esan zuela berak gurago izango lukeela arraina berak aukeratu. Bai, nik beti susmatu izan dut ez zela parte onekoa.

TOGETHERKISSINGEKO KAZETARIA: Horra, jaun-andreok, atxilotua inork baino hobeto ezagutzen zuen lagun minaren aitortza. Zorionez, gure segurtasun indarrek, beste behin ere, milaka lagunen heriotza ekidin dute. Aran Larrea, Togetherkissing.

9. agerraldia

(DOLORES eta NAHIKARI justu plazako atxiloketa gertatzen ari dela ateratzen dira autoa gordeta duten garajerantz.)

DOLORES: Ez begiratu, oratu egidazu besotik eta goazen garajeraino astiro-astiro.

NAHIKARI: Polizia horrek ezagutu egingo nau, auzokoa da.

DOLORES: Hori auzokoa? Noiztik?

NAHIKARI: Izango dira hamar bat urte etorri zela.

DOLORES: Eta zer da, ikusezina? Aurpegia ez zait ezertatik ezaguna egiten.

NAHIKARI: Polizia da, amama, herritarrok debekatua dugu poliziekin harremantzea, ez zenekien?

DOLORES: Orduan zertarako demontre bizi dira gure artean?

NAHIKARI: Zertarako izango da ba!

DOLORES: Nik ere gorroto ditut poliziak, baina are gehiago gorroto dut inork ezer debekatzea. Ikusiko duzu. Egun on! Zer, betiko legez, lanean fin-fin, ezta?

MOZKIN: Egun on, andrea. Bai, gu beti herritarron segurtasunaren alde, badakizu.

DOLORES: Gogor egin, mereziko du-eta.

MOZKIN: Nahi duzu erakustaldi bat egitea?

NAHIKARI: Eskerrik asko, baina denboraz estu gabiltza.

MOZKIN: Bost minutu ere ez dira izango, lasai. Ea, ba, horrelako susmagarri errudun bat atxilotzen dugunean, lehen-lehenik, ezkerreko besoa leporaino bihurritzen diogu, egiten duen aienearen arabera gehiago edo gutxiago. (ATXILOTUA aieneka hasten da, gogor) Honek esan gura du min nahikoa duela. Ba, min nahikoa duela ziurtatu ostean, lurrera botatzen dugu eta pistola elektromagnetikoaren hiru deskarga ematen dizkiogu, bat… (ATXILOTUAk aiene) bi… (ATXILOTUAk aiene) eta hiru… (ATXILOTUAk aiene eta konortea galdu) Hara, listo, mantso-mantso kartzelara sartzeko prest.

DOLORES: Zuek bai, zuek! Lo trankil egingo ez dugu ba, zuek zaintzen gaituzuela jakinda! Eskerrik asko erakustaldiagatik, jauna.

MOZKIN: Zuen esanetara, andrea. Nahi duzunera arte.

NAHIKARI: Bagoaz, orduan, agur, eskerrik asko.

AGUAZILA (mugikorrean abisua jasotzen du eta MOZKINi belarrira): Jauna, geolokalizazioa ezgaitu duen susmagarria da.

MOZKIN: Zer diozu baina!?

(AGUAZILAk mugikorra erakusten dio, bertan ageri da NAHIKARIREN fitxa poliziala eta, honek baieztatzen duenez, NAHIKARI da mugikorrari geolokalizazioa ezgaitu diona.)

AGUAZILA: Begira, jauna!

MOZKIN: Heldu horri, itxi bidea, ez dezala alde egin!

(AUZOKIDE 2 lurrean botata utzita doaz DOLORES eta NAHIKARI atxilotzera.)

10. agerraldia

(AGUAZILAk POLIZIek DOLORES eta NAHIKARI inguratu eta aurrean jarrita geldiarazi dituzte. Togetherkissingekoak dena grabatzen ari dira.)

AGUAZILA: Altxa eskuak! Hustu poltsikoak! Gora eskuak! Mugikorra bistan! Ez begiratu elkarri! Ez hitz egin! Altxa eskuak! Hustu poltsikoak! Gora eskuak! Mugikorra bistan!...

(DOLORES eta NAHIKARI elkarri bizkarra emanda jarri dituzte.)

MOZKIN: Mugikorreko geolokalizazioa ezgaitu duzu. Zergatik?

NAHIKARI: Nik ez dut mugikorreko geolokalizazioa ezgaitu, ez dut sekula ezgaitzen, ez dakit zelan ezgaitzen den ere. Nik ez dakit ezer.

DOLORES: Utzi bakean gure iloba! Zein da gure aurkako salaketa?

AGUAZILA: Mugikorraren geolokalizazioa ezgaitzea terrorismo delitu larria da. Gurekin etorri eta Herritarren Askatasunerako Segurtasun Batzordekoen aurrean deklaratuko duzue.

DOLORES: Neuk ezgaituko nion geolokalizazioa, nahi gabe. Besaulki berriak eskuratzeko zer egin behar den jakiteko mugikorra eskatu diot ilobari eta iPhone 57 horiek ulertuko dituen amaren alabarik ez dagoenez, nahi gabe ezgaituko nuen.

NAHIKARI: Esan dizut, amama, zeozer behar izanez gero, neuri galdetzeko.

DOLORES: Deitu baino ez nuen egin nahi, deitu! Ez nuen uste horren gaitza zenik.

NAHIKARI: Esan dizut iPhone 57a berezia dela.

AGUAZILA: Hori HASBekoen aurrean egiaztatuko duzu.

NAHIKARI: HASB?

MOZKIN: Herritarren Askatasunerako Segurtasun Batzordea.

(DOLORES eta NAHIKARI atxilo daramatzate.)

11. agerraldia

(Artekaleko plazan. AUZOKIDE 2 lurrean datza. Konortea berreskuratzen hasi da. AUZOKIDE 1 eta AUZOKIDE 3 begira. AUZOKIDE 4 iritsi da plazara.)

AUZOKIDE 4: Zertan ari zara hor, ba?

AUZOKIDE 1: Atxilotu egin behar zuten baina ustekabeko zerbait larria gertatu eta joan egin dira bera hemen utzita.

AUZOKIDE 4: Eta esan dizute noiz etorriko diren zure bila?

AUZOKIDE 2: Ba, ez, ez didate ezer esan.

AUZOKIDE 3: Gertatu izan da inoiz. Nire lagun baten ezagun bati antzeko zeozer gertatu zitzaion. Atxilotu behar zutela, tartean beste ez dakit zer gertatu eta nire lagunaren ezaguna ez atxilotu ez ezer.

AUZOKIDE 4: Ba ea zeozer esaten dizuten, ze jarlekuak gaur ekarri behar ditugu plazara, antza bihar ekartzen dituenari isuna jarriko diote.

AUZOKIDE 2: Isuna? Zenbatekoa?

AUZOKIDE 4: Ba ez dakit, baina igual izango dira 34.000 €.

AUZOKIDE 3: Bai, zera!

AUZOKIDE 2: Baina hau ez da Estatuaren agindua, ez? Udalarena da.

AUZOKIDE 1: Baina Estatuarekin bat eginda dela uste dut, ez? Ez du Estatuak agindu udalek agintzea guztiok besaulki berbera erostea?

AUZOKIDEA 4: Nola erostea! Ez dizkigute zaharrengatik aldatuko ala?

AUZOKIDE 3: Oparitu?! Baita zera… (Isildu egin da, AUZOKIDE-2 hori berori esateagatik atxilotu dutela konturatzerakoan)

AUZOKIDE 1: Itxaron, Borondateko Zerbitzu Publikoaren teknikariari deituko diot eta zalantza guztiak argituko ditugu. (Deika) Bai, aizu, barkatu, besaulki berriak erosten ez baditugu, zenbateko isuna ordaindu beharko dugu? A, erantzungailu automatikoa zarela? A, gaur arratsaldean ezohiko plenoa dagoela gai hori argitzeko? Eskerrik asko, bai, agur, eskerrik asko.

AUZOKIDE 4: Hara, hemen “Denokgarabat” Whatsapp taldeko mezua. Ezohiko udalbatza 18:00etan udaletxean. Gai-ordenan berbagai bakarra: Erosotasun perfektua eta hamaika orduko loa bermatuko dizkigun besaulki berriaren onuraren aldeko udal-agindua.

AUZOKIDE 3: Ea 18:00etarako zure bila itzultzen diren. Bestela, lasai, geuk emango dizugu plenoan erabakitakoaren berri.

AUZOKIDE 2: Eskerrik asko.

AUZOKIDE 4: Zerbait nahi duzu?

AUZOKIDE 2: Ba egia esan, bai, kristoren azkura dut hankartean eta lurraren kontra igurtziz gero, praka berriak urratu egingo zaizkit.

AUZOKIDE 3: Nahi duzu norbaiti deitzea? Baduzu telefonorik aldean?

AUZOKIDE 2: Bai, baina zenbakia begiratzeko baino ez erabili mesedez, atxilotuta nagoela telefonoa erabili dutela jakiten badute, zigorra handituko didate.

AUZOKIDE 3: Eta atxilotuta zaudela zure telefonoa beste batek erabili duela jakiten badute? Hatz-markengatik atoan jakingo dute.

AUZOKIDE 1: Esaguzu zenbakia eta gure telefonotik deituko diogu.

AUZOKIDE 2: Ez dakit buruz. Zertarako dira mugikorrak ba!?

AUZOKIDE 1: Egia! Ez naiz konturatu.

AUZOKIDEA 4: Batzuetan edozer esaten duzu zuk ere.

AUZOKIDEA 1: Bai, barkatu, jarlekuen kontu honek burua zeharo nahastu dit. Ba, poliziak noiz etorriko zain geratu beharko duzu orduan.

AUZOKIDE 2: Hala ematen du, bai.

AUZOKIDE 3: Gero arte ba.

AUZOKIDE 4: Gero arte.

AUZOKIDE 1: Gero arte.

AUZOKIDE 2: Bai, gero arte, eskerrik asko.

12. agerraldia

(GRISak aulkien jokoan hasiko dira. DOLORES eta NAHIKARI Herritarren Askatasunerako Segurtasun Batzordearen aurrean deklaratzen. HASB-EKO BURUA ez dago mahai baten atzean eserita. Bera eta IDAZKARIA zutik daude. Diademazko mikro bana dute. HASB-EKO BURUA batetik bestera mugitzen da, DOLORES eta NAHIKARIren inguruan. IDAZKARIA atzetik dabilkio, kamera batekin dena grabatzen. AGUAZILA ere bertan dago.)

IDAZKARIA: HASB, Herritarren Askatasunerako Segurtasun Batzordea – 2036-UR17. Mugikorreko geolokalizatzailea itzali duen I-016ren aurkako auzia. Batzordearen zigor eskaera: Betiko kartzela.

HASB-EKO BURUA: Zer duzu esateko, ezer ez, ezta? Tira, bagenekien. Betiko kartzela zigorra, beraz. Hurrengoa.

DOLORES: Non dago ofiziozko abokatua? Non dago gure defentsa?

IDAZKARIA: Ofiziozko abokatuak 2026an desagertu ziren.

DOLORES: Dei bat egin nahi dut.

HASB-EKO BURUA: Dei bat? Nori? Zertarako?

DOLORES: Nire abokatuari!

HASB-EKO BURUA: Zuk ez duzu abokaturik, inork ez du abokaturik, administrazio publikoak bakarrik izan dezake abokatua. Nork sartu dizkizu horrelako ideiak buruan? Non jaio zinen? Nork hazi zintuen?

DOLORES: Eta nire defentsarako eskubidea?

HASB-EKO BURUA: Neu naiz zure defentsarako eskubidea. Hau HASB duzu. Guk babestuko zaitugu.

DOLORES: Neuk itzali diot geolokalizatzailea Nahikariri, neuk!

NAHIKARI: Amama, gura barik egin duzula esan didazu!

DOLORES: Putre zikinongandik libratzeko egin dut, nola egingo nuen nahi gabe!

NAHIKARI: Jauna, gure amama ez dago burutik sano, barkatu egin behar diozu.

DOLORES: Ez dut inoren barkamenik behar! Berriro egingo nuke! Mugikor zikin guztiak itzaliko nituzke, betiko!

HASB-EKO BURUA: Hori sedizioa da, traizioa, teknofobizazioa, prostituzioa… betiko kartzela zigorra zu eta zure oinordeko guztientzat!

IDAZKARIA: Batzordeburu jauna, aukera hori atzera bota zuen Munduko Auzitegi Nazionalak 2021eko ekainean.

HASB-EKO BURUA: Zein da jaso dezakeen zigorrik handiena, orduan?

DOLORES: Zuen menpe bizitzea baino zigor handiagorik ez dago!

NAHIKARI: Jauna, baina ez duzu ikusten gure amama guztiz zoratuta dagoela? Ezin diozu sinetsi, ez da benetan ari!

DOLORES: Zaude isilik, oilo busti halango hori! Ez diot memelo honi beldurrik! Jo eta bertan akabatuko dut!

(DOLORESek katxabarekin eman dio HASB-EKO BURUAri. POLIZIEK lurrera bota dute eta buruan kolpe latza hartu du, konortea galtzeraino. HASB-EKO BURUA eta DOLORES, biak daude lurrean botata. NAHIKARIk alde egiteko profitatu du. IDAZKARIAk dena grabatu du bere lekutik mugitu barik.)

13. agerraldia

(AGUAZILAk telefonoskypetik Herritarren Askatasunerako Segurtasun Batzordean gertatutakoa kontatuko die ALKATEAri, PRENTSA-ARDURADUNAri eta MOZKIN JAUNAri.)

AGUAZILA: Alkate jauna, gertaera larriak, oso larriak.

ALKATEA: Zehaztu hori.

AGUAZILA: Geolokalizatzea itzaltzeagatik atxilotu dugunak makuluarekin buruan kolpe itzela eman dio HASBeko buruari.

ALKATEA: Buruan buruari? Zehaztu hori.

AGUAZILA: Inork espero gabe, atso zaharrak bere makuluarekin burua erdibitu dio HASBeko buruari.

ALKATEA: Grabatu duzue? Erantzun, grabatuko zenuten, ezta?

MOZKIN: Lasaitu zaitez, gizona, eraikin publiko guztietan ditugu kamerak, batek ez bada besteak grabatuko zuen.

AGUAZILA: Bai, noski, jauna, idazkariak grabatu du dena.

ALKATEA: Eta non dago bera?

AGUAZILA: Nor?

ALKATEA: Zelan nor?! Zenbat nor daude hor? Nor izango da ba, nor!

AGUAZILA: Burua galduta dago.

ALKATEA: Erasotzailea?

AGUAZILA: HASBeko burua.

ALKATEA: Nor? Zehaztu haren egoera.

MOZKIN: Erasotzailea bizirik dagoen jakin behar dugu, jauna, hori da garrantzitsuena.

ALKATEA: HASBeko buruaren egoera baino? Zehaztu hori.

MOZKIN: Lasaitu gaitezen, jaunok, eta utz diezaiogun egoeraren azalpen osoa eman diezagun. Burua hotz eta patrika bero, lagunok, burua hotz.

AGUAZILA: Atsoa atxilotuta eta aulki bati lotuta dago. HASBeko burua lurrean botata, konorterik gabe, idazkaria bideoa editatzen. Modus operandiagatik ondo entrenatutako aktibista dela esango nuke, jauna.

MOZKIN: Eta neska?

AGUAZILA: Zein neska, jauna?

MOZKIN: Nahikari, atso zaharrarekin batera atxilotu duzuna.

AGUAZILA: Han ez da neskarik gelditu.

ALKATEA: Zelan ez dagoela neskarik! Non dago ba?

MOZKIN: Neskatila lekutan dago honezkero. Alkate jauna, baimena ematen badidazu nire gizonei deituko diet.

AGUAZILA: Ideia bikaina, Mozkin. Ondo deritzozu, ezta, Alkate jauna?

ALKATEA: Aurkituko dugu, ezingo du urrun joan, neskatila bat baino ez da. Oposizioak ez du ezer jakin behar.

AGUAZILA: Jauna, zuk ez duzu oposiziorik.

14. agerraldia

(AUZOKIDE 1 eta NAHIKARI. AUZOKIDE 1ek esku banatan jarlekuak dakartza.)

AUZOKIDE 3: Hara, Nahikari, libre utzi zaituzte? Fidantzapean?

NAHIKARI: Bai, bai, hori da, fidantzapean.

AUZOKIDE 3: Tira, gutxienez, atxilotu egin zaituzte. Gure lagun bati, lehenengotan baietz, atxilotuko zutela, gero ezetz, gero baietz, eta azkenean, ez atxilotu, ez ezer. Hor dago, plazaren erdian, noiz atxilotuko duten zain.

NAHIKARI: Bai, itzela da hori. Bueno, agur, gero arte.

AUZOKIDE 3: Nora zoaz?

NAHIKARI: Ba, amaren baserrira joan behar dut.

AUZOKIDE 3: Besaulkiak plazara ekarri behar dira, ez duzu mezua jaso? Arratsaldeko plenoaren aurretik jasoko dituzte. Lagunduko dizut?

NAHIKARI: Ez, lasai, aitari deituko diot.

AUZOKIDE 3: Tira, neska, zenbat jesarleku dira ba? Atoan aterako ditugu.

NAHIKARI: Eskertzen dizut laguntza, benetan, baina aitari deituko diot.

AUZOKIDE3: Asteko Hiritar Zintzoenaren saria jasotzeko sei puntu baino ez ditut faltan. Utzidazu laguntzen, mesedez.

NAHIKARI: Baina…

AUZOKIDE 3: Gainera ez diot inori esango Doloresek eta zuk ez zenutela aulkiak plazara ekartzeko asmorik.

NAHIKARI: Zer dakizu zuk?!

AUZOKIDE 3: Ezagutzen dut zuen amama. Edozer egingo luke udalaren aginduak ez betetzearren.

NAHIKARI: Hori gezurra da!

AUZOKIDE 3: Zu jaio aurretik ere makina bat arazo izan ditu zuen amama horrek justiziarekin.

NAHIKARI: Ze justiziarekin?! Zer diozu?!

AUZOKIDE 3: Aspaldian, oraindik herri-batzarrak egiten genituen sasoian, nork bere jarlekua jaisten zuen etxetik. Denok zuen amamak izan ezik. Hasieran onartu egiten genion gu jesarrita eta bera zutik aritzea. Baina denborarekin, batzuk kexu agertu ziren, zergatik ezin zuen Doloresek ere jesarri, beste guztiok bezala. Eroso zer egoten ginen ba, gure etxeko jarleku akoltxatuetan, gorputza eta arima atseden betean!

NAHIKARI: Gezurretan ari zara.

AUZOKIDE 3: Doloresek ez zigun bakerik ematen! Dena zen kontra egitea, dena ukabila gora, dena kantua! Zer zen hura! Ez zigun beste aukerarik eman. Salatu, zer egingo genuen bestela!? Zuen ama ere antzeko bide okerretik zetorren baina sasoiz zuzendu genuen. Zergatik uste duzu alde egin zuela mendi puntako baserri horretara, ba? Bakea zapuztu ez ziezagun bidali genuen zuen ama baserrira azienda gobernatzera. Ordutik eroso baino erosoago bizi izan gara urte luzetan, Doloresi berriro arantzak barrurantz ernetzen hasi zaizkion arte. Baina dena bere onera etorriko da besaulki berriekin batera. Mantsotuko dugu berriro ere.

NAHIKARI: Traidore zikinok, damutuko zaizue!

AUZOKIDE 3: Badatoz, badatoz Togetherkissingekoak. Zoaz, zoaz… ezingo zara inon ezkutatu.

(Togetherkissingekoak agertzen dira eta NAHIKARIren atzetik doaz kamera eta guzti.)

15. agerraldia

(DOLORES preso komisaldegian. MOZKIN eta AGUAZILA bisitan doazkio. Jakin gura dute zergatik ez duen automisofobiarik, zergatik AMFak ez duen berarengan eraginik izan.)

AGUAZILA: Arrastion, Dolores. Eroso zaude?

MOZKIN: Urte askotarako, Dolores.

DOLORES: Betiko, urte askotarako ez, betiko kartzela da ezarri didazuen zigorra.

AGUAZILA: Ez zaitez harritu, terrorismo delitua egotzi dizute eta gainera HASBeko buruaren aurkako atentatua burutu duzu.

DOLORES: Ez dut galtzekorik.

MOZKIN: Bizitza bera ez zaizu nahikoa baliozkoa iruditzen?

DOLORES: Bestela ere bidearen amaiera bertan dut nik.

AGUAZILA: Hain zuzen ere, eta galtzeko ezer ez duzunez, esaguzu: nongo ura edaten duzu, txorrotakoa edo botilakoa?

(Pentsakor dago DOLORES, ez du berehalakoan erantzuteko asmorik.)

MOZKIN: Badakizu zer den automisofobia?

DOLORES: Ez.

AGUAZILA: Ez, zer? Ez dakizula zer den?

DOLORES: Ez dudala ditxosozko AMF horren eraginik. Asko maite dut neure burua eta ez naiz zakar-poltsa nardagarri baten pareko sentitzen.

MOZKIN: Artekaleko zure auzokide gehienak hasi dira automisofobiaren lehen sintomak pairatzen.

DOLORES: Zuek AMF hori bota aurretik ere, gehienek ez zuten euren burua maite.

MOZKIN: Hara, Dolores, denbora apur bat daramagu Artekaleko auzokideek edaten duten uretan AMF dosiak botatzen. Gehiago zehaztearren, AMFa beste inori baino lehen, zure semeari bota genion.

AGUAZILA: Harengan bai, harengan eragina izan du, eta ez nolanahikoa, ezta, Dolores?

DOLORES: Gure semea beti izan da autoestima eskasekoa, bere aitaren berdin-berdina, zuek zerrikeria hori edanarazi aurretik ere.

MOZKIN: Hala izango da bai, baina AMF dosia gehitzen badiogu, laster barru, bere burua balkoitik botatzeko agintzen badiogu, ez du zalantzarik izango.

DOLORES: Zer beharrizan duzue horretarako? Artekalekoek urteak daroatzate lozorroan, ez lukete protestarik egingo ezta zuek aginduta ere!

AGUAZILA: Hori uste dugu geuk ere baina froga enpirikoak behar ditugu, erabateko bermea behar dugu, ez gara ezustekoen zale.

MOZKIN: Eta zu anomalia bat zara, aurreikusi gabeko ezbehar bat. Eta nork maite ditu ezbeharrak?

AGUAZILA: AMFak zugan eraginik zergatik ez duen jakin behar dugu.

DOLORES: Azken hatsa etzi bota lezakeen atso zaharra baino ez naiz. Bizirik zabaldu gura nauzue?

MOZKIN: Zu zabaltzen ez bazaitugu, Nahikari zabaldu beharko dugu, zurekin ihes egin badu, AMFak harengan ere eraginik ez duela esan nahiko baitu.

16. agerraldia

(Plenoa udaletxean. ALKATEA, AGUAZILA, POLIZIA, PRENTSA-ARDURADUNA, MOZKIN eta IDAZKARIA. Ez dago herritarrik, debekatuta dago plenoetan herritarrek parte hartzea. Plenoetatik, Togetherkissingekoek landutako informazioa baino ez da zabaltzen. Aho batez onartu dute, DOLORES eta NAHIKARIrekin gertatutakoa errepika ez dadin, eraginkorrena jesarleku zahar guztiak erretzea izango dela.)

ALKATEA: Arratsalde on guztioi. Ondo dakizuenez, gaurko ezohiko udal batzar honen gai-ordenan berbagai bakarra dago: Herritar guztiei jakinaraztea bihartik aurrera, gure etxeetan, BGD besaulki ultramodernoa baino ezingo dela erabili. Listo, ezta?

MOZKIN: Barkatu, jauna, baina nik apur bat gehiago zehaztuko nuke.

AGUAZILA: Nahiko argi dago, baina badira gure herrian dekretu hau zehatzagoa balitz erosoago leudekeenak.

ALKATEA: Erosoago? Zer baino erosoago? Zehaztu hori.

MOZKIN: Uste dut esan nahi duela herritarrari ez zaiola zalantzarako aitzakiarik eman behar.

AGUAZILA: Bai, asko dira nahiago dutenak bete behar duten hori ahalik eta zehatzen jaso.

MOZKIN: Azken batean hori da gure betebeharra, ezta, lagunok? Gure helburua herritar guzti-guztiek jarleku zaharrak baztertu eta BGD ultramodernoak erostea bada, ez dugu zalantzarako zirrikiturik utzi behar.

ALKATEA: Hori guztiori txosten batean nahi dut. Listo, amaitu dugu gaurkoz.

AGUAZILA: Azken ñabardura bat, lagunok. Ez dugu erabaki jesarleku zaharrekin zer egin.

MOZKIN: Nik erretzea proposatzen dut.

AGUAZILA: Erretzea?

ALKATEA: Ideia bikaina da, bai. Zabaldu agindua albait arinen, beranduegi izan baino lehen.

AGUAZILA: Bai, jauna… Artekaleko auzokide guztioi udalaren agindua: Gaur, 2036ko ekainaren 10ean, Artekaleko auzokide guzti-guztiok zuen etxeko jarleku zaharrak plazara ekarri beharko dituzue, bertan erre ditzagun. Osasunaren Mundu Erakundeak eta G8ak ohartarazi dute gure udala ezen jarleku zaharrak erretzea derrigorrezkoa dela, gaixotasun sendaezinak zabaltzea ekiditeko. Agindua betetzen ez duenak betiko kartzela zigorra jasoko du inolako epaiketaren beharrik gabe. Udalbatzak aho batez, 2036ko ekainaren 10ean.

17. agerraldia

(Aulkiak erreko dituzte Artekaleko plazan. Artekaleko AUZOKIDEAK bizian hilik baleude legez jokatzen ari dira. Trantzean bezala ari dira erretzeko pilatu dituzten jesarlekuen inguruan; zonbien hileta dantza da! NAHIKARI aulkiak erretzeko metatik kentzen ahaleginduko da baina auzokideek traba egiten diote.)

NAHIKARI: Amama! Amama! Zertan ari zara?! Dolores! Dolores! Zertan ari zara!! Esnatu!!

(DOLORESek ez dio kasurik egiten.)

NAHIKARI: Aita, aita! Esnatu!! Esnatu!!

(Behin eta berriz astintzen ditu DOLORES eta AITA zein gainontzeko auzokideak, baina batek ere ez dio erantzuten. NAHIKARI kukurrukuka hasten da, gero eta indartsuago, gero eta gogotsuago, gero eta gorago.)

NAHIKARI: Esnatu!! Kukukurrukuuuu!! Esnatu!!

(Jesarlekuak erretzeko pilotik libratzeko ahaleginetan segitzen du, auzokideekin tirabiran. Azkenean, lauren artean geldiarazten dute.

Su ematen diete besaulkiei.

Bi GRISek DOLORES besoetatik helduta besaulki ultramodernoaren kutxan sartu eta eroan egiten dute.)

NAHIKARI: Amama! Dolores! Kukurruku.

Biografia

GOTZON BARANDIARAN ARTEAGA
(LARRABETZU, 1974)

      Euskal Filologian lizentziatu zen halako batean eta gaur egun euskararen eta bere kulturgintzaren langile autonomoa da. 2004an argitaratu zuen bere lehen poema liburua, Arrakalak izenburukoa. Hiru urtera Katamalo etorri zen, poema liburua hau ere. Bihotz Bakartien Klubarekin oholtzaratu zituen biak ala biak eta bigarrena zukutuz hiru disko grabatzeko ausardia ere izan zuten: Katamalo (2007), Erantzi (2008) eta Plateruena zuzenean (2014). Kontatu gura zuenerako generorik eraginkorrena zelakoan, bi eleberri ondu zituen, Errotik ( 2010) eta Gidariaren okerra ( 2015). Ordurako, bere herriko Kukubiltxo antzerki taldearekin lan egiten hasita zegoen. Hain zuzen ere, Kukubiltxok helduentzat eskaini zituen bi antzezlanen euskarazko bertsioak idatzi zituen. Jatorrizkoak Argentinako diktaduratik ihesi Ekuadorren exiliatu zen Aristides Vargas zuzendariak idatzi zituen: Haritzaren azalera zehatza (2008) eta Inorako bidaia (2011). Hitzen ahairea saiakera plazaratu zuen 2018an, zeinetan idazleen eta musikarien elkarreraginetik sortutako euskarazko kantagintza aztertu zuen.