Espaloian dago munduaren xilkoa

JOAKIN BALENTZIA

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© 1989 Joakin Balentzia

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 1989ko otsaila

Edizio hau: 2011ko ekaina

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.com

                Webgunea: http://susa-literatura.com

ESPALOIAN DAGO MUNDUAREN XILKOA?

Bai, hortxe dago amarekiko loturaren seinale, marka hori, edo zentrutzat hartzen den kontu hori, xilkoa, espaloian bertan, «zerrautsa eta odola garbituz gero». Zergatik ba? Egun batean otu zitzaidalako, eta oraingoan, poema bilduma honen izenburutzat hartu dudanez gero, nolabait azaldu behar dut. Gaur egun espaloietan aurkitzen dugu hiriko babeslekua, behin behinekoz bederen, oinezkoek, jende arruntak. Espaloietan lagunak bait ditugu hiriko mundu honetan, «zerrautsa eta odola garbituz gero», galtzada gehienez kotxeen eremua bait da, prozesio edo manifestazioak direlarik ezik (kotxea, hots: natura eta gizartearekiko oldakortasunaren sinbolo ageria). Poesia hartzen dut oraingoan lagunen arteko solasaldi berezi bat bezala, gaur nahiko kulturkontrako balore dena: hauxe da niretzat munduaren xilkoa, lagunekin lotzen nauen lokarriaren marka, espaloian dagoena, babesaren antzekoa.

        Hemen aurkitu ditzakezun poemak amorraziozko-gerrazko, amodiozko eta erotasunari buruzkoak sailkatu ditut, eta bestetzu ere badira; denetarikoak beraz. Nobela eta poema liburuetan ataleen izenburuak gustatzen zaizkit, eta erreportaia eta artikulu luzeetan tartekako azpitituluak ere bai. Horrela aukera dezakezu hobe nondik hasi eta ea pena merezi duen osoa irakurtzeak. Hemen ere parada bera du irakurleak, alegia, nahi duen lekutik hasi eta puska bat gustatzen bazaio liburuaren hasierari ekitea gero, nik emandako ordena bait du.

        Izan ere, gerra eta amodioa, gorrotoa, amorrazioa eta sentiberatasuna, epika ere, agertzen dira non nahi poema hauetan, eta suizidio eta erotasunari buruzko manifestuak, eta natura iraungia, akitua, baina ez babesa bezala —«belardietako lamia, Natura / erakorkor eta beldurgarria»—, espaloian bait dago munduaren xilkoa, geurea behinik behin, lagunekiko lotzen gaituen lokarriaren marka hori, zentru hori eta babesa (babesen bat geratzen bazaigu dagoeneko).

UTZ NAZAZU PAKEAN

Utz nazazu pakean

Utz nazazu pakean,

ez etorri niregana istorio estrainioak

kondatzera,

badakidalako

nondik datozen jainko horiek,

hain anonimoak,

hain ederrak,

hain objektiboak.

Beren asmo asasinoak ezagutzen ditut,

erretorikaz mozorroturik,

hitz haundiak oihukatuz

heltzen direnean,

esaldi burrunbatsu bikainak

txoriak erotu

eta tximeletak izutzekoak.

Lainoa

eta herri honetako

lurtzoru malkartsua

ezagutzen ditut

eta ez dut malkorik behar

nire oinazea adierazteko.

Utz nazazu pakean,

ez etorri niregana istorio estrainioak

kondatzera

badakidalako

nondik datozen jainko horiek.

Torturapean egon naiz

Torturapean egon naiz,

kontzientziaren ezabatzea,

pertsona akitzea,

sufrimenduaren mamuak

hitz egiteko modua;

morea, gorria, beltza

dira koloreak,

torturaren koloreak.

Odolik gabe

egon naiz torturapean,

nire burua

txakurren eskuetan;

garrasika hasi nintzen,

atearen kontra

kolpeka

eta behin eta berriz

sartu zidaten

kimikazko fruitua

torturapean.

Lagunei dei egin nien,

heriotzaren beldur,

baina ez ziren agertu;

ezta heriotza ere.

Torturapean egon naiz,

sufrimenduaren mamuak

hitz egiteko modua.

Hildakoen artean izendatu ninduten

(«Epika garaiak ez dira iragan»)

Hildakoen artean izendatu ninduten,

asmo oroz, baina erabat okertu ziren,

hira berdez mozkortuak;

maiz gertatzen zaiela, nik uste,

kakatzazko pailazo horiei,

huskeria distiratsuak, produktu akituak

nazioarteko merkatuan iragarriz,

hogerlekoak lau pezetetan

saldu nahi dituzte ergel horiek.

Hemen inork sinestu dienik ez pentsa,

baina txantxa makina itzela egiten dute

deusetaz pentsatu, burua betetzekotan,

nahitaez, zama huts baten antzera.

Hildakoen artean izendatu ninduten

kontu irrigarri eta ilunak eginez.

Baina nirekin okertu ziren oro

sugandila goibel horiak, galduriko gatazkak

zibilizazio eta kulturaren garaipenak bezala

kondatzen dituzten agure adurti horiek.

Bestelako garaiak ziren,

baina inork ez gogoratu arren,

hemen ongi informatu gara eta

oraingoan ezagunak baditugu

beren zibilizazioaren egiazko aurpegierak.

Haurrek ere irakurtzen ikasi baino lehen

egia berri eta zaharrak aldarrikatzen dituzte,

datu aurkituen nabaritasunak

eskaintzen dienaz ozenki pentsatuz.

Hildakoen artean izendatu ninduten

jokalari kirten, arrakero arrunt horiek.

Urrezko iturrietan edan zuten, bai zera,

eta orain lehor eta pozointsuak daude.

Luzaro izorratu zituzten ene belardiak.

eta niri purtxileriak saldu nahi

kolonizaturiko «basati onei» bezala;

baina, hondarrean, nire benetako truke txanpona

erakutsi nien, hots, hodi ketsuak,

oihu airatsuak, mila ezpata zutik,

arbol lerdenak bezala,

bular mehatxagarriak, ez birginenak,

andraundi ergelenak ezta ere,

ahots latz eta kementsuzko sorginenak baizik.

Hildakoen artean izendatu ninduten

zakar horiek beren paperetan,

inperioko hizkuntzaz idatzita beti,

bizien munduko zerrendatik ezabatuz gero,

aise desagertuko nintzela pentsatuz.

Baina okertu ziren nirekin oro

jainkozko hiraren kudeatzaile trauskil horiek,

bortizkeria sainduaren apezak,

beren sastagaiak eta pistolak kontsakratuz,

goren sazerdote izartsuaren monagiloak,

beren jabearen ahots hutsak.

Bidaia luzea izan da geurea,

baina ziur izan buru jotzeko zorian gaudela,

pazientzia bait dugu gure uzten haztea

urtero ikusteko nahikoa,

esku geldietan ez itxaroteko modukoa, ordea.

Hildakoen artean izendatu ninduten

beren haunditasun eta batasun bortxatuaren

kalkuluak egiterakoan, lastozko mamuek;

baina okertu ziren behin eta berriz

umeei ere beldurtzen ez dieten fantasma horiek;

nire solasak iraun zuen inoiz baino biziago,

zanpatzen utzi ez zireneko mila hitzez egindakoa,

geure sekreturik barrukoenak elkarri aitortzeko,

egiarik gorrienak aldarrikatzen jarraitzeko,

jakintzaren adierazpide guztiak azaldu ahal izateko,

nire solasak iraun zuen;

hau da herri bonen kantua,

hildakoen artean izendatu zuten herria.

Suntsitua

Arrastorik utzi gabe suntsitu zen,

hegoaldeko mutil hura,

beltzaran eta pottoloa,

betaurrekodun eta bihotz pasionatua.

Ezin dugu erran jakintsuegia zenik,

baina bere amak, beltzarana bera,

baietz sinets zezala eta

bere lagunek ere maitatzeko nahikoa.

Egun hartan marea gorak

haren berri galdetu zuen

baina erantzunik ez.

Iragarritako orduan itsasoa jeitsi zen

goibel eta etsiturik.

Senide eta lagunak bere bila joan ziren

esperantza piskat mantentzekotan.

Haizeari eta hodeiei haren berri

itaunduz gero, beren bihotzetan aurkitu zuten erantzuna.

Baina ezin zuten amorrazioa mugatu

eta norbaitek istorio estrainioak

asmatu zituen nonbait,

traizio eta azpilanetako kontu likitsak,

anaien artean, ahaztuak jadanik.

Gaur berriro ere itsasoak

marea gora guztietan

galdetezen du

hegoaldeko mutil beltzaran hartaz.

Arrastorik gabe suntsitu zen,

baina denok dakigu hil zutela

eta amorrazioa birpizten da

marea gorarekin batera.

Sinestea da kontua, amigo

Amaiera hori ez nuen espero,

egiatan, sinestea da kontua, amigo;

miseriaz inguraturik gaude eta

bonba da irtenbide bakarra,

diotenez, bonba leher bedi...

Baina ez zaitez haserre

kondatzen badizut

nire bizitzari buruzko zerbait,

pertsonalago,

hitzen prozesio trakets eta zorritsu hau

debotuki itxarotea dela eta.

Atzo jaio nintzen, nolabait errateko,

ez zait gustatzen publikoki kontatzea

betetzen ari naizen urteak,

dezentziaz;

ez zaizkit gustatzen

ez sumatzea ez kentzea,

bakarrik atsegin ditut asmatzea

egunero jalo naizela

eta bizi izan naizela ezabatzea

edo eta bizi izan ditudan gauzak;

ez dut oroitu nahi nonbait

niri inork ez errateko

zerbait biziturik izan denik,

edo ikusirik, igarririk, maitaturik.

Gaur eta egunero jaio

eta bizi nahi dudalako.

Mutiko bat nintzen

orain hogei urte eta oraintxe ere

jarraitzen dut izaten, amigo,

sinestea bait da kontua;

hemen ez dago joku antzutarako lekurik,

malko eta ardura ezgauzetarako aukerarik;

hori dena pisu haundiegikoa bait da,

burdinezko eta kakazko zama,

zera, ezin da edozeinengan

salbazioa itxaron;

hau gerra da,

eta nolako gerra badakizu,

zuk eta biok

elkar ulertzen dugu

geure iratzeak nola gorritzen diren

bait dakigu.

Engainatzen ari natzaizu, agian, baina,

faborez, utz nazazu,

arazo itsusi hau

gustora akituko dugulako;

ez begiratu adi-adi

eta entzun bakarrik

hitzek nola soinu egiten duten,

adigalkor eta fidakor.

Nire konfesioaren ordua da:

baloi urdin eta gorria ote zen

txikitan nik maite nuena?

Isuri zen esnea edo edan nuen?

Ez naiz oroitzen,

oroitzeko gogorik ere ez dut;

bai, mutiko talde bat zen

eta harriak airean,

eta ni suertatu nintzen, noski,

zauriturik izterrean.

Ondoren badakit korridore ilun bat

izan zela, bakardadean bizitzen ikasi nuela

bele kirtenez inguraturik,

nire buruaz sinesten ikasi nuelarik,

sinestea bait zen kontua, amigo;

eta aurkitu nituen erahiltzeko

ene benetako armak, zinez;

Jainkoa ez nuen hil behar,

zorionez, eskuetan urtu zitzaidalako,

pentsatuz, sinpleki, guzti hori

haur kondaira solemne bat zela,

noizean behin poesiaz kargaturik,

zergatik ez, baina hondarrean

irrigarri, krudel eta kiratsua.

Orain ni ere kondaira berriak

sortu nahian nago,

solemnerik ez,

baina bai luzaro irauteko modukoak,

edo bonba lehertu arte, bederen;

zer erran nahi dudan badakizu,

zuk eta biok

herri honen benetako arnasak

somatzen ditugulako,

eguzki eta euri berrien indarrez

bizirik;

hemengo iratzeak ere

nola hiltzen diren

ezaguna bait dugu jadanik;

gaueko zirgitaldiak,

larruaren premia, bai, amigo,

baina herri honetan ere

sinestea da kontua.

Behin

Behin «Esku zikinak» deituriko

obra J.P. Sartre-k idatzi zuen,

eta horrez geroztik denok geureak

gehiago begiratu ohi ditugu...

Behin lapurrei eskuak Iran-en

oraindik ebaki ohi zizkietela

irakurri nuen

eta dardaratu nintzen...

Behin makina batek lagun bati

hatzak moztu zizkion

eta neuk nolabait

mendekatuko nintzela

zin egin nuen...

Une hartan ulertu nuen

behin betikoz zergatik langileek

ukabila altxatu ohi duten.

Aintzinako artzainaren harrotasuna

(Truke garaietako poema)

Nire edozein ardik, atzerritar hori,

zure oihal preziatu guztiek adina

balio du behinik behin.

Ezin didazu nahasi,

gezurti horrek,

egunero eraisten bait diet

eta beren izenak

neuk asmatu nituen,

sugearekin mintzatuz gero.

Nire ardiek ere solas egiten didate

izuak harrapatutako begiez

eta maite naute benetan,

nire txakurra baino gehiago;

eta hil behar dutenik

ez dakitela, nik uste.

Mendian bakarrik egotean

laztankiago mintzatzen zaizkit,

eta ziur nago

zure oihal preziatu guztiek

baino askoz gehiago

balio dutela,

purtxileria merkatari hori.

Gaur izan da leherketa

Gaur izan da leherketa,

iratzeak, mendi gorriska, begi astunak,

eguzkiaren besta udazken iheskor honetan.

Suge ezkutuek ez zekiten zer egin,

edo bihotzean sartu edo aizkoran kiribildu;

errekak mugatzen zuen aukera zaila

amets sentikorrak igarriz.

Suizidioari buruzko solasak

irain huts bat zirudien honelako egun batean,

hiltzeko eskubidea, bizitzeko ezina;

zianuroa eta akabo, eskatu omen dute

zenbait estatu batuar gaztek

bukaera nuklearra baino lehen. Bapo,

zain ilunak moztu eta hegaz egitera.

Usoak, tiroak, zeru haserrea,

eta barnean ardoa. Urtxintxa barre eginez,

zuhurra, ehiztariez hunkitzen da funtsean.

Eta nik, ikuskizun guzti honen aurrean,

harrapatu nahi ditut

hezedura distiratsu honen eta

hartzen desagertzearen zentzua eta

haur ametsen zergatia.

Agurtzen zaitut

Agurtzen zaitut, solasean,

baina ez dut ikusten gaua.

Itxita dago kobazuloa eta

ezin dut kanpoko iluntasuna ikusi;

harrapariak ote daude

zure begien zain?

Hotza eta hotsa

bildu dira erotzeko zorian

tenore honetan.

Hatzaparkadak eta urradurak ditut,

non eta zenbat ez dakit;

bizitzaren erritmoan

galtzen dira ene kontuak

iragan gizajoaren antzera.

Ez dugu astirik

hainbeste zama jasotzeko,

herritar urdinok.

Agurtzen zaitut, errepidean,

zaratak eta kotxeetako trumoiak

uzten ez didate

zure begirada gorria ikusten,

ameslari, arlote,

labezomorroek helburu ezinezkoa

jarraikitzen dute.

Dardaraka hurbildu naiz sarreraraino

hostoen loa bereiztekotan,

baina ehuntzangoak dira

irteera gordetzen,

zelatari ausartak;

tristurak pozoindu ditu saguzarrak

eta hau ez da notizia izan.

Agurtzen zaitut, mila aldiz egunero,

arnasa hartzearen antzera;

labanetako kaparrak,

mihura eta goroldioa

jaiotza apaintzeko?

Ezta hori. Izerdia eta nekea,

erleen ibilbidea, bai,

guzti horrekin

egin daiteke geure etxea;

bortxakeria espiralaren norabidea

iragartzen omen dute

azti harroputz berriek,

baina ez dakite

zenbat ur daramaten geure ibaiek,

zenbat diren hemengo irriak

eta nolakoak geure emeak.

Inoiz ez dute jakinen

geure haizea harrapatzen.

Agurtzen zaitut, oraingo zaparradan;

bazterrak zikinak jarri dira,

gure seme-alaben gogoekin;

haizearen semeak,

ilargiaren alabak.

Piztu da sua elurren eraginez,

ezpain zimurtuak

gorputz gutiziatsuan.

Ozenki deitzen zaitut

solasean, errepidean,

oraingo zaparradan,

mila aldiz agurtzen zaitut egunero.

Ohizko garrasiak

Ohizko garrasiak bota eta

guztiak beren etxeetara joan ziren.

«Eginbeharra beterik», erran zenuen.

Orain telebistek berriz jaurtikiko dute

ttu zikina

eta lo egitera joanen gara.

Ustekabeko itzalek gaua haundituko dute,

herri kondairak gehitu

eta aspaldiko ametsak

laztanduak izanen dira,

loteria erosteko ilada lumen antzera.

Orain burkoek babestuko dute

eztarri anitzen bidez oihukaturiko egia.

Nor ukituko ote du herioaren

behatz luzeak gau honetan?

«Hau luzaroko gerra da», erran zenuen.

Iluntasunak ezin dio lo eragin

hainbeste urtetako zapalkuntzari:

distira iheskor batzu,

suzko sugeen antzera,

atezatu ziren, ia hotsik gabe, apalki.

Itzalak berriro txikituko ziren

inguruko argilunekin nahasteko.

Egunsentiak berriro paratuko ditu

gauzak beren lekuetan.

Jaietan zebiltzan

Jaietan zebiltzan: jantzi berriak,

diru zoro piskat poltsikoetan,

gorputz gazteak,

eguzkia eta gau beroa.

Jaietan zebiltzan herritarrak

urtero bezala.

Egun horietan familiako gorrotoak

apaltzen dira nolabait,

eguneroko penak itsasora jaurtikiz,

lantokiak, auzitegiak eta gartzelak ere

erabat hertsirik.

Jaietan zebiltzan eta herriko enparantzan

jaizaleak elkartu ziren,

aberria bihotzean ere.

Baina atzerritar armatu malerusak

hara agertu ziren,

hegazti harrapariak,

eta jaiak akitu ziren;

ustekabean harrapakariak harrotu

eta beren ehizarako alderdi hura

oro zelakoan,

hatzapar odoltzaleez agindu zuten.

Jaietan zebiltzan herritarrak urtero bezala.

(Iruñea 78-Orereta 83 Noiz arte?)

Iraultzeko garata

Iraultzeko garaia akitzen den unean

eta iluntasun eta beldurrari buruzko

kontuak eman behar direnean,

ez dakit zer erran lagunei;

mintzatu ezin izan zitzaizkidanez

pentsatzen ari naiz

eta ez dut jakin nahi

zer erranen zuten ordukoan.

Hobe da ihes egitea eta,

leiho estu batetik agerturik,

eguzkiari so egitea,

hainbeste ordutan zehar

isiltaunaren mehatxupean

ibiltzea baino.

Etendako kaminoen ordua da,

kontrol zorrotzen pean,

eta ekaitza pasatzeari itxaron behar zaio.

Ez dago atxakiarik.

Saiatzea da kontua;

ea hantxe nengoen, niri galdetzean,

ez naizela gogoratzen

erantzunen diet, baina ondoren,

beraiek nahi dutenez gero

eta iraungi baino lehen,

baietz errateko prest nagoela,

erranen diet, noski.

Iluntasun eta beldurrari buruzko

kontuak eman beharra dauzkat eta.

Gerra dela eta

Gerratik entusiasmatu itzuli zen,

ez bizirik atera zelako,

irabazi genuelako ezta ere,

erahiltzen ikasi zuelako baizik.

Denok gose izan ginen gero,

miseria latzean,

baina berak erahiltzen jarraitzen zuen,

aberats bihurtuz

beste gerra bat prestatzerakoan.

Funtzionariaren txostena

Ezin da fitxatu hainbeste jendetza

—dio funtzionariak—,

kresala bezala da

eta arrainak bertan.

Ezin ditugu neurtu

hainbeste bihotzeko pilpira.

Buruko mina sortzen digute

gogo klandestino horiek

hemen bilduta,

malko ilegal horiek

hemen isurita,

oihu eta hitz mingotsak,

garaipen hitzak,

hemen elkartuta.

Buruzagi bati azken agurra,

herri basati honen omenaldia.

Aintzinako ikurrak ditu

bandera estrainio horrek,

lurraren hasiera

eta kultura zahar baten markak:

sugea eta aizkora,

sinbolo ezkutuak,

jarri dituzte agerian

jendetzaren aurrean,

narrastia giderrean kiribilduta;

eta oraingo garrasiek

itotzen gaituzte,

pilpirak, gogoak, malkoak, hitzak

fitxatu ezinik.

(Txomini emandako azken omenaldiari buruzko poema,

Che-ren heriotzaren hogeigarren urteurrenean).

Drama baten bi eskena

              I

Sufrimendua, oinazea, mina:

bizitza gogorra dugu gizakiok.

Baina egin ditzakegu galderak,

zeruari edo infernuari,

geure buruari,

eta nolabaiteko erantzunak aurkitu.

Beste animaliek, ez,

eta agian horregatik askoz gutxiago

sufritzen dute, bakartiak,

beren txokoetan isolaturik,

beren baitan sarturik,

minari mugak paratzen saiatuz.

Oinaze, sufrimenduak berariaz

murriztu behar genituela, erran nizun,

gure aldamenean tragedia gehiegirik

ez sakabanatzekotan,

sufrimendua ere

giza konbentzio bat dela aipatuz...

Baina hori erraza da erratea, erran zenidan,

sufritzen ari garela,

besteen, lagunen edo munduaren aurrean

antzezten bait dugu gure papera, noski,

baina premiazkoa dugu hori

lagunek bederen, greziar eraz,

«pertsona»tzat hartu gaitzatela,

horrela gure sentimendua nolabait

gurekin konpartituko dutelakoan bait gaude;

gizakiok, azken finean, pertsonak gara,

aktoreak, ez animalia arruntak,

gure bizitzaren beraren antzezpenak

ahalik eta hoberen eginez,

egiazko bizia komunikaezina

dugun bitartean.

              II

«Oso latza izan da»,

erran omen zuen Josebak

torturaturik hil baino lehen.

Hori bakarrik,

bere epitafioa idatzi nahian bezala,

«oso latza izan da».

Hauxe izan zen heroiaren

bere papera, hitzez, arrunt motza,

bere bizitza eta heriotzaren sekretua

berarekin eramanez, agian

geure euskal tragedia

gehiegi ez sakabanatzeko asmotan,

gure eskuetan utziaz.

Etsaiek, pizti bihurtuek, berez

ulertzen ez duten hizkuntzaz

ahozkatu zuen Josebak

euskaldunok idazten ari garen

poema epiko honetan

bera ere pertsona zela,

oinaze anitzen zentzu sakona

horrela maisuki laburtuz.

Esaldi-epitafio hori ere, berez,

ezin da beste hizkuntzetara aise itzuli,

herri ia oso batek bere drama,

tragedia edo komedia propina bereganatu,

txontxongiloa ere ez dela,

protagonista baizik, aldarrikatu,

munduan bere papera eta teatro-lur osoa

barreskuratu,

berezko konbentzioak,

lainoa eta eguzkia hartzeko

eta heriotzarantz joateko modu berezia

sortu nahian dabilenean.

«Oso latza izan da», beraz,

ezin da aise itzuli guzti hori,

etsaiek, piztia bihurturik daudenez,

pertsonak ere izan nahi ez dutelako.

URA ETA ODOLA BILDU DITUN

Ura eta odola bildu ditun

(Esterri)

Ura eta odola bildu ditun, sabel ugalkorra,

tximista, elefantearen grina, esku pentsakorra;

zimeldu ditun loreak, hainbeste lore,

baina hire begiek jarraitzen dinate

barruko errekak margotzen,

ura eta odola biltzen.

Haragizko harkaitza, bideetako mahatsondoa,

mamia, heldu den mundua, fruitua

haur bihurtzeko zorian;

malkoen gorritasunak ezin din estali

hire aurpegi harro eta zurbila;

itzaletako kapela,

izarretako barraskiloa,

gauetako garrasia.

Ohantze honetara itzuli behar, pentsatuz,

aurkitzen dinat bere arrasto zerrepela

bakardaderik sakonenean, mamuen karrikan;

liburu samin eta ederra hi haiz,

bizia dastatzeko leku eskerga, erraldoiemea,

amildegi irekia indarrak neurtzeko.

Aspalditik itxirik diagon paradisua guretzat,

sobera gorrotatzen dugun katu itsuok, zorionez;

ibiltzerakoan, ordenuaren aztarnak

ezabatu nahian aurkitu hindudan,

garaietako zubia,

herri honetako alaba samurra,

nire bila hentorrelarik,

bular erreak, mingain moztua, pasioa.

Edo ohitura behartsuaren esklabutasuna,

oinazeagatik poza,

emakumezkoaren isiltasuna,

kaka zaharra!

zorro arrosa burua ezkutatzeko;

zapalkuntzarik aintzinakoena, heriotza?

Ez, etsimendua. Belaunikatzea, itxarote luzea,

harriak, zutabeak, iluntasun hezeak.

Hik iraun huen haize zital horietan zehar,

lizarra, haritza, mendia, erraldoiemea;

basoa mugitzen dun jadanik gaztelua

asaltatzeko kupidarik gabe; gaur da

gerra bikain bat, oihuak, erostak, dardarak;

herri honetako alabak erakusten din

bese benetako tamainua.

Lotan zegoen lasai

Lotan zegoen lasai

besaulkian jarria, su suntsigarria

onuragarri agertzen zen bitartean.

Burua makurturik zela

adatsak estaltzen zituen

bere diti biluziak,

irudi zentsuratu eta iradokor batean.

Baina biluzik zegoen egiaz

arratsalde hartan?

Niretzat bai, anitzetan bezala,

jantziak bere larru eztia

tapatzen badu ere.

Ibiltarizko oinak ziren,

grazia berezirik gabe,

bide luzeak neurtzeko eginak.

Bere behatzen artean

hondar latzak eta hauts umilak

babesa aurkitu zutela susmatzen dut

zorionez inoiz idatziko ez diren

istorioak kondatzeko.

Bere iztartekoa haragizko eta itzalezko

marra bat zen,

denborale turbulentuak

itsaso familiar, xume eta otzanetan

igartzeko moldatua.

Suan zartaka zegoen egurra

neguaren testigua zen;

honek, kanpoan, kolpatzen zituen

etxeko kristalak.

Eskena osotzen zen

ez zegoen piano batekin;

bere notak geratu ziren

kasettean grabatuak, oroipen uherrak,

lore xehatuak bezala

lurrin forma hartzeko modukoak.

Lizunak ziren nire asmoak,

atseginez landuak;

haragizko eta itzalezko marra

zabaltzen zen

ni besarkatu eta poseditu arte,

oihu basati eta zorion batez

andrea ernatzen zen bitartean.

Ezpainetako hezedura

Hezedura, ezpainetako hezedura:

goikoak eta behekoak. Goikoetan

nire mihia aise ohartzen da

hezetasuna dariela,

fruitu gozo bat dastatzen bezala.

Behekoen hezetasuna bere begietan,

bere pilpira berezian,

bere antsian

isladatzen dela somatzen dut;

bere gorputz osoak oihukatzen du

atea irekia duela,

sartzera gonbidatuz.

Baina desiraren jokua luzatzeko asmoz

astiro-astiro sorbalda,

izterrak, ile kirimilatuak

laztantzen dizkiot eta,

hondarrean, aztertzen dut

heze duen sarbidea.

Hezedura, ezpainetako hezedura.

Atzo zamalkatu nintzen, desinhibiturik

Atzo zamalkatu nintzen, desinhibiturik,

nire emearen gainean

aintzinako gerlariak bezala.

Indartsu eta boteretsu sentitzen nintzen,

nire eremu konkistatuaren

jaun eta jabe.

Berak ere, hor dago koska,

nirekin konpartitzen zuen

basatasunaren antzeko jokaera hori,

gozo eta konbentziturik,

arra eta emearen arteko jokua izanik.

Baina hori ez zen

une bateko garaipenik izan,

egun osoan aritu bait nintzen

nire sariaren bila,

nire harrapakina inguratu,

etsai, lehiakideen kontra borrokatuz.

Goizaldean eskalez mozorrotu

eta gurekin etortzeko erregutu nion,

bere amorrazio justu eta duina

gainditu nahian.

Horrela iragan genuen muga,

iparralderantz abiatuz.

Han konturatu nintzen, berak erranagatik,

harrosko nengoela,

jakintsu baten antza hartuz gero.

Eguna aurrera joan ahala

nolabait apaldu nintzen gero eta

hondartzan, euripean,

berari musuka aritu nintzen,

umeen futbol partidu ederra kontenplatuz,

gure kumea hondarrezko gotorlekua

egiten zuen bitartean.

Izan ere, nire saria, nire harrapakina,

inguratzen aritu ondoren,

lehiakide, etsai guztiak irabazi ondoren,

nire emeak utzi zidan bere gainean,

jaun eta jabe, zamalkatzen.

Eta gogoratu naiz beste tenore batzutan,

jokua alderantziz egiten dugula,

noizbehinka emearen papera

egitea gustatzen zaidala,

bera nire gainean amazona izanik.

Baina horretarako nik ez dakit, oraino,

zenbat oztopo eta lehiakide

berak gainditu behar dituen eta,

zorionez, misterioak misterio

izaten jarraitzen du,

ustegabeetan sartu eta dena

labankor, arriskutsu bihurtuz.

Dena den orain susmatzen dut dagoeneko

edozein programa eta entseiuren

kontrakoa, eta

aintzinako ohituren kontrakoa ere,

giza emea eta amaren arteko

joku zahar hau dela,

nire oraingo maitaleak dioenez.

Nire hatzek hire ile jorien artean

Nire hatzek

hire ile jorien artean

nora jo ez diakinate.

Biziaren aintzinako misterioak,

altxor helezin bezala,

hire buruak ezkutatzen ditin;

eta altxor horren babesa

hire adats oparoa dun,

laberinto, ulergabeko mapa;

azkenean, baso ikaragarri horretan

fereka galtzen dun

hire begiek ate esperantzagarri bat

zabaltzen duten bitartean.

Amildegiko ahoraino hurbildu nindunan

Amildegiko ahoraino hurbildu nindunan;

han zegonan iluntasun gozoa,

bakartasunaren paradisua.

Eta hik lagundu hidan

muga hartaraino,

loreak haizera jaurtikiz,

saltoka eta kantari.

Hura zunan hainbat bilatu

nahi nuen amaiera,

amildegiko aho beltzean,

eta hi nire ondoan

irri egiten henbilen,

hi, barre zintzoa,

munduaren egia,

denboraren zentzua,

hi haiz, ene sorgina,

eta ene patua isolamendua.

Mundu ezagun bat bukatuko zela

gaur antzematen dinat

hire bihotzaren taupadekin batera.

Horregatik gaur

gozoz laztantzen dinat

ene bakartasuna,

hi bizirik nonbait hagoela

dakidanez gero,

nire zain

nire bila,

nitaz oroitzen,

baina arras hilik ez.

Hi Jainkosa haiz

                  I

Hi Jainkosa haiz, andrelaguna,

ni neu Jainkoa naun benetan.

Hor hago, ene ametsetako Olynpo horretan,

zabalik, baretua,

atzerritar bota zikinez

zapaldurik izan nahi ez dunas lautada.

                  II

Hire bota beltzak

Kale Nagusian erosteko

bost mila pezeta baino gehiago

ordaindu behar izan hituen.

Geroztik neguko jaiegun guztietan

jazten hituen

eta hire oinek

askoz gehiago erakarri ditinate

ene begiradak.

                  III

Batzutan, Jainkosa, hire begiek

bizitzaren pisua

jasan ezin dinate eta

malkoek bide gorri batetik

alde egin behar.

Zergatik ez nigarrik egin?

Elkarrekin nigar egiterakoan

zorigaitzaren mugak

hautsi ohi ditinagu.

                  IV

Joan zen egunean plater bat hautsi huen,

lehenengo aldia ez zunan izan, jakina,

baina neuk puskak

bildu behar izan nitinan.

Agian nirea izan zunan kulpa,

auskalo, batek daki.

Aipatuko ninduken ene barregurak

hire jainkozko duintasuna

hunkitu izan zuela

hain geloskor izan ez bahintz.

                  V

Hire diti eder eta borobilak

ukitzerakoan

ene aintzinako beldurrak

uxatzen ditinat.

Bular horiek dastatzeak

itzaletaraino eramaten nain

eta horrela suntsitzen dinat lehenaldia,

garai ilun eta errukigabea,

nire ametsak zapaltzen zituena.

                  VI

Andre abeslari beltz hura

erruki huenean

mozkorturik zegoela bahekien.

Emakume eta beltza zela eta

bere azalpean sartu hintzen

arduradun madarikatu hark

kantatzera bortxatu zuenean.

Hondarrean, denok bezala,

txartela itzul zezatela aldarrikatu huen.

                  VII

Etxera itzultzean

lore bitxi eta ilun baten antzeko

aurkitu hindudan;

hire putzu sakonean hengoen

baina hi heu hintzela, betikoa,

ezagutu hindudan;

horregatik heriotza gainditu ondoren

kolorezko ekaitz batek,

ustekabean harrapatuz,

hire aurpegiera tinkoaren zuritasuna

mihisean jartzen jakin huen.

                  VIII

Erosi hituen azken galtzek

gogor estutzen dinate

hire ipurdi lilurakorra.

Galtz ilun hauek

hire gorputza estaltzen dinate

eskularruek bezala.

Bero egiten duenean

kentzen ditun,

gure arteko korronte

hertsi eta atsegingarria irekitzeko.

Orduan gure eskuen ondokotasunak

larruaren arnas zerrepelak

sorrerazten ditin.

                  IX

Telefonoz hirekin mintzatzean

anitz entzun ohi dinat

eta hitz egin gutxi.

Entzungailuak gure aldentasunaz

ohartzen nauenean

nire zintzurra, listurik gabe,

lehortzen dun oro.

Horregatik beti xuxurlak

edo etorkizunari buruzko

elkarrizketa luzea

nahiago izan ninan

hirekin mintzatzeko zuzen zuzenean.

                  X

Gau hartan erabat argitsu hengoen;

gorria heukan aurpegiera barreagatik

gauak hire begi distiratsuak,

sekula baino txikiagoak,

zurbilarazi ezinez.

Hire gorputzaren dantzak,

aretoaren erdikaldean,

dardara egiten zunan.

Mugitzerakoan, jantzi berdearen

azpiko forma gazte adierazgarriak

igartzen hituen.

Mahaiaren neurrigabeko zamauak

kolore zuria zuan, hain zuzen,

eta Euskal Herri osoa

barre egiteko zorian zegoela

iruditu zitzaidanan gau hartan.

                  XI

Guztiok behin batean, bederen,

garrasi egin dinagu.

Hik ere, noski. Hamaika aldiz

gure oihu saminduek

hodeiak urratzen ditinate

eta jainkoek ez zigunate inoiz erantzuten.

Horregatik barrurantz

abiatu behar dugula

mistiko guztiek erraten dinate.

Baina gure garrasien oihartzun hutsa

barnean aurkitu ohi dinagu.

Hortaz ohartu hintzelarik

hire duintasuna

aldarrikatu nahiago huen, andrelagunak.

                  XII

Lainoa basoan zehar zabaltzen ari dun

eta pinudiak ez ditun

hire gorputz biluziaz jabetu.

Itsua diagon natura

hire edertasunaren aurrean,

ilunbetan,

gizalaba lizunak

ez ditinate ezagutzen hariztiek.

Agian eguzkia ateratzeko zorian diagon

ikuskizun miresgarriari

so egin diezaion.

                  XIII

Auzokoak beren etxeetara joan ditun,

adiskideak elkarrekin geratu,

etsaiak auskalo;

ardoa tabernetan,

gaua eta haizea kanpoan,

txakurrak zaunkaka

eta hi berriz nire ondoan, Jainkosa;

gaueko haizeak gozatzen

zaunkak isilarazten ditinate.

Amodioa ezkutatzen da

Amodioa ezkutatzen da

tela preziatuen artean,

lotsati, umil;

gauean da jabea,

oihurik gabe,

iluntasuna menperatuz.

Pizten da argia gero

eta nekez ikusten da

izan dena.

Porrot eginda,

zuhaitz hautsia

eta zulo beltza

ixten da berehala,

kupidarik gabe,

ederra, harroa,

bere fruitua

helduz gero.

Morroi hura

Morroi hura gaizki erortzen zitzaidala

konturatu nintzenean,

berandu samar zen,

nire andrearekin ziria sartzen zidan

eta ongi izorratu ninduen.

Mendekatu behar nintzela bururatu

baina gero hobe pentsatuz

ezetz erabaki nuen,

ez zuela pena merezi.

Gizona mespretxatu nuen sinpleki,

nire kontura bizitzea erabakiz,

independiente eta bakarti.

Beti izan naizena hain zuzen ere.

Mendietara igon eta egun askotan

ez nintzen bailarara jeitsi.

Zertaz bizi nintzen?

Nire burutazioez.

Baina ezin nuen luzaroan jasan.

Etxera itzultzean,

hantxe zegoen andrea,

puta baten antzera irribarre egin zidan,

aierukor jarri zen argiro

eta amodioa egin genuen furiaz

egun askotan zehar.

Hire helgabetasun deliziosa

(Broma I)

Hire helgabetasun deliziosa atsegin zeidan.

Hamasei edo hemezortzi urtetan diraun,

berdin zeidan.

Noizean behin horren kulpagatik

sufritu egin ditinat

neurrigabeko zalapartak, zentzurik gabe,

irudipen zorabiatuak, haurtzeloak ere.

Sorgin gaztetxo samarra haiz benetan,

baina hire barrea neskatxa fidakor batena dun,

egun askotako lorea, goizalde eguzkitsua;

hire gopurtz distiratsu, zabal eta freskua,

eta batez ere bizitzeko hire gura

oparo eta ikaragarriak

atsegin zeizkidan.

Orain dela gutxi, hau oinaze,

hogeitamar urte bete hituen

baina horrek ez din axolarik;

hilabetetako eta egunetako iraganbide

atxakigabeko eta monotonoa delako.

Hire odolan irakiten dinate

mundu irauli batek,

kolorezko ibaiek,

itsaso ilunbetsuek,

urratu gabeko lurrek,

mugatzeko mendi eta oihanek.

Maite haut adoleszente;

nahi ninduken emakume bihur hendin

hirurogei urte edo gehiago izanen hituelarik.

Hire helgabetasun deliziosa

gustatzen bait zait.

Aurkitzen zaitudan bakoitzean

(Broma II)

Aurkitzen zaitudan bakoitzean, andre laztana,

zure aurpegiera desfiguraturik dago,

oroitzapenez, malkoz,

edo eta gaizki lo egiteagatik sinpleki.

Ohantze eder bat erakutsi nahi dizut,

zure aurpegiera harro horretako zauriak

sendatzeko leku aproposa,

hainbeste agitazio eta susmo,

neke eta gogaitasun baretzeko toki gozoa.

Baina ene gonbidapen zintzo eta garbia

arbuiatzen duzu beti, moñoña;

denbora iragatearen kontua dela pentsatuz

kontsolatzen naiz sarritan;

baina ez zait atsegin azalpen hori benetan.

Gaur ez du euria egin, eguzki zaurikorra ere

ezin izan da irten eta

hodei batek ere ez dizu negarrarazi, laztana,

horregatik erabaki dut zure etxera joatea

zure loaldia zaintzeko asmotan.

Zure logelan ezkutuki sartu

gau dardarati honetan

eta ohartu ahal izan naiz, oi oinaze,

gizonezko batekin zeundela,

gaizki lo egiten ari zinela, egiatan,

agitaturik, ezinegonez.

Zurekin zegoen gizon biluziak

lasai lo egiten zuen, ordea.

Lehendabiziko unetan erahiltzeko gogoak

sartu zitzaizkidan, baina ez neukan zerez.

Pazientki itxadon nuen ohantze ondoan,

txakur leialaren antzera,

gaua pasatuz gero gizonezko aurpegiera

ikusi ahal izateko moduan.

Goizaldeko argiaren lenenbiziko errainuak

leihotik sartu zirenean,

urduri aurpegiari hurbildu nintzaion

baina ezin nituen igarri

gizon lasai haren markak;

egunsenti bukaezinari itxaroten jarraitu nuen

oso garbi, hondarrean, nor zen ikusi ahal izateko:

zure senarra benetan.

Horrore! Ia harrapaladan

logelatik atera nintzen

zaratarik gabe, noski.

BERE PASIOEN BIKTIMA IZAN ZEN

Bere pasioen biktima izan zen

Bere pasioen biktima izan zen,

errealitatearen zentzua galduz,

predikari zantarrak erran zuenez.

Baina zer egin zuen benetan?

Bere ametsetan ito zen

zaldi zoroki abiatu baten antzera.

Zintzo eta serio.

Biziaren bide luzeak ibili zituen

bere burua iraungi arte.

Zintzo eta serio.

Munstro eskuzabalegiak sortu zituen

gehiengoak onartu ahal izateko.

Zintzo eta serio.

Lurralde debekatuetan giza harrotasunaren

arrazoi ezkutuak bilatu zituen.

Zintzo eta serio.

Bihotza lehertu zitzaion nonbait

izarrak jasotzeko zorian zegoelarik.

Zintzo eta serio.

Nire laguna zen eta kito.

Zintzo eta serio.

Ezin dut segi

Estua, larrua, izua,

ezin dut segi.

Marroia morroia

eta ni

moreaz jantzita.

Herabe naiz

baina ez koldarra,

adarra, sukarra,

ezin dut segi.

Zigorra izan da

niretzat hori,

zure musu pozointsua;

besarkada edo

ostikada, ez dakit.

Estua, larrua, izua,

ezin dut segi.

Inori ez diot kondatuko

Inori ez diot kondatuko, zehazki,

nire burutik zer pasatu zen

tenore izugarri hartan,

baina antzemateren bat

izan behar duzue

nolabait ulertzeko

kontzientziaren zulo horren

sakontasun itzela;

lagunak zaretenez gero

konprenituko didazue, seguraski.

Nola izan zen munduaren sorrera azaltzeko

mito asko

asmatu dira nonbait;

zientifikoek ere adierazten digute

berena, modernoa, korapilotsua,

poetikoa ere, zergatik ez?

Sinestea da kontua honetan ere,

gezurra ala egia

hor dago hipotesia

eta, dena dela, bizia

aurrera doa.

Eta kontzientziaren beraren sorrera

non datza?

Hauxe dugu gizatasunaren funtsa,

gizakia gizaki bihurtzen duen mamia.

Horri buruz lagun batek

asmaturiko mito berria

hezurretaraino sartu zitzaidan

tenore izugarri hartan

nire buruan lehertuz.

Ordu luze batzutan zehar

bizi izan nituen aintzinako garai haiek

argiro eta bihotz bihotzez.

Nolabait sentitzen nintzen

lehenbiziko gizona, harro eta biluzik,

lurralde zabal bat menperatzeko gauza.

Mundua ere konpontzeko era bitxia

bururatu zitzaidan

telefonoaren bitartez

edo zientzia fikziozko pelikularen bat

prestatuz; txakurra, umea eta hiruok

pertsonaia nagusiak izaten.

Hura izan zen ene gorputzak berak

sorturiko droga aluzinakorra,

luzaro lo ezinik egonez gero;

baina, amets ero bihurturik,

sobera luzatu omen zen

eta kimikazko fruitua sartu zidaten

beldurrarekin bide batez.

Nire garrasi urragarri hura

aditu zen haitzuloetako gizaki haiengan

pelikularen protagonista

sentitzen nintzelarik.

Hura izan zen komeria

eta bitartean sufrimendua zabaldu zen

nire inguruan

itzultzeko bide malkartsua

ibili arte.

Baina orain, kontu guzti haiek

hausnartzen ditudan aldiro,

galdera hauek airean diraute

izartegiko oihartzuna bezala:

kanpoko gauza izan ote zen

aintzinako leherkunde hura?

Eta oraingoa, nongoa ba izan behar?

Itzalik gabeko zuhaitza

Itzalik gabeko zuhaitza,

antzu eta hila,

heriotzaren beraren irudia,

baina tente eta lerdena.

Bertan txoriek kaka egiten

inon baino gustorago,

antzu eta hila,

itzalik gabeko zuhaitza.

Bizia denaz gainetik

Egun batzutan neure buruko

muga klaru eta purua

hautsi egin da.

Inurri urduriak,

ustekabeko bisitari bitxiak,

nire garunean sartzean,

adimenaren iturburu sendoa

akitu egin da.

Baina, hondarrean,

arrazoi gorenei buruzko itaunketa

errukigabe eta gogorra

sufrituz gero,

dena argitu da benetan.

Bizia denaz gainetik,

baina bihotza harrapatuta

erremediorik gabe.

Esperantza ororen aurka

abentura uher honen bukaera

itxaron eta arindu dut

zorigaitz orokorraz sinestu gabe.

Bidaialagun erabat xelebre

eta gizarajoak ziren.

Beldurrez jositako jakinminez

itauntzen zidaten.

Beren zorigaitzaz pentsatzen nuen artean

beraiek neurea aztertzen zuten

errukirik gabe,

joku arauen agindupean.

Partida amaitzean,

beren eskuak estutuz,

edo emakumeak baziren,

aurpegiak laztanduz,

haur sentitzen nintzen

ama askoren semea bide batez.

Munduaz pentsatzen ari nintzen bakarti

Munduaz pentsatzen ari nintzen bakarti,

aurreuste goibelek lagundurik.

Gau iluna zen,

hala ere mendi hurbila antzematen nuen,

errekaren hotsa ene baitan dardaraka.

Dena dela ezin nintzen lasaitu,

korapilotsuegia zen kontua lerro gutxitan laburtzeko,

eta laguntza behar izan nuen.

Dei egin nuen entengabeki orduan,

baina inor ez zen agertu.

Morroirik ez neukan eta egoitza hagitz haundia zen,

morroiak izan banitu

ez zitzaizkidaketen etorriko.

Txakurrek bai zaunka egin zidatela,

neuk nahi baino hagitz gehiago.

Hondarrean, bakarti jarraitzea erabaki, onartu nuen,

mundua eta izarrak gogoratuz,

hodeitzar ilunek lagundurik,

errekako uharri gertuen garraska igarriz.

Norbaitek erran lezake nirekin hain gaizki

ez zirela portatu, alegia,

begi bat hantuta eta zangoa erabat zaurituta jaso nituen,

itotzeko zorian egon nintzenik aipatu gabe.

Geroago azterketa egitera joan, baina alferrik,

zauri haien sorburua ez zuten aitortu nahi.

Oihu egin nuen anitz,

ia kristalak apurtu arte,

baina amore ematea erabaki nuen momentuz

haiei jakinarazteko erabateko modu bat

erabili beharra neukan eta.

Izan ere ez zidaten dohainik deus ere eman,

bide luzea ibili behar izan nuen honaino heltzeko

eta ez dakit oraingoz nola agituko diren

hurrengo gertaerak;

gauza bakar batez nago seguru, zera,

ez dudala beharko oraino zamatu dudan karga guztia.

Gauzak badira oso klaru erran ezin direnak,

baina gehiengoak arrunt ongi ulertzen ditu,

hitz estaliez mintzatu arren.

Lagunek, elkartzean, ulertzeko ñikada

elkarri egiten diote eta,

gutxi erran arren,

edo elkarrekiko keinuen bitartez,

irri egiten dute;

kanpokoak txunditurik so egiten die,

deus ere konprenitu gabe.

Gauak jarraitu ahala

errekako uharriak astiro-astiro

arrodatzen ari zirela, aintzinatik,

mila urtetako plangintza pentsatuaren arabera,

aditu nuen.

Orain, ohantzean, milurteko hodei batean

flotatzen sentitzen naiz,

jaio nintzeneko herriaz, galtzamotza belaunetaraino

ailegatzen zitzaizkidaneko garaiaz

pentsatuz.

hauxe bait dugu gure etxea

eta haiek arrotzak.

Venezian-n gaude ehunka ere bai,

hiltzen ari den hiri fantastikoa zaintzen,

eta egun hauetan ez dugu

mozorrotu behar, katu itsuok,

beti ihauterietan bait gabiltza,

zanbuluka, hordituriko, ipuin batean

amestutako karriketan.

Geu gara gondolarien gidariak

jakin bait dakigu zehatz mehatz

itsasoa zergatik iraungitzen ari den,

baina hori da gure sekretua;

hauxe bait dugu gure etxea

eta turistak arrotzak dira.

Hemen gaude ere ehunka, milaka,

karrika, zulo, espaloietan,

zelai, sakan, baso, mendietan,

eta ongi zainduak etxeetan ere,

haztamuka gabiltzan katu itsuok.

Haztamuka gabiltza

Haztamuka gabiltza itsuok ilunbetan,

ezin ditugu gainditu

aurremarkatutako mugak,

katu itsuok.

Ez dugu jaberik, ez dugu behar

geure eremuan ibiltzeko,

egun eta gauetako ehiztari trebeok.

Berotan eguzkia nabarmentzen dugu

eta eguna oihuen bitartez.

Urragarriagoak dira oihuak gauez,

eta gurgurak goibelagoak ere.

Koliseo-n bizi gara azken sasoi honetan,

ehunka, turistei laguntzen.

Dekoratu historiko honetako

gauzarik biziena geu gara, katu itsuok.

Hauxe dugu gure etxea

eta haiek arrotzak dira;

inoiz ez dute Erromaren haunditasun

zaharra konprenituko,

gure begiekin batera itzali zelako.

Geu gara kontu horren zelatariak,

jakin bait dakigu zehatz mehatz

Julio Cesar zergatik hil zuten,

baina hori da gure sekretua;

HODEI GORRIAK JOTZEN

Hodei gorriak jotzen

                  I

Hodei gorriak eta izpiritu pozointsuak,

ene kontzientzia zuria eta itsaso urrutia,

lasterka ibiltzeko astia;

eta arratsalde amoltsuak

etengabe estutzen nau

ukabilkadak jotzen dituen bitartean.

                  II

Hatzazalak moztu ahal ditu elefanteak?

Elefantearen grina horixe bait da, alegia;

lapitzak ezin dira zorroztu

hainbeste itsaso ikusi ondoren;

asperturik ez ornen dago birgina

larrua jotzen.

                  III

Eguneroko itxura egiten du horrek,

pix egin eta deus ez amets eginez.

Tximeletaren ezbeharra, ordua,

udaberriaren bukaera, herioa;

hori da horren kezka,

beti adarra jotzen.

                  IV

Sentitzen dut hitzen zama, laztana;

ozenki, kaliputsuki erakusten du

bere mespretxua isiltasunak.

Korapiloak suntsituz,

begiei adi-adi begira

dago kanpaia jotzen.

                  V

Espaloian dago munduaren xilkoa,

zerrautsa eta odola garbituz gero;

ibiltarien presak itsutzen nau,

traidore eta koldarra bait da jendetza,

ohorea zanpatu ondoren

lur jota dagoenez.

                  VI

Kamustu egin da ezpataren desioa,

hainbeste gerra jasanez gero;

hildako umiliagarriek eta harriek

soilik dakite iturburuen izena,

ubelduak, uhertuak, beti daude

zainak jotzen.

                  VII

Pikorrak lehertzen dira ihes egitean,

iraganaren zantzuen antzera,

hezurrak, lehorretako seinaleak;

marinelei ez galdetu izarretako helmuga,

beren portura orain bait daude

buru jotzen.

                  VIII

Mantso-mantso nire auzokoak

eskailerak igoten ditu, bizitzaren kontra,

agurea, makilaz ahaztu da itzalpean;

bere oroipenek diraute

iraingarriak, musturrastunak,

hiletak jotzen.

                  IX

Harresiak zertarako?, galdetzen du kilkirrak

Baina matxinsaltoak badaki,

hau da ilargiaren erruz, gaueko azala,

muskerrak eta sugeak babesteko;

beren ondoso egon ohi da mozkortiren bat

larriak jotzen.

                  X

Gaur kanaberadien artean ubeltzen dira

ene orpoak; zapaburuak, arrubioak,

eta zeru morea, esperantzarik gabea;

landak betetzen dira usain astunez,

promesaz, susmoz, solas zuhurrez,

burutik jotzeko zorian.

                  XI

Asasinoak ihes egin omen du zalapartaka,

karriketan zehar, labanak, pistolak, alegia;

kontzientzia zuria, hau krimena;

ezin ditut gardantxiloa eta saia ahaztu

hitz ekaitz jario honetan,

natura gogoan jo nahian.

                  XII

Pavesek eta Bukowskik ez naute ezagutzen:

italiar poeta haundia suizidatu bait zen

bakartasunak gainditurik,

anitzen penak konpartituz gero,

eta bestea mozkorturik bait dago

potorroak begiz jotzen.

Arrano bat hegan

Arrano bat hegan ikusi dut,

solemneki,

zelatan zegoela zirudien,

suge, sagu eta bizitza txarreko

jendearen bila;

baina ez zuen bere jarrera duina galtzen.

Bere begiradapean ni agertzean

ez da bat ere arduratu,

menperatutako bere paisaiaren

parte egin dut,

harri edo lore baten antzera...

Familiako eskenak

                  I

Sekulan izan ez zeneko

inperio baten oinordekoa zen,

bere bizitzaren arrazoia,

bere begien argia,

bere samealaben ogia.

Konturatu zen arte eta

bere eskuak horzkatu zituen

odola jarioz.

Bere andreak pazientki

sendatu zizkion

baina gau hartan

afaririk ez zion prestatu.

Amodioa egin zuten jantzita

eta ez zituen loak hartu.

                  II

Gizon adoretsuak ziren,

borrokarako prest,

kausa haundi baten alde hiltzeko.

Ederrak eta kementsuak ziren,

egunsentian.

Baina ez zekiten izarretan irakurtzen

eta aztiei deitu behar izan zieten

beren etorkizun beltza,

beren nahitaezko heriotza konda ziezaieten.

                  III

Normalki onartzen dena baino

askoz gehiago gezur egiten zuen hark.

Bizio zahar baten antzera zen,

baina bihotz zimikorik gabe;

bere andrearen aurrean bakarrik

justifikapena bilatzen zuen;

enganiatu ezin zuen bakarra

bular gogor eta ipurdi haundiko andrea zen.

Egun batean enganiatuz gero

gizona desagertu egin zen

lurrak irentsita.

Aborto izan zen bati

Itsusia zara, mutiko,

eta ez dakizu,

baina eskubide oro duzu

horrelako era goibelez

behatzeko;

ausentzietako hainbeste urte

deskribatzeko hitzak

ez ditut aurkitzen.

Ez duzu ama ezagutzen,

eta hori ona da.

Ez duzu aita ezagutzen,

eta hori ere ona da.

Ezagutuko bazenitu

biziari gorroto izanen zenioke.

Egundoko kaikuak dina biak

zu jaiotzen uzteagatik,

zure geroa jakinez gero.

Eskubide oro duzu, mutiko,

horrelako era goibelez

behatzeko.

Hilargia mintzatzen denean

Hilargia mintzatzen den aldiro

ia inork ez dio sinesten

gezurtien sasoia gaua omen delako.

Baina hilargiak zernahiz irri eginez,

zurbil eta sutil,

bere ordua lasai itxoiten du.

Orain zeruari begira nago,

lo egin gabe, erne,

errebelazio haundiaren zain;

hilbetea mintzatuko da

eta leial gutxik sinestuko diogu.

Gaur gauean bere gezur bitxiak jaso

eta, beren sorburu likits eta ilunez

hitzik ere egin gabe,

egiak bezala aurkeztuko ditugu gero.

Hori da gure sekretua, oi maitale,

inori ez diogu kondatuko

nondik ateratzen ditugun egia hutsak.

Arturratu du

Arturratu du,

baina eguzkia irteteaz ahaztu da

lurralde honetan.

Lainoa da jaun eta jabe.

Mendia dago berak poseditua

gaua laburregi egin zaion

maitalearen antzera.

Behiek, zaldiek, akerrek,

bildotsek ere, mendiari magala

basarkatzen diote,

eta nik ez dakit non nagoen

mordoilo bikain honetan;

Natura helezin eta gertua,

estrainioa funtsean.

Ez dakit oso ongi zergatik,

baina ene sufrimendua hasten da

mendiarekiko estaldura lainoak

utzi behar duelarik,

abereak bazkatzen ikusiz.

Agian bihotza okertzen da

eguzkia desiratzen.

Azkenik, hodeiek mantentzen dute

lurralde honetako liluramendu goibela

eta euriak, erregina ugalkorrak,

indarren oreka zaila inposatzen du.

Dena den nik ez dakit non nagoen

gatazka honetan,

baina ziur nago irabazle

ez naizela suertatzen.

Bihar, mendian ibiltzean,

bero hezean zehar erakarriko nau,

berriz, belarraren giza hazizko usainak,

lurrin ezti eta saminak,

emearena bezalakoak.

Belardietako lamia, Natura,

erakarkor eta beldurgarria.

Gurutzifikatuaren itzala

Gurutzifikatuaren itzala

luzeegia da, astuna,

kristauek beraiek

ezin omen dute jasan

hainbeste zama;

guztioi, eguzkipean paratzerakoan,

jarraikitzen digu gurutzearen itzalak,

hegazti ilun eta mehatxagarri horrek.

Umiliazio haundi baten historia,

garrasiak harrien artean,

urre eta miseria;

ezin da onartu hainbeste oinaze

arrazoiaren zapalkuntza hutsa bezala,

malkoak begietan, gurutzadak,

esklabutasuna,

Ama Birgina, usoa,

beheko zorigaitza deuseztarako.

Zitalkeria salatzen dut gaur,

gizakiaren alde nagoelako;

itsasoak, belardiak,

oinak eta bihotza

dira jainkoak.

Jainkoa da andrea.

Eta gizakien gainean inor ez.

Harea, lur idorra,

bide amaigabeak

herriak elkartzekotan.

Eta euskal gauean, sorginak.

Musikazko eta negarrezko garaiak ziren

Musikazko eta negarrezko garaiak ziren,

katu bat zelatan bezala.

Itxaroteko urteak ziren,

emakumeak erraz eskaintzen ez direnetan,

pinuak amorratzen direnetan

haizez hutsak bait dira

sustraiak finkatzeko.

Haurren begiak ez ziren

hain errugabeak jadanik

batzuk sinestarazi zigun moduan.

Suntsidura orokorra

erabat zigorgabetasunez iragartzen zuten,

geroxeago iragarpen pornografikoak

likiskeriarik haundiena

estaltzen zuen bitartean.

Ilunabar euritsuak ziren,

oinek beren jabeak

bideetako lengoaia mutuan

aurkitu zituztenetan.

Kristal konkaboek zozokeria dominatzailea

fidelki erakusten zuten;

eserita itxaroten egotea zela eta,

denborak bizitza errukigabe

irensten zuen bitartean.

Miseriaren lagunek itzalei

agur egiten zieten maitekiro,

txoriek beren aintzinako jatorria

disimulatu nahi zutenean.

Oso gutxik aitortu

nahi zuteneko zeru gorri bat zen,

gau hurbilak barbareriaren bukaera

markatzen zuenean,

eta hala ere nahitaez hil behar zutenen

dantza eta parranda ez ziren gelditzen.

Zelai zabalak ziren,

jendetzaren batzarrentzako asmatuak,

arratoiak sakailaturik, eta izurria

oroitzapen huts besterik ez zenetan.

Buruek aurkitzen zuten

berezko pentsamenduarentzako babeslekua

bakardade preziatuan.

Kantu latz, lasai eta mehatxagarrirentzako

ziren garaiak, hesturiko sorbaldak bezalako

dominatzen gaituen zoriontasuna

jasateko aproposak.