May Ayim

itzulpena: GARAZI UGALDE PIKABEA

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© May Ayim

© itzulpenarena: Ane Garcia Lopez

© edizio honena: Susa

2020ko azaroa

Munduko Poesia Kaierak

bildumaren zuzendaria: Beñat Sarasola

http://kaierak.com

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

      Poesiari ez zaio gehiegitan aitortzen zauria zauritzeko dohaina. Dela lirika erromantikoaren poetiketan, dela poetika sinbolistetan, ez da hori izaten jomuga nagusienetakoa, eta milikeriarik gabe idaztearena beste genero batzuei (saiakera, ez-fikzioa, denuntzia politikoa) utzi ohi zaie. Perspektibarekin begiratuta, baina, horixe izan zen May Ayim-en poesiaren bertute handienetakoa, hots, Holokaustoaren trauma nekez atzean uzten ari zen Alemaniaren zauria presente egitekoa.

      Ariketa hori arrazakeriaren eta, oro har, ezein zapalkuntzaren eitea eguneratuz egin zuen. Halaxe azpimarratu zuen XX. mende akaberan arrazakeriak, sexismoak, lodifobiak eta abarrek ere erraietaraino sartuta jarraitzen zutela Alemanian, nahiz eta Holokaustoaren garaikoa bezain agerikoa ez izan. Ayimen poesiaren ezaugarrietako bat horixe baita, zapalkuntza ezkutu horiek soslai intersekzionaletik begiratu eta azalaraztea (bere poemak intersekzionalitatea hedatu aurrekoak izan arren).

      1960an jaio zen Hanburgon, eta oso gazterik hil, 36 urte besterik ez zituela, 1996an, bere buruaz beste eginda. Ama alemaniar eta aita ghanatar banaren alaba, familia zuri alemaniar batek adoptatu eta hezi zuen. Ez zen haurtzaro gozoa izan Ayimentzat, eta horren zantzuak suma litezke bere poema batzuetan.

      Gaztetatik izan zuen interesa kultura afro-alemaniarrarekiko, eta Ratisbonako Unibertsitatean defenditutako tesiak horixe izan zuen gaitzat. Ikerketa esparru horretan aitzindaria izan zen bere tesia, gerora liburu gisa argitaratu zena. Bere saiakerez kanpo ere, gai hori jorratzen dute Ayimen poema ugarik. Bereziki gurasokeriazko diskurtsoak zituen jomugatzat Ayimek, arrazakeria isil hori, etorkorra dena ulerkorra bainoago (afro-alemana II). Izan ere, irakurleari atsedenik ematen ez dion poesia da berea, ez boteretsuen ez besteen hobenik garbitzen ez duena: “hitza duten horiek / ez diote ezer / gainerako gehienak / ere isilik / daude”. Asimilazioa da Ayimek bikainki arakatzen duen mekanismo soziala; adibidez, tragedia humano lazgarrienak ere onartzeko gai garela egunerokotasunaren egunerokotasunaz. Begirada kritiko hori esparru guztietara eraman zuen, Alemaniaren bateratze prozesura ere bai, esaterako, immigrante, errefuxiatu, judutar eta beltzak prozesutik kanpo uzteagatik.

      Bere erreferentzia ezinbestekoetako bat bilduma honetako 13. kaiera eskaini genion Audre Lorde izan zuen, eta poema eder askoa eskaini zion haren heriotzan. Lorde eta beste batzuekin batera sortu zuen 1985ean Initiative Schwarze Deutsche und Schwarze in Deutschland (Alemaniar beltzen eta Alemanian bizi diren beltzen ekimena).

      Ayimen lengoaia poetikoa zuzen eta erritmikoa da. Poesia diskurtsibo itxura izanagatik, ez da lehen begiratuan dirudien bezalakoa, eta hitz justuen erabilera da bere bertuterik apartenetako bat. Garapen luzeko poemak airean joaten dira bere idazmoldeak eta lerroen banaketa biziak lagundurik, baina era berean, bikainak dira poema laburrak, hala nola, Maitasuna, ale aforistiko borobila.

      Ahozko tradiziotik ere edaten zuen, bere errezitatzeko modu indartsuak (irakurri gabe) erakusten zuen moduan. 2004an May Ayim Award nazioarteko literatura saria sortu zuten, eta 2013an argitaratu ziren bere poema guztiak Weitergehen (Aurrera) liburuan. Edizio horretan oinarritu da Garazi Ugalde euskarazko kaiera ontzeko. Aukera bakana dugu honakoa Ayimen poesian murgiltzeko; ingelesez aparte, ez baitago haren poesia itzulia taxuzko edizioetan irakurtzeko paradarik.

afro-alemana I

Afro-alemana zara?

… a, ulertzen dut: afrikarra eta alemana.

Nahaste interesgarria da!

Badakizu, batzuek oraindik ere uste dute

          mulatoak nekez

          iritsiko direla

          zuriak bezain urrun

          Nik ez dut uste hala denik.

          Heziketa egokia jasota, jakina…

          Zurea bai zortea

          hemen hazi izana

          zer eta guraso alemanekin. Pentsa!

Itzuli nahi zenuke?

Nola ez zarela inoiz izan aitaren sorterrian?

Lastima da… Hara, nire iritzia nahi baduzu,

nor bere jatorriak bereizten du.

Ni, adibidez, Westfalenekoa naiz,

eta hangoa sentitzen naiz,

hain justu…

Ene bada! Munduan zenbat miseria!

          Pozik egon zaitezke

          oihanean geratu ez zinelako.

          Han ez zinen hain urrun helduko!

Benetan neska azkarra

zarela, alegia.

          Ikasketetan saiatua bazara,

          Afrikako zure jendeari

          laguntzeko modua izango duzu:

          horretarako izendatua izan zara,

          ziur zuri entzungo dizutela,

          gutarrei, ordea…

          handia da kulturen arteko aldea.

Hemen zerbait egin, zer diozu baina?

Ze arraio egin nahi duzu ba?

Ez, ez, hemen ere dena ez da urre,

baina nork bere etxea goberna dezala

beste ezertan hasi baino lehen!

1985

ia-ia batere ez

ez zintudan batere ezagutzen

eta duela hainbat urte

bost minutuz

elkar ikusi ondoren

ia batere ez

bost minutuz ile marroi begi marroi

aho beldurbera

bost minutuz eta orduan bederatzi hilabeteko

amatasun behartua

oraindik ez genuen elkar batere ezagutzen

eta aurrerantzean ia batere ez

1985, Ursulari

aita bila

behar zintudalarik

hormako argazkia hartzen nuen

egiazkotzat

zureen artean nuen ederrena

eta bakarra

nahi nuen modukoa

zinen

serioa eta bizkorra eta samurra. ezinago samurra.

          bekoz beko

          zure liparrak ninduen jo

          serio eta bizkor eta hotz. izotz.

          mutu zintzilikatu dut

                    zure argazkia

                    aitaren ametsak ni

                    amesten ninduela

                    mingotsa agurra

banoa eta badator harridura

1985, Nuwokporri

afro-alemana II

…ulertzen dut, bai.

Pozik egon zaitezke turkiarra ez zarelako, ezta?

Hara: izugarria da

kanpotarren aurkako jazarpen hori guztia,

            zuk ere jasan izan duzu inoiz halakorik?

“...”

Tira, baina nik ere badauzkat arazo horiek.

Nik uste dena ezin zaiola

azalaren koloreari egotzi,

eta emakume izatea ez da inon erraza.

Nire lagun bat, adibidez,

          lodi samarra da,

          eta a zer-nolako arazoak!

Zuk, aldiz, lasai antzean dirudizu.

Esango nuke

          beltzek eusten diotela oraindik

          halako berezko bizi jarrera bati.

Hemen, aldiz, aski izorratuta dago dena.

Uste dut pozik nengokeela zure larruan.

          Ez gaude Alemaniako historiaz

          batere harro egoteko moduan,

          eta hain beltza ere ez zara, finean.

1985

lotura urrunak

amaren eskuak

zuriak dira

argi daukat

ez ditut ezagutzen

ama

eskuak

aitaren eskuak

argi daukat

beltzak dira

doi-doi ezagutzen ditut

aita

eskuak

bazterrean

          erru sentipen grisen

          irudipenak

          itzalpeko musuak

          ilunpean

bazterrean

          oroitzapenak

          bataren aurpegia bizi bestearen kopetan

          aleman mingarria

          ezpainetan

bazterrean

          ahanzten dute

          bataren ezpainek bestearen aurpegia

          mingarri dira bizi

          hitz afrikarrak

bazterrean

          haiek desagertu

          aurretik

          alaba

          bazterrean

argi dauzkat

aitaren hatz ilunak

nire eskuan

argi

amaren arrasto argiak

nire larruan

itzalpeko musuak bidean

lotura urrunak

urruntze lotuak

kontinenteen artean

etxean bertan bidean

argi dauzkat

oroitzapenak liparretan

argi daukat

eskuetan ostertza

bizirik

1992, Sewornuri eta Hiavorri

aro aldaketa

arratsean

arrats beheran

otordua nuen egin

arrasgorriaren hondarrekin

papurren bat edo beste erori zen

goizean

papurrak bildu nituen

zeuden lekuan zeuden oraindik

zeruertzean nituen itsatsi

goizeko oskorriak zituen erauzi

eguerdian

goiztiria nuen neureganatu

jatekoa zitzaidan ahitu

neure burua nuen ahaztu

argia ikusi nuen

arratsean

tantak isuri ziren goitik

eta ostadarra atera zen

zerua itxi aurretik

trago pare bat edan nituen

eta

gauerdian

kazkabarra jausi zen

hodeien artetik

nire bakardadearen isila lehertuz

zuganaino heldu zen oihartzuna

goizean

1989, Ruthi eta Dirki

maitasuna

eskatu gabe

ematea

jabe egin gabe

hartzea

arrazoirik gabe

partekatzea

indartsu izatea

askatasunerako

1980, Bärbeli eta Thomasi

nostalgia

beira izoztuek

oroitzapen maiteek

habia egin didate betzuloetan

zure aurpegi urruna islatzen didate

bihotzean itzal baten gisa

1980, Chati eta Peggyri

konfiantza

nare

ispilu batek nola

den hori erakustea

ikusgai izango denak

ikusgai izan aurretik

birrintzeko beldurrik gabe

1984, Ingridi eta Fridori

geroko garaia

Oraindik bizi den batek jada hilda dagoen bati

Martin Luther King-en omenezko poema

egun batean bestelakoa izango dela

hobea

hori amestu zenuen, neba

gauerdia bezain beltz gorrimin eta berde

laster zutik egongo ez diren

zuhaitzak bezain

—egiazko koloreak

ausaz haurrek bakarrik margotzen dituzte

amaren sabelean

ausaz—

nik ere badaukat amets bat, neba

egun batean jendea

ez dela oihuka munduratuko

baizik eta barrezka

ostadar koloretan

barrezka

ukabil jasoaren

atzean

daramat nire ametsa

heriotzaren aurka eta geroko garaiaren alde

ez baitu

hizketak apenas laguntzen, neba

adierazpen askatasuna esaten diote

baita manifestazio eta protesta martxa ere

demokraziarentzat

behar dituzte

eta aurrera eta aurrera jarraitzen dute eta

          aurrera jarraitzen

zure ametsa kontserbatu dute

kontserbatu eta saldu, neba

postalak eta posterrak

hiru lerro historia liburu batean

“I Have a Dream”

eleberri amaitu bat

iraganeko

bihurtu dute

malkoen gatza bezain zuri

eta bizi naizen lekuan

“gainditutzat” joko lukete, neba

ukabil jasoaren

atzean

daramat nire ametsa

piperbeltz koloretan

eta hutsetik hasi naiz

azkenean hasi naiz

ahizpa

eta laguna eskutik ditudala

nebekin batera eta

beharrezkoa bada

bakarrik ere bai,

bestelakoa izan dadin

azkenean!

amets bat daukat

non jendea ez den gehiago oihuka

munduratzen

eta begitazio bat

non begi baketsuekin natzan

eta buruan zulo batekin

AMEN – A LUTA CONTINUA

1987, Lintoni eta Johni

begitazioa

noizbait

nonbait

egunen batean

kantu bat batera

abestua

dantzari

          nonbait

          noizbait

          egunen batean

          poema bat sentitua

          berriro emana

          durundika

          noizbait

          nonbait

          egunen batean

          eskuak eskuari bostekoa

          ezpainek ahoei musua

          elkar estutuz

          begiak begiei beha

                              adi

                                        ulertuz ulertuak

1992, Gloriari

soul sister

jada joana den

norbait

betiko

agurtzea

oroitzapen uneek eta oroimen hutsuneek

bizirik higikor

diraute

guretzat utziak

neure-neure dudan egia

pentsatu eta diot:

AUDRE LORDEk

bizi izan zuen

bizitza osasuntsu bat

lesbiana, beltz, erresistentziaz betea

gizarte eri batean

hilzoriko planeta batean

58 urte beteta hil zen

heriotza arrunt bat

diagnostikoz: minbizia

haren eraginak bizirik dirau

haren obretan

haren hitzen

eskarmentua daramagu

gure ikusmoldeetan

oroitzapenak

1984an emakume alemaniar beltzek

afro-aleman kontzeptua

sortu zuten AUDRE LORDErekin batera

gureak ez ziren

izendapen ugari baikenuen

gure buruari deitzeko moduko izenik

ez baikenuen ezagutzen

hor da arrazakeria

isilka eta jendaurrean irensten gaituen

eritasun baten aurpegi zurbila

gaur

deitoratzen dugu poeta beltz handi baten

ahizpa lagun eta burkide baten heriotza

haren eraginak bizirik dirau

haren obretan

haren hitzen

eskarmentua daramagu

gure ikusmoldeetan

1992, Bethi eta Jonathani

mugagabeko eta lotsagabe

poema bat sasi-batasun alemanaren aurka

halere

afrikarra

izango naiz

nahiz eta zuek

alemaniar

nahi nauzuen

eta halere

alemaniar izango naiz

nahiz eta zuentzat

nire belztasuna

neurrikoa ez izan

beste urrats bat gehiago

egingo dut

azken-azken ertzeraino

non nire ahizpak dauden

non nire nebak dauden zutik

non

gure

ASKATASUNA

hasten den

beste urrats bat gehiago

egingo dut eta

beste urrats bat

gehiago

eta atzera itzuli

nahi

dudanean

nahi

badut

mugagabeko eta lotsagabe

eutsi

1990, Jacquelineri eta Katharinari

ohiz kanpo

poema ilun bat

margotzen diot

zure aurpegi

zuriari

marko batekin

handik kanpo zaitezen

                                erori

nola ni

lurzoru berrira

hitzez hitz

margotzen

dizut

BELTZ

begi-belarrietan

poema ilun bat

ez izan beldurrik

aurpegi zurbil

ni naiz hori

1986, Björni eta Markusi

alemania udazkenean

ez da egia

egia ez denik

halaxe izan zen

lehenik lehenengoz gero berriro

halaxe da

kristal hautsien gaua:

1938ko azaroan

zapart egin zuten lehenengoz

leihoetako beirek

gero

behin eta berriro

giza hezurrek

judutar eta beltzenek eta

eri eta ahulenek

ijito, erromani eta

poloniarrenek lesbiana eta

gayenek hauenek eta horienek

eta haienek eta besteenek

eta eta

lehenik bakan batzuk gero asko

gero eta gehiago:

eskua jaso eta bat eginez

txaloak joz

edo gordean aho zabalik begira

hura bezala

eta hura

eta hori eta hori

eta hori eta hura

lehenik noiz edo noiz

gero behin eta berriro

jada berriro?

kasu bakan bat:

1990eko azaroan

angolako antonio amadeo

neonaziek zuten

eberswalden

erail

handik gutxira emakume zuri

alemaniar bat haren umeaz

zen erditu

emakumearen etxea

handik laster

zuten triskatu

aizu eta

polizia

hain zen berant iritsi

berantegi izan baitzen

eta egunkariek hainbeste zituzten hitzak

neurtu

isiltasuna baitzuten berdindu

eta telebistan irudirik ez

erailketaz

gertakariaz azalpenik ez:

alemania bateratu berrian

bere buruari hain gogotsu

gogotsuegi

birbateratu deritzon horretan

bertan erre zituzten

han eta hemen

lehenik etxeak

gero pertsonak

lehenik ekialdean gero mendebaldean

gero

lurralde osoan

lehenik lehenengoz gero berriro

ez da egia

egia ez denik

halaxe izan zen

halakoxea da

alemania udazkenean

ikaratzen nau neguak

1992

bakarrizketa zuri-beltza

ikusten nauzu

zure sakelako kameraren

atzean

ekialdeko afrikako oroitzapenak

eta

horri buruz

irakurri duzun guztia

nire gainera jaurtitzeko prest

“miresgarriak masaiak

haien barrea eta

gose sabela izanagatik

pozik daude haurrak”

azken oporraldia

han

eman zenuen

eta dantzan

ikusi nahi

nindukezu

irudiak berriro

atzemateko

begiratzen zaitut

eta urrunean

iraganean

aurrera eta atzera

nabil

zuri

AHIZPA

deitzeko

arrazoi bila

1989, Gladwelli

iraultzaren beste muturrean

kafea edatea

asaldaturik

erailketez eta eguneroko heriotzez

solasean

itxaropena eta sumina

haziz doaz

“plastikoaren ordez jutea” ekintzetan

nikaraguako eta

tanzaniako kafea eta

hegoafrikako

fruiturik ez

ahal duguna

egiten dugu

uzten diguten

horretan

eta politikariak

iskanbiletan

korapilatzen direlarik

eta armaz hornituta

gizalegera eta ordenara

deitzen duten

bitartean

terroristatzat

erreko dituzte

erreboltari bakanak

eromenaren ertzean

pilatzen da heriotza

begirada katiluan

entseatu du mehatxua

areago okertzen bada

harriak

jaurtitzen

hasiko gara

1986, Niiri

zuri-beltzeko bluesa

oraindik atzera berriz

beti besteak diren eta ziren eta

          izango diren

horiek

banatuak eta uxatuak eta zatikatuak diren

bitartean

oraindik atzera berriz benetako besteek

egia bakartzat

deklaratzen dute beren burua

oraindik atzera berriz benetako besteek

deklaratzen digute

gerra

zuri-beltzeko blues bat da

munduaren heren batek

txikitu arte dantzarazten ditu

beste

bi herenak

haiek zuriz ospatzen dute

guk beltzez dakargu dolua

zuri-beltzeko blues bat da

blues bat da

alemania birbateratuak

1990a ospatzen du berriro

immigrante errefuxiatu judutar

          eta beltzik gabe

talde txikian ospatzen du

zuriz ospatzen du

baina zuri-beltzeko blues bat da

blues bat da

alemania batuak europa batuak

          estatu batuek

1992an ospatuko dute

kolonen 500. urteurrena

kanporatzeek, esklabotzak eta

          herri erailketak 500 urte

ameriketan

eta asian

eta afrikan

munduaren heren bat baturik

gainerako bi herenen aurka

arrazakeriaren, sexismoaren eta antisemitismoaren

erritmora nahi gaituzte bakartu gure historia birrindu

edo ezagutezin izateraino

mitifikatu

zuri-beltzeko blues bat da

blues bat da

baina jakitun gara, jakitun

gizajendearen heren batek zuriz ospatzen du

gizajendearen bi herenek ez du bat egiten

1990

jerusalem

harresi historikoak

diskotekak gerra-oroitarriak

zauriak begirada isiletan

islatuak

aurpegiak

eta ikusgai

leku sakratuak

aparteko

eliza sinagoga meskitak

eta kalezulo estuetan

sinesmen eta zalantza

artean

haragi kirasduna

eta haurrak

tratuan

mila aurpegidun

hiri sakratua

begirada isiletan

islatua

eta

kolore distiratsuz

itsu turistak

itzalean

altzairuzko kaskoak

1978, Hasi eta Viveti

berlin

sigi-saga

burugabeturik

burua zutik

hiriburua

saga

zeru banatuaren azpian

aurpegi zahar

berritu bat

distira atera berria

bestela tolestua

orotariko dendak behea jota

aberaskumeak promenatzen dira

kudammen

orain batik bat

kreuzbergen

hiriburuko giroa

diseinuzko moda

sudur lirain bekain uztaidunak

makillajerik gabe eta apain-apain

tatuatuak

sigi-saga

let’s go west

old mcdonald

orain ekialdean ere

saga

nonahi

sigi-saga

atiko birmoldatuak

atzeko patio fin garbituak

soilik zakur kaka

geratzen da

edonon eta

ukigabe

berlin berlin

sigi-sigi

saga

harresia ezker-eskuin

trabbiak han-hemen

etxe okupatuak

mito dira

saga-saga

sigi-saga

teknoaren aroko

arkitektoak

erritmora trazatzen

sigi-saga

segi

sigi

segi

saga

ekialdea eta mendebaldea

baturik

xake-mate

sigi-saga

ororen buru

hiriburua

saga

1994, Christineri eta Vusiri

gaia: lan eskaera

nire izena

hau eta bestea da

hangoa eta hemengoa naiz eta

hau eta hori dut lanbide

hona hemen

zereko zera bukatu izanaren

ziurtagiria

galderarik izanez gero

edo zerbait faltako balitz

jar zaitez harremanetan

inorekin

faborez

inon ez

mila esker

1993, Dorisi eta Erikari

ahizpa

zergatik zulatzen nauzu

begiratuz

zergatik nahi duzu guztia ulertu

nire irriaren atzeko

minari

heldu

nire begietako

unadura

haztatu

nire begitarteko

izurrak

zenbatu

nire azalpeko

orbainak

begiztatu

zergatik nahi duzu zure esku hotzekin

nire bihotz dardartia inguratu

ahizpak gara

           zu eta biok

ahizpak gara

1991, Dianeri

gau kanta

jada ez nago

garai hobeen zain

zeru urdin iluna gure gainean

izar zilarrez

eskuz esku zurekin

ibai ondotik

zuhaitzak ezker-eskuin

desira adarretan

itxaropena bihotzondoan

          gela txukundu dut

          kandela bat piztu

          poema bat margotu

jada ez naiz musuka ibiltzen

zure gorputzean zehar

zure zilborrean barna

zure ametsen sakonera

nire maitasuna zure ahoan

zure sua nire magalean

izerdi tantak larruazalean

          epel jantzi naiz

          gorriz margotu ditut ezpainak

          mintzatu naiz loreekin

jada ez nago

zure keinu baten adi

atera ditut zure gutunak

so egin diet zure argazkiei

gauerdia heldu arte

elkarrizketan zurekin

irudipenak gure artean

irri egiten digute haurrek

          guztiz zabaldu dut leihoa

          estu lotu ditut zapatak

          hartu dut kapela

jada ez dut amesten

ordu bakartietan

zure aurpegia denboran

zure itzala ez da

irudi hotz bat besterik

          bildu dut oroimena

          itzali dut kandela

          ireki dut atea

jada ez nago

garai hobeen zain

kalera atera naiz

lore lurrina azalean

aterkia eskuan

ibai ondotik

zeru urdin iluna nire gainean

izar zilarrez

zuhaitzak ezker-eskuin

desira adarretan

itxaropena bihotzondoan

          maite zaitut

          jada ez nago zain

1992

argibideak

nire aberria

oraina da

atzokoaren eta biharkoaren

arteko espazioa

hitzen

aurreko eta ondoko

isilunea

bizitzaren

duda-muda

1995-02-25

izan ala ez izan

alemanian hazi naizelarik ikasi dut

afrikarrak

izerberagoak direla, ez daudela

lan egitera hain ohituta

beste garapen maila batean daudela.

          batzuek diotenez, gainera:

          kirasdunak, alferrak, primitiboak dira.

alemanian hazi naizelarik ikasi dut

azpigarapena kanpotik

                    eta urrunetik

dela nabari:

azalaren kolorean, buruzapian, zirkunzisioan,

islamean, analfabetismoan, nomadismoan,

gorpuzkeran, ibileran, mintzairen hotsetan

eta are

behar dela

zerbait egin! salbatu! miretsi!

alemanian hazi naizelarik ikasi dut

nire izena

                “beltza” dela

eta pertsonak

          berdinak baina desberdinak direla

eta puntu jakinetan hipersentibera naizela.

alemanian hazi naizelarik ikasi dut

deitoratzen

beltz izatea, “mestizo” izatea, alemaniar izatea,

alemaniar ez izatea, afrikar izatea,

afrikar ez izatea, guraso alemaniarrak izatea,

guraso afrikarrak izatea,

exotiko izatea, emakume izatea.

1983

exodoa

euria ari du

zerutik malkotan

jendeak

herria uzten du

zorroak aldean

eta haur

eskuhezurtsuek

arnasgabe eusten diete

atzokoaren hondarrei

bizirik

batzuek ez dute

lortzen

egun berean

hiltzen dira edo

hil dira dagoeneko

erdibidean

oraintsu eta

inoiz ezaren

artean

hegaztiak

presati lotzen zaizkio

ihesari

hodei arteko

hegada beltzurdina

inongo lekutan

inon hitzeman gabeko

salbazioa soilik

aldaketa bat

paisaia

dardarti

laster odolgabe

batean

itzal

noizean behin

hamaika gorpu

zati

solteetan

la nda re ak pe rts on ak

eta an im ali ak

zorigaiztoko

ikuskaria

oraindik ikusten duten

begiak buruan

oraindik bizi diren

horientzat

sarrats usaina

deskonposizio lurrina

jasangaitz

usaintzen duten

sudurrak dituzten

horientzat

jada ez dira asko

exodoa

ezerezerako

abiatze bat

etorrerarik gabea

1995-03-03

eguna joan eguna etorri

iragarkiak apaingarri

metroan eta

geltokian

kontrolatzaileak

hor daude,

zain

jendea

presaka atzera-aurrera

“erretzea kaltegarri da”

igo eta jaitsi egiten dira

“berlinen elkarrekin biziz”

eskaileretan

gora eta behera

erosketak egiten dituzte

“atzera, mesedez”

etxera doaz

arratoiak bazkan

burdinbidean

harri artean

patatak ketchup

edo maionesaz

ikasleen ogitartekoak

ere badira

gizon-emakumeak

badoaz

beroki maiztuetan

bankuetan

egiten dute lo

amesten dute esna

zigarro puntak bilduz

zezelka aritzen dira

birao isilka

oinezkoak barrez

han eta hemen

batzuek betzuloak urdin

edo sudurra urraturik dituzte

bat negarrez ari da

beste bat edaten

beste bat erretzen

jai eta lanegun

gau eta egun

denbora

badator

eta badoa

iragarkiak apaingarri

metroan

eta geltokian

kontrolatzaileak

hor daude,

zain

“erretzea kaltegarri da”

patatak arratoien bazka

bat negarrez

jendea presaka atzera-aurrera

badoa denbora

“elkarrekin biziz”

batzuk hiltzen dira hordi

urraturik

edo garbi-garbi

“atzera, mesedez”

jai eta lanegun

iragarkiak apaingarri

1995-03-17

albisteak

z. jaun-andreak

bonboiak jaten ari dira

egongelako besaulkietan

eserita

albiste emaileak

tupe berria dauka

ile apaindegitik oraintsu aterea

“gabon dizuela

jaun-andreok”

gorbata marradun bat

zabuka du bular parean

“aeb-ko presidente ohi carter-ek

amaitu du

haitirako hiru eguneko bisita”

leunduak ditu

zimurrak

eta makillaturik dago

“kolonian

hiru ezezagunek

bidaia agentzia turkiar bat

erre dute

larunbat gauean

erasoan ez da

inor zauritu”

haren ahotsak

iraganaren

kutsua du

errealista

inpartzial objektibo

“lehen datuen arabera

500 lagunetik gora

hil dira…”

z. familiaren

telebista

zoraturik

dabil

eginez

dirdira eta

zarata

itzala eta

argia

z. jauna

telebistaren kontra

jarrita

emaztea

eskua ahoan

nahigabeturik

aho zabalka

“eta orain

eguraldia:

ipar-ekialdetik

sartuko den

depresio batek

hartuko du

alemania

zati handi bat

halere

egunean zehar

ostarteak izango dira

iluntzean euria

han-hemenka

gauean

haize bolada bortitzak”

iragarpena

egin duen gizonak

itxura

kaskarra du

gaurkoan

“asteburuan ordea

hodeitza

saretu eta

udaberriko tenperatura

izango da”

kareizko betaurrekoak ditu

eta burua erdi soildua

“honaino gaurko albisteak”

1995-03-02

haur jolasa

basa

zurrumurru itsasoak

haurrak hondartzan jolasean

amesten duzu

haien jolas

isil eta eztia

itsasoak esnatu zaitu

haurrek ere bai

bat

mugigaitz hondartzan etzanda

beste batek

garrasi sarkor soa

tanke baten

lilura

hondarrezkoa

1986

bi dantza dantza bat

nire aiurria

suaren

kolorekoa da

irri egiten du ilunpean

dirdaitzen da

zure gorputzean

dizdizka

nire ispiluan

axolagabe

apurtzen da

bi erditan

itzaliz piztuz

kantua eta erritmoa

bi dantza

dantza bat

zure aurpegia

dirdaika ari da

jakin-min eta

desira artean

aztoramenak mugitu

dizu altzoa

inguratzen ditu nire aldakak

eta bularrak

nire erritmoa

bizia eta egiazkoa da

airean dardaratzen da

lurrera jaurtitzen nau

eta zaitu

bi dantza

dantza bat

bi dantza

ni gainean gero azpian

bira

zu azpian gero gainean

alboz

hasperen bat

izerditan

larrua dir-dir

biluzi

gauaren sakonean

bi dantza

dantza bat

bi dantza

zure aiurria

suaren

kolorekoa da

irri egiten du ilunpean

dirdaitzen da

nire gorputzean

dizdizka

zure ispiluan

axolagabe

apurtzen da

bi erditan

itzaliz piztuz

kantua eta erritmoa

bi dantza

dantza bat

1995-02-16

aierua

nola joaten zaren

bazatozenean

nola egiten duzun irri

geratzen zarenean

nolakoa zaren

banoanean

nola etortzen zaren

irri egiten dudanean

nola geratzen zaren

banaizenean

nola joaten zaren

banatorrenean

nola egiten duzun irri

geratzen naizenean

nolakoa zaren

nola joaten zaren

nola egiten duzun irri

nolakoa zaren

nola geratzen zaren

banatorrenean

banoanean

azkenean

azkenean berriro

bakea

harmonia

munduen arteko

kontsonantzia

poza zure aurpegian

argia

nire azalean

azkenean

erdi lo dauden

minak

azkenean berriro

hitz ospelak

bizitasuna

mugimenduan

eta geraldian

axolati

irribarre bat

begi keinua

eta berriro

itxaropen izpia

betile artean

azkenean berriro

musu beroak

berriro eta berriro

masail izutietan

azkenean

bizigai berria

alde eta aurka

azkengabe

garai oldartsuak

1995-03-02

udaberria

amaitu da negua

itzali dira argi kateak

badatoz udaberriko aisian

jantzi etniko multikulturalak

ondo datozkie

afrikar erako

ile txirikordak

eta norberak egindako kateak

lepo-aldaketan

wolofera ikastaro bat

eta kuskusa berezko errezetaren arabera

laborantza biodinamikoko artatxikiarekin

behe denboraldian

hiru asteko danbor ikastaroa senegalen

casamanceko

hondartza-etxola

autentikoetan

beste nonbait dantzan ari dira

brasildar edo akaso

japoniar erara

ondoko bizilagun atzerritarrak

nongoak ote dira?

jazza

jazza isiltasuna urratzen

duen garrasi bat da

kaosa da jazza da

iskanbila da sumina

gezurren aurkako arma bat

eta begiramenik gabeko zintzotasuna

da jazza

izukaitz hiltzea

heriotzaren beldurra

jazza bluesaren

ahizpa da

melodiko eta dramatikoa

bizi eta apetatsua

xuxurlari eta orrozalea

da jazza

jazza da irritsa

da goseti eta lizuna

da bizitzea eta maitatzea

da oinazea

jazza da borrokaz

betetako harmonia

xelebrea da jazza

sarkorra zolia

isila

deserosoa

atsegina desatsegina

jazza

da beroa hotza eta epela

ezkontzaren eta

dibortzioaren artekoa

pipermina eta krispeta

da jazza

jazza haur bat da

gizona eta emakumea

jazza bluesaren

ahizpa da soularen

neba da

ella fitzgerald da

miles davis da

john coltrane da

betty smith da

jazza

da tronpeta da saxofoia

ahotsa

zu eta ni

hori da jazza

boterearen kolorea

azalaren koloreak ez

boterearen koloreak

du erabakitzen

arrazakeria indarkeriaren

aurpegi zurbila da

alemanian berriz zabalduz doana

hegoafrikan

betiere

gordin

ageri dena

boterearen kolorez dituzte

hegoafrikako immigranteek

beren buruak afrikar izendatzen

eta biztanle beltzak

etorritako bantutzat hartzen

kolore berberaz dituzte

aeb-ko immigranteek beren buruak

amerikartzat agertzen

eta egiazko amerikarrak

“indiartzat” jotzen

azalaren koloreak ez

boterearen koloreak du

bizitzaren alde ala kontra

erabakitzen

aterpea

hitza duten horiek

babes etxe bat dela diote

ez da

etxe bat ere

soilik horma pare bat

tartean jende ugari

teilatu bat gainean

ez lorerik

leihoetan apaingarri

ez argazkirik horman

ez moketarik

neonezko argia

eguna joan eguna etorri

barrualde hitsak

kanpoko itxura ere

hits

fatimak

bere haurren eskuak

bilatzen ditu gauez

oihuek

ikaratzen dituzte

amets bakoitzean

atzerrian da

bakardadea

urrunean

da sorterria

etxerik ez

alemania aberri batuan

beste “harrera etxe” bat

kiskali da

teilatu eta hormak galdu dira

hilik da jendea

soilik errautsa eta kea

hezur-azalak

kiskalita

hitza duten horiek

ez diote ezer

gainerako gehienak

ere isilik

daude

1993

dolu kanta

kanta hau

bakardadean

abestuko da isil

kanta hau

negarrez aritu da

basamortuko

bidean

urrunetik

hurbil

entzun da

hilak esnatu eta

batu ditu

zeru-lurrak

tximistaz

etsaitu

kanta honek

beroa eta hotza

dakartza

poz-minezko

melodia da

hizkuntza eta

ahots ugari galdu

eta irabazi ditu

iraganaren sutegian

kanta hau

maitasunez ureztatuko da

ilargiaren argitan

haurrek eta zaharrek

kantatuko dute isilean

kanta honek

guztia daki eta ahazten du

mututzen denean —

kanta hau

heriotzaren begitartean

kanpokoa

bihurtu da

barnera

periferiak

galdu du

tragedia

hatsa murmurika

ilun eta sakon

marea gora eta behera

munduaren erritmora

begi kolpeak

atzera-aurrera

keinuak eta mimika

dirauen arrastoan

aienatzen dira

keinuak eta mimika

aienatzen dira

dirauen arrastoan

oroituz

azal azpian

taupaka

hitzak

hilezkor

heriotzaren begitartean da

bizia

Audreri eta Hedwigi

agurra

nolakoak izan behar lukete azken hitzek

ondo izan hurren arte

noizbait nonbait?

nolakoak izan behar lukete azken ekintzek

gutun bat telefono dei bat

kanta isil bat?

nolakoa izan behar luke azken gurariak

barkatu

ez nazazue ahaztu

maite zaituztet?

nolakoa izan behar luke azken gogoetak

eskerrik asko?

eskerrik asko