MIKEL AYLLON

PISZIFAKTORIA IDEIEN LABORATEGIA

Hau ez da gerra bat

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2024 Mikel Ayllon / Piszifaktoria Ideien Laborategia

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2024ko ekaina

Edizio hau: 2024ko ekaina

Ganbila:

      Bildumaren koordinatzailea: Oier Guillan

      Edizio taldea: EHAZE-Antzerkizale elkartea

      Bildumaren diseinua eta maketazioa: Metrokoadroka

EHAZE:

      53 posta kutxa / 20002 Donostia

            Telefonoa: 675 945 734

            Elektroposta: info@ehaze.eus

            Webgunea: http://www.ehaze.eus

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

Sar hitza

EHAZE

      Dagoeneko ibilbidea egina duen arren, bere ahots eszeniko propioa urratzen hasia den talde baten lagina ekarri dugu GANBILA bildumara: Laudioko Piszifaktoria Ideien Laborategiarena.

      Ezohiko triptikoa osatzen du esku artean dugun gerraren ingurukoak. Hiru testuak iritsi dira formatu ezberdinetan oholtzara, eta luzeenak, erdikoak, ardazten ditu besteak. Haien arteko loturak eta oihartzunak topatuko ditu irakurleak, ikerketa bide beraren zati diren heinean. Hitzak, bere horretan, Mikel Ayllonenak dira, nahiz eta Irati Agirreazkuenaga eta Igor Arzuagarekin osatutako hirukotearen dinamikari estuki lotuta egon. Ayllon narratiban ezagutu dugu lehenago ere; kolektiboaren aurreneko lanetako testuetan nabarmena izan daiteke narraziogintzarekiko lotura hori, baina liburu honetako lanetan ikus dezakegu nola barneratu duen idazleak dramagilearen kode ez idatzia: esaldi laburrak, erritmoa, aktoreari lanerako tartea uzten dion hitzen poetika... Zaleak berehala sumatuko du lerroartean askotarikoak direla teatrogintza unibertsaleko erreferentziak eta eraginak. Espazio eta denboren errepikak, gelditasunak eta ezlekutasunak absurdora garamatza, baina espresamoldeetan dramaren tonuaz jantzita. Gerraz ari gara, eta poetikak ez du inolako unetan gaia fribolizatu nahi, esanahiz eta kritikaz bete bai ordea, panfletoan erori gabe. Are gehiago, poetika horrek ateak parez pare zabaltzen dizkie bestelako irakurketei: gerraz ari gara, edo, funtsean, jendarte, bikote, bidaide egiten eta desegiten gaituzten harremanez.

      Ez da hori bakarrik lerroartean datorkiguna. Piszifaktoria arlo eszenikoan nora —eta nola— datorren oso kontziente den kolektiboa da. Zentzu horretan pausoak eman ahala bideaz, testuinguruaz, kultur sistemaz gogoeta politikoa —bere zentzurik zabalenean— egiten duen talde bat da. Horren adierazle da hitzaurrea bera, aurkezpen izaera gainditu eta gogoeta bide kritiko bat oparitzen diguna. Irakurri dizkiegu lehenago ere Irati Agirreazkuenagari eta Mikeli berari langintza eta sorgintza honi buruzko gogoeta mamitsuak, bilduma honetako Esperoan libururako teatro postdramatikoaz idatzitako artikulua horren lekuko, eta hemen datorren hitzaurre hau bera gogoeta horien ildokoa dela esan genezake.

      Oro har, ez da irakurketa samurra izango liburu honetakoa, baina bai literaturaz bezala antzerkiaz borborka dagoena, teatro irakurlearen gozagarri.

HITZAURREA

      Kostako zaigu, baina lerrootan ez gara purrustadaka hasiko. Hitz ematen dizugu, irakurle.

Antzerkiaz (arte biziez oro har)

      Antzerkiak hiru ezaugarri zoragarri ditu beste arteen aldean abantaila ematen diotenak jendearen erraietara heldu eta barruak inarrosteko. Funtsean, dena aldatzeko.

      Bat. Jorge Dubatti ikerlari argentinarrak convivio deitzen dio. Latinez, convivium (oturuntza, banketea). Antzerkia oturuntza bat da, gertakari bat, elkartzeko une eta denbora bat, eta artistak eta publikoak une eta denbora hori konpartitzen dute. Elkarrekin daude, elkarrekin bizi dute gertatzen den guztia. Elkarrekin sortzen dute. Elkarrekin, sistema kapitalistak gero eta bakartuago nahi gaituen garaiotan.

      Bi. Ez dezagun oraindik Dubattiren eskua askatu eta segi dezagun poiesia-rekin. Arte denek poesiaren gramatika erabiltzen dute, poesia, finean, artearen lengoaia baita, hizkuntza modu sortzailean erabiltzeko daukagun bide bakarra. Antzerkiak, gainera, gorputza gehitzen dio ekuazio horri. Denon gorputzak daude jokoan. Eta gai da, horrela, ordena ontologiko berri bat sortzeko. Beste mundu oso bat. Edo hobeto: mundu hau (ez baitago besterik) beste modu batera.

      Hiru. Joan gaitezen pauso bat harago. Antzerkia ezin duzu Amazonen eskatu. Musika, pintura edo literatura ez bezala, zaila da antzerkia merkantzia bihurtzeko prozesua. Ez erabat ezinezkoa, baina zaila. Antzerkia ez da liburu batean kabitzen, edo disko batean, edo koadro batean. Salgaia ekintza huts bat da, efimeroegia kapitalarentzat.

      Poesia futuroz kargaturiko arma bat bada, arma horren ahotik ateratzen den bala da antzerkia.

Euskal antzerkiaz

      Euskara ez zaio ia inori interesatzen. Deserosoa da. Molestatzen du. Altxor bat dela esango dizute, kutxa gotor batean sartzeko. Eta, ahal dutenean, saltzeko, espektakulu huts bihurtuta.

      Euskarari gauza asko falta zaizkio (estatu bat, hiztunak, estrategia bat, hiri batzuk). Lasai, ez da hau purrustada bat. Izan ere, gabeziak aukera ere izan daitezke. Dena egiteko dagoenean, gauzak desberdin egiteko aukera daukagu. Hau da, euskarak mundu berri bat eraman dezake bihotzean. Gaur eta hemen, euskara da azpiratuon esperantza bakarra.

      Antzerkia are jende gutxiagori interesatzen zaio. Eta gutxien, antzerkia sustatzeaz bizi diren erakundeei, erakundeen ordezkariei eta bertako langileei. Antzerkia deserosoa da. Molestatzen du. Altxor bat dela esango dizute, kutxa gotor batean sartzeko. Eta, ahal dutenean, saltzeko, espektakulu huts bihurtuta.

      Euskal antzerkia hemen bakarrik egiten da. Ez da gauza handia hori. Ez du izan behar. Hala da eta kito. Nolanahi ere, ez dugu sekula ulertuko zergatik tematzen diren asko Espainian, Mexikon, Frantzian edo Uruguain egiten den antzerkia hemen ere egiten (eta euskal antzerkirik existituko ez balitz bezala programatzen, beste batzuk). Ez dugu sekula ulertuko nori ari zaizkion hitz egiten, zertaz, zertarako.

      Ez gaitezen engaina, euskal antzerkiari gauza asko falta zaizkio (zentro dramatiko nazional bat, ausardia, publikoa, ikasketen eskaintza duin bat), baina garrantzitsuena daukagu: bala bat, txikia baina erraietaraino sartzeko kapaza.

      Gauzak (botereak, soldatak, prestigioak, desorekak) bere horretan iraunarazi nahi dituztenei beldur ematen die euskal antzerkiak.

Piszifaktoriaren antzerkiaz

      2015ean ekin zion bideari Piszifaktoriak, Laudion (Araban). Txaranga bat egin nahi genuen, ez teatroa. Musika jo, kalean, jendearekin, jendearen artean. Jan. Eta edan. Oturuntza bat.

      Horren ordez, ipuin batzuk lapurtu genizkien hango eta hemengo idazleei eta bira luze bat egin genuen Euskal Herriko probintzia gehienetatik ipuinok jendeari kontatzen, musika jotzen eta margoak erakusten (Mara feat. Milay, Emilia Aaltonenen laguntzarekin). Eta gauza zoragarriak gertatu ziren emanaldietako bakoitzean. Geroztik mundua leku oso diferentea da guretzat.

      Ondoren etorriko ziren beste esperimentu batzuk, hura bezain zailak direnak sailkatzen. Ipuin animatu bat (Takoidun zapata gorria, Haizea Paris, Jabi de la Ydalga, Pablo Ibarluzea eta Maite Gutierrezekin); teknologiaren laguntzarekin pertsonaien buru barruko pentsamenduak entzuteko aukera ematen duten bi lan (Ivanka eta Elkar ezagutu genuen eguna, Aritz Bengoarekin eta Pablorekin berriro); telebista, irratia eta zuzeneko musika uztartu zituen ekintza transmedia bat (Daniel|a|, Iholdi Beristain, Leire Ormazabal, Gabi Ocina, Nora Alberdi edo Betitxe Saituarekin); audiogida dramatiko bat (Maskararen azpiko karmina); bi ibilaldi etorkizuneko soinu-paisaietara (Noiz utziko dio euria egiteari eta Asfaltoaren azpian euria, Iñaki Ziarrusta eta Maite edo Betitxerekin berriro); eta liburu honetan bildutako hiru piezak.

      Antzerkiaren espazio klasikoan lekurik izango ez luketen sorkuntzak dira denak ala denak. Guk ez baikenuen antzerkirik egin nahi. Guk jendearekin elkartu nahi genuen, haien erraietaraino sartu eskuak, barruak inarrosi. Dena aldatu.

      Hasieran ez genekien (eta, beharbada, ez zen gure kulpa), baina guk egin nahi genuena, zerbait bazen, antzerkia zen.

Liburu honetaz

      Liburu honek hiru bala ditu: Bunker, Hau ez da gerra bat eta Hau gerra bat da.

      Guregandik urrun daudela ematen du, baina gu ere bagara haien erantzule, eta erantzukizun, min eta laztura hori ulertzen eta sentitzen lagundu nahi dizu triptiko honek. Gerraz ari gara, noski. Hiru bala hauek leku berean dute abiapuntua, eta hirurak dira lan gordin, zuzen eta gupidarik gabeak. Zergatik? Zertarako? Artearen bitartez gerra bat bizitzeko, gerra gehiagorik bizi behar ez izateko.

      Gerraren inguruko hausnarketa artistiko hau Bunker obrarekin hasten da. Hau ez da gerra bat antzezlanaren giroa, pertsonaiak eta soinu-espazioa aurreratuko dizkizun lan bat da. Gerra baten lehen notak. Edo, nahiago baduzu, gerraren 0 eremua. Izan ere, bizitza kanpoan gertatzen den bitartean, bunker barruan etena da nagusi. Publikoa espazioan modu askean kokatzeko pentsatuta dago lan hau, interpreteen eta ikusleen arteko bereizketa klasikoa hautsiz. Ekaitzetik babestuko zaituen espazioa da Bunker, bizitzari iskin egiteko kobazuloa. Barruan ez da ezer ere gertatzen. Ez dizu ezerk edo inork ere minik egingo. Bonben etorrera iragartzen duten sirenen hotsa entzun arte.

      Hau ez da gerra bat da bigarren bala. Gerrara hurbiltzeko modu soilago bat. Gerra baten batailak eta bikote haustura batenak, aurrez aurre. Gerraren konplexutasuna ulertzeko abiapuntu soil bat: gerra bat desamodioaren lubakietan. Elkarrekin hitz egiten duten, baina elkarri entzuten ez dioten pertsonaia zaurituz betea. Giza harremanen porrotaren atzean dagoen errealitatea ulertzeko arrastoak utziko dizkizu, soldaduaren botek trintxera lokaztuan nola. Edo maitale zaurituak, bikotekidearen bihotz urratuan. Lengoaia eszeniko desberdinen laguntzarekin espazio emozional eta poetiko berezi bat sortzeko pentsatuta dagoen formatu handiko lan bat.

      Hau gerra bat da piezarekin osatzen da gerraren triptikoa. Diziplina anitzeko ikuskizuna da, eta publikoak erabakitzen du haren garapena. Gerraren barrunbeak ezagutzera bertaratuz gero, zuk zeuk, irakurle, hainbat erabaki hartu beharko dituzu. Horren arabera, bideak modu batean ala bestean egingo du aurrera. Formatu berritzaile honetan, berriro hautsiko dira artista eta publikoaren arteko mugak. Gerra bat biziarazteko moduko murgiltze-esperientzia eskainiko dizu testuak.

Zutaz

      Gidoi literarioari beti falta zaio zerbait, dramaturgoak eszenarako idazten baitu, ez libururako. Hemen aurkituko dituzun gidoiak, beraz, haur jaioberri bat dira: hankak dituzte, baina oraindik ez dakite ibiltzen; begiak dituzte, baina oraindik ez dakite begiratzen; eskuak dituzte, baina oraindik ez dakite oratzen. Ez dute ahalmen, kuraia edo indar faltarik, baina norbaiten laguntza behar dute. Zurea, esate baterako. Zurea eta buru barruan daukazun antzokiarena. Piztu aretoko argiak eta ez izan beldurrik, testuon guraso zoragarria izango zara.

PISZIFAKTORIA IDEIEN LABORATEGIA

Nitaz

      E, egon! Ez joan oraindik. Orain besteek alde egin dutela eta, bakarrik geratu garenez, utzidazu nire esperientzia intimoagoa kontatzen.

      2020ko uztailaren 7an hasi nintzen Piszifaktoria Ideien Laborategian nire lehenengo ikuskizunaren errepikak egiten, Aritz Bengoa aktore eta Pablo Ibarluzea zuzendariarekin, eta Mikel Ayllon eta Igor Arzuaga konpainiaren sortzaileekin batera. Pandemiaren ondorioz etxean hiru hilabete itxita igaro ostean, mundu zabalera berriro ateratzeko aukera izan zen. Sentipen horrekin hasi nuen bertan nire ibilbidea. Dagoeneko aritua nintzen antzerkian, batez ere Bilbon sortu genuen Alanbike antzerki taldean. Baina jauzi honek zerbait berria zekarren. Munduan artearen bitartez egoteko modu desberdin bat. Askotariko diziplinak elkartzeko aukera bat. Euskara hutsean sortzeko bide bat. Sorkuntza bakoitzarekin mundua pixka bat aldatuko genuen ustea.

      Hitzei lilura ateratzen zekien idazlea, musikarekin espazioak sortzen zituen konpositorea, eta ni, ekuazioaren hirugarren osagaia, haiengandik ikasi eta ekarpena egiteko prest. Hitzak gorputzera ekarri eta soinuarekin orekarik gabeko dantzan hasteko prest nintzen.

      Aktore lanetan hasi nuen bidea, baina, pixkanaka, sortzaile izateko aukera igarri eta aurrera egin nuen, Mikelen eskuzabaltasunaren eskutik: gidoilari eta zuzendari lanetan berak okupatzen zuen espazioa ingurukoei lagatzeko erakusten zuen prestasunarengatik, hain zuzen. Elkar ezagutu genuen eguna antzezlan laburretik, Maskararen azpiko karmina audiogidara eta hamaika buruhauste ekarri zizkigun Daniel|a| unibertso transmediara. Azken erronka horretatik bizirik irteteak kale-antzerkian murgiltzera bultzatu gintuen, Noiz utziko dio euria egiteari ikuskizunarekin. Ordura arte aktore lanetan izandako erronkarik kitzikagarriena bizitzeko aukera sortu zitzaidan lan horrekin. Izan ere, performancetik asko daukan ikuskizun horrek Euskal Herriko kaleekin eta bertako hiritarrekin beste harreman mota bat bizitzeko modua eskaini zidan.

      Ondoren etorri zen Ivanka izan da, segur aski, Piszifaktorian izan dudan esperientziarik intimoena. Feminizidio bat, bakarrizketa bihurtuta. Gogorra. 2022a zen. Taldean sartu eta bi urtera, Piszifaktorian hasi izanaren zergatia gorputzean sentitu nuen. Hau ez da gerra bat, Asfaltoaren azpian euria eta Hau gerra bat da ikuskizunekin sendotu egin da sentipen hori.

      Aktore lana egiten hasi nintzen taldean, baina denborak aurrera egin ahala, denetarik egin behar izan dut: karakterizazioa, jantziak, zabalpena, ekoizpena. Denetarik egin beharrak ikuspegi globala eman dit, baina, aldi berean, egoera horrek prekarizazioa areagotzen du. Lan-talde erraldoi bat eduki nahiko genuke, jende askoren ekarpenak jaso, bakoitzak bere esparrutik ekarriak. Errealitatea, ordea, nahiko gordina da. Denetarik egin beharra dugu jende gutxiren artean, eta, hartara, hamaika lan hartzen ditu bakoitzak. Ez dut nik ezer berririk esango sektore honen prekaritatearen inguruan.

      Denetarik egin behar horrek, aldiz, eguneroko unibertsitateko lanen eta Piszifaktoriaren arteko loturak topatzeko aukera ere eman dit. Hala, taldearen bitartez ikerketa akademikoan sakontzen egindako ekarpena nabarmenduko nuke hala Asfaltoaren azpian euria nola Daniel|a| proiektuetan. Lehenengoan, lan akademikoetan erabiltzen ditugun metodo kualitatiboak erabili genituen Euskal Herriko hirietako auzokideekin eztabaida-taldeak egiteko. Lan etnografiko horrek elikatu zuen ondoren ikuskizunaren gidoia. Bigarrenarekin, aldiz, artikulu zientifikoa argitaratu genuen Social Sciences aldizkarian eta ECREAren Irratia eta Soinuaren Biltzarrean aurkeztu bertako ekarpenak. Sortu genuen transmedia mundu txikiari zabalpena eman eta, adibide horretatik abiatuta, jakintza berria sortzeko ahalegina egin genuen. Gurpila ez dadin inoiz gelditu.

      Antolatutako edozein giza taldetan bizirauteko ezinbestekoak dira diziplina eta erresistentzia, ez baita egunero ateratzen eguzkia. Eta enpatia ariketa bat. Pertsonaia bat hezur-haragitu baino lehen, inguruko pertsonen azalean jartzeko ariketa, adibidez. Bizitza, antzerkia bezala, ez baita espektakulu huts. Piszifaktoria ez dago, beraz, jendea entretenitzeko, publikoari ikuskera bat, munduan egoteko era bat eskaintzeko baizik. Likidotasun honetan, egonkorragoa zaigun lur bat oinkatzeko aukera. Finean, horixe da Piszifaktoria niretzat. Oasi bat norabiderik gabeko mundu gris honetan.

IRATI AGIRREAZKUENAGA ONAINDIA

Gerra bat ez bazen ere,
gorputza zauriz bete zenidatenei.

Orain orbainak ditut zuentzat.

BUNKER

(pianorako eta hiru ahotsetarako notturnoa)

PERTSONAIAK

LEI: 40 urte inguruko zibila.

ZAN: 40 urte inguruko zibila.

MAGENTA: Militarra, garai bateko gerra desberdinetako jantziez jantzita.

PIANISTA

AGERTOKIA

Bunker bat, arrapaladan sartu den jende izutuz betea.

Magentak gidatu ditu barruraino. Jendearen artean, Lei, Zan eta Pianista daude.

Erdian, piano zimeldu bat, doi bat desafinatua.

Kanpoan epeletik dator gaua.

KANTUAK

Bertan aipatzen diren kantu guztiak Igor Arzuagak emanaldirako sortutakoak dira.

LEHENENGO BONBARDAKETA

PIANISTA (tarte batez denak isilik eta geldi egon ondoren, jendearen artetik atera da eta pianoari Besteen gerrak izeneko kantaren notak lapurtu dizkio.)

(Sirena-hotsak.)

OFF: Hiru mezu zahar dituzu. Lehen mezua. Duela 9 urte eta 24 egun.

ZAN (disko bat dauka eskuen artean): Lasai, Lei. Ulertzen dut. Beste egun baterako utziko dugu. Oparitu zenizkidan prakak jantzi ditut, eroso egoteko. Beti esaten didazu dantzan aritzeko garrantzitsuena eroso egotea dela. Eta beldurrik ez izatea. Eroso egotea eta beldurrik ez izatea. Baina berdin dio. Ez da ezer gertatzen. Beste egunen batean joango gara.

            Taberna utzi beharko zenuke. Zenbat orduz egoten zara hor sartuta? Utzi beharko zenuke. Eta bizi. Aurkituko dugu modua aurrera egiteko. Bankuak lapurtuko ditugu. Benetan ari naiz. Bankuak lapurtu. Zu Bonnie eta ni Clyde. Edo alderantziz. Berdin dio. Beti uste duzu txantxetan ari naizela. Serioegia naizela. Ez dudala sinisten ameskerietan. Dena utzi eta bankuak lapurtu. Eta supermerkatuak. Eta arropa-dendak. Nik ere sinetsi dezaket ameskerietan.

            Ez arduratu, Lei, joango gara beste egunen batean. Geratu lasai lanean. Dantzak itxaron dezake. Lanak, ez. Joango gara beste egunen batean. Bizitza osoa egongo gara elkarrekin, ezta? Hori esaten duzu beti. Bizitza osoa. Bizitza osoak egun asko ditu.

            A! Disko bat lapurtu dut zuretzat. Bai, lapurtu. Eta bai, zuretzat. Benetan ari naizela esan dizut. Nik ere badakit erromantikoa izaten. Merkataritza-zentroan hartu dut. Urduri nengoen. Zein lapurtu dudan ere ez dakit. Baina zer axola dio?

            Opari bat da. Zuretzat. Gure lehenengo urteurrena ospatzeko. Gure lehenengo urteurrena. Zurea eta nirea. Gurea. Gurea.

            Dantzatuko dugu beste egunen batean, Lei.

            Maite zaitut.

OFF: Mezuaren amaiera. Sakatu 1 gordetzeko. Sakatu 2 ezabatzeko.

LEI: Bi.

BIGARREN BONBARDAKETA

PIANISTA (Gerra-zelaiko belarraren usaina ilunabarrean kanta jotzen hasi da.)

(Sirena-hotsak.)

MAGENTA (gutun bat idazten du): Ama…

      Etxera mezu bat bidaltzen utzi digute.

            Hotz egiten du hemen. Kapitainak esan digu hotza ona dela gerrarako. Erne mantentzen zaituela. Baina atzamarrak izozten ari zaizkit. Ia ezin diot baionetari eutsi. Gerrarako ea zer den inportanteagoa galdetu nahi nion kapitainari. Hotza ala baioneta. Baina ahoa itxita egoten gara denak kapitainak hitz egiten duenean. Hotza ala baioneta. Ez naiz isiltasun hori hausteko nahikoa ausarta izan. Orain zalantza egiten dut zergatik ezin diodan baionetari eutsi. Hotzarengatik edo beldurrarengatik.

            Ez dakit nola izan ausarta.

            Zer moduz dena etxean?

            Ia egunero gogoratzen naiz zuekin. Hemen ere hondartza dago. Ume batzuk jolasean ikusi ditugu goizean. Harea gainean belauniko ari ziren aztarrika. Batek kasko bat jantzita zeukan. Guk erabiltzen ditugunen parekoa. Bi balaren inpaktua zeukan kaskoak. Zuloak ikusten ziren. Eta pintura urratuta. Harea azpian harrapakin gehiagoren bila ariko ziren. Gure zaborrak dira haien altxorrak.

            Pasatzen ikusi gaituztenean izutu egin dira umeak. Belar batzuen atzean ezkutatu dira, hondartzaren hegian. Haien begiak ikus nitzakeen belarren atzetik zelatan. Ez ziren nireen oso desberdinak.

            Beti pentsatu izan dut bizitza eten egingo zela gerra hastean. Umeek utziko ziotela jolasteari. Ez dakit nork erabaki duen dena batera posible dela.

            Zer moduz dago aitaren bihotza? Geratzen al da medikurik herrian edo frontera bidali dituzte guztiak? Nork zainduko zaituzte orain? Zergatik ezin da bizitza eten gerra dagoen bitartean?

            Bihar iritsiko omen gara etsaiaren posizioetara. Hori dio kapitainak. Bukatu dela belar artean ezkutatuta egotearena. Ez dugula umemokoak izan behar. Buruak zartatu beharko ditugula. Etsaien buruak. Odolez zikinduko zaizkigula aurpegi eta eskuak. Etsaien odolez.

            Baina oraindik inork ez digu ausartak izaten irakatsi.

            Esan aitari eusteko bihotz-taupaden erritmoari. Laster amaituko dela dena.

            Ez dakit noiz itzuliko naizen, ama. Baina ezin dut hau horrela utzi. Hemen egon behar dut. Hau da nire tokia. Ez dakit noiz itzuliko naizen. Hori ez esan aitari.

            Gerrako frontetik gertu, negukoa ematen duen udazkeneko izotzezko egun batean.

Magenta soldadua

HIRUGARREN BONBARDAKETA

PIANISTA (Xabier Leteren Amaren bularra kanta jotzen hasi da. MAGENTA abesten hasi da.)

(Sirena-hotsak.)

OFF: Sei mezu zahar dituzu. Lehen mezua. Duela 7 urte eta 24 egun.

LEI: Ez dakit zer egin amarekin, Zan. Zure mezua entzun dut. Badakit zer egun den. Baina ez dakit zer egin amarekin. Ezin dut etxean bakarrik utzi, joder. Bere ahizpa naizela uste du. Ahizpa deitu dit. Atetik sartu naizenean ahizpa deitu dit, Zan. Eta gero ez dakit zer esan duen. Hitzak mingainean endredatu zaizkio.

            Beste egun batean joango gara. Ezin dut horrela utzi. Badakit gaur zela eguna. Baina beste egun batean joango gara. Edo datorren urtean. Egun honetan. Datorren urteko egun honetan. Amarekin geratuko naiz orain. Eta gero lanera joan behar dut.

            Non zaude? Zergatik ez didazu telefonoa hartzen? Non zaude? Zer egingo duzu? Gero deituko dizut berriro.

OFF: Mezuaren amaiera. Sakatu 1 gordetzeko. Sakatu 2 ezabatzeko.

ZAN: Bi.

OFF: Sei mezu zahar dituzu. Bigarren mezua. Duela 7 urte eta 24 egun.

LEI: Zan, ez didazu telefonoa hartu behar? Non zaude?

            Burua lainotuta dauka, Zan. Ez al duzu ulertzen? Obsesionatuta zaude. Galderak egiten dizkiodanean ez du erantzuten. Zuk bezala, Zan. Galderak egiten dizkiot eta ez du erantzuten. Zer nahi duzu? Non zaude? Esan dizut joango garela beste egunen batean dantzatzera. Edo barkuak itsasoratzen ikustera. Nahi duzuna. Baina gaur ezin dut. Non zaude?

            Ez dakit zer egin amarekin. Ez dut zahar-etxe batean sartu nahi. Badakit zuk hori nahi duzula. Ezin dut nahi, Zan.

            Deituko dizut gero berriro. Non zaude? Ez. Nahiago dut ez jakin non zauden.

OFF: Mezuaren amaiera. Sakatu 1 gordetzeko. Sakatu 2 ezabatzeko.

ZAN: Bi.

OFF: Sei mezu zahar dituzu. Hirugarren mezua. Duela 7 urte eta 24 egun.

LEI: Ez dakit honek zentzurik daukan, Zan. Ez dakit ezerk zentzurik daukan. Ez al duzu ikusten zenbat gauza gertatzen zaizkidan? Dena gertatzen zait niri. Eta zu non zaude? Tabernara joan behar dut, Zan. Dirua behar dugu. Edo lapurtu al duzu behingoz bankuren bat?

            Dantzatuko dugu datorren urtean. Edo banku bat lapurtzen duzunean. Maite zaitut, Zan. Baina ez dakit honek zentzurik daukan.

OFF: Mezuaren amaiera. Sakatu 1 gordetzeko. Sakatu 2 ezabatzeko.

ZAN: Bi.

LAUGARREN BONBARDAKETA

PIANISTA (pianoaren gainean dagoen metronomoa martxan jarri du eta Bala-zorroen gainetik paseatzea udazkenean kanta jotzen hasi da.)

(MAGENTA eta ZAN elkarrekin dantzan hasi dira.)

(Sirena-hotsak).

MAGENTA (telefono zahar bat dauka eskuetan): Ezin duzu imajinatu nolako sarraskia egin dugun, ama. Herri osoa suntsitu dugu. Atzo eman ziguten abisua. Ez dugu herritar bakar bat ere bizirik utzi. Ofizialen aginduak bete behar nituen. Orain sarjentua naiz. Nire eginbeharra da. Sarraski itzela egin dugu, ama. Etsaien ejertzitoko hiru soldadu ezkutatuta zeuden herrian. Atzo eman ziguten abisua. Tiroka hasi dira nire soldaduak. Denak hil ditugu. Umeak ere bai. Eta gero lur izoztuan pilatutako gorpuei tiro egin diete nire soldaduek. Badaezpada. Amorruz.

            Aitarekin akordatu naiz. Izoztuta egongo da haren gorpua lur azpian. Dagoeneko zizareek jan ez badute. Luzeegi doa negua denontzat, ama. Dena izoztuta dago. Ez dakit noiz amaituko den hau. Noiz hasi zen ere ahaztu dut.

            Etsaien ejertzitoko hiru soldaduak preso hartu ditugu. Herri osoa hil dugu. Eta soldaduak preso hartu ditugu. Arratsaldean fusilatuko ditugu kanposantuko hormaren kontra. Ofizialak etorriko dira. Haiek emango dute agindua. Nik ez dut eman nahi.

            Ez zenuke sinetsiko egin dugun sarraskia. Umeak, helduak, zaharrak. Denak hil ditugu. Hori da errealitatea. Nik ez dakit zein den egia. Baina hori da errealitatea. Ez zenuke sinetsiko neure begiz ikusi dudana.

            Utzi bihar lore batzuk aitaren hilobian nire partez. Berdin dio izozten badira. Beharbada, hobeto. Utzi lore batzuk. Itzultzen naizenean nik aldatuko ditut. Izozten badira, hobeto.

            Nekatuta nago, ama. Hau ez da inoiz amaitzen. Dardarka nago. Ez dakit honek zentzurik daukan.

BOSGARREN BONBARDAKETA

PIANISTA (Begiak irekita hil zirenak kanta jotzen hasi da.)

(Sirena-hotsak.)

OFF: Sei mezu zahar dituzu. Laugarren mezua. Duela 5 urte, 3 hilabete eta 10 egun.

LEI: Lehen ez zinen horrelakoa.

OFF: Mezuaren amaiera. Sakatu 1 gordetzeko. Sakatu 2 ezabatzeko.

ZAN: Bi.

OFF: Hiru mezu zahar dituzu. Bigarren mezua. Duela 3 urte, 6 hilabete eta 3 egun.

ZAN: Zure amarekin nago egoitzan. Ez dauka itxura onik. Arnasa trabatu egiten zaio zintzurrean. Etorri beharko zenuke, Lei. Eskutik heldu nau. Baina nire eskua ez da zure eskua.

OFF: Mezuaren amaiera. Sakatu 1 gordetzeko. Sakatu 2 ezabatzeko.

LEI: Bi.

OFF: Sei mezu zahar dituzu. Bosgarren mezua. Duela 2 urte eta 24 egun.

LEI: Laster helduko naiz. Azken tragoak jarri eta taberna itxiko dut.

OFF: Mezuaren amaiera. Sakatu 1 gordetzeko. Sakatu 2 ezabatzeko.

ZAN: Bi.

OFF: Hiru mezu zahar dituzu. Azken mezua. Duela 2 urte eta 24 egun.

ZAN: Lei, non zaude? Hartu telefonoa. Badakit hor zaudela. Joder. Hor zaude? Lei? Ez duzu etortzeko asmorik, ezta? Sinetsi nizun, Lei. Etorriko zinela. Bederatziak dira, Lei. Bederatziak. Non zaude? Hor zaude, ezta? Hartu telefonoa. Zergatik egiten didazu hau? Zortzietan geratuta geunden. Zergatik min hau?

            Ba al dakizu zer? Nazkatuta nagoela zurekin. Edozer gauza jartzen duzu beti gure aurretik. Zure lana, zure liburuak, zure atsedena, zure denbora, zure plazera. Eta zure gezurrak. Bai, Lei, zure gezurrak. Nazkatuta nago. Zer uste duzu, inozoa naizela? Ez dakidala? Zergatik ez didazu esan? Zergatik ez didazu inoiz esan? Zergatik, hainbeste denboraren ondoren. Hitz egin ahal genuen. Lagundu ahal zintudan. Zergatik ez zenidan esan zulatuta zeundela? Min handia zeneukala?

            Aurretik izan dituzun gerra guztiek hamaika orbain utzi zizkizutela? Beldur zarela? Zergatik ezkutatu didazu? Denok borrokatu gara beste fronte batzuetan. Denok. Denoi zartarazi dizkigute erraiak, gibelak, hezurrak. Eta bihotzak. Denoi. Denok bizi gara beldurretan itota.

            Sinetsi nizun, Lei. Gu biontzako gaua zela gaurkoa. Dantzatzera ere joango ginela. Dantzatzera. Zuk nahi zenuela. Nirekin geratu nahi zenuela betiko. Akabo bakoitza bere aldetik joateari. Proiektu komunak izango genituela. Zerumuga bat biontzat. Biontzat. Guretzat. Guretzat, Lei. Utziko zeniola zure buruarekin borrokatzeari. Eta nirekin. Bukatu zirela lubakiak. Joder, Lei. Joder. Zergatik min hau? Zergatik min hau niri?

            Akabo, Lei. Ez baduzu nirekin dantzatu nahi, beste norbaitekin joango naiz. Ez banauzu ni maite nahi, beste norbait maiteko dut. Ez baduzu nire ondoan egon nahi, beste norbaiten ondora joango naiz. Serio ari naiz, Lei. Eta zuk ere sufrituko duzu. Sikiera hori. Biok sufrituko dugu. “Gu” bat. “Gu” bat, azkenean. “Gu” bat, lokatzetan hondoratuta.

            Min handia egin didazu, Lei. Akabo. Azken gerra izan da hau.

OFF: Mezuaren amaiera. Sakatu 1 gordetzeko. Sakatu 2 ezabatzeko.

LEI: Bat.

OFF: Sei mezu zahar dituzu. Azken mezua. Duela 3 egun.

LEI: Sorpresa bat daukat zuretzat, Zan. Ikusiko duzu. Dena izango da berriro lehen zen modukoa. Jantzi batzuk ere erosi ditut. Tabernan elkartuko gara.

            Nik maite zaitut. Oraindik.

OFF: Mezuaren amaiera. Sakatu 1 gordetzeko. Sakatu 2 ezabatzeko.

ZAN: Bat.

AZKEN BONBARDAKETA

PIANISTA (Zertarako itzuli ginen, edo zergatik (egin gabeko galderak) kanta jotzen hasi da. Pianoaren ingurura joan dira MAGENTA, LEI eta ZAN. Eta ustekabean…)

(Sirena-hotsak.)

MAGENTA (mugikor batean idazten ari da): Hau ez dela gerra bat. Hau ez dela gerra bat esaten zenuten. Baina ikusi al dituzue nire zauriak? Begiratu al diezue zuen gorputzei. Zauriz bete ninduzuen. Hau ez dela gerra bat esaten zenuten. Begiratu zuen gorputzei. Zuloz beteta daude.

            Arrastoak. Markak. Seinaleak. Gure gorputzak minaren mapak dira.

LEI eta ZAN: Hau ez dela gerra bat esaten zenuen. Baina gorputza zauriz bete zenidan. Orain orbainak ditut zuretzat.

(Oraindik ezker-eskuin dantzan ari den metronomoa baino ez da entzuten.

Gero, iluntasuna.)

AMAIERA

HAU EZ DA GERRA BAT

PERTSONAIAK

LEI: 40 urte inguruko zibila.

ZAN: 40 urte inguruko zibila.

MAGENTA: Militarra, garai bateko gerra desberdinetako jantziez jantzita.

AGERTOKIA

      Arratsaldea itzaltzen hasi da.

      Mahai bat eta bi aulki, taberna baten terrazan. Atzean, kolorez beztitzea maite duen zeru bat, lagunkoi batzuetan, zakar besteetan. Edo ziklorama bat, bestela. Eta egongela bat: sofa, apalak liburu eta diskoekin, mahaitxo bat bi aulkirekin, telefonoa, disko-jogailua, telebista. Gainean komun bat: komunontzia, konketa, bainuontzia, apain-mahai bat ispilu handi batekin, aulki bat, bi jantzi dotore, esekitoki batetik zintzilik.

      Sufre usaina dago, eta hurrengo egunak argitu arte iraungo du ekintzak.

      Uda gau bateko gerra bat, bost batailatan.

OHARRAK

      ‘/’ zeinuak esan nahi du bat-batean etengo dela hizketan ari den pertsonaiaren solasaldia, edo beste norbaitek etengo duela.

1. BATAILA:
Besteen gerrak

(LEI eta ZAN publikoarekin batera sartu dira aretora. Hizketan doaz, alai antzean. Une batean, pasilloan gelditu eta elkarri musu zaratatsu bat eman diote. Besaulkietan jarri beharrean, agertokira igo eta tabernako terrazako mahaiaren bueltan eseri dira. Entzuten ez baditugu ere, elkarrekin hizketan ari dira, ikusleak esertzen diren bitartean. Aretoko argiak itzali direnean isildu egin dira biak. Deseroso daudela ematen du. Bakoitza alde batera begira dago. Isilik dauden arren, tentsioa gero eta handiagoa da. Harik eta LEI altxatu eta kolpe gogor batez mahaia lurrera bota duen arte. Eta atzera begiratu gabe, handik alde egin du, etxera. Egongelan sartu da.

ZAN, hasierako sustoaren ondoren, aulkitik altxatu da eta badoa, mahai eroriari etengabe begira.

LEI negarrez dago etxean, batetik besterako ibili urdurian. Lasaitzeko ahaleginean, apaletan diskoren baten bila hasi da. Bat hartu du eskuen artean, eta harrituta begiratu dio, ikusten zuen lehen aldia balitz bezala.

Egongelako atearen aurretik pasatu denean, ibilia gelditu du ZANek. Dardarka dago. Atean jotzeko imintzioa egin du. Behin. Bitan. Baina ez da ausartu.

Une batez zerbaitek desbideratu du LEIren arreta eta aterantz begiratu du, han kanpoan norbait dagoela sumatu izan balu bezala. Atera hurbildu da, diskoa eskuetan duela. Han gelditu da, ateari begira. ZAN dago beste aldean, baina ez du aterik jo. Horren ordez, agertokitik desagertu eta goiko komunean agertu da.

Komuneko argia piztuko du eta han ikusiko dugu, urduri, triste, baina keinu nabarmenegirik egin gabe.

Tarte baten ondoren, diskoa zorrotik atera eta disko-jogailuan jarri du LEIk. Orratzak binilo hutsean egiten duen zarata entzun da lehenbizi, eta giroa nahasten hasi da. Zeruak iluntzera egin du. Eztanda eta tiro-hotsak entzun dira urrunean. Giroa laranja da. Sufre usaina sarkorragoa da orain. Biniloa jiraka hasi da. Musika.

Handik gutxira, MAGENTA agertu da agertokian. Fusil bat eta gerretako fronteetan erabiltzen zen telefono zahar horietako bat daramatza sorbaldetatik zintzilik. Lurrean botata dagoen mahaiari begiratu azkar bat egin dio. Mahai eroria bertan geratuko da azken iluntasun unera arte. Ondoren, LEIren atean jo du. Bi aldiz. Kax-kax.)

LEI: Uzteko bakean, Zan! Utzi nazazu bakean.

(MAGENTAk atean jo du berriro. Bi aldiz. Kax-kax.)

LEI: Ez al duzu nahikoa izan hamar urte hauekin, Zan? Nazkatuta naukazu. Jo eta nire eskuekin akabatuko zintuzket hementxe bertan, putrea!

MAGENTA: Barkatu, baina gauzek ez dute horrela funtzionatzen. Inor hiltzen hasi aurretik, bandoa aukeratu behar duzu. (Etena) Ulertzen duzu?

LEI: Zer? Nor zara zu?

MAGENTA: Magenta jenerala.

LEI: Magenta zer?

MAGENTA: Jenerala.

LEI: Popatik hartzera, Zan. Joan zaitez popatik hartzera.

MAGENTA: Barkatu, kamarada, baina esan dizut ez naizela Zan. Magenta kapitaina naiz.

LEI: Ez al zinen jenerala? Eta ez nazazu kamarada deitu, zirina. Ez nago jolasetarako, Zan.

MAGENTA: Ni ere ez.

(Isilunea.)

MAGENTA: Noren ondoan borrokatu nahi duzu, orduan?

LEI: Nahikoa daukat nire gerrarekin, besteenetan borrokatzen ibiltzeko. Utzi nazazu bakean behingoz. Bakean!

MAGENTA: “Si vis pacem para bellum”.

LEI: Zer?

MAGENTA: Bestela esanda, bakea lortzeko, ez dela nahikoa gerrarik nahi ez izatea.

LEI: Baina zu nondik atera zara?

MAGENTA: Istorio luzea da hori. Gerra bukatzen denerako utzi beharko dugu. Hau hasi besterik ez da egin eta bandoa aukeratzeko unea da.

LEI: Ba al dakizu zer? Nire atetik segituan hanka egiten ez baduzu, poliziari deituko diot.

MAGENTA: Frontera bidean dago mundu guztia. Polizia ere bai. Etxe honetakoak /

LEI: Burua pitzatuta daukazu, Zan. Pitzatuta!

MAGENTA: Etxe honetakoak bakarrik falta zarete. Ez du konplikazio handirik. Bi bando egin behar ditugu, zikina botatzeko elkarri. Beti izan da horrela. Seguru gogoan duzula, kamarada. Oinaztarrak eta ganboarrak. Agramondarrak eta beaumontarrak. Liberalak eta kontserbadoreak. Demokratak eta faxistak..., edo, nik zer dakit, capuletoak eta montescoak.

LEI: Eta nola aukeratu behar dut? Esan, zeintzuk dira onak? Bi bandoek ezin dute igualak izan. Bietako batek arrazoi izan behar du.

MAGENTA: Hori ondoren erabakitzen da.

LEI: Nola “ondoren”?

MAGENTA: Gerraren ondoren. Segun nork irabazten duen.

LEI: Magenta kapitaina, edo jenerala, edo sarjentua..., gauza bat esango dizut. Zanek utzi egin berri nau. Horrela, bat-batean. Urde zikin horrek. Bai, ondo entzun duzu: ur-de-zi-ki-na. Hamar urte eta gero, hau. Eta horrela. Ur de zi ki na. Ikusi behar zenuen zer su-festa, zer espektakulu han jende guztiaren aurrean. Gure betiko tabernan. Bizkarretik jo dit tiroa gorotz doilor horrek. Ezustean. (Etena) Jende otzana. Hori da arriskutsuena. Jende otzana. Gutxien espero duzunean zerri askara botako ditu zure amets eta ilusio guztiak. Eta hantxe abandonatuko zaitu.

(Lurrean eseri da LEI, bizkarra atearen kontra bermatuta, etsita. ZAN komunontzian eserita dago, publikoari begira. Ez du negarrik egiten, baina LEIren irain bakoitzak gorputza dardararazten dio.)

MAGENTA: Laguna gerra-zelaian bezala.

LEI: Zer gerra-zelai eta zer kristo, Ma-gen-ta?

MAGENTA: Lasai, hori ere iritsiko da. Baina, lehenbizi, bandoa aukeratu behar duzu.

LEI: Nazkagarria zara, Zan. Erraien sakon-sakonenetik. Putrea, putrea, putrea. (Lurretik altxatu eta atea kolpatu du, eskuak irekita) Negarrez eman beharko ditut orain asteak eta asteak. Zure kulpagatik. Burua galtzen ere hasi naiz. Zure kulpagatik. Nondik atera den ez dakidan disko puta hori. Gero argi horiek. Disko puta hori. Zaratak. Eta orain zer? Orain haluzinazio hauek. Ze kristo ari naiz bakarrik hizketan?

(LEI negarrez dago, nabarmen, kontsolaezin, apurtuta.)

MAGENTA (poltsiko batetik atera duen libretan irakurtzen ari da): Niretzat mundua bitan zatituta dago: bera, eta berarekin batera zoriona, itxaropena; eta beste aldea, bera ez dagoen leku hori: tristezia, iluntasuna, amaiera.

(LEIren negarrak urratutako isilunea.)

MAGENTA: Tolstoi. Gerra eta bakea.

LEI: Beste aldea. (Ia ez zaio aditzen negar artean)

MAGENTA: Nola?

LEI: Beste aldea. Beste aldea. Bandoen kontu inozo hori. Beste aldea aukeratuko dudala. Zan nazkagarria ez dagoen lekua.

(ZAN komunontzitik altxatu eta ispiluaren aurrean jarri da, eskuak apain-mahaian bermatuta. Ispiluaren islan ikus dezakegu negar egiteko ahaleginean ari dela, baina ez zaiola malkorik ateratzen.)

MAGENTA: Tristezia, iluntasuna, amaiera.

LEI: Horretara kondenatu nau.

MAGENTA: Hala izan bedi.

LEI: Eta orain, zer?

MAGENTA: Orain, bai. Orain, nahi duzuna hil ahal izango duzu.

(ZANek argia itzali du eta apain-mahaiko aulkian eseri da, erdi-ilunpetan. Biniloaren musika entzuten da berriro. Gero eta ozenago. Gerrako zaratekin nahastutako musika da. Zeruan, gerra baten itzal eta argiak.

Bat-batean, MAGENTAk zintzilik daraman telefonoa joka hasi da, zoro, gupidagabe. Telefonoa hartu eta alde batetik bestera paseatu da MAGENTA, aztoratuta, hizketan ari den bitartean. Zarataren ondorioz, ez da entzuten esaten duena.)

2. BATAILA:
Gerra-zelaiko belarraren usaina ilunabarrean

(Apaldu dira pixka bat musika eta gerraren zaratak. Urrunagotik entzuten dira orain. LEIren ate aurrera itzuli da MAGENTA, telefonoa eskegi ondoren. ZAN da orain komunean batetik bestera paseatzen dena, astiro, inora iritsi nahi ez duenaren pauso geldoaz.)

MAGENTA: Banoa.

LEI: Zergatik?

MAGENTA: Esan dizut. Gerra bat hasi delako.

LEI: Zergatik?

(Isilunea.)

MAGENTA: Ni soldadu huts bat besterik ez naiz. Aginduak bete eta kito.

LEI: Baina zerbait jakingo duzu, ezta? Gerra puta bat hasi duzu eta ez dakizu zergatik?

MAGENTA: Gerrak ezinezkoak dira zedarritzen. Inork ez daki non dauden. Zer itxura duten. Nondik nora mugitzen diren mapa batean. Zergatik hasi ziren. Edo noiz amaituko diren.

LEI: Ez joan. Ez utzi ni bakarrik. Zurekin joango naiz.

(LEI aterantz hurbildu da. ZANek, aldiz, ibilia gelditu du. Esekitokian dauden jantziei begira geratu zaie.)

MAGENTA: Ez. Zu gera zaitez hor. Ez atera. Errealitatea arriskutsuegia da batzuetan. Gehienetan. Ni arduratuko naiz. Ekialdeko frontean behar naute. Etsaia milaka soldadu bidaltzen ari da ekialdera. Baina uste dugu /

LEI: Nortzuk uste duzue, Magenta?

(Isilunea.)

MAGENTA: Uste dugu distrakziorako maniobra bat dela. Ekialdean ez daukate zer eginik. Heriotzara kondenatzen ari dira haien soldaduak. Gure hondartzetan oin bat jarri bezain pronto, banan-banan akabatuko ditugu denak. Den-denak. Banan-banan. Haien nagusiek ere jakin behar dute horrenbeste. Horregatik guk uste dugu /

LEI: Nortzuek? Nortzuek uste duzue, Magenta? Nortzuk zarete “gu”?

(Isilunea.)

MAGENTA: Horregatik uste dugu iparraldetik eraso sorpresa egiten ahaleginduko direla. Haien indar guztiekin. Eta berdin zaiela ekialdeko frontean soldadu batzuk sakrifikatzea. (Fusila sorbalda gainean jarri, arropak atondu eta alde egiteko imintzioa egin du) Segituan alde egin behar dut. Aginduak dira.

LEI: Ez, ez joan. Ez utzi ni bakarrik! Hori ere agindu bat da. (Etena) Bando berean gaude, ezta? Ezta? Magenta?

(LEIk ateko behatxulotik begiratu du eta ez du inor ikusi, MAGENTA lurrean eseri baita, sorbalda atean bermatuta. Eskuekin buruari heldu dio LEIk, burua galtzen ari ote den beldurrez.)

LEI: Ez! Joder, joder, joder! Ze erraza den, ezta, Magenta? Ze erraza den hanka egitea atzera begiratu gabe. Ez duzue gupidarik batere. Zuek egiten duzuen min guztia norbaitek zuei egitea merezi duzue. Behin, bitan. Minaren minaz erraiak lehertzen zaizkizuen arte. Ez al duzue inoiz pentsatzen atzean uzten duzuen jende horrengan, itzulerako zubiak erretzen hasi aurretik? Ze jende klase zarete? Ze jende klase zarete? Inoiz maitatu al duzue norbait benetan? Ba al dakizue zer den maitatzea, sikiera? Maitatzea. Joder, maitatzea. Maitatzea. Maitatzea. (Negarrez ari da, amorru bizian, eta beste kolpe bat eman dio ateari, eskuak irekita. MAGENTA izutu egin da beste aldean) Zurrupatzea. Zurrupatzea. Hori da egiten duzuena. Zurrupatzea. Besteon odola zurrupatzea. Besteon indarra zurrupatzea. Bizimina, ametsak. Kaka zahar hori guztia zurrupatzen duzue. Ez dakizue zer den maitatzea. Hezur eta haragi uzten duzue jendea. Burua galduta. Erotuta. Eta ahoa bete odol ihes egiten duzue. Odola labaintzen zaizue ezpainetatik. Bai, ezpainetatik. Odola labaintzen zaizue lepoan behera, titietatik. Sexua odolez betetzen zaizue. Sexua odolez. Odola labaintzen zaizue hanketatik behera. Odola labaintzen zaizue. Nire odola, Zan. Nire odola. Nire odol guztia eraman duzu.

(Esekitokitik zintzilik dagoen jantzietako batera hurbildu da ZAN. Besarkatu egin du. Harekin dantza egiten hasi da, astiro, gehiegi nabarmendu gabe.)

MAGENTA: Okerragoa da han.

LEI: Han, non?

MAGENTA: Han, frontean.

LEI: Ez, kabroi halakoa, ez. Hau ez da lehiaketa bat. Ez etorri esaten zuk gehiago sufritzen duzula. Haiek gehiago sufritzen dutela. Denek sufritzen dutela gehiago. Utikan sufritzaile alaenak. Nork baino gehiago sufritzen duzue zuek, e? Nork baino gehiago?

MAGENTA: Lasai, hasierak beti dira gogorrak, gero ohitu egiten zara.

LEI: Nik ez dut ohitu nahi. Nik igande goiz oso bat nahi dut izaren artean, mundurik existituko ez balitz bezala, azala azalaren kontra. Sexurik ere ez dut behar.

(ZANek zintzilik dagoen jantziarekin dantza egiteari utzi dio bat-batean, eta esekitokiaren paretik apartatu da.)

LEI: Eta burutik kendu une batez auzoko supermerkatuko atean eskean ari den emakumea. Kartel horrekin. “Alabarentzako janaria ere onartzen dut”. Joder.

            Igande goiz bat ohean, haren ondoan, den-denarekin ahazteko. Munduarekin ahazteko. Haren arnasa entzun. Nirearekin akonpasatu. Arnastu. Eta arnastu. Oxigenoa kiloka hartu. Hiltzeko beldurrik gabe. Oxigenotan itotzeko beldurrik gabe.

MAGENTA: Hasieran beti da horrela. Ez zenuke sinetsiko zein garbia den lubakiko oxigenoa goiz-alban. Gerra-zelaiko belarraren usaina. Denak geldi eta isilik gaudenean. Oraindik gerra hasi ez denean. Hiltzera zoazela ere ahaztuko duzu istant batez. Gerrak ere badaki ederra izaten.

LEI: Baina hau ez da gerra bat.

MAGENTA: Orain, bada.

LEI: Baina ez da ederra, Magenta. Nik ez diot ederrik inon ikusten. Ez da ederra. Min handia egiten du.

MAGENTA: Hasieratik. Une batez hiltzera zoazela ahazten baduzu, horregatik da, hasieratik dakizulako hilko zarela. Hasiera eta amaiera, finean, une bera dira.

LEI: Ez duzu ezer ulertzen, Magenta. Dena ez da gerra bat. Hasieran dena zen hain desberdina.

(MAGENTA altxatu da eta badoa. LEIk ez dio hitz egiteari utzi, MAGENTAk alde egin duela ohartu gabe. ZAN belauniko jarri da komun-zuloaren aurrean, publikoari bizkarra emanda. Ez dugu entzuten, baina oka egiten ari da.)

LEI: Supermerkatuan elkar ezagutu genuen. Bai, badakit zer esan behar didazun. Ea nork elkar ezagutzen duen supermerkatu puta batean. Joder, horren arraroa ere ez da, ezta? Denok joaten gara supermerkatura. Gaztetan tabernetan ikusten zenuen jende hori guztia, gero, konturatzerako, supermerkatuan ikusiko duzu. Lekaleen pasilloan. Edo pastarenean. Errazago pastarenean, gu bezala. Lehenengo aldian ez nion erreparatu. Baina hirugarrenean, bai. Ze probabilitate egon zitekeen? Zerbait esan nion eta berak erantzun. Ez, ez ditut gogoratzen elkarri esan genizkion lehenengo hitzak. “Azkar egosten den pasta hori zikinkeria hutsa da”. “Normalean koloretakoa erosten dut, baina...”. “Lasai, nik ere hartzen dut batzuetan. Hamar minutuz zain egoteak edozein ernegatzen du”. Zer dakit nik. Halako zozokeriaren bat izango zen. Baina ez dut gogoratzen. Horregatik epaitu behar nauzu, ezta? Horregatik esan behar didazu merezi dudala min hau guztia. Ez gogoratzeagatik gure lehenengo hitzak. Hasiera. Denaren hasiera. Ba ez naiz akordatzen. Gauzak ahazteak mina arintzen du. Eta lehenengo musuaz ere ez naiz akordatzen. Hori entzun nahi zenuen, ezta? Hasieratik merezi nuela amaiera hau. Edo hasiera hura eta amaiera hau gauza bera direla, zuk diozun moduan. Ba hortxe daukazu. Ez naiz akordatzen. Ez naiz lehenengo musuaz akordatzen. Ez dut uste supermerkatuan izan zenik. Kalean izango zen, zebrabidea gurutzatu aurretik, semaforoa noiz berde jarriko. Ez dakit. Ez naiz akordatzen. Edo igual atarian, nerabeen moduan, bere etxera igo baino lehen. Joder. Ez dakit. Ez naiz akordatzen. Akaso hemen izan zen, gure betiko tabernako terrazan. Ostia, berriro amaiera hasieran. (Belauniko jarri da, eta LEIk eta ZANek, biek dute orain gorputz jarrera berdina) Kosta egin zitzaion, baina urte batzuk geroago aitortu zidan nahita egin zuela. Supermerkatuko pastaren pasilloan hiru aldiz nirekin topo egitearena. Dena prestatu zuen. Lehenengo aldian behar baino luzeago begiratu omen zidan. Tabernetatik gogoratzen omen ninduen. Baina aldatuta nengoen. Jakina aldatuta nengoela! Ez zidan ezer esan lehenengo aldi hartan. Bigarrenean ere ez. Lotsatiegia da. Beti izan da lotsatiegia. Otzana. Isila. Eta hala ere burua beti buelta eta buelta. Filmetako gaizkileen moduan. Jendea bata bestearen atzetik asasinatzen duen jende horren antzera. Xehetasun txikiena ere beti kontuan hartzen duena. Ulertzen didazu? Hotza. Zurruna. Maizago hasi zen supermerkatura joaten, ni noiz agertuko. Serieko hiltzaileak bezala. Ulertzen? Igual burutik pasa zitzaion uneren batean. Ni supermerkatuan akabatzea. Baina nirekin hitz egitea aukeratu zuen. Hobe labana batekin lepoa moztu izan balit, joder. Baina hitz egiten hasi zitzaidan. Eta ez. Ezetz esan dizut. Ez dakit zer esan zidan. Ez dut gogoratzen. Hobe han hil izan banindu. Pastaren pasilloan. Penne, espageti, gnocchi, fusili eta makarroi artean. Hantxe, odol putzu bat lurrean. Nire odola tomate-saltsa bihurtuta. Ez esan komikoa izango ez litzatekeenik. Eta tragedia puta hau aurreztuko genuen.

(MAGENTA dator berriro. Herrenka. Ikaratuta. Ihesi. Zauri handi bat dauka, eta odol-arrastoak. Kostata heldu da LEIren ate aurrera. LEI disko-jogailura hurbildu da.)

LEI: Inor zauritu behar baduzu, izan dadila hiltzeko.

(Musika entzuten da berriro. ZAN altxatu da eta komuneko bonba sakatu du. Musikarekin nahastu da zarata. MAGENTA atearen kontra bermatuta dago. LEI negarrez ari da. ZANek bainuontziko txorrota ireki du. Ahoa garbitu du. Gero, bainuontzia betetzen hasi da, astiro, oso astiro.)

MAGENTA: Hotz naiz.

LEI: 40 gradu egongo dira. Uda nekaezin honek denok hil behar gaitu.

MAGENTA: Tranpa bat zen.

LEI: Eta nola jakin behar nuen nik?

MAGENTA: Argi zegoen hasieratik.

LEI: Berriro hasi behar al duzu kontu horrekin?

MAGENTA: Argi zegoen hasieratik.

LEI: Esan dizut ez naizela akordatzen. Ez naiz akordatzen. Ez dakit zer kristo esan zidan. Zertarako akordatu? Hamar urte joan dira dagoeneko. Hamar urte. Azkar esaten da, gero! Hiru mila egunetik gora dira hamar urte. Eta beste hiru mila gau. Hurrengo egunean berriro esnatzeko arrazoi bat asmatzen gauero. Hiru mila gau. Hiru mila arrazoi. Begiak ireki eta hantxe bera. Harenak diren beste arrazoi batzuekin. Beste arrazoi desberdin batzuekin. Nireak ez diren beste arrazoi desberdin batzuekin. Ezin duzu jakin zer den hori. Haren begiak zabaltzen ikusi. Hiru mila esnatze. Haren kezken ozeanoan hondoratu. Haren beldurretan ito. Taberna ez ote duten halako batean itxiko. Nork zainduko duen burua galtzen ari den ama. Zertarako ekarri umeak geure buruez arduratzen ere ez badakigu. Hiru mila egun zauri horiek miazkatzen. Hiru mila egun nireak zokoratzen. Beste zimur bat gehiago aurpegian. Bizkarretik alde egin nahi ez duen min bat. Haragi belaxka. Leku guztietatik irristatzen den haragia. Lurrera itzuli nahi duen haragi zimela. Hiru mila aldiz. Hiru mila mailukada. Hiru mila arantza. Zertarako?

MAGENTA: Besteen bizitzak salbatzeko.

LEI: Ipurtzulotik sar dezakezu epika inozo hori. Eta ni? Nork salbatu behar nau ni, e? Ezin irudikatu dezakezu zenbat azal utzi dudan harreman honetan. Dena eman dut. Zenbat azal. Beste pertsona bat naiz orain. Zanen zulo eta hutsune guztien forma duen beste norbait naiz orain. Gorputz hau ez da nirea. Gorputz hau. Gorputz hau berea da, ulertzen? Gorputz hau haren miseria guztien zatiekin eginda dago. Haren zaurien zatiekin. Ni ez naiz ni. Eta orain nork salbatu behar nau ni?

MAGENTA: Gu bidali gaituzte hiltzera. Ganadua bagina bezala. Besteen bizitzak salbatzeko, gu bidali gaituzte hiltzera. Nola ez ginen hasieratik konturatu?

LEI: Nola konturatuko ginen hasieratik? Esan, nola?

MAGENTA: Jeneralek ziria sartu digute. Bazekiten denak hilko ginela.

LEI: Ez al zinen zu jenerala?

MAGENTA: Nola ez ginen hasieratik konturatu?

LEI: Horretarako dago maitasuna, ezertaz ez konturatzeko. Denak ihes egiten dizu. Ikusten duzu. Badakizu zerbait ez dagoela ondo. Zerbaitek karranka egiten duela. Badakizu. Istant batez bada ere, horretan pentsatzen duzu. Isilegia da. Otzanegia. Ez da ezer onaren seinale. Nola galtzen zaion begirada hitz egiten diodanean. Isilegia da. Zenbat gauza ari da isiltzen? Zenbat gauza ezkutatzen? Konturatu egiten zara. Istant batez baino ez. Baina ihes egiten uzten diozu. Horregatik ez gara konturatzen. Horregatik ez nintzen konturatu noizbait amaituko zela. Min egingo zuela. Zauriak min egingo zuela. Hiltzerainoko mina egingo zuela.

MAGENTA: Min egiten du.

LEI (ia aldi berean): Min egiten du. Hiltzerainoko mina egiten du. Baina maitasuna asmatu genuen. Bestela bezala egiteko.

MAGENTA: Itsu-itsuan sinetsi genien jeneralei. Guk irabazi egin nahi genuen, ez besterik. Gerra irabazi nahi genuen. Guk. Gugatik. Zugatik. Zugatik ere bai, kamarada. Ekialdeko frontea sarraski izugarria izan da. Leku guztietatik erortzen zitzaizkigun balak. Metalezko ekaitz pisutsu baten antzera. Hondartzako harea gorriz tindatu da berehala. Gorpuak gorpuen gainean. Gure gorpuak. Gure gorpuen gainetik ibili behar izan dut atzera egiteko. Gure gorpuen hankak, buruak, besoak zapaldu behar izan ditut. Hankak, buruak, besoak. Denak nahasian. Jaberik gabe. Denak gureak. Errazagoa izan behar zuen. Berehala akabatu behar genituen denak. Guk. Haiek. Besteak. Etsaiak. Haien gorpu etzanekin bete behar genituen hondartzak. Udako postal makabro bat. Haien gorpuak. Haien odola harea lodian. Haiena. Ez gurea. Ulertzen didazu? Haien odola. Haien odolaren kolorea. Haiek sufritu behar zuten. Guk paseatu behar genuen haien gorpuen gainetik.

LEI: Zanek sufritu beharko luke. Eta ez nik. Zanek sufritu beharko luke hau guztia.

MAGENTA: Tiroz josita nago.

LEI (ia aldi berean): Tiroz josita nago.

MAGENTA: Odolusten ari naiz.

LEI (ia aldi berean): Odolusten ari naiz. Zulo guztietatik darit odola. Ez dut indarrik izango bihar berriro esnatzeko. Hiru mila eta batgarren egunean berriro esnatzeko. Berriro altxatzeko. Zergatik? Zertarako?

MAGENTA: Min egiten dute zauriek.

LEI (ia aldi berean): Min egiten dute zauriek. Eta bihar norbaitek esango dit altxatzeko. Baina ez dut nahi. Zergatik? Zertarako?

MAGENTA: Lasai, altxatuko zara.

LEI: Utikan. Hori esango didate.

MAGENTA: Lasai, altxatuko zara.

LEI (ia aldi berean): Lasai, altxatuko zara. Baina min egiten dute zauriek. Osatu ondoren ere bai. Hutsunean nabaritzen duzu mina oraindik. Min egiten dute. Azalak badaki lehen han ez zegoela zulorik. Lehen dena zela azal. Azal, haragi, hezur. Zuloak min egiten du oraindik. Odolik ez dagoenean ere bai. Zuloak min egiten du betiko.

(Zerua izarrez bete da. Txitxarren kantuak baino ez du isiltasuna urratzen.)

MAGENTA: Ba al dakizu sehaska-kantaren bat?

(MAGENTA lurrean etzan da.)

LEI (akordatzeko eta kantatzeko imintzioak egin ditu): Na, na, na...

MAGENTA: Etzan egingo naiz.

LEI (ez da gauza melodia bat osatzeko): Na, na, na...

MAGENTA: Sehaska-kanta bat. Edozein. Hasieran bezala. Amaiera hau hasiera bat balitz bezala.

LEI: Na, na, na... Joder! Ez naiz akordatzen. Ostia. Esan dizut ez naizela hasieraz akordatzen. Ez dakit. Ez dakit nola izan zen. Ez dago nire buruan. Ez dago ezer nire buruan.

MAGENTA: Begiak itxiko ditut.

LEI: Mina besterik ez dago.

MAGENTA: Begiak itxiko ditut.

LEI: Ez, ez itxi begiak. Geratu hemen nirekin.

(MAGENTA sehaska-kanta bat abesten hasi da.)

MAGENTA:

Amaren bularra
haurraren janari,
haurraren negarra
beti hunkigarri;
baratz honen erdian
goseak nago ni, zure
bular laztanen antsiz
eta egarriz.

Zure bular politak
zerrien jostailu,
edertasunak kontuz
gorderik behar du;

zaude isilik, haurra!
ez egin negarrik,
munduak ez du-eta
malkoen beharrik.

LEI: Begiak ixten badituzu, iluna etorriko da. Eta ilunpetan, animalia izutuak besterik ez gara.

MAGENTA: Beti gara animalia izutuak. Ilunpetan. Eta argitan. (Sehaska-kanta abesten jarraitu du, amaitu arte, begiak itxi gabe.)

Handitzen zarenean
ikusiko duzu

isilik egoteak
zenbat balio dun;
jarrai zure bidetik,

hobe da horrela,

gauza denen gainetik,
haizea bezala.

Amaren bularra
haurraren janari,
aterpe samur honetan

lo hartu nahi dut nik.

(Etena.)

MAGENTA: Dena amaitu da niretzat. Ekialdeko frontea galdu dugu. Milaka soldadu hil dira. Ni ere laster hilko naiz.

LEI: Ez. Nik lagunduko dizut.

(Aterantz joan da eta eskua heldulekuan jarri du. Baina ez da atea irekitzera ausartu.)

MAGENTA: Ez atera. Alferrik da. Nekatuta nago. Gerrarekin nekatuta nago. Hainbeste gerrarekin. Burua galtzen ari naiz. Burua galtzen ari gara. Ni gerra guztietan egon naiz, kamarada. Guztietan. Tirokatu naute hondartzetan. Bonbardatu naute hirietan. Kasik hil arte torturatu naute kalabozoetan. (Hasperen egin du, sakon) Eta neskato hura. Ezingo dut inoiz ahaztu neskato hura. Suntsitutako eraikin baten atzean agertu zitzaidan. Ustekabean. Etsaiaren begiak zituen. Etsaiaren ahoa, sudurra, belarriak. Fusilarekin apuntatu nuen. Bat, bi, hiru. Etsaiaren begiak zituen. Ziur nengoen. Fusilaren ahoa bekokian jarri nion. Lau, bost, sei. Korrika alde egin nuen. Etsaiaren ahoa zeukan. Zazpi, zortzi, bederatzi. Eta eztanda egin zuen umeak. Mila puskatan txikitu zen. Etsaiaren belarriak zituen. Mila puskatan txikituko ninduen tiroa jo izan banio. Nekatuta nago. Hiltzen utzi behar didazu. Ez dago beste modurik. Ume haren ahoa, sudurra, belarriak ahazteko. Utz nazazu hiltzen. Azken batean, horretarako sortu ginen. Hiltzeko.

LEI: Hiltzea koldarkeria hutsa da. Zer pentsatu behar dute orain tirokatu dituzun guztiek? Horretarako tirokatu dituzu? Orain horrela hiltzeko? Orain zeure buruari hiltzen uzteko? Ez. Altxatu eta sufritzen segi beharko duzu. Altxatu eta nirekin sufritzen segi beharko duzu.

(Isiltasuna.)

MAGENTA: Begiak itxiko ditut.

LEI: Esan dizut geldi egoteko. Anbulantziari deituko diot.

MAGENTA: Hori ere alferrik da. Inguratuta gaude. Tiro egingo liokete sirenak entzun bezain laster. Hamaika aldiz esan dizut. Hau ez da jolas bat. Ez da jolas bat.

LEI: Zuk ere abandonatu behar al nauzu?

MAGENTA: Ikusi dituzu izarrak?

LEI: Hirian ez da izarrik ikusten. Farolen argiak itsututa bizi gara.

MAGENTA: Begira, hor daude.

LEI: Hor, non?

MAGENTA: Hor.

(Izarren ordez, ZANen irudia agertu da zeruan, bainuontziaren aurrean belauniko, bizkarrez. Zuzeneko irudiak dira.)

LEI: Ez dut ezer ikusten.

MAGENTA: Arazoa ez da ez duzula ikusten, baizik eta ez duzula begiratu nahi.

LEI: Hirian ez da izarrik ikusten. Esan dizut. Ez da ezer ikusten.

MAGENTA: Begiak itxiko ditut.

LEI: Zuk ere abandonatu behar al nauzu? Zuk ere bakarrik utziko nauzu? Denek egin behar al didazue tiro gaur?

MAGENTA: Hemen utziko dizut fusila.

LEI: Zertarako nahi dut nik hori?

MAGENTA: Tiro egiteko. Nahi diozunari tiro egiteko. Eta haragia zulatzeko. Baina ez hurbildu ekialdeko frontera. Hura galdu dugu betiko. Agindu bat da.

(Isilunea. MAGENTAk begiak itxi ditu eta ZAN zerutik desagertu da. Izarrak dirdiraka ari dira berriro.)

LEI: Zertarako nahi dut arma bat, esan? Zertarako nahi dut arma erabili bat? Arma horrek zenbat tiro jo ditu dagoeneko? Zenbat soldadu hil dituzu, Magenta? Zenbat min? Zenbat zulo haragian? Esan, zenbat hil dituzu?

(Isiltasuna. MAGENTA lurrean etzanda dago, begiak itxita, isilik.)

LEI: Kanoia bero egongo da oraindik, gainera. Eta odolez bustitako hondar-aleekin. Zertarako nahi dut nik fusil bero bat? Zertarako, Magenta? Esan, zertarako?

(Isiltasuna.)

LEI: Fusil bat. Zergatik, Magenta? Zertarako? Mina min gehiagorekin estaltzeko? Kanoia ahotik sartu eta tiro egiteko? Horretarako ematen didazu? Zuk bezala egiteko? Errua nirea dela uste duzulako. Ez naizelako hasieraz akordatzen. Ez ditudalako gogoan Zanen lehen hitzak. Lehen musua. Eta azkena. Ezin dudalako gogoratu noiz izan zen gure azken musua. Zein izan zen. Ez dudalako gogoratu nahi. Gogoratzeak min egiten didalako. Horregatik? Kanoia ahoan sartzea nahi duzu. Hondarra senti dezadala hortzetan kraskatzen. Odolaren zaporea mingainean. Hondarra eta odola. Hortzetan. Mingainean. Eta kanoiaren beroa. Hori nahi duzu, ezta? Hori nahi duzu, Magenta?

(Isiltasuna.)

LEI: Zenbat hil dituzu nire aurretik fusil horrekin? Esan, zenbat?

(Isiltasuna.)

      Magenta? Magenta?! Joder!! (Atera inguratu eta irekitzeko imintzioa egin du LEIk, baina azken unean buelta eman du berriro eta telefonoaren bila joan da) Anbulantziari deituko diot.

(LEI telefonoaren bila dabilela, izar zuriak laranjaz tindatu dira zeruan. Sirena-hotsak entzun dira. Tiroak. Iskanbila. Sirenaren distira laranjak islatzen dira zeruan. Gero eta ozenago. Belar errearen usaina dago. Eta, bat-batean, isiltasuna eta iluntasuna.)

INTERLUDIOA:
Bala-zorroen gainetik paseatzea udazkenean

(Argi txiki bat.

ZAN eta MAGENTA dantzan ari dira, elkarri helduta, musika lasaiaren erritmoan. LEI ez dago.

Pixkanaka apaldu dira argia eta musika. Iluntasuna eta isiltasuna.)

3. BATAILA:
Granadekin jolasten galdu genituen atzamarrak

(Bihotz-taupadak neurtzen dituen ospitaleko makinaren zarata entzuten da. Pi. Pi. Pi. Zeruan islatzen dira makinaren grafikoak. Argi horrek argitzen du eszena. Makinaren zarata ez da isilduko bataila osoan, eta azkartu edo moteldu egingo da, eztabaidaren beroaren arabera.)

LEI: Badakit zer esango zenidakeen.

(Bainuontzia beteta dago eta txorrota itxi du ZANek. Apain-mahaira joan da eta ispiluaren gainean dagoen argia piztu du. Une horretan, LEIren telebistan agertu da. Zuzeneko irudiak dira. ZAN komuneko ispiluaren aurrean dago, publikoari bizkarra emanda, baina haren aurpegia aurrez aurre ikusten da egongelako pantailan eta ispiluaren islan. LEIk ez du pantailara begiratzen.)

LEI (beste norbaiten ahotsa imitatzen): Nik ez nuen gerra bat hasi nahi.

ZAN (ia aldi berean): Nik ez nuen gerra bat hasi nahi, Lei.

LEI: Baina badakizu zer? Bakean bizitzeko ez da nahikoa gerra bat hasi nahi ez izatea. Ez da nahikoa, Zan. Ez da nahikoa isilik geratzea. Beste aldera begiratu eta hasperen egitea. Eta isilik geratzea.

(Isilunea.)

LEI (beste norbaiten ahotsa imitatzen): Nik ez nuen gerra bat hasi nahi. Eta zuk...

ZAN (ia aldi berean): Nik ez nuen gerra bat hasi nahi. Eta zuk... zuk gerra bat hasi nahi duzu... beti.

LEI: ...beti. Inoiz ez. Sekula. Beti. Beti. Beti. Horretarako irekitzen duzu ahoa. Eternitateak desarratzeko.

ZAN: Zuk gerra bat hasi nahi duzu beti. Beti, bai, beti. Ba al dakizu zergatik? Bai, badakizu zergatik. Ondotxo dakizu zergatik. Badakizu irabaziko duzula. Badakizu beti irabaziko duzula. Bataila guztiak irabaziko dituzula. Guztiak. Beti. Bataila guztiak irabaziko dituzu, gutxiago maite nauzulako.

LEI: Ondo ematen dizu biktimaren paperak. Badakizu nola isildu. Isilune guztiak ez baitira berdinak. Zuk badakizu nola isildu, Zan. Pisu horrekin. Begi erori horiekin. Badakizu nola isildu, berriro hitz egiten duzunean, zure hitzek min handiagoa emateko.

ZAN: Min egin zenidan, Lei.

(LEIk hitz egiteko ahalegina egin du baina airea falta zaio. Ospitaleko makinaren zarata nola azkartzen den entzuten dugu. Tarte labur baten ondoren, makinaren zarata apaldu da eta aire apur bat berreskuratu du LEIk.)

LEI: Zer egin behar dut nik orain? Nola azalduko diet hau guztiei? Nire amari. Zure aitari. Pentsatu al duzu? Axola al dizu?

ZAN: Zure. Nire. Zure. Nire.

LEI: Zure lagunei. Nire lagunei. Zer pentsatuko dute? Zer esango dute?

ZAN: Nire. Zure. Nire. Zure.

LEI: Lurrari su eman eta alde egin. Atzera ez begiratu. Hori maite duzu. Eta ez ni.

ZAN: Eta gu?

LEI: Albo-kalteak, ezta? Nire ama. Zure aita. Nire lagunak. Zure lagunak. Albo-kalteak baino ez dira zuretzat, ezta? Ostegun gauetako ardoak nire lagunekin. Ostiraletako afariak zure lagunen apartamentuetan. Nire amari bisita egiteko paseoak larunbatetan. Igandeetako bazkariak zure aitaren etxean. Labearen usaina. Ogi egin berria. Joder. Ogi egin berria, Zan. Lur erreak dira orain. Albo- kalteak. Errautsak. Ez dira deus zuretzat.

ZAN: Nik erabili nuen “gu” lehenengo aldiz. Gu. Oraindik gogoratzen dut zure aurpegia. “Guk ez zaitugu sekula bakarrik utziko”. Banekien gezurra zela. “Guk ez zaitugu sekula bakarrik utziko”. Baina zure amari gustatu zitzaion.

LEI: Ni ez naiz deus zuretzat.

ZAN: Zu. Ni. Zu. Ni. Gu. “Guk ez zaitugu sekula bakarrik utziko”. Zure begiradaren aho zorrotzarekin zeharkatu zenidan zintzurra. Giltzurrunean sartutako baioneta baten labana balitz bezala.

LEI: Zuk ez nauzu ni maite. Aspaldi ez nauzula maite. Bizirautea maite duzu, ez ni. Zorte on horrekin.

ZAN: “Baioneta bat daukazu begietan” esan nizun. Zure amak barre egin zuen. “Guk ez zaitugu sekula bakarrik utziko”. Gustatu zitzaion. Burua lainotuta zeukan, baina ulertu zidan. Eta gustatu zitzaion. Zahar-etxean sartu zenuen lehen egunean izan zen. Gogoan duzu?

LEI: Nire liburu guztiak eramango ditut. Nireak dira. Oparitu nizkizunak ere bai.

ZAN: Baina zuk bakarrik utzi zenuen. Ni baino ez nintzen joaten. Zahar-etxera. Zure ama bisitatzera. Larunbatero. Ni nintzen gure ordezkaria. Ni nintzen gu bakarra.

LEI: Nire diruz erosten genuen guztia, Zan. Liburuak. Diskoak. Ardoak. Landareak. Janaria. Nire diruz. Tabernan lanean irabazten nuen diruarekin. Larunbatetan ere bai. Ama bisitatzeari utzi behar izan nion. Tabernan lan egiteko. Amari bisitatzeari utzi behar izan nion. Zuri jaten emateko.

ZAN: Akabo gu. Den-dena zuretzat. Nik ez dut zure ezer nahi, Lei. Akabo gu. Dena izan da beti zeurea. Nire kezkak ere zureak ziren. Zure taberna. Zure ama. Eduki nahi ez zenituen zure umeak. Dena zuretzat. Eraman oparitu nizun diskoa ere bai. Behin ere jarri ez zenuen dantzarako disko puta hori.

(LEIk harridura-keinu bat egin du eta disko-jogailuari begiratu dio.)

ZAN: Akordatu ere ez zara egiten nik oparitu nizula. Akordatu ere ez zara egiten zenbat maite zintudan. Horretaz bai ez zarela akordatzen.

LEI: Aski da! Aski da! Ez dakit nor zaren. Aspaldi da ez dakidala nor zaren.

ZAN: Zeure buruari esango bazenizkio niri esaten dizkidazun gauzak, dagoeneko lokatzetan itota zeundeke.

LEI: Ez zaitut ezagutzen, Zan. Ez dakit nor zaren. Ez dut zure ahotsa ezagutzen. Ez dakit zer esaten duzun. Telefonoan bilatu behar ditut zure mezu zaharrak. Han gorde nuen zure ahotsa. Traste zahar hori da orain nire memoria guztia.

(Telefonoaren erantzungailuaren botoiari sakatu dio LEIk.)

OFF: Bi mezu zahar dituzu. Lehen mezua. Duela 1 urte eta 0 egun.

(ZANen ahotsaren antzeko ahots bat entzun da. Ez du ematen bera, baina grabazioa pixka bat distortsionatuta dago.)

ZAN (OFF): Kaixo, Lei. Gaur berandu iritsiko naiz etxera. Ez egon nire zain. Gabon.

OFF: Mezuaren amaiera. Sakatu 1 gordetzeko. Sakatu 2 ezabatzeko.

LEI: Bi. Bi. Bi. Bi! Bi. Bi.

ZAN: Gau hartan ere ez nuen nahi, Lei.

(Makinaren zarata azkartu da eta airea falta zaio berriro LEIri. Tarte bat beharko du berreskuratzeko.)

LEI: Badakit zergatik ez zinen etxera etorri gau hartan. Gau hartan ere ez. Badakit non zeunden gau haietan. Badakit oraindik harekin egiten zenuela larrutan. Gau hartan. Gau hartan ere bai. Ez zenuen sekula utzi. Larrutan egiten zenuen oraindik harekin. Gure urteurrenean.

ZAN: Akordatzen zara, Lei. Ez dakit zergatik esaten duzun beti ez zarela akordatzen. Supermerkatuan ikusten gintuzun batera. Harekin nengoen, kontserben korridorean niregana hurbildu zinenean. Zu hurbildu zinen. Behin. Bitan. Hirutan. Zuregatik utzi nuen dena. Zurekin egoteko.

LEI: Hari miazkatzen zenion sexua. Eta nire ondoan esnatzen zinen gero.

ZAN: Ez duzu akordatu nahi. Baina akordatzen zara. Euria zarra-zarra ari zuela autoan eman zenidan lehenengo musuaz. Zuregatik dena utziko nuela esan nizunean. Gero haren etxera igo nintzen. Eta dena utzi nuen zuregatik. Ez dakizu zenbat madarikatzen dudan egun hura.

LEI: Ezin hobeto gogoratzen dut haren usaina zure ahoan.

ZAN: Detaile txikienaz ere akordatzen zara beti.

LEI: Ukitzen ez ninduen zure ahoan. Miazkatzen ez ninduen zure mingainean.

ZAN: Min egin zenidan, Lei.

(Berriro azkartu da makina. Berriro airea faltan du LEIk.)

LEI: Ezin hobeto gogoratzen dut haren usaina zure ahoan.

ZAN: Nazka ematen dit zure sexuak. Ahoan hartzen dudan bakoitzean oka egiteko gogoa disimulatu behar izaten dut.

LEI: Haren usain sarkorra. Haren usain inbaditzailea. Haren usaina zure ahoan. Zure lepoan. Zure bularrean. Zure hanketan. Zure sexuan.

ZAN: Ez dut ezer sentitzen ukitzen nauzunean. Ez dut ezer sentitzen. Ez dut ezer sentitzen, nazka besterik. Nik hori esatea nahiz duzu, ezta? Ez dut ezer sentitzen.

LEI: Eta hala ere. Hala ere saiatzen nintzen. Ni saiatzen nintzen.

ZAN: Ez nuen nahi.

LEI: Badakit nahi zenuela.

ZAN: Ez dut nahi, Lei. Ez dut zure ondoan egon nahi. Ez dut nahi. Ez nauzu maite. Ez zara akordatzen inoiz maite ote ninduzun ere. Ez duzu akordatu nahi. Dena ahaztu nahi hori. Ez dakit nor zaren orain, Lei. Ez dakit. Eta hala ere. Hala ere saiatu naiz. Isildu naiz. Irentsi dut. Saiatu naiz. Gaur ere bai.

LEI: Gaur ere bai?

ZAN (ia aldi berean): Gaur ere bai. Ez zara akordatzen zer egun den gaur. Ez zara akordatzen nola hasi zen hau guztia. Ez zara akordatzen maite ninduzula. Ez zara akordatzen dena utzi nuela zuregatik. Ez zara akordatzen min egin zenidala. Negar egin nuela. Isildu nintzela. Saiatu nintzela. Saiatzen naizela. Ez zara akordatzen. Ez zarela akordatzen esaten duzu. (Etena. Apain-mahaiko aulkian eseri da, etsita) Ez duzu gogoratzen?

LEI (ia aldi berean): Ez dut gogoratzen.

ZAN: Ez duzu gogoratu nahi. Detaile txikienaz ere akordatzen zara beti. Gaur dantza egitera joan behar genuen. Gaur. Behingoz. Duela hamar urte eskatu zenidan. Gaur. Duela hamar urteko gaur hartan. Supermerkatuan. Niregana hurbildu zinen. Nirekin dantzatu nahi zenuela esan zenidan. Dantzatu. Han. Supermerkatuan. Kontserben korridorean. Tabernan egongo bagina bezala. Hamar urte, gaur. Ez genuen sekula dantzatu. Inoiz ez. Hasiera bat irudikatu nahi nuen gaur. Hildako hasiera bat. Hildako hasiera batez erdituko ginen. Gaur. Lehenengo aldiz dantzatu behar genuen gaur. Gogoratzen duzu?

(Isiltasuna. Bihotzaren erritmoa kontrolatzen duen makinaren zarata ere eten egin da une batez. Eta berriro hasi da martxan, bizitasunez.)

LEI: Ez dut gogoratzen zergatik hasi zen hau guztia. Noiz. Zergatik.

ZAN: Zuk hasi duzu gerra hau. Eta ez duzu gogoratu nahi.

LEI: Baina hau ez da gerra bat.

ZAN: Zenbatgarrena da, Lei?

LEI: Ez dut gogoratzen, Zan.

ZAN: Ez duzu gogoratu nahi.

LEI: Ez dut gogoratzen zergatik hasi zen hau. Noiz. Zergatik.

ZAN: Zurekin ezinezkoa da.

LEI: Nahiago dut ez gogoratu. Min egiten du.

ZAN: Zuk hasi zenuen. Zuk hasi duzu gerra hau. Gogoratzen duzu?

LEI: Azkena izango da.

ZAN (ia aldi berean): Azkena izan da, Lei. Azken gerra izan da.

(Ospitaleko makinaren zarata entzun daiteke oraindik, baina gero eta apalago, gero eta urrunago. Bat-batean, telefonoaren erantzungailua entzun da berriro. LEI eta ZAN, biak harrituta geratu dira, gora begira, LEI; behera, ZAN.)

OFF: Bigarren mezua. Duela 2 urte eta 0 egun.

ZAN (OFF): Lei, non zaude? Hartu telefonoa. Badakit hor zaudela. Joder. Hor zaude? Lei? Ez duzu etortzeko asmorik, ezta? Sinetsi nizun, Lei. Etorriko zinela. Bederatziak dira, Lei. Bederatziak. Non zaude? Hor zaude, ezta? Hartu telefonoa. Zergatik egiten didazu hau? Zortzietan geratuta geunden. Zergatik min hau?

            Ba al dakizu zer? Nazkatuta nagoela zurekin. Edozer gauza jartzen duzu beti gure aurretik. Zure lana, zure liburuak, zure atsedena, zure denbora, zure plazera. Eta zure gezurrak. Bai, Lei, zure gezurrak. Nazkatuta nago. Zer uste duzu, inozoa naizela? Ez dakidala? Zergatik ez didazu esan? Zergatik ez didazu inoiz esan? Zergatik, hainbeste denboraren ondoren. Hitz egin ahal genuen. Lagundu ahal zintudan. Zure amak esan dit, Lei. Zergatik ez zenidan zuk esan? Zergatik ez zenidan esan bortxatu zintuztela? Min handia zenuela? Zergatik ezkutatu didazu?

(Etena. ZANen negar-zotin apal batzuk entzun dira erantzungailuan.)

            Sinetsi nizun, Lei. Gu biontzako gaua zela gaurkoa. Dantzatzera ere joango ginela. Dantzatzera. Zuk nahi zenuela. Nirekin geratu nahi zenuela betiko. Akabo bakoitza bere aldetik joateari. Proiektu komunak izango genituela. Zerumuga bat biontzat. Biontzat. Guretzat. Guretzat, Lei. Utziko zeniola zure buruarekin borrokatzeari. Eta nirekin. Bukatu zirela lubakiak. Joder, Lei. Joder. Zergatik min hau? Zergatik min hau niri?

            Akabo, Lei. Ez baduzu nirekin dantzatu nahi, beste norbaitekin joango naiz. Ez banauzu ni maite nahi, beste norbait maiteko dut. Ez baduzu nire ondoan egon nahi, beste norbaiten ondora joango naiz. Serio ari naiz, Lei. Eta zuk ere sufrituko duzu. Sikiera hori. Biok sufrituko dugu. “Gu” bat. “Gu” bat, azkenean. “Gu” bat, lokatzetan hondoratuta.

            Min handia egin didazu, Lei. Akabo. Azken gerra izan da.

OFF: Mezuaren amaiera. Sakatu 1, gordetzeko. Sakatu 2, ezabatzeko.

ZAN: Bi.

LEI (aldi berean): Bat.

(Etena.)

ZAN: Azken gerra izan da, Lei.

LEI: Baina hau ez da gerra /

ZAN: Gerra amaitu da.

(ZANek ispilu gaineko argia itzali du eta LEIren pantailatik desagertu da. Iluntasuna.)

INTERLUDIOA:
Begiak irekita hil zirenak

(Koloretako argiak.

ZAN eta MAGENTA dantzan ari dira, musika frenetikoaren erritmoan. LEI ez dago.

Pixkanaka apaldu dira argiak eta musika. Iluntasuna eta isiltasuna.)

4. BATAILA:
Etsaien gorpuak

(Makinaren zaratak beste erritmo bat hartu du eta berriro entzuten da ozen. Baina orain morse kode bat da: --. . .-. .-. .- / .- -- .- .. - ..- / -.. .- .-.-. Mezuak honako hau dio: “Gerra amaitu da”. Morse kodea zeruan ikusten da eta horrek argitzen du eszena. LEI eta ZAN etsita daude. Bat-batean, MAGENTA agertu da berriro. ZANek esekitokian eskegitako jantzietako bat hartu du eta janzten hasi da. Morse kodea pixka bat apaldu da.)

MAGENTA: Ez. Gerra ez da amaitu. Gerra ez da inoiz amaitzen.

LEI: Magenta! Zu zara? Bizirik zaude!

(Atera hurbildu da LEI, kanpora ateratzeko asmoz.)

MAGENTA: Ez atera. Arriskutsua da oraindik. Gerra ez da amaitu.

LEI: Baina bizirik zaude!

MAGENTA: Koldar hutsa naizelako. Bizirauteko koldar hutsa izan behar duzu. Ez dago beste modurik.

LEI: Begiak itxi eta iraun. Isildu eta iraun.

MAGENTA: Gerra-zelaian etzan eta iraun. Hil berri dituzten gorpuetako bat aukeratu eta azpian ezkutatu. Epeletan itxaron. Etsaiaren botak zapaldu arte. Iraun. Etsaiak joan diren arte, iraun.

(LEI lurrean etzan da.)

LEI: Begiak itxi eta iraun.

MAGENTA: Begiak ixtea da gakoa. Ez begiratzea. Gainean duzun gorpu hilaren begi irekiei ez begiratzea.

LEI: Isildu eta iraun.

MAGENTA: Ez oihurik egitea. Ez negarrik egitea.

LEI: Beldurra sentitzea.

MAGENTA: Koldarrek baino ez dute bizirauten.

LEI: Zergatik itzuli zara, Magenta? Dena amaitu da.

MAGENTA: Horregatik. Gerra ez delako amaitzen. Gerra ez delako inoiz amaitzen.

LEI: Ez. Kito. Dena amaitu da. Haren jantzirik dotoreena jarriko du orain. Ilea apain orraztuko du. Begiak pintatuko ditu. Kolonia jarriko du lepoan, eskumuturretan, sexuan. Amaitu da. Berak ez du minik izango. Dena amaitu da.

(ZAN apain-mahaiaren aurrean jarri da eta ispilu gaineko argia piztu du. Orduantxe piztu da LEIren egongelako pantaila. ZAN ispiluari begira dago. Aurpegia itxuragabetuta dauka, minaren minez, baina ez zaio oraindik negarrik ateratzen. Pantailan, ordea, ez dira orain zuzeneko irudiak ikusten. Horren ordez, LEIk esaten dituen gauzak gertatzen dira: ZANek jantzia jarriko du, alai, ilea apainduko du eta kolonia bota. LEIk ez dio pantailari begiratzen.)

MAGENTA: Nire fusila behar dut.

LEI: Zertarako? Esan dizut dena amaitu dela. Belarritik belarrirainoko irribarrea jantziko du. Ardoa edango du. Bioi gustatzen zitzaigun ardoa edango du. Mozkortu arte.

(ZAN pantailan ikusiko dugu irribarrez, komunean, ardo botila bat irekitzen eta bertatik edaten. Bitartean, ZAN komunean dago, ispiluari begira, geldi, negarretan lehertzear.)

MAGENTA: Ez, oraindik ez dugu galdu.

LEI: Eta harengana joango da. Harekin. Haren ahoa ardo-zaporez bustitzera. Haren sexua miazkatzera. Larrua jotzera. Behin. Bitan. Eta dantza egingo dute. Kito. Aski da. Amaitu da. Dena amaitu da.

(ZANek argia itzali du eta LEIren pantailatik desagertu da. Bainuontzira inguratu eta barruan sartu da, jantzi dotorea kendu gabe.)

MAGENTA: Ez. Denak hil behar ditugu honekin amaitzeko. Irabazteko. Norbait hil behar dugu irabazteko. Gehienak hilda daude. Baina ezin gara konformatu. Denak hil behar ditugu. Arriskutsuak dira. Etsaiak arriskutsuak dira.

LEI: Nik ez dut inor hil behar. Aditu? Nola hil behar duzu? Nola hiltzen da? Tiro bat jo eta kito? Horrela? Ez da beste ezer behar? Adorea? Anatomia ikasketak? Bihotza, birikak, gibela. Nik ez dakit. Nik ez dakit non tiro egin. Nik ez dakit inor hiltzen. Nik ez dut inor hil behar.

MAGENTA: Hildakoak behar ditugu aurrera egiteko. Gorpuak gerra-zelaian. Gorpuak gorpuen gainean gerra-zelaian. Hildakoak behar ditugu bizirauteko. Gorpuak behar ditugu azpian ezkutatzeko.

(ZANek burua ur azpian sartu du. Segundoak aurrera doaz eta ez du bururik ateratzen.)

LEI: Aski da. Zoratu egin zara.

MAGENTA: Gorpuen azpian bilatu behar dugu orain. Han egongo dira gordeta falta direnak. Gorpuen azpian. Ezkutatuta.

(Gero eta ozenago entzuten da morse kodea. Bat-batean, ZAN uraren azpitik atera eta eztanda egin du azkenean. Negar betean hasi da. Baina morsearen zaratak estaltzen du haren negarra. LEI eta MAGENTA ere kostata entzuten ditugu.)

LEI: Zer da zarata hori?

MAGENTA: Ezer ez. Zer zarata?

LEI: Ez al duzu entzuten? Zer da zarata hori?

MAGENTA: Egon isilik!

LEI: Zarata hori. Ez duzu entzuten? Zarata hori. Kode bat ematen du.

MAGENTA: Isilik egoteko esan dizut.

(LEI eta morsearen zarata, biak isildu dira. ZANen negarra entzuten da orain nabarmen. Denak asaldatu dira.)

MAGENTA: Hor zaude, orduan.

LEI: Nor? Nor dago hor?

(Komunera igo da MAGENTA. Bortxa handiz harrapatu du ZAN. Arropa zatiak erauzi dizkio, fusilarekin jo du, lurrean zapaldu du. Behera jaitsi duenean, bultzaka, indarka, morse kodea entzun da berriro. Denak gelditu dira une batez, mezua entzuteko. Une bat baino ez. LEIren ate aurrera heldu da MAGENTA, bere onetik aterata, oihuka, ZANi fusilarekin bultzaka. LEIren atearen kontra jarri du ZAN, fusilamendu-horman balego bezala. Fusilarekin bultza egiten dio atearen kontra.)

LEI: Magenta, zer gertatzen da hor kanpoan? Beldur naiz. Zertan ari zara?

(Atea irekitzen ahalegindu da, baina MAGENTAk fusilarekin bultza egiten dio ZANi atearen kontra beste aldetik. LEIk ezin du atea ireki eta saiatzeari utzi dio.

MAGENTA: Harrapatu dugu. Azkenean harrapatu dugu. Pixka batean eutsi behar diozu. Ez mugitu hortik. Menturaz, laster amaituko da dena, Lei. Menturaz.

LEI: Baina dena amaituta dago. Dena amaitu da dagoeneko.

ZAN (ia ez zaio entzuten): Azken gurari bat nahi dut.

LEI: Zer dio? Ez diot ulertzen.

MAGENTA: Etsaiek beste hizkuntza batean hitz egiten dute beti. Ez dago haien marmarra ulertzerik. Barbaroak dira.

ZAN: Azken gurari bat, ez dut besterik nahi.

MAGENTA: Animaliak dira, Lei. Etsaiak besteak dira beti. Irrazionalak. Gramatikarik gabeak. Basatiak.

ZAN: Hil aurretik, nire borreroarekin dantza egin nahi dut.

LEI: Ez diot aditzen, Magenta.

MAGENTA: Ez dakite hitz egiten. Letra desordenatuak baino ez zaizkie erortzen ahotik.

(Isiltasuna.)

ZAN: Nire borreroarekin dantza egin nahi dut, katua sakatu aurretik.

MAGENTA (LEIri): Bere borreroarekin dantzatu nahi du.

(Fusila jaitsi du. Isiltasuna.)

LEI: Zurekin?

MAGENTA (aldi berean): Zurekin.

LEI: Nik ez dut inor hilko. Dena amaitu da.

MAGENTA: Nik aginduak baino ez ditut betetzen.

LEI: Nik ez dut agindurik ematen.

MAGENTA: Tiro egingo dut orduan?

LEI: Ez.

(Fusila igo du berriro.)

MAGENTA (sehaska kanta txistukatzen duen bitartean): Eta orain? Sufritzen ari da.

LEI: Ez galdetu niri. Nik ez dut agindurik ematen. Ez naiz inoren borrero. Ez daukat armarik. Ez diot inori tirorik jo nahi. Nik ez dakit inor hiltzen. Ez dakit non tiro egin. Dena amaitu da.

(LEIk belarriak estali ditu. Urrunetik entzuten ditugu orain morsearen txistuak.)

ZAN: Azken dantza bat.

MAGENTA: Zuk eman behar duzu agindua, Lei. Nik aginduak baino ez ditut betetzen.

LEI: Ez. Gerra honek ez dauka zentzurik.

(LEIk eskuekin tapatu ditu begiak eta dena ilun geratu da.

Bat-batean, tiro-hots bat. Isiltasuna. Eta gero beste tiro bat. Eta isiltasuna.

Tarte baten ondoren, morse kodearen txistuak berriro: “Gerra amaitu da”. Txistu bakoitzarekin argi laranja bat pizten da zeruan. Argiari esker, MAGENTA ikus dezakegu tarteka, fusila eskuan. Lurrean gorpu bat dago.)

MAGENTA: Gerra amaitu da. Hori dio morse mezuak, Lei. Gerra amaitu da. Gerra amaitu zen. Baina noiz uzten dio etsaiak etsai izateari? Noiz amaitzen da gerra bat? Zertarako amaitzen da? Zergatik amaitzen da? Eta nora itzuliko gara orain? Nor akordatuko da falta zaizkigun haragi zatiez? Nor akordatuko da orain gure zuloez? Nork esango digu zer egin dugun, irabazi edo galdu?

(Jiratu eta oraindik taula gainean erorita dagoen mahaiari begiratu dio, lurrean datzan gorpuari bizkarra emanda.)

      Hil dudan lehenengoa da hau. Nire lehenengo gorpu zulatua. Mila zatitan eztanda egin zuen umea etorri zait gogora katua sakatu dudanean. Etsaien begiak zituen. Saiatu naiz memoriatik ezabatzen. Desterru ilunera bidaltzen. Baina ezin dut. Gerra-zelaian etzan, begiak itxi eta hildakoarena egin nuen eguna ere etorri zait akordura. Hondarra sartzen zitzaidan ahoan. Hildakoarena egin nuen. Ez nion inori esan. Zaurituta nengoen. Olatuen zarata entzuten nuen. Kamaraden gorpu oraindik epelen artean. Niretzat gorde nuen. Nire gainetik paseatu ziren. Eta nik hildakoarena egin nuen. Lokatzetan hondoratu zidaten aurpegia etsaien botek. Hondarra ahoan. Olatuak belarrietan. Beldurretan itota. Eta nik hildakoarena egin nuen. Eta ez nion inori esan. Baina ezin dut ahaztu.

(Berriro jiratu eta ZANen gorpuari astindu txiki bat eman dio oinarekin, hilda ote dagoen egiaztatzen ariko balitz bezala.)

      Eta hala ere bizirik gaude. Sudurreko zuloetatik arnasten dugu oraindik. Beldurrari esker arnasten dugu oraindik. Arnasten dugu oraindik. Arnasten dugu. Oraindik.

(Mahai eroriari begiratu dio berriro.)

      Hau dena jaso behar dugu orain. Norbaitek jaso behar du orain hau dena. Gauzak ez dira beren kabuz ordenatuko, diot nik.

(Baina berak ez du ezer jasotzeko imintziorik egin. Publikoari bizkarra eman dio eta badoa.)

      Etxera itzultzeko unea da.

(Morse kodea isildu da. Iluntasuna.)

5. BATAILA:
Zertarako itzuli ginen, edo
zergatik (egin gabeko galderak)

(Egun berri bat argitzen hasi da. Binilo huts baten gainean orratzak egiten duen zarata baino ez da entzuten. MAGENTA goiko komunaren teilatuan eserita dago orain. Fusila garbitzen ari da, astiro. Taula gainean ez dago gorpurik. Egongelan eta komunean ez dago inor.)

MAGENTA: Ezin nuen etxera itzuli inor hil gabe. Zer soldadu klase izango nintzen inor hil gabe. Zer axola du mezuak gerra amaitu dela esaten bazuen. Noiz amaitzen da gerra bat.

(LEI sartu da egongelara. Kafe-makina italiar bat darama eskuetan. Disko-jogailuaren ondotik igaro denean, orratza kendu du biniloaren gainetik. Argia piztu du. Arasatik katilu bat hartu du eta egongelako mahaitxoan eseri da, aulkietako batean. Bestea hutsik dago. Kafea bota du katiluan.)

MAGENTA (publikoari hizketan ari zaio orain): Bi tiro jo behar izan dizkiot. Bi tirorekin bi zulo. Ondo hilda zegoela ziurtatu behar nuen. Zulo bakarrarekin batzuetan ez omen da nahikoa. Hala irakatsi ziguten. Hiltzen ere ikasten delako.

(LEI kafea irabiatzen ari da koilaratxo batekin, gelditu gabe. ZAN sartu da. Disko-jogailuan jarrita dagoen biniloari begiratu dio. Arasatik beste katilu bat hartu du. Gero eta argi gehiago sartzen denez kanpotik, LEIk piztu duen egongelako argia itzali du. Mahaitxoan eseri da, ateari bizkarra emanda. Ez diote behin ere elkarri begiratu. ZAN libre dagoen aulkian jarri denean ikusi dugu nola argi-izpi bat sartzen den atetik, MAGENTAren tiroak utzitako zulotxotik.)

MAGENTA: Zauriak sendatuko zitzaizkidala uste nuen. Beste norbaiten haragian zuloak egiteak itxiko zituela nireak. Zulo bat estali beste zulo batekin.

(Kanpoan gero eta argi gehiago dago. Atetik sartzen den argi-izpiak ZANen gibelaldean jotzen du zuzenean. Hara eraman du eskua ZANek, gibelean min balu bezala. Orduantxe ikusi du atetik sartzen den argi-izpia.)

MAGENTA: Ez dakit zenbat gerratan egon naizen dagoeneko. Baionetak, tankeak, granadak, kaskoak. Eta zuloak. Zuloak lur idorrean. Zuloak zeruan. Zuloak bularrean. Hanketan. Besoetan. Buruan.

(ZAN pixka bat apartatu da izpiak bete-betean jo ez diezaion. Horren ondorioz, izpiak zuzenean jo du aurrean daukan LEIren gorputzean. LEIk ikaratuta begiratu dio izpiari. MAGENTA etxearen kanpoaldeko larrialdietarako eskaileratik jaisten hasi da, publikoari hitz egiteari utzi gabe.)

MAGENTA: Nekatuegi nago. Nik ez dut heroi bat izan nahi. Gerretan ez dago heroirik. Metraila dago. Eta zuloak. Nik aginduak baino ez ditut betetzen. Baina nekatuegi nago. Eta gerra hau ez da inoiz amaitzen. Dagoeneko ez dut gogoan noiz hasi zen. Edo zergatik. Eta ez dakit inoiz amaituko ote den.

(Taula gainera iritsi denean, publikoari begiratzeari utzi eta oraindik lurrean dagoen tabernako terrazako mahaiari begiratu dio.)

MAGENTA: Koldarrak bagara, gerra ez baita inoiz amaitzen.

ZAN (LEIri): Kafea pasatuko didazu?

(LEIk burua altxatu eta ZANi begiratu dio lehen aldiz. Elkarri begira daude biak, begirasun gogorrez. MAGENTA ate aurrean gelditu denean publikoari so egiteari utzi eta ateari begiratu dio. MAGENTAren gorputza aurrean dagoenez, ateko zulotik sartzen zen izpia desagertu egin da eta, izpiarekin batera, argi guztia. Bat- batean, iluntasuna. Azkenik.

Eta bi kolpe entzun dira atean. Kax-kax.)

AMAIERA

HAU GERRA BAT DA

PERTSONAIAK

      LIUDA

      BAGIRA

      SOLDADU EZEZAGUNA

      ELUR

AGERTOKIA

      Gerra-zelai bat. Edo borobilean jarritako berrogei aulki, bestela.

      Bolbora usaina dago.

OHARRAK

      ‘/’ zeinuak esan nahi du bat-batean etengo dela hizketan ari den pertsonaiaren solasaldia, edo beste norbaitek etengo duela.

Alemaniak gerra deklaratu dio Errusiari.

Arratsaldean, igeri egitera joan naiz.

Franz Kafkaren Egunerokoa, 1914ko abuztuaren 2a

0. BAKEA

(Artistek eta publikoak elkar agurtu dute kalean. Zenbait azalpen eman dituzte artistek. Hauek zuretzat dira, irakurle:

Gerra hau denona da eta denon artean sortuko da.

Gerra hau, beraz, zurea ere bada.

Gerrak aurrera egin ahala, zenbait erabaki hartu beharko dituzu. Erabaki horien arabera, norabide bat edo beste hartzeko eskatuko dizugu. Segi arretaz testuak emango dizkizun jarraibideak.

Orain bai, elkarrekin nahastu eta denak batera sartu dira gerra-zelaira.)

1. BATAILA:
Gerra bat norberarena

(Eguna iluntzen hasi da. Hotz da. Norbaitek dardara txiki bat egin du.

Zirkuluan eseri gara. Elkarri begiratu diogu denok. Gorputz bakar bat gara orain.

Gutako bat altxatu da. LIUDA da. Gutun horaildu bat dauka eskuen artean. Irakurtzen hasi da.)

LIUDA: Frontetik begi bat gutxiagorekin, hanka hautsi batekin eta hamaika orbain gehiagorekin itzuli ginen. Eta gero, bulego batean erabaki zuten guk irabazi genuela gerra. Baina ordurako ikasita geneukan lezioa: irabaztea galtzeko beste modu bat besterik ez da.

(Hizketan ari den bitartean, SOLDADU EZEZAGUNA jostailuzko soldadutxo txiki baten giltzari eragiten ari zaio. Krik. Krik. Krik. LIUDA eseri denean, SOLDADU EZEZAGUNAk soldadutxoa lurrean utzi du eta oinez hasi da jostailua, zirkuluaren erditik, noragabe. BAGIRA altxatu da, beste orri zati bat eskuetan duela.)

BAGIRA: Hau gerra bat da. Stop. Izan zitekeen jolas bat, errepresentazio bat, gezur bat edo, René Magritte gogoan, izan zitekeen pipa bat. Stop. Baina ez. Hau ez da jolas bat, ez da errepresentazio bat, ez da gezur bat, eta ez, Magritte, hau ere ez da pipa bat. Stop. Hau gerra bat da. Jantzi kaskoa. Lubakian egongo gara zure zain. Stop.

(Pianoa jotzen hasi da ELUR. Gero eta ilunago daude bazterrak. Gaua dator. Jostailuzko soldadutxoa desagertu egin da norbaiten hanken artetik. Edo lurrera erori da, denon aurrean.)

SOLDADU EZEZAGUNA: Hainbat eta hainbat mendez, zuen aurreko belaunaldi guztiek gerra bat bizi izan dute. Ez didazue sinetsiko, baina ni neu, gerra horietan guztietan izan naiz. Hainbatetan hil naute. Hainbatetan hil dut. Hondartzan abandonatuta utzi dute nire gorpua. Zulo batera bota naute, beste hamaika hezurren artera. Monumentuak eraiki dituzte han-hemen nire omenez. Inork ez dakien arren nire izenik. Zuek ere ez. Eta, egia esatera, nik ere ahaztu dut dagoeneko. Soldadu ezezaguna dei nazakezue.

(Pianoaren musikak zikintzera egin du. Urrunetik datozen beste zarata batzuekin nahastu da. Pisu dator gaua.)

SOLDADU EZEZAGUNA: Bada uste duenik, logika zital bati jarraikiz, zuen haragiak ere erreko direla bonben azpian, zuen eskuek armen katuak sakatu beharko dituztela eta zuen buruak trintxeren lokatz azpian ezkutatu beharko dituzuela, zuen aurreko guztiek egin zuten modu bertsuan. Hau da, zuek ere ez zaretela gerra honetaz libratuko.

(Bat-batean, isiltasuna.)

SOLDADU EZEZAGUNA: Prest zaudete?

(Atzerako kontu labur bat. Eta zarata.)

2. BATAILA:
Bolbora usaina

(Zarata.

Bi gorputz zirkuluaren erdian, lurrean etzanda. LIUDA eta BAGIRA dira.)

LIUDA: Bolbora usaina zegoen, Bagira.

BAGIRA: Nola jakin zenuen?

LIUDA: Bolbora usaina zegoen, esan dizut.

BAGIRA: Bai, Liuda. Baina nola jakin zenuen?

LIUDA: Bolbora usaina zegoen, eta atean jo zuten.

(Bi kolpe jo ditu BAGIRAk lurrean, altxatu aurretik.)

BAGIRA: Baina nola jakin zenuen?

LIUDA: Bolbora usaina zegoen. Atean jo zuten. (Etena) Bi soldadu ziren.

(Isilunea. BAGIRAren gorputza mugitzen hasi da, erantzunen bat aurkitu nahian.)

LIUDA: Bi soldadu ziren. Haiekin joateko esan zidaten.

      Arimak une horretan abandonatu ninduen.

      Arimak ez dauka pisurik. Baina nabaritu egiten duzu joan egin dela. Oinetako hatzetan lehenbizi. Lokartu egiten zaizkizu.

      Mundua leku ezinezko bat da bolbora usaina dagoenean. Zuk ere usaintzen duzu?

      Bolbora usaina zegoen. Arimak behatzetatik ihes egin zidan.

      Ba al dakizu arma bat erabiltzen? Bi soldadu gazte zeuden nire atean. Bizarrik ere ez zuten aurpegian. Arimarik ere ez.

      Arima usaindu egiten da. Izpiliku usaina dauka garbi dagoenean.

      Arma bat erabiltzen ba ote nekien galdetu zidaten.

      Zuk ba al dakizu arma bat erabiltzen?

      Fusil bat erakutsi zidaten. Ez zegoen izpiliku usainik. Katuari seinalatu zioten.

      Klik.

      Katuak klik egiten du.

      Eztanda gero dator. Eta bolbora errearen usaina.

      Baietz esan nien.

      Eskuetan jarri zidaten fusilak bost bat kilo pisatzen zituen. Arimak baino gehiago.

      Klik. Klik. Klik.

      Haiekin joan nintzen.

      Gerra klik batekin hasten da.

BAGIRA: Baina nola jakin zenuen zeintzuk ziren onak eta zeintzuk txarrak?

SOLDADU EZEZAGUNA: Etxeko atean jo dute. Bi soldadu dira. Bi soldadu eta hiru fusil. Klik. Klik. Klik. Bandoa aukeratzeko unea iritsi zaizue. Tolstoik bitan banatu zuen mundua. Alde batean, bere maitea. Argia, zoriona, itxaropena. Bestean, beste guztiak. Tristezia, iluntasuna, amaiera. Nola banatu nahi duzue mundua? Noren aldean borrokatuko zarete? Zein bando aukeratuko duzue? Onak ala txarrak?

            Gorputz bakar bat zarete orain, eta zuek erabakitzen ez baduzue, haiek erabakiko dute zuen ordez. Baina oraindik ez duzuenez sobera elkar ezagutzen, boto ezkutua erabiliko dugu. Iluntasunean gauzak argiago ikusten dira maiz. Itxi begiak botoa emateko. Nik egingo dut kontaketa. Zin degizuet egia esango dizuedala. Noren alde joko dituzue tiroak? Zer izan nahi duzue? Onak ala txarrak?

[Aukeratzen duzun bandoa aukeratzen duzula, jo hurrengo atalera.]

3. BATAILA.
Ilunabarra lubakitik

(BAGIRA altxatu eta zirkuluaren erdian jarri da, mikroaren aurrean. Kantuan hasi da.)

SOLDADU EZEZAGUNA: Ilunabar bat. Eguzkia ezkutatzen ortzi-muga urrun batean. Laranja. Gero, ubela. Ondoren, urdina. Baina urdin griskara bat, urdin nekatu bat. Eta, azkenik, beltza.

LIUDA: Lubakitik ez da zeruaren amaierarik ikusten.

SOLDADU EZEZAGUNA: Oteizak kontatzen du, umetan, Orio inguruko mendietan aurkitu zituen lubaki batzuetan jolastea gustatzen zitzaiola. Zuloan sartu, buruz gora etzan eta zerura begiratzen zuen.

LIUDA: Lubakitik ez da zeruaren amaierarik ikusten.

SOLDADU EZEZAGUNA: Lurraren hutsune batetik, gerrak irekitako eten batetik, begiratu zion munduari Oteizak. Hutsune bat. Eten bat. Gerra bat. Denaren hasiera.

LIUDA: Lubakian zeruak lau ertz ditu.

SOLDADU EZEZAGUNA: Mikel Ibargurenen poeman bezala.

LIUDA: Hemen gauak lau ertz ditu

      Harrizkoak dira eleak alanbrezkoak etorkizunak

      Eta maitasunak gutun baten forma hartzen du

      Gizakia bere itzalaren bila doan

      Leiho burdinarik gabea da

      Hemen askatasuna

      Ditare baten barruan kabitzen da

      Esperantza urrunean erdikusten den

      Bandera arrotza da

      Eta meteorologoek iragartzen duten

      Eguraldi on hori ez da hona iristen

SOLDADU EZEZAGUNA: Lubakian, ilunabarra ikusi ahal izateko, fusila hormaren kontra bermatuta utzi eta burua kanpora atera behar da. Orduantxe, tiro galduren batek habia egin dezake zure burmuinean.

      Zuek erabaki behar duzue zer egin. Burua lubakitik atera ilunabarra ikusi ahal izateko, ala barruan gordeta jarraitu? Lubakian ez dago sekreturik. Lokatza dago, eta hezetasuna. Baina sekreturik ez. Beraz, orain begiak irekita dituzuela, altxa eskuak eta gehiengoak erabakitzen duena egingo dugu. Nork nahi du burua atera ilunabarra ikusteko? Nork nahiago du gordeta jarraitu, lubakiaren babespean?

[Burua ateratzea aukeratuz gero, joan 4. batailara.

Gordeta jarraitzea erabakiz gero, jo 6. batailara]

4. BATAILA.
Zulo bat

BAGIRA: Klik.

(Musika hasi da. BAGIRA eta LIUDAk bals bat dantzatzen dute.)

LIUDA: Helburua geldirik badago errazagoa da.

Miratik begiratu eta /

BAGIRA: Klik.

LIUDA: Distantziak axola du.

      Eta haizeak.

      Bi gorputzen artean dagoen distantzia ondo neurtzea da gakoa.

      Eta haizea.

      Dantza egitea bezalakoa da.

      Bi gorputzen arteko distantzia.

      Eta haizea.

(LIUDAk BAGIRAren gorputza berearen kontra estutu du. BAGIRA deseroso dago eta apur bat apartatu da.)

LIUDA: Gero eta urrunago, gero eta zailagoa da asmatzea.

      Baina ez ezinezkoa.

(Berriro erakarri du LIUDAk BAGIRA, eta berriro apartatu da BAGIRA, oraingoan LIUDAren gorputzetik askatu arte. Eta badoa. LIUDA bakarrik geratu da.)

LIUDA: Zuloa ondoren dator, asmatzen baduzu.

SOLDADU EZEZAGUNA: Liuda 1916an jaio zen, Errusiar Inperioaren parte zen eta gaur egun Ukrainan dagoen Bila Tserkva herrian. Historia ikasi zuen Kieven eta 1941eko ekainean, Alemaniak Sobietar Batasuna inbaditzeari ekin zionean, Armada Gorrian sartzeko eskaria egin zuen. Erizain-lanetan aritzeko aukera eskaini zioten.

LIUDA: Nik ez dakit nola estaltzen den zulo bat.

SOLDADU EZEZAGUNA: Erizain izateari uko egin zion, eta Armada Gorriko 25. Rifle Dibisiora bidali zuten, frankotiratzaile. 1941eko abuztuan, bere lehenengo bi zuloak egin zituen bi soldadu naziren buruetan, Belyayevka inguruan, ikusmira teleskopikodun Tokarev SVT-40 fusil erdi-automatikoarekin.

LIUDA: Distantzia, haizea eta zuloa. Ez dago besterik.

      Lehenbailehen kendu behar da begia ikusmiratik, odolik ez ikusteko.

SOLDADU EZEZAGUNA: Liudak guztira 309 zulo egin zituen, 309 soldadu naziren buruetan, 1942ko ekainera arte. 309 zulo 330 egunetan. Ia zulo bat eguneko, morteroz zauritu zuten arte.

LIUDA: Oso erraza da. Azalean kalkulatu haizearen indarra. Bi gorputzen arteko distantzia neurtu belarrian, banatzen zaituzteten zaraten arabera. Entzuten dituzu erretzen ari den zigarroaren txinparta txikiak? Haren begi-kliskak? Haren ahotsa? Haren urratsen oihartzuna?

      Begia ikusmiran pausatu. Arnasa hartzeari utzi eta /

BAGIRA: Klik.

SOLDADU EZEZAGUNA: Min erre bat buruan. Zapore mingotsa mingainean. Txistu gor bat belarrian. Ilunabarraren koloreko odola kopetatik behera. Orain, bihotzean ez ezik, zulo bat daukazu buruan.

5. BATAILA.
Eskerrak oraindik bizirik zauden

(Automatak zirkuluaren erdian. Eta BAGIRA, lurrean etzanda. Eta zarata.)

SOLDADU EZEZAGUNA: Ospitale bat.

      Esperoko duzu entzutea ospitaleetako makinek oraindik bizirik zaudela salatzeko egiten duten txistu eten hori.

      Zarata eten bat entzun nahi duzu, oraindik bizirik zaudela esango dizuna.

      Baina hori filmetan gertatzen da. Eta hau ospitale bat da.

      Oihuak daude.

      Negarrak.

      Mina.

      Gorputz zatiak han-hemenka.

      Eta zuloak.

(BAGIRA automatekin dantzan hasi da.)

LIUDA: Eskerrak kaskoa jantzita zeneukala.

      Eskerrak balak ez dizula burmuina alderik alde zulatu.

      Eskerrak burua beste nonbait zeneukala.

      Eskerrak oraindik bizirik zauden.

      Eskerrak oraindik bizirik zauden.

      Eskerrak oraindik bizirik zauden.

      Edo ez?

(Etena.)

SOLDADU EZEZAGUNA: Ospitale bat.

      Ia bi hilabete ohetik apartatu ezinda.

      Zuloak orbain bihurtzen dira azkenean.

      Sakonenak ere bai.

      Zuloa oroitzapen bat baino ez da irekita dagoenean. Bertan lehen zegoen haragiaren oroitzapen bat. Zure gorputza betiko akordatuko da han beste haragi zati bat zegoela. Beste odol bat. Beste hezur puska bat. Beste gihar bat.

      Zuloa beteko duen gorputz zatia ez da zure gorputza.

[Joan zaitez 8. batailara]

6. BATAILA.
Lokatza

(Zeruak iluntzera egin du. Euria hasi da. Begietan ere sartzen den lokatza lubakian. LIUDA eta BAGIRA bizkarra bizkarraren kontra eserita daude, deseroso.)

BAGIRA: Begietan ere sartu zait.

LIUDA: Zain egotea da okerrena.

Baina, gerran, zain egotea beste erremediorik ez duzu.

BAGIRA: Zuri ez al zaizu begietan sartzen?

LIUDA: Badakizu beste aldean daudela.

      Badakizu etorriko direla.

      Badakizu tiro egingo dizutela

      tiro egin beharko diezula

      norbait zaurituko duzula

      norbaitek hilko zaituela.

(Etena.)

      Eta, hala ere, zain egon behar duzu.

(LIUDA altxatu egin da eta BAGIRA lurrera erori da, bermea galdu ondoren.)

BAGIRA: Lubakiko lokatza, zuri ez al zaizu begietan sartzen?

(BAGIRA agondu da eta inguruan daukan kutxa ireki du.)

LIUDA: Hori da okerrena.

      Zain zaudenean lubakiko lokatza begietan sartzen zaizu

      eta ahoan

      eta kuleroetan ere sartzen zaizu

      eta sentitzen duzu izterretan, hankartean, edonon

(LIUDA fusilarekin jolasean hasi da, malabarak egingo balitu bezala. BAGIRAk kutxa barruan dauden hari bidezko usoak martxan jarri ditu, banan-banan. LIUDAk tiro egiteko keinua egin du usoen zarata entzun duenean.)

LIUDA: Lokatza barru-barruraino sartzen zaizu.

SOLDADU EZEZAGUNA: Liuda 1916an jaio zen, Errusiar Inperioaren parte zen eta gaur egun Ukrainan dagoen Bila Tserkva herrian. Historia ikasi zuen Kieven eta 1941eko ekainean, Alemaniak Sobietar Batasuna inbaditzeari ekin zionean, Armada Gorrian sartzeko eskaria egin zuen. Erizain-lanetan aritzeko aukera eskaini zioten.

LIUDA: Nik ez dakit nork ematen dituen aginduak.

SOLDADU EZEZAGUNA: Erizain izateari uko egin zion, eta Armada Gorriko 25. Rifle Dibisiora bidali zuten, frankotiratzaile. 1941eko abuztuan, bere lehenengo bi zuloak egin zituen bi soldadu naziren buruetan, Belyayevka inguruan, ikusmira teleskopikodun Tokarev SVT-40 fusil erdi-automatikoarekin.

LIUDA: Nik ez dakit zergatik egon behar dugun heriotzaren zain.

      Lokatz artean

      kuleroak bustita

      hotzak janak

      dardara batean.

SOLDADU EZEZAGUNA: Liudak guztira 309 zulo egin zituen, 309 soldadu naziren buruetan, 1942ko ekainera arte. 309 zulo 330 egunetan. Ia zulo bat eguneko, morteroz zauritu zuten arte.

LIUDA: Nik ez dut erabakitzen gerra nola egin behar den. Zenbat itxaron behar dugun. Zenbat lokatz sartu behar zaigun begietan. Nik ez dakit hotzarengatik dardara egiten dugun. Ala beldurrarengatik.

(Etena.)

      Inork ez zidan sekula galdetu beldur ote nintzen.

      (BAGIRAri, bere lekura esertzera doan bitartean.)

      Ilunabarra ikusi nahi duzu?

SOLDADU EZEZAGUNA: Beti dago norbait ilunabarra ikusi nahi duena lubakitik.

      Beti dago norbait burua ateratzen duena.

      Beti dago etsai bat beste aldean. Zain, zu bezala. Aurreko lubakian norbaitek burua noiz aterako. Tiroa noiz joko.

      Beti dago norbait beldurra tiroz akabatzeko prest.

LIUDA: Klik.

SOLDADU EZEZAGUNA: Gaua da, eta lokatza gorriz tindatu da.

7. BATAILA.
Lagunen gorpuak

(BAGIRAk, eserita, automata itxuraz hilari eusten dio magalean.)

SOLDADU EZEZAGUNA: La Pietá.

      Michelangelok zizelkatu zuen marmolean, hogeita lau urte baino ez zituenean, hamabosgarren mendearen amaieran. Saint-Denis basilikako kardinalak egin zion enkargua. Urtebetean bukatu behar zuen eta trukean urrezko 450 dukat ordainduko zizkion. Urtea bete baino bi egun lehenago bukatu zuen lana Michelangelok. Multzo borobileko obra ondu zuen, haren inguruan borobilean jarri eta edonondik ikus daitekeena. Baina lana egitea agindu zuen kardinalak ez zuen sekula ikusi, hilabete lehenago hil baitzen.

            Ama Birjinak, eserita, Kristoren gorpu hilari eusten dio magalean. Minezkoa du aurpegiera. Beldurrezkoa gogoa. Kristoren gorpuan ez dago bizi arrastorik batere. Eroria du burua. Akitua arnasa.

            Heriotzaren errepresentaziorik ezagunena da.

(BAGIRA automata piztu eta harekin dantzan hasi da.)

LIUDA: Eskerrak kaskoa jantzita zeneukala.

      Eskerrak balak ez dizula burmuina alderik alde zulatu.

      Eskerrak burua beste nonbait zeneukala.

      Eskerrak oraindik bizirik zauden.

      Eskerrak oraindik bizirik zauden.

      Eskerrak oraindik bizirik zauden.

      Edo ez?

(Pause.)

SOLDADU EZEZAGUNA: Lokatzaren gainean eserita zaude. Magalean eusten diozu lagunari. Burua atzeraka erorita dauka. Ez diozu begietara begiratu nahi.

            Arnasa hartzen du oraindik. Saihetsetan nabaritzen diozu. Nola puzten diren. Oso astiro. Gero eta astiroago. Badakizu, laster, arnasa akitu egingo zaiola.

            Eta, hala ere, ez diozu begietara begiratu nahi. Ez duzu nahi ezer esan dezan.

            Odolez eta lokatzez beteta dituzu orain eskuak. Nahiko zenuke marmolezkoa izan. Baina haragizkoa zara. Odolezkoa eta beldurrezkoa.

            Gerran, heriotza ez da artelan bat.

            Gaua gero eta ilunagoa da. Lokatza daukazu begietan.

            Bihar, norbait errukituko da zutaz eta erabakiko du atseden pixka bat beharko duzula erretagoardian.

8. BATAILA.
Idatzi nizun azkeneko gutuna
(nahi baino baikorragoa)

SOLDADU EZEZAGUNA: Erretagoardia olanazko herri bat da itsasotik ez oso urruti, negurik gordinenean.

      Eta zuek bezalako soldaduez beteta dago.

BAGIRA: Zaurituez.

      Elbarriez.

      Minduez.

      Mainguez.

(Magnetofoian entzuten ditugu LIUDAren esanak.)

LIUDA: Hotz egiten du hemen. Kapitainak esan digu hotza ona dela gerrarako. Erne mantentzen zaituela. Baina atzamarrak izozten ari zaizkit. Ia ezin diot baionetari eutsi. Gerrarako ea zer den inportanteagoa galdetu nahi nion kapitainari. Hotza ala baioneta. Baina ahoa itxita egoten gara denak kapitainak hitz egiten duenean. Hotza ala baioneta. Ez naiz isiltasun hori hausteko nahikoa ausarta izan. Orain zalantza egiten dut zergatik ezin diodan baionetari eutsi. Hotzarengatik edo beldurrarengatik.

            Ez dakit nola izan ausarta.

            Zer moduz dena etxean?

            Ia egunero gogoratzen naiz zuekin. Hemen ere hondartza dago. Ume batzuk jolasean ikusi ditugu goizean. Harea gainean belauniko ari ziren aztarrika. Batek kasko bat jantzita zeukan. Guk erabiltzen ditugunen parekoa. Bi balaren inpaktua zeukan kaskoak. Zuloak ikusten ziren. Eta pintura urratuta. Harea azpian harrapakin gehiagoren bila ariko ziren. Gure zaborrak dira haien altxorrak.

            Pasatzen ikusi gaituztenean izutu egin dira umeak. Belar batzuen atzean ezkutatu dira, hondartzaren hegian. Haien begiak ikus nitzakeen belarren atzetik zelatan. Ez ziren nireen oso desberdinak.

            Beti pentsatu izan dut bizitza eten egingo zela gerra hastean. Umeek utziko ziotela jolasteari. Ez dakit nork erabaki duen dena batera posible dela.

            Zer moduz dago aitaren bihotza? Geratzen al da medikurik herrian edo frontera bidali dituzte guztiak? Nork zainduko zaituzte orain? Zergatik ezin da bizitza eten gerra dagoen bitartean?

            Bihar iritsiko omen gara etsaiaren posizioetara. Hori dio kapitainak. Bukatu dela belar artean ezkutatuta egotearena. Ez dugula umemokoak izan behar. Buruak zartatu beharko ditugula. Etsaien buruak. Odolez zikinduko zaizkigula aurpegi eta eskuak. Etsaien odolez.

            Baina oraindik inork ez digu ausartak izaten irakatsi.

            Esan aitari eusteko bihotz-taupaden erritmoari. Laster amaituko dela dena.

            Ez dakit noiz itzuliko naizen, ama. Baina ezin dut hau horrela utzi. Hemen egon behar dut. Hau da nire tokia. Ez dakit noiz itzuliko naizen. Hori ez esan aitari.

SOLDADU EZEZAGUNA: Bihar frontera itzuli beharko duzu.

9. BATAILA.
Aritmetika

LIUDA: Klik.

(Musika hasi da. BAGIRA eta LIUDAk musika elektronikoa dantzatzen dute.)

BAGIRA: Helburua mugitzen ari denean, ezinezkoa da asmatzea.

      Gerran itxaroten jakin behar da.

      Etsaia nekatzen den arte.

      Noizbait nekatuko da.

      Geldituko da.

      Eseriko da.

(LIUDA nekatu egin da. BAGIRA ahalegindu da animatzen, gelditu ez dadin, baina dantzatzeari utzi dio LIUDAk eta eseri egin da.)

BAGIRA: Gerran itxaroten jakin behar da.

      Unea iristen den arte.

      Miratik begiratu eta /

LIUDA: Klik.

SOLDADU EZEZAGUNA: Irina Starikova 1981ean jaio zen. Edo 1980an. Ez dago argi. Ia ezer ez dago argi emakume honen inguruan.

      Diote Serbian jaio zela.

      Diote moja zela ejertzitoan sartu aurretik.

      Diote bi umeren ama dela, Valeria eta Yulia.

      Baina gerran, esan dizuegu, ezin da jakin zer den egia eta zer gezurra.

BAGIRA: Oso azkar gertatzen da dena.

SOLDADU EZEZAGUNA: Irina Starikovaren gerra-izena Bagira da. Rudyard Kiplingen Oihaneko liburua-ko pantera beltzarengatik aukeratu zuen izen hori.

BAGIRA: Oso azkar gertatu behar da dena.

      Komeni da ez pentsatzea.

      Zuk tiro egiten ez baduzu, zuri joko dizutelako tiroa.

SOLDADU EZEZAGUNA: Bagira Errusiar Ejertzitoko Eragiketa Espezializatuen 11. Dibisioko frankotiratzailea da, Donetskeko frontean. 2014tik ari da Ukrainako ejertzitoa haren bila.

BAGIRA: Bigarrenetik aurrera, ekintza automatiko bat da, autoa gidatzea bezala.

SOLDADU EZEZAGUNA: 2022an preso hartu zuten Bagira, guztira 40 zulo egin ondoren.

      Diote Ukrainako ejertzitoak zauritu zuela.

      Diote gerra-zelaian aurkitu zutela, bakarrik, hilzorian.

      Diote hiltzen uzteko erregutu ziela haren harrapatzaileei.

      Eta gero beste ezer ez.

      Inork ez dio ezer gehiago.

      Ez dakigu zer gertatu zen Bagirarekin.

BAGIRA: Begia ikusmiran pausatu. Arnasa hartzeari utzi eta /

(Musika gelditu da.)

SOLDADU EZEZAGUNA: Seguru zaudete klik egin nahi duzuela? Seguru zaudete 41. zuloa egin nahi duzuela? Ikusmiran ikus dezakezue etsaiaren burua. Tiroa joko diozue? Orain bakarrik zaudete. Gerra taldetik apartatu den piztia bakarti bat da.

(BAGIRAk publikoko norbait seinalatu du.)

      Zu. Zer egingo duzu? Etsaiari tiroa jo nahi badiozu, altxatu eskumako eskua. Fusila jaitsi nahi baduzu tirorik jo gabe, altxatu ezkerreko eskua.

[Tiroa ez jotzea aukeratuz gero, joan 10. batailara.

Tiroa jotzea erabakiz gero, jo 12. batailara]

10. BATAILA.
Lau ertz

(BAGIRA altxatu egin da. Telefono mugikorra atera eta lurrean utzi du. Play.)

BAGIRA (telefonotik): Onik nago, ama.

      Onik nago, ama.

      Onik nago, ama.

            Ia dena ezabatu dut memoriatik. Baina gauero etortzen zaizkit mamuak bisitan. Ez dakit nola ezabatzen diren ametsak.

            Gogoan dut ez nuela tiro egiteko adorerik bildu. Gogoan dut nirea bezalako aurpegi izutua zeukala. Nireak bezalako esku dardaratiak. Akaso, ama bat ere izango zuen, nik bezala.

            Gogoan dut izoztuta geratu nintzela. Ez dakit zenbat denbora igaro zen. Tiroak entzuten nituen. Bonben zarata. Odola usaindu nezakeen ez oso urruti. Eta kea. Eta bolbora. Tarteka norbait txilioka hasten zen. Bala batek joko zion buruan, edo bularrean. Birikak zeharkatuko zizkion. Airea hartu ezinda geratuko zen. Beti egin dut zalantza, ama, noiz egin behar den oihu, balak azala ukitzen dizunean edo ondoren. Baina ondoren birikak zulatuta izango dituzu. Ezingo duzu airerik hartu. Edo bota. Ezingo duzu oihurik egin. Baina nik oihuak entzuten nituen.

            Onik nago, ama.

            Gerran beti hiltzen gara berdinak. Hori esaten du nire azpiko ohatzean lo egiten duen presoak. Hori esaten du behin eta berriro. Ez du beste ezer esaten. Ez dago ondo. Hemen inor ez dago ondo. Baina ni onik nago, ama. Ia ez dut ezer gogoratzen, eta hobeto horrela.

            Badakit jende asko hil zela nire inguruan. Ez dakit zein koloretako uniformea zeukaten. Baina badakit nirea bezalako aurpegi izutua izango zutela. Nireak bezalako esku dardaratiak. Akaso, ama bat ere izango zuten, nik bezala.

            Gero kolpe gogor bat eman zidaten buruan, arma baten kulatarekin. Ez dakit zergatik ez zidaten tiroa jo. Birikak zulatu. Airerik ezin hartuta utzi. Ez nuen jakingo noiz oihu egin, baina mina amaituko zen betiko. Eta beldurra.

            Ez, ama, lasai. Onik nago.

            Preso gehiegi gaude barrakoi txiki honetan, baina modua bilatzen dugu denontzako airea egon dadin. Arnasa hartu behar dugula gogoratzen dugu oraindik.

            Gauak izaten dira okerrenak. Denok izaten ditugu amesgaiztoak. Txilioka hasten gara. Memoriatik ezabatu ditut kolpeak, elektrodoak, bainuontziak. Baina egunero kolpatzen gaituzte, eta gorputzak ez du ahazten. Ez dakit nola egin gorputzak dena ahaztu dezan.

            Baina onik nago, ama.

            Noizbait mezu hau entzuten baduzu, ez ahaztu onik nengoela.

(Musika.)

11. BATAILA.
Helikopteroak

(BAGIRA eta LIUDA lurrean etzanda daude.)

LIUDA: Sugeek ez dute entzuten.

BAGIRA: Nola?

LIUDA: Sugeak, ez dutela entzuten.

BAGIRA: Eta hori?

LIUDA: Kakalardoek ere ez. Artropodoek oro har. Gorrak direla. Ez dutela ezer entzuten. Ez bonben zaratarik, ez tiroen hotsik.

BAGIRA: Zapaldu duzu noizbait kakalardo bat?

LIUDA: Eta nork ez?

BAGIRA: Eta entzun duzu oinpean hartzean egiten duen zarata hori?

LIUDA: Krak.

BAGIRA: Horixe.

LIUDA: Bai.

BAGIRA: Ba kakalardoak ez.

(Barre egin dute biek. Isiltasuna.)

BAGIRA: Bero egiten du, ezta?

LIUDA: Baina ura hotz egongo da oraindik. Eta olatu erraldoi horiek…

BAGIRA: Ez, lasai, nik ere ez dut bainatu nahi.

(Etena.)

BAGIRA: Eta noiz esan duzu etorriko direla gure bila?

SOLDADU EZEZAGUNA: Kartzela bat.

      Zenbat aldiz zapaldu duzue kartzela bat?

      Ba al dakizue kartzelek hondartzen antz handia daukatela?

            Kartzelan hormigoizko zoruak tap-tap egiten du patiotik paseatzen zarenean; hondartzako hareazko zoruak, ris-ris.

            Kartzelan klak-klak egiten du zaintzailearen giltzak burdinazko atearen kontra; eta firin-faran itsasertzeko haize leunak hondartzan.

            Zuentzat agian ez, baina kakalardoarentzat kartzelek hondartzen antza handia adaukate.

BAGIRA: Seguru zaude hemen zela, ezta?

(Ziurtasun handirik gabeko keinu batekin erantzun dio LIUDAk.)

BAGIRA: Beharbada krema apur bat jarri beharko genuke. Erreko gara, bestela.

LIUDA: Palak ekarri dituzu? Jolastu gaitezke pixka bat itsasertzean.

SOLDADU EZEZAGUNA: Kartzela bat.

      Helikopteroz bete da lau ertzetako zerua.

BAGIRA: Uste duzu etorriko direla?

(Ziurtasun handirik gabeko keinu batekin erantzun dio LIUDAk.)

BAGIRA: Ezin dut gehiago.

LIUDA: Nik ere ez.

(Elkarri eskua emanda altxatu dira LIUDA eta BAGIRA, eta badoaz.)

SOLDADU EZEZAGUNA: Kartzela bat.

      Gehiago ezin duzunean heltzen da laguntza. Bizirautea lortu baduzu.

      Esku bat, helikopterora igoko zaituena.

      Esku bat, zurearen modukoa. Zurearen kolorekoa.

      Esku bat, zurea. Ez haiena.

      Eta gerratik aterako zaitu.

      Baina gerra ez da oraindik amaitu.

[Joan zaitez 14. batailara]

12. BATAILA.
Etsaien gorpuak

LIUDA: Klik.

(BAGIRA altxatu da. Telefono mugikorra atera eta lurrean utzi du. Play.)

BAGIRA (telefonotik): Ezin duzu imajinatu nolako sarraskia egin dugun, ama. Herri osoa suntsitu dugu. Atzo eman ziguten abisua. Ez dugu herritar bakar bat ere bizirik utzi. Ofizialen aginduak bete behar nituen. Orain sarjentua naiz. Nire eginbeharra da. Sarraski itzela egin dugu, ama. Etsaien ejertzitoko hiru soldadu ezkutatuta zeuden herrian. Atzo eman ziguten abisua. Tiroka hasi dira nire soldaduak. Denak hil ditugu. Umeak ere bai. Eta gero lur izoztuan pilatutako gorpuei tiro egin diete nire soldaduek. Badaezpada. Amorruz.

            Aitarekin akordatu naiz. Izoztuta egongo da haren gorpua lur azpian. Honezkero zizareek jan ez badute. Luzeegi doa negua denontzat, ama. Dena izoztuta dago. Ez dakit noiz amaituko den hau. Noiz hasi zen ere ahaztu dut.

            Etsaien ejertzitoko hiru soldaduak preso hartu ditugu. Herri osoa hil dugu. Eta soldaduak preso hartu ditugu. Arratsaldean fusilatuko ditugu kanposantuko hormaren kontra. Ofizialak etorriko dira. Haiek emango dute agindua. Nik ez dut eman nahi.

            Ez zenuke sinetsiko egin dugun sarraskia. Umeak, helduak, zaharrak. Denak hil ditugu. Hori da errealitatea. Nik ez dakit zein den egia. Baina hori da errealitatea. Ez zenuke sinetsiko neure begiz ikusi dudana.

(Musika.)

13. BATAILA.
Txalupak

(BAGIRA eta LIUDA lurrean etzanda daude.)

LIUDA: Sugeek ez dute entzuten.

BAGIRA: Nola?

LIUDA: Sugeek, ez dutela entzuten.

BAGIRA: Eta hori?

LIUDA: Kakalardoek ere ez. Artropodoek oro har. Gorrak direla. Ez dutela ezer entzuten. Ez bonben zaratarik, ez tiroen hotsik.

BAGIRA: Zapaldu duzu noizbait kakalardo bat?

LIUDA: Eta nork ez?

BAGIRA: Eta entzun duzu oinpean hartzean egiten duen zarata hori?

LIUDA: Krak.

BAGIRA: Horixe.

LIUDA: Bai.

BAGIRA: Ba kakalardoak, ez.

(Barre egin dute biek. Isiltasuna.)

BAGIRA: Bero egiten du, ezta?

LIUDA: Baina ura hotz egongo da oraindik. Eta olatu erraldoi horiek…

BAGIRA: Ez, lasai, nik ere ez dut bainatu nahi.

(Etena.)

BAGIRA: Eta noiz esan duzu etorriko direla gure bila?

SOLDADU EZEZAGUNA: Hondartza bat.

      Zenbat aldiz zapaldu duzue hondartza bat?

      Inoiz galdetu al diozue zuen buruari zenbat gorpu dauden zuen gorputz etzanen azpian?

      Gerran hildakoak.

      Edo gerratik ihesi hildakoak.

BAGIRA: Seguru zaude hemen zela, ezta?

(Ziurtasun handirik gabeko keinu batekin erantzun dio LIUDAk.)

BAGIRA: Beharbada krema apur bat jarri beharko genuke. Erreko gara, bestela.

LIUDA: Palak ekarri dituzu? Jolastu gaitezke pixka bat itsasertzean.

SOLDADU EZEZAGUNA: Hondartza bat.

      Ontziz bete da itsasertza.

      Lehorrera datozen txalupen motorren zarata entzuten da. Kakalardoek ez, baina zuek entzuten duzue.

BAGIRA: Uste duzu etorriko direla?

(Ziurtasun handirik gabeko keinu batekin erantzun dio LIUDAk.)

BAGIRA: Ezin dut gehiago.

LIUDA: Nik ere ez.

(Elkarri eskua emanda altxatu dira LIUDA eta BAGIRA, eta badoaz.)

SOLDADU EZEZAGUNA: Hondartza bat.

      Gehiago ezin duzunean heltzen da laguntza. Bizirautea lortu baduzu.

      Esku bat, txalupara igoko zaituena.

      Esku bat, zurearen modukoa. Zurearen kolorekoa.

      Esku bat, zurea. Ez haiena.

      Eta gerratik aterako zaitu.

      Baina gerra ez da oraindik amaitu.

14. BATAILA.
Irabazi ala galdu?

(Musika.)

LIUDA: Nork jaso behar du orain hau guztia?

(BAGIRAk ez dakiela adierazteko keinu bat egin dio.)

LIUDA: Gauza hauek guztiak ez dira berez ordenatuko, diot nik.

SOLDADU EZEZAGUNA: Bulego bat.

      Espero zenuten gerra bukatzea buruan zulo batekin, lokatz artean minez txilioka, gorputz osoko ubeldurek itota, belauniko etsaiari erreguka, beldurrez, negarrez, ospitale bateko ohatze odoldu batean.

      Edonola.

      Baina ez bulego batean.

LIUDA: Eta orain nora itzuliko zara?

(BAGIRAk ez dakiela adierazteko keinu bat egin dio.)

SOLDADU EZEZAGUNA: Gerran egon denarentzat gerra ez da sekula amaitzen.

Bolbora usaina ariman itsatsita geratuko zaio betiko.

Lurperatzen duten arte.

BAGIRA: Bolbora usaina zegoen, Liuda.

LIUDA: Nola jakin zenuen?

BAGIRA: Bolbora usaina zegoen, esan dizut.

LIUDA: Bai, Bagira. Baina nola jakin zenuen?

BAGIRA: Bolbora usaina zegoen, eta atean jo nuen.

LIUDA: Baina nola jakin zenuen?

BAGIRA: Bolbora usaina zegoen. Atean jo nuen. Sartzeko agindu zidaten barrutik.

(Etena. LIUDA mikrofonoaren aurrera doa.)

BAGIRA: Bi ofizial zeuden bulegoan.

      Loreak eta koadroak.

LIUDA: (*) Gerra bakoitzaren ondoren

      norbaitek garbitu behar du dena.

      gauzak ez dira berez ordenatuko,

      diot nik.

BAGIRA: Bulegoetan loreak eta koadroak egoten dira beti.

      Eta alfonbra bat zoru guztia estaltzen

      zerbait ezkutatu nahi izango balute bezala.

LIUDA: Norbaitek apartatu behar ditu hondakinak

      bide bazterrera

      gorpuz gainezka datozen karroek

      aurrera egin ahal izateko.

BAGIRA: Bulegoetan loreak eta koadroak egoten dira beti.

      Eta uniformea medailaz estalita daukaten gizon bulartsuak.

      Zerbait ezkutatu nahi izango balute bezala.

LIUDA: Norbaitek sartu beharko du

      lokatz artera, errauts artera,

      sofako burdinen artera,

      kristal zatien

      trapu odoltsuen artera.

BAGIRA: Loreak eta koadroak.

      Eta loreak koadroetan.

      Eta, hala ere, bolbora usaina zegoen.

LIUDA: Norbaitek arrastatu beharko du habe bat

      horma bati eusteko,

      beira bat jarri leihoan

      eta atea bere gontzetan.

BAGIRA: Uniformedun bi gizon zeuden.

      “Gerra bukatu da” esan zidaten.

      Edo esan zidaten: “Gerra hau bukatu da”.

      Ez nien ondo ulertu.

LIUDA: Hori guztia ez da oso fotogenikoa

      eta urteak behar dira.

      Kamera guztiek alde egin dute jada

      beste gerra batera.

BAGIRA: Koadroetako loreek bolbora usaina zeukaten.

      Uniformeetako medailek bolbora usaina zeukaten.

      “Gerra hau bukatu da” esan zidaten.

LIUDA: Zubiak

      eta geltokiak berreraikitzera.

      mahukak piltzartuko dira

      jasotzearen jasotzez.

BAGIRA: Ahoan nabaritzen nuen bolboraren usaina.

      Eta gorputzeko orbainetan, min erre bat.

LIUDA: Eskuetan erratza darabilen baten batek

      gogoan izango du oraindik gertatutakoa.

      ondoan norbaitek entzungo dio

      buruarekin baietz egiten duen bitartean.

      Baina inguruan

      zenbait

      aspertzen hasiko dira.

BAGIRA: Beldurra eztarrian nabaritzen da lehenbizi.

      Eta gero orbainetan.

      Beldurrak bolbora usaina dauka.

LIUDA: Oraindik norbaitek

      belar txarren artean

      ugerrak jandako argudioak aurkitu

      eta zabor pilara eramango ditu.

BAGIRA: Ate bazterretik galdetu nien:

      Zer egin dugu, irabazi edo galdu?

LIUDA: Hemen zer gertatu zen

      zekiten horiek

      gutxi dakitenei

      utzi beharko diete lekua.

      eta ezer gutxi dakitenei.

      are ia ezer ez dakitenei.

BAGIRA: Irabazi edo galdu?

LIUDA: Kausak eta ondorioak

      estaliko dituen belarraren gainean

      norbait etzango da seguru,

      galburu bat ahotik zintzilika,

      hodeiei begira.

SOLDADU EZEZAGUNA: Frontetik begi bat gutxiagorekin, hanka hautsi batekin eta hamaika orbain gehiagorekin itzuli ginen. Eta gero, bulego batean erabaki zuten guk irabazi genuela gerra. Baina ordurako ikasita geneukan lezioa: irabaztea galtzeko beste modu bat besterik ez da.

      Orain irabazleen bandokoak zarete. On ala txar. Dagoeneko ez dio axola zer aukeratu zenuten.

(LIUDA eta BAGIRA eseri dira.)

BAGIRA: Nik ahulen bandoa aukeratu nuen.

(Iluna.

Eta musika.)

AMAIERA

(*) Hemendik aurrerako Liudaren hitzak Wisława Szymborskaren Amaiera eta hasiera poemakoak dira.

Biografiak

PISZIFAKTORIA IDEIEN LABORATEGIA

      2016an sortu zuten konpainia Igor Arzuaga musikariak eta Mikel Ayllon idazleak, kezka baten inguruan dantzan: mugak ikertzea, bai arte diziplinen artean dauden muga lausoak zein errealitatearen eta fikzioaren artekoak. Lengoaia desberdinak hibridatu eta munstro artistikoak sortzea zen haien asmoa, kosta egingo direnak sailkatzen. Izan ere, konpainiaren obrak ez dira antzezlan huts bat edo musika pieza huts bat edo performance bat. Hori guztia dira, baina ez hori bakarrik, bizitza bera bezala.

      Mara feat. Milay izan zen haien lehen lana, eta haren ondotik etorri dira Gasteizko Nazioarteko Antzerki Jaialdiaren laguntza jaso duten Takoidun zapata gorria, Elkar ezagutu genuen eguna eta Noiz utziko dio euria egiteari. Loraldia jaialdirako Maskararen azpiko karmina audiogida dramatikoa sortu zuten. Donostiako Poltsiko Jaialdiaren laguntza izan zuten, berriz, Ivanka antzezlana sortzeko. Horien ondotik etorri dira Asfaltoaren azpian, euria (Karrikan bekarekin) eta EITBrentzako Daniel|a| websaila. Taldearen azken lanak, aldiz, liburu honetan jasota dauden Hau ez da gerra bat (Thusiarekin lankidetzan), Bunker eta Hau gerra bat da (Hizkibridoak-en laguntzarekin) izan dira.

      Bide horretan, artista askoren ondoan ibili dira. Batzuek proiektu batean edo bitan parte hartu dute, eta besteren bat, Irati Agirreazkuenaga aktorea kasu, taldean geratu da, bidea urratzen.

MIKEL AYLLON CORRAL

      1980an jaio zen Laudion. Itzulpengintza eta Interpretazio gradua eta Antzerki Ikasketa Aurreratuen masterra ikasi ditu. 2015ean eman zuen argitara bere lehen literatur lana, Ez tiro egin anbulantziei nobela (Elkar), Igartza beka irabazi ondoren. 2020an argitaratu zuen bigarrena, Zoriontsuak izatea aukeratu genuen ipuin-liburua (Elkar), Donostia Hiriko Kutxa Literatura Saria irabazi ondoren. Horrez gain, GANBILA bildumako Esperoan liburu kolektiboan ere parte hartu du. Piszifaktoria Ideien Laborategiaren sortzaileetako bat da eta dramaturgo eta zuzendari lanetan aritzen da konpainia horretan.

Eskerrik asko Marta, Miguelón, Gabi, Aiora, Iholdi, Amaia, Iñaki, Aitor, Marc, Betitxe, Esti, Maite, Aitziber, Kontxi, Begoña eta Rosa, zuek gabe hau guztia ez litzateke deus, letrak liburu batean baino ez.

PISZIFAKTORIA IDEIEN LABORATEGIA