BERNARDO ATXAGA

Poesia kaiera

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2000 Bernardo Atxaga

© edizio honena: Susa

Lehen edizioa paperean: 2000

Edizio hau: 2018ko abendua

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

Hego Euskal Herria irakin batean bizi zen hirurogeita hamarreko azken urteetan. Berrogei urteko ohitura uzkurrak gainditzeko gogoa ageri zen bazter guztietan askatasun zibilei zegokienez, eta berritu-premia literaturaren esparruan. Esperantzaz —eta baita xalotasunez ere— beteriko garai hartan argitaratu zuen bere kasa Bernardo Atxagak liburu txiki, eder, eszeptiko eta ironiko bat, Etiopia. Kritikak jaramon handirik egin ez bazion ere, eragin berezia ukan behar zuen gerora obra hark, esan bailiteke gure egungo poesian dabilen joeren aniztasuna eta noranahiko asmoa, ahalegin pertsonal hari zor zaizkiola.

      Poesia sozialari bezala poesia existentzialari uko eginez eta sentimentalismoari adina baikortasunari bizkar emanez, jardun poetikoari berari buruzko jarrera berri bat zekarren Etiopiak: poeta ez da inoiz mintzo lehen pertsonan, sentimenduak gorde edo intelektualizatu egiten ditu inozotasuna ekiditearren; inguruarekiko behakoa urruna du, ez ordea insolidarioa, maite ditu baztertuak eta derrotatuak; «dena esana balego bezalako» zuhurtzia hotzak ez darama isiltasunera, baizik eta egunkarietako, liburuetako eta filmeetako erreferentziak ekartzera ingurua collagearen teknikaz deskribatu eta ulertzeko, gure oroimen kolektiboa aberastu eta osatzeko. Liburu hartan, mendeetako gai eta paisaia tradizionalak behingoz utzita gure literaturak konkistatu nahi zuen «hiria» baino, mundua da oparitzen zaiguna. Poetaren gelak mundu osoa hartzen du, ludiko lau bazterrak ditu kokagune, eta geografia ideal horretan mundua baldin bada kokagune osoa, erreferente teknikoa ere mundu guztiko literatura da bere aipu, dialogo eta pertsonaiekin Atxagaren tradizio bihurtzen dena, eta horrenbestez gurea, «Lizardi, Rimbaud etorri duk hitaz galdezka» formula perfektoan adierazten digun bezala. Alabaina, erabilera honek ekar zitzakeen arriskuen jakile, jolas intelektuala edo intertestualitate hutsa bihur zitekeena umorearen bidez gainditzen du Atxagak, eta soberazko kultismoaren arriskua berriz testutik urruntzen gaituen ironiaz.

      Etiopiak abanguardia ekarri zuen, transgresioa, irudiaren nagusia, marginalitatearen edertasuna. Poeta gazteagoen aldarri eta eredu izan zen aldi berean, belaunaldi berriek behar zuten modernotasun literarioa. Etiopia eta haren harea Arestiren harriari kontrajarri izan zaio. Interpretazio zilegizkoa da, baina harria bera harea ale aunitzez sortzen baita, azken finean zentrorik ez dagoela digu adierazten harriaren hondartzeak, zentroak pluralak direla. Eta horixe izan zen modernotasun berriaren ekarririk eraginkorrena.

KOLDO IZAGIRRE

Bernardo Atxaga (Asteasu, 1951) jenero guztiak landu dituen idazlea da. Titulu ugari ditu hala gazte literaturan (Behi euskaldun baten memoriak, Xola eta Basurdeak, Banbulo, Bi letter...) nola helduenean, bereziki Gizona bere bakardadean nobela eta Obabakoak ipuin bilduma, gure imaginarioaren erreferentzia bilakatu dena.

Bibliografia

Aldekoa, Iñaki / Etxeberria, Gillermo. ATXAGA BAIONAN. Hiria, 1999

Aulestia, Gorka. ZIUTATEZ I ETA II. Sancho el Sabio, revista de cultura e investigación. Vitoria-Gasteiz, 1992

Azkorbebeitia, Aitzpea. BERNARDO ATXAGAREN TESTUETARA HURBILTZE BAT: HARRERA-TEORIAREN ESKUTIK. Anuario del Seminario de Filologia Vasca Julio de Urquijo, 1995

Gabilondo, Joseba. ETIOPIAZ. Egan 1993

Olaziregi, Mª Jose. BERNARDO ATXAGAREN HARRERA LITERARIOA: PROPOSAMEN BAT. Anuario del Seminario de Filologia Vasca Julio de Urquijo. Donostia, 1994

Olaziregi, Mª Jose. BERNARDO ATXAGAREN IRAKURLEA. Erein, 1998

Otaegi, Lurdes. BERNARDO ATXAGA: EGILEAREN HITZA. Labayru, 1999

Han,

non mendiak kutxiloz eginak izan diren tokietan

berandu loratzen dira orratzak

eta udazkenetik negurainoko zubitik

         eguzkirantz

abiatu zirenen erretratu txirtxilatuak

         haize more

batek sakabanatzen ditu zakarrez be

tetako haranetan zehar

ahate basatien kanta ez da hara iristen

bai ama guztiz zaitut maite

   urte batzuk beherago

   ziutatearen kalerik zabalenetan

   jendeak espaloiei begira

DIRAU

         nolabaiteko irribarrea dibujatzen zaiela

         ezpain nikotinatuetan

1974

geure etxea utzirik nora joan Kanada Argelia Turkia

zenbat aldiz panazko galtza beltz batzuekin zenbat aldiz

                                                                             zigarro baten

ke urdinarekin jostatuaz

pentsatzen nora ihes egin zenbat gezur pilatu behar ote

                                                                                Kanadako

basoen usaina izateko

zenbat adiskideren adios serio ikusi behar ote dira Pariseko

snack barretan goizeko hiruretan

hemen bezala ginebra botila batekin iraultzaz

mintza ahal izateko

zenbat aldiz urano bezala jiratzen jiratzen eta

jiratzen gure mendien ingurutik

zenbat urte barru borrokatu behar ote da

anaia gazteak kartzelan eguzkitan oilarite berriaren zain

dauden bitartean

bilbaoko aireportuan Istanbuleko abioia irribarrez hartzeko

zenbat aldiz gure borroka konkretuaren

begietatik

etorkizuna ikusi nahiaz

paranoiaren itsasoko uhinak gure bila datozen egun horietan

1974

gaur, ilundu aurretik

sortzen hasi nintzen paraje ospel hartaraino

iritsi naun

eta hiri eskribitzen enplegatzen dinat denpora

zubiko petrilean bizkarra etzanaz;

ez dizkinat etxeko ateak ireki, ez dinat

humetate eta uztearen garaipena ikusi nahi,

nahiago dinat

osorik dirauten leihoetako kristalei eta

        haizeak sortalderantz

jarri dituen pertsiana eraberrituei begiratu

                                                   haizeak ere

goialdeko udare-sagarra errotik atera din,

eta armiarma sosegatu bat zirudin,

        udaberri hastapenetako lore xingleak zainduz

adar pitzatuen artean;

eta udaberri hastapenetakoa dun baitaere

atzeko basoaren babesean hain klaru kantatzen

duen xori ezezaguna

        eta nire azpitik

urek daramaten zalaparta,

ni, maite, ez nagon lehen bezain urduri

eta baderitzaidan munduaren logikatik at

nagoela hemen,

basakatuen moduan, ez nabilela alanbrean

        oreka ezin gordez;

        eta baderitzaidan nire aurrean galtzen diren

        kamino meharrak

ez doazela inora, esnez

eta marrubiz bustitako zelairantz ezpada;

   lan piska bat ere egin dinat

   makila batez erretena egin zionat lokatzez

   itsutua dagoen xirripari,

   laster, bost minutu barru

   ohizko lekuetarantz abiatuko naun, ixilik

   hautsiko dinat

   kolore moreargi honen kontzertua.

                                                       Theo

1976

   ama,

   begira egiezu zubi latz

   horien barandetako biztanle

   ilunei

   lore grisak bezala ernetzen

       hiriko kandela

       multikoloredunen

                                pean; ez

   dira eguzkiak guritu eta

   erortzera doazen

       anpolaiak, ez dira

   kaineri tanta azken batzuk baizik,

   eta auzune periferikoetako

   ohe ertzak soilik

dauzkate zain gauaren erreinuan; errepara ezazu

beren begiradetako ibai luzeetan: ixilik doaz

                                                           presarantz.

                                                      Theo

1976

Musika: Ruper Ordorika

       ( I...),

memoriarik gabeko urtxori ezdeusa, ez huke

       kezkatu behar;

egunaren erretenetatik ihes doan argi gorrizta

       ez duk galduko,

eta ez duk betikoa ere izanen arratsaren odolustutze

       nagi hau, ez, (MAINAIA)

portzelanazko ontzi beltzean ixuriko duk

eta limoien gisa horituz

bihar itzuliko duk berriro

   (hodei bakanak

   garisail distiratsuetan bihurtzen

   ikusiko dizkiagu)

eta ordurako

ezkutatuak izanen dituk Van Gogh,

edo hi

   hi herorri,

mintzen hinduten bele saldo gosetiak

                                                      Theo

1976

Esparta Liliput, higan bainatzen ditun

kokodriloak, eta ez haunat

inoiz negarrez ikusi;

lehorra zara

harearen gisa

eta urrundik ari gatzaizkizu irribarrez;

maitea, maitea,

zergatik gorrotatzen gaitun?

antibihotz antiarnas, karretera

luzea, ez al duzu aski

gure oinetako lehertuekin, hire

ateko burdinetan gelditu diren haragi hondakinekin?

arreba, arreba,

sabela urratzen zaidanean

izerdia eta odola emanen din

mila, mila urte barru

                                                      Theo

1976

Musika: Ruper Ordorika

   hi hintzena,

bi arraia zaharren gurutzaketa,

   galdu da, galdu haiz

   hautsi da ANPHORA;

eta mila ispilutan multiplikatua

       ez haiz

azken irudi ezabatua baino;

ilunaz zipriztinduz bekokia,

       eta hausterrez,

laberintuaren harri txintxarretan

       zauritzen hire oin birjinak.

1978

Musika: Ruper Ordorika

Herdoilaren tristeziarekin batera,

ziutate honen soinekoa udazkenetan lanbroa da;

eta bere sabaia laino baso bat,

non bizi den ilargiaren badaezpadako agonia.

Eta kalatxorien habi eskaleen sakelak,

eta sukalde proletarioaren argi urdinskak

murraila erraldoiaren begi gauero.

Zubi zaharrenetatik

ibaiari so berripaper saltzailea

hitz ezezagunen hiztegi bati bezala;

bus txofer batzu bozeolari hilaz mintzatzen,

apatridak bailiran trenak

memoria karrilen fatalitatean galduz;

denboraren oihal xinglea arratsezkoa soilik;

arrabita baldarren nostalgia kantoietan,

eta harantzago mozkorrak,

kalegarbitzailearen beilegi bizia,

beste zubi bat, prostitutak.

1978

Musika: Ruper Ordorika

(Katyren heriotzea Ainhoaren ahotik)

Nahi duzu esatea, bai, benetan nahi duzu esatea Katy zein zen, bai? , bada zuk ezagutzen duzu etxe haundi bat eta ate berdea, eta zapateria bat eta emakume lodi lodia, beti soineko beltzarekin eta horrela, eta ez al dakizu nola dagoen bide bat dena harriz betea eta nola beste bide ttikiago bat ere ba dagoen, eta gero ibaia eta arrainak eta txalupa asko, bai? ba al dakizu hori, bada hori baldin badakizu ikusiko zenuen Katy, oso kontent jartzen zen inor ikustean, edozein, bai, edozein ikusita jartzen zen kontent, oso tuntuna zen, eta segituan astintzen zuen isatsa ras ras, isatsa astintzen zuen ras ras, eta halako batean, gero ezta?, izugarri hazi zitzaion tripa eta gero ospitalera eraman zuten eta izebak esan zuen hori alferrik da, eta horregatik hil zen Katy , eta zuk igual, igual ikusi zenuen funerala, baina nik ez nuen ikusi, maistrak ez zela joan behar esan zuen, maistrak esaten du zakurrak ez direla klaseko ume ttiki hura bezala, ez al dakizu nola plaian itto zen, Bilboko edo Fran tziako edo ez dakit nongo plaian, baina itto egin zen mutiko hura, eta tripa puztu zitzaion Katyri bezala, eta horregatik hil zen Katy.

1978

Han,

non mendiak kutxiloz eginak izan diren tokietan

berandu loratzen dira orratzak

eta udazkenetik negurainoko zubitik

         eguzkirantz

abiatu zirenen erretratu txirtxilatuak

         haize more

batek sakabanatzen ditu zakarrez be

tetako haranetan zehar

ahate basatien kanta ez da hara iristen

bai ama guztiz zaitut maite

   urte batzuk beherago

   ziutatearen kalerik zabalenetan

   jendeak espaloiei begira

DIRAU

         nolabaiteko irribarrea dibujatzen zaiela

         ezpain nikotinatuetan

1974

Arratsero urreztatzen zen ibaiaren ertzetatik ibiltzen

                                                                       nindunan orduan,

ni jaio aurretik hila hintzela pentsatuz,

edo nire heriotzako uda berberean sortuko hinduela lurrak

laranja urez elikaturiko sagarrondoaren mihura bezala.

Espaloi orotan bilatzen ninan hire soineko gorri eta urdina.

Gero, zakarrontzietako hondakinen balioaz eztabaidatu

                                                                                 gintunan,

eta bidaia luzeen probetxuari buruz.

Eta udazken hartan, izen ugariko emakumea bihurtu hintzen,

Casiopea eta Pollux edo Isis and Pandora eta Bereniceren ilea,

elemental Mister Watson;

Astelehen edo astearte batean, gogoa higan nuela,

nire sexuan aurkitzen dun, qué barbaridad, Bagdad,

idatzi ninan gauez,

nire zerebroan hazten ditun Kanadako basoak;

Baina hi heu basorik arbatsuena.

Orain, hire maitale traketsa naun, maitatzen haunat, etcetera,

negu bezperetan etcetera etcetera.

1978

Izen eta data ezezagunez tatuatutako goardi

salako ateak hertsirik dirau orain ere:

lanturu murru minimoa eta inutila. Catalina de Medicisen

palazioko goardiak aspaldi galdu ziren eta berak

grabatutako izenak misterio bat dira gaur egun.

Eta Madrideko Hoyosen eta bost mende gero jestu

berbera egin zuten soldaduak ere galdu dira,

urrundu dira, hustu dira bere kexak.

Denbora gara, kontinuitate bat apika, eta

kristalaren bestaldetik ixurtzen harea nekaezina

da gure epaile bakarra, gure dimentsioen

neurtzaile exaktoena, emaro baina eternalki

eta betirako linburtzen ari den denbora,

eta erloju guztiak ahanztura eta ihesa.

1978

Lauaxeta gogoan eta begien omenez

        bi haur hil - ditugu - gaur

                ( hil hil hurra! )

eta itsasoak eta panterak persekutatzen

bete ditugu geure azken mendeak

    ( urte oro zenbait arrats )

Lauaxeta gogoan eta begien omenez

fortunaren karroza beltza erre ondoren

    ( Urtsura abiatu gara )

Urtsuan titiak

ebaki dizkiogu Lantainako alabari

    ( bi heriotz-fruitu bailiran )

eta Lauaxeta gogoan bi zuhaitz gazte

landatu ditugu haren ninietan.

1978

Lizardi, Rimbaud etorri duk hitaz galdezka,

eta gu ere hire zain geundela

esan zioagu,

ez hintzela aspaldi azaldu

etxetik;

eta belatzean eseri gaituk denok

erlojuak janez,

baina mezularia bidali diagu

Alosko dorrera,

eskilara luzeetan

beleak uxatzen

ote hintzen ikus zezan.

Gero kanpaiak entzun dizkiagu

zakurrak zaunka;

Orduan sortu haiz bidetik,

balantzaka,

eta aurrez aurre hindugunean

zerraldo erori haiz gure oinetan;

gorpu gogor hintzen

udazkenaren tronoan;

hertsi dizkiagu begiak,

adiosik ez,

eta goizaldean,

muxika hezur batean sarturik,

Oh petit poète,

pirotekniarik gabe lurperatu haugu

baratzean.

1978

Musika: Mikel Laboa

Ez naun emaro iragan amarguraren auzunetan barrena,

Baina orain Arreba sugearen zuhurtziaz linburtzen naun

Hireganako bidean: hazila hala nola hire soinekoa zirtzilatzen.

Urmael urruna edo ixiltasunaren palazioa ez ditun izan

Taxi anonimoan erne deuseztatu diren amets bakanak baino.

Eta zuregana noa Ama edo zure zain nauzu hemen, estazio honetan

apatrida hori bezain hautsia eta hutsala edo edur lehena.

Ez daramat ezer Fata Morgana ikusi nuena baizik,

Ur urdinak lur zartatua estaltzen zuen nostalgiaz

Eklipsearen lehen orenetan eta zu argia edanez ibaian etzanik;

Eta ikusi nuen txilarra ere bere kalize nimiñoetan Fata Morgana,

Euria jasotzen eta planeta oro geldi eta kantatzen Arreba;

Baina itsu ez nizkinan ikasi persekutatzaileen izenak,

Eta zurea Ama ispilu arteko pasiluetan ahantzi zitzaidan.

Eta errepara egiozu ene ohantzea estaltzen duen hautsari,

Non pantera baten arrastoa dibujatzen den gauero.

Eta nola aipatuko Ekiaren ziutatea edo Ikaria bera,

Zaldi bulartsuenaren taupadak ur tanta baino ez

Ene bihotzerako aduana pasatzerakoan ilunpean.

Arreba, errautsa sinestaidan desioa dun nigan;Suaren derrota oroz elikatzen naun.

Besteak formolean eta ni gorrotoaren baitan,

Eta nirekin mitxeleta guztiak mitxeletak, mitxeletak.

1978

Harea lurrik anonimoena,

Hareaz eginak desparadisuaren zutabeak.

Eta Lurra planetaren airea ere

Hareazkoa,

Hareazkoak sateliteak,

Urano,

Venus ere

Harearena;

Harea egotziz bihotzek

Harea erakarriz. Harea.

Baina ez harea bakarrik.

Harearekin batera malko esentziala

Eta odol bete ontzi bat.

Eta harearen artean zuek ere, gutun

Horituak, erloju

Hautsiak,

Hiztegi liliputiarra,

Espartako ezkutu herdoildua,

Bazatozte zuek ere.

Baina arratsero galduz doa guztia

Zu edo argia bezala;

Gauero ez da harea baino geratzenIlargi krudelaren azpian. Harea.

Harea lurrik anonimoena,

Hareaz eginak desparadisuaren zutabeak.

1978

Musika: Iñaki Eizmendi (1979)

           Gabriel Erkoreka (1998)

Itsasoa baita basamortuaren beste izena,

Bigarren maskara,

Harearen erresumarik zabalena;

Eta hor daude murrailak,

Hor egiten du ur antzuak nigar bi bider egunero,

Panpinkiro kexatuz,

Kristalezko lehertuz malko urduritan lehertuz,

Alferrik.

   ( gaztelua handiegia da, sakonegiak ziegak,

   printzeak ezin du ihes egin )

Bien bitartean,

diamanteen inbiritan dautzan koraletaraino

erakarriak suertatzen dira

erretenetara erretiratu ziren hitzak,

irri izandako harri txintxar gorri ilunak, marrubiak;

   eta herrestan doaz, halaber,

   ziutate ideialaren planoak,

   zintak, teori iraultzaileak,

   izerdiak, horrenbeste min moeta.

Eta gu zain gaude urmaeletan, ama,

Ibai horiek suntsiduraren errepideak bailiran.Eta gu ere katedral zapuztu horietarantz;

Gure ahaleginak s o s batean eros ditzake

Edozein karamelu saltzailek.

1978

Eguneroko bizitza ikatza bezalako labezomorroak ixurtzen hasi zenean etengabe,

Otis Redding badiako portuan eseri zen aireplano jausiei kantatzeko blues band;

Eta panpina amerikanoak lehertzen zitzaizkien Vietnamgo umeei eskuan boom bang

Gure amak sabela erre zuen napalmez gautako dirrinaren amenazua ezin burutuz

Sagarraren loreek su hartu zuten eta Miranderi odola hasi zitzaion sudurretatik

Baldosa zuriko komuna publikotan pornografia irakurtzen ari zenean love darling

Eta alkimistek txosten bat eman zuten argitara plusvaliaren alde azalduz erabat,

Errestaurantetik bi homosexual bota zituzten arrazoi komerzialak zirela medio

Eguzkiaren jaki bihurtuko ziren malkoak galdu zituen leopardoak desertu zibilean

Abebe Bikilak ahaztu egin zuen Marathoneko kondaira Non dago ETIOPIA galdetuz

Eta talde politikoek grebara deitu zuten abuztuko bakantzak ez alferrikaltzeko

Lope Agirrekoak bere amodio ezinezkoa deklaratu zion Urtsuko alabari Eldorado.

Ixiltasun tona pare bat etorri zen kostako trenean bagoietan izerditan blai,

Ajetibo kalifikatiboen armadarekin borroka egiteko abenidetan gogor horror

Eta detektibe sentimentalen nigarrak lehortea bota zuen birjinen bihotzetara

Dantzinetan Volkswagen horia zuten business manek dantza eskatu zietenean please

Farmaziako jabeak alaba gazteena ezkondu zuen diabetiko baten semearekin azkenez

Orainak identitate krisi batean bere burua bota zuen ospitale zentralean anfeta

Miña eta zazpigarren pisuko alarguntsa erotu egin zen pelutxea puskatu zitzaion

gau erorian Mimi mon petit joan zatzaizkit lurretik baina ez gogotik eras bueno

Bakardadearen milaka kopia inprimatu ziren neguaren atarian geundelako hegabera-Pum

Osaba batek postala izkribatu zidan Stop ene urtebetetzea zela eta Stop Zori-

onak bide batez nire aseguru-etxea kontseilatu nahi dizut Stop Inoiz ez da jakiten Noiz Stop;

Ene maitaleak telefonoa jo zidan kobre zaporeko maitasunaz gauaren erdian,

Eguneroko bizitza ikatza bezalako labezomorroak ixurtzen hasi zenean etengabe

Gero ernari gelditu zen ibaia zerutik atergabe burrunban eroritako espermaz

Alkandora arrosak loredunak zuriak gorribeltzak multikoloreak herrestan eramanez,

Eta aste berean Ni puta bat naiz oihuztatu zuen ezkontza despedidan Champagne

Olivetti batean bere lehen gutun erromantikoa osatu zuen sekretaria lotsati hark

Eta anaiak botila batean eskuizkribua bidali zidan Bartzelonatik Iraultzak

Ezin zituela ehun metro artezak hamar segundotan egin si la bolsa sona;

Eskaleek baezpare trapuzko etxeak jaso zituzten zubipean mitxeletak babesteko,

Katagorriek supermerkatuari eraso zioten Altxa besoak non da intxaur kaxafuertea

Negua heldu zen azkenez eta antzarek V bat egin zuten zeruan,

Dispensarioetan antitristezia pildorak banatu zituzten ugari

Ejitoko zazpi izurriteen edizio ugaldu eta korrejitua usmatuz;

Ume inuzent batez erditu zen borrero profesionalaren esposa ttikia,

Zoriona gramoka saltzeari ekin zioten trono aingeru eta kerubinak;

Bertute kardinalek igotze desnaturala eman zuten Erromako burtsan

Milaka liburu erregalatu zituzten bankuek Ora eta bereziki Labora lemapean;

Baina alferrikan zen guztia berandu dabiltza eta ez dute ezer lortuko honez gero,

Palazioak lurrera doazenean pitzatu egiten dira kartzeletako hormak,

Eta gu libro gabiltza kaleetan tiranteko galtza laranjaz jantzirik, libro,

Libro hiltzaile ttikien gisa libro, ma-o-meno ezta?, gutxigora behera libro,

Esaten den bezala osasuna bada bedaio, arraio, eta beste, aupa gaztiak etab.

1978

Hutsalak my love zure zetazko galtzerdi distiratsuak,

Hutsala fita doratuko zigarro horren fantasia;

Oroimena edo zu ke beldurtia,

Eta hauskorrak halaber maitasuna eta armiarmaren etxea,

Kartoizko teilatu azpitan babestutako ametsak.

Berokietan soilik iraun dezaketen Inoiz Beti edo Bihotza

Bezalako hitzek, edo expresaren abistua gauean galduz;

Eta zure begirada, my love, sagar jelatua,

espaloi horietatik zakur deslaien haginetan.

Baina etzazula antsiarik egin.

Abriguaren botoia bezain nimiñoa naiz esanez,

Gezur ttipiak asma ditzakegun bitartean:

Gizonkillo bat ( esate baterako )

mozkor taberna berde batean

Zuretzat bakarrik pianoa my love jotzen,

Hatzamarretatik ahate basatiak sortzen zaizkiola,

Zure izena ebakitzen duen bakoitzean;

Zuhaitzak, esate baterako, zoratu egin dira bart,

Hodeiak beldurtzeraino haziz;

Esate baterako eguzkia

Gizon biluzia bezala gure etxean sartzen

Tximeleta kargamentuarekin;

Eta bota dezakegu baita ere txanpon bat makinan,

Only you entzunez txorakeria batzuk esateko;

Edo bestela my love, nahi izanez gero,

Hertsi itzazu begiak,

Eta pentsa Bonny and Clyde garela eta zu soineko gorriz;

Irlaren batetara joanen ginateke, bestalde,

Inon irlarik balego;

Edo herri honetako proiektuetan murgilduko

Utopia ausartenak ere hain zikoitzak ez balira hemen;

Azken finean zer esan daiteke bizitzaz,

Segurugilearen blagak beste balio duela,

Eta modako pintorearen maitalea bezain estupidoa dela,

Igande arratsalde hilezin bat.

Iragana aipatzen duzu: hastapenetako uraren burbuila

Soinua espia bat bezala ezkutatuz Altzairuzko

Teloiaren atzean.

Berresan ahal ditugu zenbait hitz etorkizunaz ere, anti

Ajuak adibidez, ajetibo kalifikatiboak,

Komuneko paper agortezina,

Kolorezko gantzontziloak,

Medikuak minbizia gaurkotzen;

Eta poeta panparroiak,

Eta banku zuzendarien seme-alaben errebolta.

Ez, my love,

Tximinoek ez dute planeta konkistatuko zoritxarrez,

King Kong ez da iritsiko ziutate honetara;

Eta izar zaharrenaren indar profetikoa profeituz,

Koskortuko dira oraindik itxaropena,

Eta balkoiko geranioa.

  ( esan zuen Humphrey Bogartek sonbreilua okertuz )

1978

esploradore nekatu batek zer ikus lezake

tristeziaren metro kuadratu baten mugetan,

limoiondoz inguraturiko kaminoak ezpadira;

zer ikus lezake ardo usaineko muinoak eta

eskifaia eroek gidatu untzi gorriak salbu

Ikus lezazke apika kristalezko irla batzuk,

urre edo zilarrezko ziutate bat goizaldean;

suge erraldoiak, tigreak eta, ikus lezazke

bale urdinak ozeano epel batean murgiltzen;

ikus lezazke bi emakume soineko laranjatsuz

eguzkiak sututako horma baten ondoan eserita;

Ikus lezazke egun berreskura-ezin guzti horiek

txori imajinarioen saldoak lez pa(u)satzen

1978

Musika: Ruper Ordorika

Jarri zara bidean, Bazatoz Etxahun,

Gure artean daude jadanik zure iragarleak: 32.50

Mitxeleta espiralak eginez, espaloietan eroriz,

Perfumatuz kamamilaz gausoda gauneon gausodiozkoak

Zubiak eta zuhaitz elektrokutatuak beren hautsaz estaliz.

Lore gaseatuak ere estaliz heldu dira

Zure iragarleak guregana;

   ( Persian jazz multikolorea )

Eta zu ere abiatu zara, Bazatoz Etxahun, ortotsik,

Mantekila eta mermelada eskuan duzula;

Eta gariz jantzia ikusiko zaitugu,

Gariz jantzia eta uda zabaltzen:

Uda arrabitarik gabeko itsuentzat, eta Jondone sagarrak;

Uda hiru mendez lo komunetan egin dugunontzat, gereziak,

Eta argia goizero.

Apiril edo Maiatzero, bentzutuentzat, gorostia, ihiak;

Ekia eta dinamita.

Ez dadila bitrioloz galdu egunaren begia.

Sofrimenduak Zorrozturiko labainak ere ekar, Etxahun, guretzat.

Eta guretzat izan daitezela aizkorak ere,

Ezinaren arrebontzat;

Ezaren alaba garenoi etor hatzaigu, Etxahun;

Teilatu ustel horietan aurkituko gaituzu,

Disparatzen apika;

Geure oinazea papurtu,

Eta usoei eskaintzen.

Eta sar hadi orainaren laberintuetatik barrena,

Utzi iraganaren abenidak;

Ez haugu behar gorpuak zitroin urez igurtzitzeko,

Baizik eta desertuko ihizik akülatzearren

Ziutaterantz.

1978

kamamila edanez ere egin nezake esaera oker bat halanola

        setiatua in the beautiful morning of Bilbao

        gauaren setio apika krudelagotik ihes,

edota lehen argiau ere ez da murraila transparentea baino.

Esan nezake lokutore batek off burua behera bota du gaur,

mikrofonoak kobra bat bailitzan egiten ziolako txistu sleep.

Eta argudia nezake: neu naiz diasporaren off ontzi nekatua,

ene oroimenean bizi da sakabanatze guztien kopia bat, yeah.

   Orain dela anitz denbora (ordudanik, esan nezake,

   bost ibai bete joan dira clepsydran barrena),

   Micenasko palazioan jauspenarekin batera,

   sasoi ilun bat hasi zen Greziaren bizitzan;

   bere zeramikak bezain hauskorrak off

   kartografoen mapetako lurralde hipotetikoetan galdu ziren

   milaka nekazari, eta itsaso birjinetan gaixotu sleep.

  Orain enegan datza haien oinaze eta abitaminosi guztia,

  oh, yeah, sleep, neu naiz diasporaren off ontzi nekatua.

Eta esan nezeke zizare panpox bat sagarrean gorde da,

edota zenbat eraztun zilarrezko ene bihotzaren baitan,

edota neguko haizea aditzera ematen da zoroki, oh yeah

hormetako orri publizitarioen zarpailak off astinduz

1978

Francis Picabiak munduko boxeo txapelketa

Bartzelonan jokatu zuenerako

Gauza guztiak esanak zeuden jadanik agian

Adibidez: Bidaia luzeetan bihotza zartatzen zaie

Kargako tren ilunei, edo

Makinista guztiek nigar egiten dute Akratik pasatzean;

Badakigu bederen, très normal, très normal,

ez dela posible lehen pertsonan mintzatzea;

Eta egunero irakurtzen dugu etxebarneko pozaren

Hainbat oinarriren izena: Zorionak

Yogurth fantastikoekin aurreratuko dugun diruagatik,

Zorionak zimurrik gabeko arropa horregatik,

Zorionak gure esku dauzkagun mila eltzeko misterios

horiengatik, zorionak, zorion beroenak;

Zorionak for me, zorionak for you, zorionak denontzat.

Eta esan zuen Ezra zaharrak aspaldi, klitxeak beti klitxe,

Edo txikleak zapore guztietan, orange, citron,

Dragon hau baino hoberik ez zagon.

Edo hark esan zuen bezala, bera da politena, asko maite dut,

O-nou, O-nou erantzun zigun Malonek,

zerbait egin behar zela eta muturra sartuz

Baionako barraraino.

Eta nik ere berresan ditzaket zenbait hitz:

Etxetik irteterakoan bide berri edo sekretuen bila

ipurdia galtzen zuen gizonaren kasua,

oso gai ona filmeren baterako;

Edo hutsala fita doratuko zigarroaren fantasia

Nueva Yorken, eta toki guztietan Nueva York, O-nou,

O-nou, zer moduz, comantalevu, eta abar, eta abar.

1978

37 galdera mugaz bestalde dudan kontakto bakarrari

Esaidan, zoriontsuak al zarete mugaz bestaldeko biztanleak?  Kausitzen al duzue maitasunik sikira zuen maitatuen arteko ehunetik hogeita bost edo hogeiaren baitan, ala hemen bezala mutu al diraute telefonoek, bihotz mortuak bailiran gauez gau, bihotz mortuak bailiran etxeko labirintuaren azkeneko salan?

Zuen erresumako lurraldeen artean ba al dago Greenland edota Groenlandia deitutako parajerik? Ospelak al dira hango haranak?  Ba al daude Shell konpainiako gasolindegiak, eta ez al dira biltzen tximeletak kolore horiko karrankaletan? Neguan ere ez?  Ez al du esistitu han Cenizas bezala firmatzen zuen espia batek?

Esaidan, zoriontsuak al zarete mugaz bestaldeko biztanleak?

Ez al duzue karramarroekin ametsik egiten? Eta ume itsuekin?

Tom Simpson ziklistarekin akordatzen al zarete inoiz? Nola

asfisiatu zen Aubisque mendian gora, nola bere elastikoak

axedrez taula apurtu bat zirudien karreteraren harri txintxarretan?

Mugaz bestaldean, hostoek ematen al diete babesa fruituei?

Ba al dago marrubirik? Arrain abisalek ba al dute aurresentipenik

eguzkiaz, ba al dakite argia eta iluna hitzak bereizten?

Trena hartu eta egunaren transparentzian ezkutatu zen jendeak,

azken unea arte gorde al zuen geldi zitekeeneko ilusioa?

Hala esan zaidan, haize boladetan datzala txorien halabeharra,

ba direla portua sekulan aurkitzen ez duten untziak itsasoan;

Zuek patua aipatzen duzuenean, zertaz ari zarete zehazki?

Lan seguru baten abantailaz? Edo laranjarekin jaten denaz, sinpleki?

Otoi egiterakoan, gogoan izaten al dituzue desertuko karabanak?

Asko al dira, asko al zarete mugaz bestaldeko erresuma hartan?

Egunero kaletik ikusten dudan jende hau, han bizi al da?

1983

Musika: Ruper Ordorika

Fas fatum ene lagunek fadoa

zein tristea den diote,

moito obrigado

entzuten da bazter batetik;

53 urteko gizonak lanezean

badu gidatzeko dokumenta

edozein lan hartuko luke

premia larrian;

beharbada

dagoenerako bota du burua, dio,

(maite haunat),

bota ditu kutxarea, ezpata,

faloa esan nahiko duzu;

(nik ere maite haut)

utzi du betiko leihoa

eta bildu zaio odola urarekin.

Arrazoia daukan,

menturazaleen sasoia amaitu den;

Lurrak orain ere

infinituak ditun haur-oin ttikientzat,

eta atzo bezala esnezko ibaiak

obsesiboki bejetalen azpietatik;

baina non dira heroiak,

imajina ezina dun beste Lope Agirre bat;

gau-zomorroen gisa akabatzen gaitun;

Gure azken orduak:

lore ximelduen enpalagoa, asfixia,

zikina aurkitzen dinagu krubitxeta

konjeladore made in Germany horretan.

1983

Musika: Ruper Ordorika

Armiarma bat bezala

dator gaua

hiriaren bazter guztietara;

ihes goaz denok,

kale hutsak gero eta mortuago daude.

                    Eta ixiltasun hartan,

                    telefonoak hasten dira

                    hoska eta garrasi egiten

                    gauaren erdian.

Tximeleta bat bezala

argia dator

hiriaren bazter guztietara;

kalean dabil

jendea berriro, ezer pasa ez balitz bezala.

                    Baina aurpegi askotan

                    antzeman liteke nola

                    telefonoan egon diren

                    garrasi egiten

                    gauaren erdian.

1985

Musika: Juan Carlos Perez

Trikuarena

Esnatu da trikua habi hosto lehorrez egindakoan,

eta dakizkien hitz guztiak ekartzen ditu gogora;

gutxi gora behera, aditzak barne, hogeitazazpi hitz.

Eta gero pentsatzen du: Amaitu da negua,

Ni trikua naiz, Bi sapelaitz gora dabiltza hegaletan;

Marraskilo, Zizare, Zomorro, Armiarma, Igel,

Zein putzu edo zulotan ezkutatzen zarete?

Hor dago erreka, Hau da nire erresuma, Goseak nago.

Eta berriro dio: Hau da nire erresuma, Goseak nago,

Marraskilo, Zizare, Zomorro, Armiarma, Igel,

Zein putzu edo zulotan ezkutatzen zarete?

Ordea bertan gelditzen da bera ere hosto lehor balitz,

artean ez baita eguerdia baino, lege zahar batek

galerazi egiten baitizkio eguzkia, zerua eta sapelaitzak.

Baina gaua dator, joan dira sapelaitzak, eta trikuak,

Marraskilo, Zizare, Zomorro, Armiarma, Igel,

Erreka utzi eta mendiaren pendizari ekiten dio,

bere arantzetan seguru nola egon baitzitekeen

Gerlari bat bere eskutuaz, Espartan edo Corinton;

Eta bapatean, zeharkatu egiten du

belardiaren eta kamio berriaren arteko muga,

Zure eta nire denboran sartzen da pauso bakar batez;

Eta nola bere hiztegi unibertsala ez den

azkeneko zazpi mila uneotan berritu,

ez ditu ezagutzen gure automobilaren argiak,

ez da ohartzen bere heriotzaren hurbiltasunaz ere.

1990

Musika: Ruper Ordorika (1995)

            Jabier Muguruza (1996)

Negukoa

Holaxe amaitu zen hamaikagarren hilabetea, hazila:

Hegora zihoazen basa antzaren kantuarekin.

Eta jarri zinen zeruari begira, eta esan zenidan:

Hegorik banu, ni ere saiatuko nintzateke

Lur berrien bila, jasoko nuke neure kanpamendua

Bandera beilegiz seinalatutako kostan;

Hobeto egin dezan denborak bere lana,

Ahantz nadin betirako

Hiri honetako murraila eta jendeaz.

Eta oroit zaitez, nik galdera bakarra egin nizun:

Zergatik ote gara hain zorionik gabeko?

Sikira apur bat beranduago hil izan balitzaigu

Ikusiko zukeen edurra atarian pausatzen.

Eta bien bitartean, aingeru ilunak etorri,

eta eraman egin zuten arratsaldea bera ere.

Holaxe amaitu zen hamaikagarren hilabetea, hazila:

Hegora zihoazen basa antzaren kantuarekin.

1990

Bizitzak

Bizitzak ez du etsitzen

ezpada muga latzetan;

ezpadu Oihanarekin egiten amets,

egiten du Desertuarekin.

Eta hala, Iraila Garo Gorridunak

soilik Elur, soilik Otso,

Barren zabal eta izoztu

izan nahiko zukeen;

Eta izan nahiko zukeen Eguzkiak

Argi huts eta zorrotz

Erleen memoria ahulean;

                                           Gaua, berriz,

                                           hastapenetako garaiaz

                                           oroitzen da bereziki,

                                           orduan ez baitzen gaua besterik;

Era berean, Egundo Ez

edo Beti Beti

esaka dabil nire Bihotza;

Bi hitz bakarretan

erabakitzen ditu, zoritxarrez,

bere desira guztiak.

1990

Musika: Gabriel Erkoreka

Bibliografia

PANPINA USTELA. Donostia, 1975

ZIUTATEAZ I. Kriselu, 1976

ZIUTATEAZ II. Kriselu, 1976

ETIOPIA. Egilearen argitalpena, 1978

POEMAS & HÍBRIDOS. Colección Visor de Poesía. Madrid, 1990

NUEVA ETIOPIA: CANCIONES, CONVERSACIONES Y POEMAS. El Europeo. Madrid, 1996

Diskografia

GUREAK EZ DIREN ALE IXILEEN BI MILAGARREN SAMIÑA. Eizmendi, Iñaki, 1977

Gure herria

ZALDI ERRATU HATSA. Eizmendi, Iñaki, 1979

Harea

HAUTSI DA ANPHORA. Ordorika, Ruper, 1980

Hi hintzena

Herdoilaren

Kalatxoriena

Esploradorearena

Sagarrondo bati sehaska kanta

Bertso berriak

Begira egiezu

Esparta Liliput

Fas fatum

Zenbait bertso xelebre

NI EZ NAIZ NORUEGAKO ERREGE. Ordorika, Ruper, 1983

37 galdera mugaz beste aldean dudan kontakto bakarrari

Berandu dabiltza

ESPALOIAN. Itoiz, 1985

Hegal egiten

Berandu da

Tximeleta reggae

Telefonoan

6. Laboa, Mikel, 1985

Lizardi

EREMUKO DUNEN ATZETIK NABIL. Itoiz, 1988

Desolatio

12. Laboa, Mikel, 1989

Galderak

Antzinako bihotz

EZ DA POSIBLE. Ordorika, Ruper, 1990

Fas fatum

ERABAKIA. Les mecaniciens, 1991

Asmakizuna

EUSKADI, JENDE GUTXI. Les mecaniciens, 1993

Soomaliya

Sehaska kanta sagarrondo ttiki bati

BITTOR AIAPE. Aiape, Bittor, 1994

Arraroa noski (X. Muguruzaren musika)

BOZA BARRUAN. Muguruza, Jabier, 1994

Mazisi okeita denbelek

SO ‘IK SO. Ordorika, Ruper, 1995

Trikuarena

TAPIATARREN TRIKITIXA. Tapia, Eleuterio / Juanito / Joseba, 1995

Gure trikitilariak

GARI. Gari, 1999

Londresko pizzerian

Egun finlandiar bat

FIORDOAN. Muguruza, Jabier, 1999

Iritziak euriaz

FOUR SONGS OF BERNARDO ATXAGA (Oxford University Press). Erkoreka, Gabriel, 2000

Kalatxoriak

Holaxe amaitu zen

Harearena

Bizitzak ez du etsitzen