Galbahea

GOTZON BARANDIARAN

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2024 Gotzon Barandiaran

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2024ko apirila

Edizio hau: 2024ko apirila

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

Bizi zara, semetxue? Bizi zara?

Zuri eskerrak, ama

Bego Arteaga Artetxe gure ama

1944an jaio zen Areatzan

Bego Areatzakoa

bost neba-arrebetatik azkena

bere neba bikiarekin batera

gerra oste bete-beteko diktadurapean

umetatik hasi zen baserriko lanetan

geroztik ez zion lan egiteari utzi

zaintza lanetan eman zituen

bere urterik gehienak

senarra semeok gurasoak ilobak

bere burua zaintzeko ez zuen asti handirik hartu

geldi zauz neuk eingot

gure ama bere amaren antzera

beste emakume eta ama askoren antzera

sufrimenduaren harri-jasotzailea izan zen

baina ama zergatik ez diguzu ezer esan?

zuek ez arduratutearren seme

zuek ez arduratutearren

gure ama bere amaren antzera

beste emakume eta ama askoren antzera

zoriontsua zen etxekoak pozik ikusita

gu ginen mundukorik ederrenak bizkorrenak

baserritarra euskalduna abertzalea

emakume paregabea izan zen

ama zoragarria

maite zituen kantua jota eta arin-arina

ez zion egundo inori kalterik egin

bere bizitzaren baloreak

gaur egun iraultzaileenak

maitasuna eta begirunea

bizi legez joan zen

zaratarik atera barik

bakez bakez

aurrerabidean

atzera eginik

orain errazagoa zait

naizena antzematen

ez naizena

zerrendatzen baino

maitatzeko modu bat

galdu dut bat-batean

alboan egoteko

gorpuzkera bat

odolbatu batek

bereizi gaitu

nahi ez dugun leku baterantz

ari zaizkigu bultzaka

ederraren hilotzari

azkenaurreko agurra

kantatzeko

bakerik ez dago

bateria amaitzean

hasten bada bakardadea

kare sozial hauek

desagerraraziko gaituzte

galbahea hitzen zentzua eta

bizitzaren zantzua berreskuratzeko

galbahea hitzaren ederra

mailuz zizelkatzeko

galbahea hitzaren iturburua

lehorteetan bustitzeko

galbahea hitz emandakoa

hartutakoarekin betetzeko

galbahea hitza hautsi baino lehen

malgu jaioberritzeko

galbahea hitzartzeetan

askoz gehiago emateko

galbahea hitzorduak

elkarrekin luzatzeko

galbahea hitzontziak

koloretako zamo arruntez isilarazteko

galbahea hitz-aspertuan

alberdanian libertitzeko

galbahea hitzulipurdika

geure onera birundatzeko

galbahea hizpiluek

elkar uler dezaten

galbahea hitzaz beste egiteko

hiztripua simulatuz

galbahea hitza jan aurretik

gosez denari eskaintzeko

galbahea hiztegiari

gezurra erauzteko

galbahea hizkuntza

lanburkide izateko

galbahea hitza eta bizitza

errimatzeko

amaren heriotzak berretsi dit

galbahearen beharra

denbora beharko dut

izotzmindu hau azaleratu eta

begi txikerrotatik tantaka isurtzeko

ahalegindu beharra daukat

amaren heriotzak berretsi dit

galbahearen beharra

fatalismoa ari duenerako antapara

desesperantza ari duenerako aterki

larderia ari duenerako beroki

amaren heriotzak berretsi dit

galbahearen beharra

aspaldiko eginkizuna

eguneratzeke ditudan

galderen zerrenda

zer isildu dugun

zer dudan esan beharra

zer dudan hil ala bizi

zer izendatu dezakedan

bihotz tolesturik gabe

zelan heldu naizen gaurdaino

nor den naizen hau

zer iragazi dugun

zeri galarazi diodan sarrera

zeri esan nion ezetz betiko

betiko ama baino ez zela uste nuenean

bizitza bakarra

milioika segundo

elkarrekikoak kitatzeko

elkarrekikoak kantatzeko

milioika segundo

bizitza bakarra

isildutakoak errepikatzeko

iritsi da orratza tenorera

inor ez da itzalik gabekoa

ez da horrenbesterako

izendatzea besterik ez da

ahoskatzea baino ez

berbarako

badakit elkarri begiratzean

sakonago ari garela

isilean errazago truka daitezkeela

azalean eta bihotzean ainguratutakoak

ahoskatu ezean

bakardadean ahitzen diren hitzak

aitortzera natorkizu

gorpuzki liratekeen berbak

hezur eta haragi bihurtzera natorkizu

izerdia egingo dut

gure maitasunak

ez dezan jakin zer izan

nagusia denean

ezustekoak ponpatu

diezaion bihotza

nekeak ez diezagun nagitu

oraindik ere nire begietan aterpetzen dira

arbuiatzen dituzun guztiak

nire belarrietan iritzia

ozenagoa duzu

nire belarrietan aienea

irrintziagoa duzu

nire belarrietan aldarria

oihartzun duzu

nire ispiluak osorik ikusten zaitu

gure maitasuna da

derrigorretik asago

goroldio bidaiazaleen lagun

garai likidoen hozkailu

bere buruari eragiten dion errotarri

izpiliku usain morea

izarapeko galaxia mutxurdina

beharrezkoa atseginetik bereizita

iraunarazteko edabe miragarria

txindor papogorri interplanetarioa

eta hamaika mila milioi puntu bizi

zeru jaioberri batetik zintzilik

gure maitasuna

gure maitasunak nahikoa izan behar luke

lantzean pozik bizitzeko

noizik behin zoriontsu izateko

eta hala ere

ez dut lortzen

ez dut lortzen isildutakoekin

bakean elkarbizitzerik

bizirik dirauten urruneko heriotzek

etengabe gogorarazten didate

gure hildakoak lurrazalean dautza

ametsetan errugabe

epaitzen dut neure burua

belaunikatu gabe

akatsen jakitun

burkideak ez salatzeaz hobendun

urteak dira ahaleginean

laguntza beharko dut agian

laguntza adiskideena

bakarrean gaitza da

zama kolektiboen aroan

biziko bagina bederen

ez ditugu zapaldutako lur guztiak erre

otalorea sasitzak erakarri zuen

galdetzea bezain xaloa da

abiapuntuan gaudela aldarrikatzea

baina kasu

hildakoak arantza zorrotzeko lastaira dira

gaitzespen bezatuak errazten dituzte

eta ohartu orduko itzalik gabe utz zaitzakete

niri gertatu zait

urteak dira nireak ez didala jaramonik egiten

beste norbaitena dirudi

ibilkera aldarazi gura dit

neure ez diren urratsak eginarazi

eta konturatzerako

hildako deserosoengana naroa

agurtu ditzadan

errukitu nadin

barkamena eska diezaiedan

haurrideak dituzte aldamenean

zer esan behar diet nik?

zer esan dakioke maitea galdu duenari?

laztana sorbaldan

galdera erretorikoa

doluminak

ez dago eskubiderik

erratu ginen

nire berbak direnak erabili gura ditut

neure buruari iruzur ez egin

isildutakoak errepikatzeari utzi

begiradak hanka-puntetan

ihes egin ez diezadan

bekoz beko gauden bitartean

gure artean gaizki-ulerturik egon ez dadin

behar zenean ezer egin ez izana

aurpegiratzen didazunerako

oraleku bat

oraleku herabe bat

oraleku herabe duin bat

erasoen aurkako erabilera eskuliburua

nagusitasun intelektual eta moralaren

haizezko dorreak eraistekoa

zure erantzuna baino onartzen ez duen

galderaren giltzaduratik ateratzeko zerbait

oraleku bat

oraleku herabe bat

oraleku herabe duin bat

nahi zenuke zure mina nire egitea

baina zure mina ez da nirea

nahi zenuke zure hitzez gaitzestea

baina zure hitzak ez dira nireak

nahi zenuke gorrotoz bizitzea

baina zure gorrotoa ez da nirea

nahi zenuke neure burua zigortzea

baina zure zigorra ez da nirea

nahi zenuke kartzelan usteltzea

baina zure kartzela ez da nirea

nahi zenuke zure egia buruz ikastea

baina zure egia ez da nirea

zinez diotsut

ez gara dena ahazteko nahikoa biziko

ez zu ez ni ez gure belaunaldia

ez aurrekoa ez ostekoa

horrenbeste

lagun etsai

burkide arerio

belaunaldi bereko

Lur hiztegi entziklopedikoak dioenez

belaunaldia adin bertsua duten banakoen multzoa da

euskarazko Wikipediaren esanetan

soziologian belaunaldi hitza

banako horiek partekatzen dituzten

ezaugarriak adierazteko erabiltzen da

sinonimoen hiztegiak dakartza

gizaldi jende-mende leinu ondorengo

Orotariko Euskal Hiztegiaren corpusean

gehitzeke daudenen artean honakoa

deserrotze kolektiboa eragin digun

gutasun astunegi bat

gure ondorengoak okerrago

biziko direnak ei direla finean

Ororentzako Euskal Hiztegia idatziko dugunean

aro berria aldaketa historikoa edo ziklo politikoa

definizioen bilatzaileak gutxienez hiru milioi sarrera

jasotzea aurreikusi beharko dugu

ez gara dena ahazteko nahikoa biziko

bizi gaituen garai honetaz idatziko dut

balizko Ororentzako Euskal Hiztegi horretan

lekukotasun gisa ager bedi corpusean

aldiro-aldiro masailetan zimiko egiten didana

adinkide askoren aldartean bisaietan

hitzetan sumatzen dudana

etsipen sakon bat errendizio mingotsa

kapitulazio disimulatua

okerrago bizi gara zuzenagoak ginenean baino?

eta abiapuntua berriz xerkatzea baino ez bada?

lagunok erraza da

zuloak nasaiegi

zituen galbahea

berriz tenkatzea

hariak behetik gora

ezkerretik eskuinera

alderik alde

emeki astindu eta

lastoa kanpoan utzi

aleak langarki

eskuetan erori arte

elkarri entzun

erdiko hormarik gabe

eta adostu

eroritako zein ez dugun

besoetan hartuko

lagunak diost uste zuela

galbahe hitza desagertua zela

jada ez duela inork erabiltzen

zuk aldean daroazu ba

erantzun diot

badakizu zer eta norengandik bereizi

hitzak lekuz aldatzeko jolas miragarria ezagutzen duzu

aldi hau ulertzeko ezinbestekoa

zuk badakizu

argitu egidazu zer gertatzen den berbarako

gure hizkuntzarekin

gauzak izendatzeko modu bat desager liteke

        euskalduna izatea ez da aski

        euskaldunak izatea ez da asko

        euskalduna ez da aske

zergatik aldentzen ari garen horrenbeste gugandik

        aski da euskalduna

        asko da euskalduna

        aske da euskalduna

zeinek asmatuko duen arrakala aukera bihurtzen

ez luzaroko baina aiduru nauzu

bagara horrenbeste

nahikoa dira beste asko

gu menosteko

etorkizuneko berben aztiak

zehatz eta motz ikasi beharko du

zer duzu laztana

ez zintuen hunkitzen nire minak?

zartailuak iratzarri zizkidan

erraietatik ezinak

zer duzu maitea

ez zintuen sentiberatzen nire kantuak?

herrioldearen orroak

ukabiltzen zizkidan lantuak

zer duzu kuttuna

ez zintuen adoretzen nire garrak?

besaulkiak ipurterrea nola

hozpildu zidan antzigarrak

zer duzu mon amour

ez zaitu akitzen nire zamak?

zer duzu mi amor

ez zaitu zutuntzen nire zuztarrak?

zer duzu my love

ez nauzu maiteko beti?

agian gaur iraultza egin daiteke

herrikideak kalean gurutzatzean

egun on esan barik

dakienari ikasi barik

lekukoari entzun barik

kaleen erreken mendien zuhaitzen

auzoen fabriken bidelagunen izenik jakiteke

garai likidoen abantailak dira

efimerotasuna borrokatu behar ez izateak

dakarren malgutasuna

duela hirurogei urteko pankartak

plastiko berdinetan

pintura berberarekin margotzea

eskaileratik jaitsi eta herrikideei

gero arte esateko gai ez denak

turbokapitalismoa gripatu eta

iraultza burutu lezake

agian orain baliteke

agian orain gaztetasuna

arrazoi nahikoa da borrokarako

agian beti izan da

dena azkarregi ari da mudatzen

arinegi margultzen sustrukua

herriak ez du barkatuko

liburu baten izena da

arrazoia zuten

arrazoia dute

gu tronpatu ginen

zuzenbidea euren alde zegoen

gaurdaino

guk okertu genuen herria

amildegi ertzean dagoena

gaurdaino

(nortzuk garen gu?

antzera bizi izan zaretenok eta ni)

horren zuzen hartu zuten bidea

ezen ez zuten okertzeko erarik izan

ez da nahikoa estakuru

baina bederen zer esan genezake

ez gara dena ahazteko nahikoa biziko

edo egiantzeko beste zerbait

iraultzarako orea

diru azpian gordea

politikaren labean datza

izoztuta amorea

alderrai amodioa

ez baita negozioa

bihotzak ostentzen ari da

harrien goroldioa

taupadek desarratuta

ustelduak berdatuta

beldur bagarik agertu da

zegoena ostenduta

laztanik bako bizitza

zentzugabe bezain hitsa

berantetsitako besarkada

ate hormatuen giltza

ezkerbideko bihotza

zozketan luze den zotza

zaindu dezagun orain

gero ez gaitezen lotsa

ezkutuan egon den egia argira ekartzeak

ez du ezer aldatu

dena aldatu du

gure etorkizuna araztu du

gure egunerokoa sentiberatasun bako

alferreko ahalegina da

triku honi ez zaizkio arantzak barrurantz itzuli

fakir bihurtu da sagarroia

hutsala litzateke ahalegina

egina ezinez ekina

ezer ez da dirudiena

ematen duen horixe bera da

hor dago munduko gizonik indartsuena

gauez pasilloko argia piztuta uzteko erregutan

hor dago titaniozko erraldoia

egurrezko zubia zeharkatzeko izu

eta itsua makulu barik alarauka

eta hala ere

edo horrexegatik

biderako argiak isiotuta daude

nork utzi ditu aztarnak

aurretik doazen lorratzak

gorputz arrastoak

horren agerian

denon ohargarri

jitoan dabilenari

keinuka ari den

itsasargia dirudite

bide-seinale aratza

itzuli nahi lukeen

alderraiari

norbera dabilen bidean dago

askatasuna

geuretzat nahi genukeena

argitu behar dugu inorentzat

onik iristeko esperantza

politika baldintzak eta cookieak onartuta

iritsiko gara helmugara

bide-seinale elebakarrak

berrogei urte atzera egiteko

ez da horrenbeste

gogoratu behar dugunarekin alderatuz gero

egun oso bakar batean jasotzen dugun

gehiegizko informazioarekin

egun oso bakar batean

ikusten duguna baino

askoz gutxiago da

gogoratu beharko duguna

etorkizuneko iragan horretaz

hogei urte lehenago hasitakoak

gaur ez duela balio errepikatu dit

hamazazpi urteko herrikideak

bestelako herri honetan

zuen borrokak ez dira gure borrokak

nik ez nuke kantatu nahi

desagertutakoen izen zaharrik

misterio aire batekin

atzokoa gaur dantzatua

ez delako garaikidea

nire hitzak prehistoria direla beretzat

rock and rollak ez diola deus transmititzen

kanta daitekeela regetoia euskaraz

baina ez dela gauza bera

euskaraz ezer ez da gauza bera

noraino belaunikatuko ote da

aldean daramagun zama

gure eskubide guztiak sakrifikatu dituzue

gauzak aiseago sal diezazkiguten

ezetz ba euskaraz ezer ez dela gauza bera

helmugara ifrentzutik hasi

zintzoki diot

ez dut lortzen isildutakoekin

bakean elkarbizitzerik

gure hildakoak lurrazalean dautza

ametsetan errugabe epaitu dut neure burua

kolkoak ez dit bakerik ematen

ekinean darrai

jendea desagertu egiten da

lehenik mundutik

gure oroimenetik ondoren

hiltzen dugun jendeak

luzaroago irauten digu

zerrenda bat eskatu didazu

zure memoriak argazkitu dituenak identifikatzeko

izen eta abizenen errenkada

ileak begiak sudurra ahoa

belarriak irribarrea bekokiluna

norbait ahaztu izanaren lotsa arinduko dizun zerbait

bizirik dirauten urruneko heriotzek

etengabe gogorarazten dizutena

hainbesterakoa da egunez egunekoaren erauntsia

hainbesterakoa segundoeroko uholdea

zer duzu ezinbestekoa gogoan iltzatuen apalategian?

hitz bezatuak berba maiztuak

kontzeptu higatuak termino narriatuak

maite ez gaituztenen ahotan

berezko esanahia galdu dutelakoan

desagerrarazi ditugu

gure testuetatik

ez ditugu ahoskatu nahi

inork inposatutako maneran

baina kantatu beharko diegu

agerian ez bada ere

iradokiz bada ere

askatasunari injustiziari

gerrari pobreari bortxatuari

presoari jazarriari

etxetik urrunarazi dutenari

idatzi beharko diogu

sortzez merezi duten egiari

gorriak belusezko lubakiak

urrearen balioa du zilborrak

belarrietako argizariak

gortu du menostuarekiko enpatia

oporraldi magikoak

amestutako maileguak

isolatzaile ankerrak

hautes-programetan goratzen da

ez daukatenen ongizatea

kantuak ez du ahoskatzen pobrea

lotsagorritu egiten da poeta

borroka, langilea, justizia

Harri eta Herriko anakronismoak

kaleratze postaletan eder

ezker gabeko eskubidea

beharrezkoa atseginetik bereiz

denbora galtzerik nahi ez duten aldarriak

ehunzango zaharren ibilerak

ernaiaraziko dituzte ahots berriek

oporraldi magikoak

amestutako maileguak

isolatzaile ankerrak

sarraskitik tragediara

tragediatik genozidiora

zenbat hildako daude

gutxieneko bat eskatzen dute

nik dakita zenbat

baina gutxieneko bat

kopuru horretatik behera

aisa bizi daiteke ordura arte legez

lantzean lagunartean asaldatuta

arrain freskoa eta ardo ona

ulergarria da gizakiak gara

ezingo gara une oro

maluretan ito

baina

hurreratuko zaizkigun gorputzei

besamotz erantzungo badiegu

surik hartu ezin duten berbekin

laketzen badugu soilik ametsa

bizitza ez badoa eta are gutxiago etorri

zor dugun maitasun imintzio bakoitzeko

lotsatzen bagara

aspaldiko koblakari hasiberriak

argindarra behar badu derrigor

historia eta galtzaileak

adiskidetzerik lortu ezean

itzul gaitezen arren

pika eta ebats

itzul gaitezen otoi

jauzi

erraldoiaren sehaskara

zutabeak lurrez belzturiko

azazkalez zizelkatzera

alargundutako utopiekin

berriz biluzik etzatera

dakigun guztia dugu hazi eguneratua

itzul gaitezen abiapuntura

piztu genuen itsasargitik hona

dudazko etorkizun probableenerantz

beltxarga iheslari andana bat dago

urretxindor saldoa kantua berotzen

eta mundua ikasi nahi duten haurrak

bizarra egiteko gidaliburuak erretzen

itzul gaitezen arren

pika eta ebats

itzul gaitezen otoi

jauzi

ez naiz izenak eta oinatzak

ezabatzeaz ari

urteetako odol-negarrari

itsasoratze amultsu bat desiratzeaz baino

aurpegia emateko koldarregi diren

mugez gaindi

noiz arte eta noraino itzuli

bihar arte eta atzoraino?

elkarbizitza elkarren ondoan ez eze

elkarrekin bizitzea izango den sasoira?

jokatuko nituzke larruazala

eta kontu korrontea zure amoreagatik

zeren esperoan dago gure herria

galdetu zuen poetak

hauxe da unea

hauxe dugu aukera

hauxe tenorea

ez naiz txantxetan ari

ez dut onartzen mikrofonoaren agindurik

esan nuen behin

bitan diot orain

sinetsidazue

gure amak igandero

mezatarako janzten zizkidan

arropak dituzu aldean

argazki erdian ahuspez

ur-bazterrean bizkarrez

beso eta hankak luze

gorputzari itsatsita

sehaska umel batean

masaila harea artean

lo-kukuan ote zaren

galdezka dut lotsaizuna

zer entzuten duzu Aylan

harea ale bakoitzean

zenbat erru zenbat damu

zenbat bihotz durduzatu

kontzientziaren abaroan

aiherga direnen baitan

eta zerk kezkatzen zaitu

horren hilik horren mutu

orain zerk kezkatzen zaitu

esperantza jada ez da esperoan egotea

bidea atzerantz egitea ere debekatuta

duen karramarroa zaie itxaropena

ez dute inora joaterik

biharra atzo da

egunero

behin eta berriz

nola bizi etorkizuna

ez dela etorriko dakizunean?

goizean goiz hasita prestatutako jatekoak

afaria banatzen lagundu duzu 1200 anoa

emakumeak eta haurrak dira denak

bi ilaratan

batentzat birentzat hirurentzat laurentzat

menestra pita ogia sagarra koilara

plastikozko poltsa urdin batean

lehen ordu erdia iragan arte

ez zara berba bakar bat ahoskatzeko gai izan

denak daude bi ilara horietan

zure semeak bikotekidea ama amama

eta ohartu orduko berriz ere epaitzen hasi zara

nora begira bizi izan zara urteotan guztiotan

thank you esaten dizute thank you my friend

ez dituzu emakume horien begiradak ahantzi gura

ez dituzu haur horien irriak ahaztu nahi

badakizu etxeko epelera itzulitakoan

joan egingo zaizkizula oroimenetik

ez dituzula akorduan gordeko

eta horrek bertoko egunerokoaren aitzakiapean

urrundu egingo zaituela ilara hartatik

herritarrak izan nahi duten emakumeak

ume bizi nahi duten haurrak

pertsona zahartu gura duen jendea

mugak aduanak pasaportea migrazioa

etorkina atzerritarra kanpotarra

ateak checkpointak txarrantxak

berdin dio nongoa zaren aberatsa bazara

berdin dio nork iraintzen zaituen

abere hatsa baduzu

Tarajaleko hondartzan Ceutako hesian

Rio Bravoko ur ertzean Irungo Santiagon

migratzaileak bete beharreko paperetan

izena

adina

helbidea: oraindik ez naiz iritsi

hau guztia gure ama

endekapen betean dela bizi dut

burua galtzen hasi zenez geroztik

ez dut munduratu ninduen hura aurkitu

beste nor bat da

laranjak azal eta guzti jaten ditu

ezer ez galtzeko

ura tantaka erortzen zaio

eskuetako dardarizoaren konpasean

solora begira

pikondo hurritz haritzetik hara

hamarkadak atzerago ikusten duela dirudi

garbia ikuzten du lohia bere horretan utzita

ez dit esatekorik

ez entzutekorik

eta ni aurrez aurre mutu

isildutakoak ozen errepikatu nahirik

ez zaitut behar beste zaindu

ez zaitut merezi bezala jagon

eman zenidan horrenbesterekin

banizun nola

mamitu maitasuna

astia banizukeen

eta niretzat gorde dut ikasi nizuna

niretzat zure denbora guztia

zuretzat

ezta hondarrik ere

amamaz oroitzen naiz

arkupea zuen gerripean

hankek marrazten zioten parentesia

atsedena hartzen utzi ez ziona

behinola artezak izandako familia baten

zutabe ahitu haiek ditut akorduan

parentesi hartan babesten nintzen

haren altzoan hartzen ninduen loak

arkupe hartatik bestaldera egiten nuen ihes

bere ipuinen magalera

zenbat gomutatzen naizen

emakume haren garaipeneko arkupe hartaz

zenbat maite izan nuen

eta zeinen gutxi balio izan zion

nire maitasunak ongi bizitzeko

eta zuk ama

agian pikondo hurritz haritzetik

harago begira ari zarela aurkituko duzu

ondo bizitzeko modua

idatzi behar izan dudalako dakit

ez zaitudala behar beste zaindu

ez zaitudala merezi bezala jagon

eta maite zaitut esan nizula azkenekoz

jada ulertzen ez zenuenean

larrialdi klimatikoari buruzkoak entzuten ditudanero

zure amaren gerripeko parentesi hura gogoratzen dut

zeinetan unibertsoko jendetasun oro babesten zen

zure beste nor berri honetan legez

sekula inori minik eman ez zion baserritar haren

gerripeko parentesira nator

Areatza osteko landara

txirritxirri orkestraren kantaldietara

landa-eremura itzultzeari

hil eta biziko deritzogun sasoi honetan

ezinbestekoa zait kirikolatzari galdetzea

zelan lortu duen arantzak titaniozko garatzea

kurloien arratseroko asanbladetan

nork ematen duen hitza

zein erabaki hartuko duten ogigaztek

hirietako oilo-loka postmodernoek

iturriak ere txarrantxaz hesitzea

adosten dutenean

ea burua bakarrik erauziko dieten

edo ez duten atsedenik hartuko

gorputz burubakoak aldaroka alderrai

dantzarazi arte

zazpi itsasoek hamaika lurrek zeru guztiek

aspaldi utzi zioten gure neurriko izateari

aspaldi utzi genion haien neurrira bizitzeari

zer uste dugu beso zabalik hartuko gaituztela?

hasi teilatuak lizarren pareraino eraisten

eskegi piper gorri sortak ehundaka arropen ordez

eta hala ere baietz eguzki-loreak

biharamunerako ihartu

batek daki agian maitasun amiñi batez

basamortuetan haurrondoak ausarki landatuz gero

ezkortasuna salerosteari uzten badiogu

garoan kirikolatza (bis)

uzkurra eta baratza

beharrik ez dugunona

hain da bizimodu latza

hain da bizimodu latza

garoan kirikolatza

zeru beltzean izarra (bis)

pinu artean lizarra

garenaz harrotzerako

zurituko zait bizarra

zurituko zait bizarra

zeru beltzean izarra

larrazkeneko langarra (bis)

begi ertzeko makarra

ez dago etorkizunik

ailitza gezur bakarra

ailitza gezur bakarra

larrazkeneko langarra

Pagaburuko tontorra (bis)

garrik gabeko txondorra

goikoaren esku fina

latza behekoaren lorra

latza behekoaren lorra

Pagaburuko tontorra

usaintsua ereinotza (bis)

nardagarri bekorotza

utopiak ezinari

daragio heriotza

daragio heriotza

usaintsua ereinotza

lorategian asuna (bis)

zikinarentzat gatzuna

galtzaileak lizundu du

herriaren maitasuna

herriaren maitasuna

lorategian asuna

begira nago begira

beheko kamino berrira

noiz etorriko ote den

neure laztana herrira

badator

neure laztana

herrira

pauso bakoitzean

lur berri bat

zapaldu minez

galgarik ez duen bizikletan

pendiz gogorrenean ere

ez dio belaunak urratzeari beldurrik

ezta esku ahurretatik harri txintxarrak

orratzez ateratzeari ere

bere burua galtzen du

itzultzeko premiarik gabe

eginez egun bizitzea baino ez ei da

eginero bizitzea

egin oro bizitzea

nork izan nahi du

gure historiaren premu?

hondakindegi bat baino

ez ote da ageri gure atzean?

aldamio hanka mehe ikarati bat?

bai arrazoi duzu

erreskate taldeak sakabanatu dira

behe-lainoari eskupeko galanta eman diote

trinko zurrun sobornagaitz heda dadin

baina ez dute lortu lurrarekin bat egin dezan

eta sator begigorriek lurmulkoekin eutsi diote

ezkutuko pasabideak ireki dituzte gainazalean

atezuan mudatzen den erdigune bat

gure nazio zatikatu honetako bazterreko ororentzat

bakearen sinonimo iruzurtiei katamaloa erauzteko

zerbitzu sekretuak eguzki argitan antolatzeko

Amaia Lasak behinola alfabeto berri bat

eskatu zuen

eta nik bat egin nahi dut

berandu izan baino lehen

alfabeto berri bat

galbahe eroan dezagun

aldean uneoro

bereizten ikas diezaiogun elkarri

hiztegia eta hitzen egia

bizitza den handiena edo

bizitsari amore emango diogun

heriotsa aditzen dugun

ezetsi baino gurago dugun ez etsi

oinazea orain asea ez bedi betiko gosea

hilots berberak entzuten ditugun

iraganari oka edo uko egin ez ote berdin

etorkizuna tradizionatzerik dagoen oraindik

nortzuek gobernatuko duten

e letratik hasiko den

alfabeto berri bat

beste Amaia honek

ez zuen egin

bere izena zalerik gehien zuen

musika taldearen disko hirukoitzean

kantatuko zutela jakinki

ezta idazle eskas batek laugarren

liburu kaxkarrean bere salaketa ekintza

amesgaizto legez kontatuko zuela zekielako

ez zuen egin salto

nahiz eta irakurriko zukeen

egunkari salduenean

bere biografia

deskubrituko zituzkeen berarentzat ere

ezezagun ziren bere bizitzari buruzkoak

entzungo zituzkeen irratietako esatariak

bi egunez bere izena

ahaire errukarriz ahoskatzen

ikusiko zituen bazkalosteko orojakileak

telebistetan egin zuena

zergatik egin zuen esplikatzen

entzungo zituen alderatzen

bere buruaz beste egin zuten

Hollywoodeko emakume ospetsuekin

Marilyn Monroe Lupe Velez

Romy Schneider Jean Seberg

ospearen edertasunaren

biktima ohoragarriak

haserretuko zitzaizkion

sare sozialetan

piztia bakartiak

bera izan baitzen

salto egin zuen

lehen emakumea

eta bistan dena

edozer da konparagarri

edonorekin alderatu daiteke edonor

baina inorekin alderatzekotan

Edmonde Charles-Roux Ilona Duczynska

Aleksandra Kollontairekin

baino ez zitekeen

eta bistan dena

Wafa Idrisekin

ez dakit zuek baina nik

kitatu ezinezko zor bati itsatsita

balkoitik jauzi eginez irudikatzen dut

hamaika solairuko abiadura horrek

bisaia patxadaz irakurtzea eragozten dit

ezin diot begirada leitu

ezin diot musua antzeman

ezin diot arrazoirik ulertu

uste dut ez dela eraikinagatik

ezta itzultzerik ez duen dirutzagatik

agian desjabetu egin zuten

izena aldatzeko astirik eman gabe

aramu-sarea eskuetan

atariz atari zebilen

gora leiho guztiei begira

alaba zuen alboan

sareari tinko eusten

sarearen zuloak ziren

ganibeta odoldu bat

iragazteko modukoak

zenbatezinezko garbiketa orduek

mankatutako gorputz desitxuratuei

begizuloz jantzitako maitemin lizunduei

matematikoki positiboak ziruditen

harreman desorekatuei

deiadarka ari zitzaizkien ozenki

porrota da bide bakarra

gorrota dezagun garaipena

larrialdi klimatikoak kolpatzen darrai

soldata arrakala

albistegietan zuritzen diguten

hilketa bakoitzarekin tenplatzen da

emezidioaren urrezko arrakada

ote dago lur txatalik

ote dago itsaso sakonik

ezikusiarena egiten ez duenik

zozoa beroketa ariketetan

goizeko zazpietan

eskala kromatiko diatonikoan

behetik gora goitik behera

hegazkinen orro harrorik ez

isiltasun zoli herabetia

txirritxirri orkestra

eki irribarretsu

zeru aurpegi garbitu berria

amaren sortetxe osteko larre malkartsua

ziurgabetasun guztietatik

eremu librea

haurtzaroa musuko bakar

denbora geldiezinaren izurri

espero ez genuena etorki

opa nizkien bugainbileak begoniak huntz orriak

bizitoki ilun arnasbakoei

txirritxirri orkestra bat

nylonezko alfonbren belardietan

arratsero jo genituen txaloak

inori eskerrak emateko baino

bizirik irauteko beharraren aldarri

inork inoiz berriz ikusiko ez gintuenaren laborri

hildako milaka haien zuloetan gorde dira

beste horrenbeste kilker

geroztik gorputzak izango gara kristalezkoak

atzamar punta ikusezin batek arrakalatuko gaitu

aho bufada xalo batek zeharkatu

zeinen hauskorrak garen kantatuko dugu berriz

baina oraingoan ez da izanen

haurtzarotik arrastaka dakargun gabezia

emozional baten karietara

oraingoan gorputza bera hezur eta azal

hautsiko zaigulako kantatuko dugu

orkatiletatik bereiziko zaizkigulako urratsak

eskubiturretatik bostekoak

gerritik behera bananduko zaigulako

dultzemeneoa

moztuko zaigulako harrokeria

tragediak idatziko ditugu ondoen bizi garenok

abundantzian ohitu garen koitaduok

galbahea aldean daroagunaren seinale

inoren eta ezeren beldurrik gabe

ametsik gaiztoenek ere mendekua hartuko dute

baina bitartean gaur orain hemen

zeregina dago franko

hil nahi duenarentzat

hamaika gizon zuri mahai borobil batean

ito ditzagun belaunekin samak estututa

jos diezaiegun bizkarrezurra berunez

ikus dezagun bizirik geratzen diren apurrei

noiz arte iraunen dien amorruak

zer ernetzen zaien guk erein diegun gorrototik

atera kontuak egin eragiketa

zenbat hildako onartzeko gai dira?

tematuko dira berriro ere

aukeratuko digute destinoa

eta egoskor ez entzunarena eginez

geure bidetik etorriko gara

luzaroegi egon gara gure zain

kosta zaigu erabakitzen

eta orain

ez dugu atzerantz

ibiltzeko asmorik

edo agian

beste hau da baieztapena

iraultzaren gauzarik erosoena

hura amestea da

eta bitartean

temati darrai galtzaile izatearen

kontzientzia kolektiboak

egoskor amore emateko

batere asmorik gabe

noiz eta maitasuna

beste irtenbiderik ez dugunean

aurrerantzean ez da filosofia ikasgairik eskainiko

derrigorrezko bigarren hezkuntzan

humanitatea bost gizateriari

erregai fosilen ordezkoak xerkatzea izanen da

lehentasuna eta gu

maitasuna zelakoan fosilik erregaiena

den-dena dugu irabazteko

hortxe nire abiapuntua

oraingoan neurez ari naiz

inoren izenean barik

neure gain hartzen dut

den-dena dugu irabazteko

galtzen ikasteko modu bat

irabazleak xede barik uzteko aukera

ni ez naiz ezeren inoren akats

garai bat baizen gehiago dira nireak

berbarako gaurko hau

eta datorkeena

txarrantxak hipotekak

balio erantsien zergak

harresiak gabeziak

laikoen mezak

esklaboen gaineko enpresak

oporren arteko kexak

ez dago lanaldi osoz bizitzerik horrela

lokatza ez bada ura eta lurra besterik

zerriak bizkarroiek eragiten dioten

azkura baretzeko badarabil

laketu gaitezen

makurrago bizi daiteke

lokatzetan baino

hitzen ordena aldatuz esan daitezkeenak

mugatuak dira baina infinitua ez da urruti ibiliko

egun batzuk gehiago baino ez ditugu behar

edo esandako guztia meta batean bildu

erdiko enborrik gabe zerurantz

ez diezagutela bihar gaurko ausardiarik uka

gogora gaitzatela banan-banan

atea zabalik utzita joan zen

giltzak kanpotik dingilizka

eskailburutik begiratu

oihu egin eta ausarki

jaitsi zituen eskailerak

zazpinaka agidanean

orkatila bihurrituta

herren hasi zuen bidaia

labirintoa bilatu zuen

bidegabea ulertzeko

irteera aurkitu ordez

luberriak ongarritzeko

laborria iragazirik

arrunkeria bihurtzeraino

errekan gora abiatu zen

jauzika iturbururaino

apropos sartu zen galsoroan

oinetakoak erantsita

urteak egin zituen oinez

denen bistan desagertuta

lokatzetan baretu nahirik

porrotaren osteko azkura

besaulkia txikitu zuen

menostu guztiak gogoan

galdutakoaren bila bazatoz

beste giltza batzuk ekarri aldean

zabalik utzi zenuen etxea

urteak dira alargundu zela

orain ez du sarrailarik xerkatzen

nahiago ditu leihoak aukeran

iraultzaileen maitemin ustelak

eguzkitan biziberritzekoak

berdaturik dituzu

beratzen utzitako ametsak

aiduru dituzu

artega ezkaratzean

ahantziko zenuen akaso

aitaren heriotzaren ostean

amak indartu zituen habeak

aitita jaio aurretik amamak

iraunarazi zituen berberak

aurrera emandako pausoen gainean

atzera bazatoz

ongi etorria jasoko duzu

omenaldia tematzen bazara

jendetza izango duzu zain itxarongelan

hormarik ez duen etxe honetan

berdaturik dituzu

beratzen utzitako ametsak

ihesi doazkizu

galdu zenituenak gogoan

zaude geldi

ez pauso ez izerdi

zaude zeurean

hasierako leku berean

zaude zilborrari zor

aitzakien babesleku gotor

zaude zurrun ez hauskor

min emandakoan ere jator

zaude garbi garden

orbangabe lerden

zaude zorneari eusten

ezina ekinez egiten

zaude lubakian luzaro

kanpoan hotzegi dago

zaude hurkoen gainetik

lotsa galduko duzu oinpetik

zaude olatuei so

ezabatu haien antzo

zaude zu betizu

onartzeak kalte egiten dizu

nahita izan da-eta

otoi barkaidazu

oihua entzuten baduzu

egunero nire eskuetan

kolpea sentitzen baduzu

usu nire hitzetan

nahita izan da-eta

otoi barkaidazu

arrazoiak ditut motiboak beste

maiz ohartzen naiz ez uste

entzun nahi zenukeena badakit

erranairuak poltsikoan darabilzkit

neuk ebatziko dut noiz erabili ordea

eta badaezpada erantzuna dut gordea

nahita izan da-eta

otoi barkaidazu

kilkerra ezkutuan bizi da

zuloa egiten du lurrean

bertan ostentzen da

inguruan isiltasuna baizik ez denean

kantatzen du

ezkutuan beti norbait dagoela

aldarrikatzen du

harroa da

besteek bera entzutea nahi du

zarata igartzen duenean isildu egiten da

besteek diotena entzun nahi duela dirudi

besteen hitza errespetatzen duela dirudi

edo ez duela inork non dagoen jakiterik nahi

epeletan kantatzen du

eguzkiak jotzen duenean

euria ari duenean isildu egiten da

tanta bakoitzak esateko duena

entzun nahi du

kilker bat kantuan hasten da

gero beste bat eta beste bat eta beste bat

harik eta hamaika ahotseko kilkerbatza

osatzen duten arte

sekula ez ahots berdinez

nork berea eta hurkoarengandik

ezberdin doinu berean

itzuli ziren antzarek

biharamunean egin zuten alde

lur-hartzearekin batera

erre zitzaizkien oin-zolak

atoan ohartuta

oraindik ez diogula

gure minari lurrik eman

nekezegia litzaieke

hanka bakarraren gainean bizitzea

zintarrietan ez dugu leku nahikorik

herrenentzat

ixa bat zeruan

eskura dugun herrian ikusi zaitut

kalearte zaharretan

aspaldikoekin berbetan

iritsi berriak agurtzen

hutsik zeuden etxeetan

argia ere ikusi dut

itsasoan itogai zirenen itzalak

afalondoan mahaia jasotzen

burubiko gorputz bat

luzaroan musukatzen

eskura dugun herrian ikusi zaitut

lagunartean dorre bakarreko gaztelua osatzen

atzamarrak elkarren lepoei iltzatuta

eskura dugun herrian ikusi zaitut

denontzako herria izango da?

galdetu dizun betiko auzolagun ezezagunari

nork egiten du herria ez bada denok?

erantzun bete isiltasunez begira

eskura dugun herrian ikasi dizut

itxaropenaren ardura sei hilabeteka

banatu duzuela herrikideen artean

kanturako ezgauzak onartzen dituzuela

abesbatzetan

askatasunari berak gura duena izaten

onartu diozuela behingoz

berbarako eskua altxatzeko eta

XX. mendeko poesiari buruzko ikastaroak

eskaintzen dituzuela kiroldegietan

eskura dugun herrian entzun dizut

baimena eman dietela sasiei

kartzelak jan ditzaten

ziegek isolamendua senti dezaten

gutxienez hogei urtez

kartzelazain birgizarteratuek

lorezaintza master garestietan ikasitakoa

praktikan jartzea legez arautu dutela

inork ez duela aurrez izenik eman beharko

gogoratua izateko

eskura dugun herrian entzun dizut

beldurra galdu diezuela ispiluetan

agertzen zaizkizuen erabaki okerrei

iraganean ilunetan hasitako bideei

jada ez duzula galtzailearentzako atoiuntzirik

eta nork berea oroitzen duela orain

memoria letraz letra

ahoskatzen duzuela elkarrekin

eskura dugun herrian ikusi zaitut

aldatu egin zara ezagun zaizu

badakizu zer egin

bizitzaren ederrarekin

badakizu zer egin

herra uherrarekin

eskura dugun herrian

aurkitu zaitut

gure maitasuna lokartu ez zedin

izerdia egin ostean

etorkizuna asmatzeko irrikatan

munduaren aurrean lotsabako

herriko plazan

udagoieneko iluntze batean

apo baten listuak pozoituta

esnatu nintzen eta harekin

ikasi dut estimatzen

itsusiaren edertasuna

arbuiatuaren mendekua

Euskal Herrian bezala mundu osoan ere

gutxirekin gehiago

esan daitekeela ikasten diot

kli-klu bakoitzeko

maluren eztigarri musika da berez

lo eginen duzue baina ametsik ez