IÑIGO ASTIZ

Monogamoak

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2024 Iñigo Astiz

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2024ko maiatza

Edizio hau: 2024ko maiatza

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

           Telefonoa: 943 83 26 55

           Elektroposta: susalit@armiarma.eus

           Webgunea: http://susa-literatura.eus

Gizon on bat

Artean ez nuen hura despedida oparia izango zela jakiterik. Eta halere, egun hartan, arinagoak iruditu zitzaizkidan haren urratsak, etxera iritsi zenean. Bederatzi urte izango nituen eta eskolako ariketekin ari nintzen, sukaldeko mahaian eserita, beste edozein egunetan ere gerta zitekeen bezala. Amak deitu ninduen egongelara. Juanma etorri zela esan —ez zen egunero gertatzen—, eta niretzako sorpresa bat zuela iragarri zidan. Mesfidantza puntu batekin joan nintzen eta han topatu nuen gizona zutik, bere handian, ohi zuen bezala, burua ezkerretarantz makurtu antzean, ile xerloak pixka bat koipetsu, irribarrez, bizkarrean erdi ezkutuan kartoizko kutxa bat zekarrela. Eskolan egun ona izan ote nuen galdetu zidan. Ohi baino ahots epelagoa zuen eta, erantzunik itxaron gabe, keinu azkar batez erakutsi zidan kutxa. Bi eskuekin heltzen zion bular parean, eta poliki makurtuz utzi zuen lurrean, justu nire aurre-aurrean, oinetatik gertu.

      Oso ume nintzela hil zitzaigun aita, lanean, eta fabrikan haren lankide izandakoa zen Juanma. Dolu sasoi osoan izan genuen gertu, eta urte batzuen buruan hasi zen ama harekin ateratzen. Praktikan, hura izan zen aita bat izatetik gertuen izan nuen pertsona, nahiz eta nik, beti, osaba esaten nion, amak hasieratik hartara ohituratuta.

      Egun hartan ekarri zuen kutxak ez zuen oparitarako paperik, eta berehala ikusi nuen bizikleta gorridun txirrindulariaren figuratxoaren argazkia. Aspalditik nahi nuen, eta ezinezkoa iruditzen zitzaidan, azkenean, hain eskura izatea. Herriko ume ia guztiek zuten halako jostailuren bat sasoi hartan, eta nik ere nahi nuen nirea.

      Bilduma osoa zuten familia aberatsenek, eta behin figura guztiak biltzea lortuz gero, haientzako kristalezko bitrina bat bidaltzen zutela esaten zuen jendeak. Sekula ez nuen halako bat ikusi, noski. Inguruko jendeak, asko jota, hiru edo lau figura izaten zituen, eta bi edo hiru anai-arrebaren artean konpartitu beharrekoak gehienetan. Txirrindulari baten edo bestearen izena izaten zuen figuretako bakoitzak beheko aldean. Bere ibilbide profesionaleko garaipenen eta bestelako lorpenen zerrendatxoa zekarren paper bat ere izaten zuen kutxak, kirolariaren biografia labur batekin lagunduta. Hala izan genuen txirrindulari haien berri gehienok, orduan inor gutxik baitzeukan lasterketa garrantzitsuenak telebista bidez jarraitzeko modua. Figurak eskalara eginda zeudela esaten zen, baina zalantzak ditut benetan hala ote zen, gogoan ditudan irudi gehienek gutxi gorabehera postura antzekoa eta neurri paretsua izaten zutelako.

      Bizikleta gorria zuena gustatzen zitzaidan niri gehien, eta haren irudia zekarren Juanmak ekarritako kutxak: oraindik ikus dezaket begien aurrean.

      Amaren arratsalde hartako harrotasuna ere gogoratzen dut, egongelaren ertzeko hormatik bikotekideari eta bioi begira —irudi zuen egun hartan ikusi gintuela lehenengoz elkarrekin—, eta nola nabarmendu zidan Juanmak nigatik egin zuen esfortzua, eta ea gustatzen ote zitzaidan oparia. Begiekin emango nuen erantzuna, pentsatzen dut, oroitzen dudalako, nik ezer esan gabe, biek egin zutela barre aldi berean, ozen. Inoiz gutxi ikusi nituen biak orduan bezain bat eginda.

      Juanmak sorbaldan jarri zidan besoa, nire benetako aita izango balitz egingo lukeen moduan, agian, eta elkarrekin geratu ginen salako parketaren gainean utzi berri zuen kutxari begira. Ni makurtu nintzen lehenengo, eta nire keinua errepikatu zuen berak. Belauniko geunden biok. Ez dut gogoan ezer esan ote zidan; bestela ere, ez zelako bereziki hiztuna, baina badakit berak biratu zuela kutxa, motel, ia zeremoniatsu, irekiunea nire aurrean uzteko. Bera ere beldur balitz bezala, mugimendu bortitzegiren batekin hantxe bertan gure aurrean dena apurtuko ote zitzaigun.

      Opariari begira geratu ginen biok; isilik. Ez dakit zenbat denbora pasatuko genuen horrela.

      Haren orduko usaina ere etortzen zait orain, une hura gogoratuta. Beti izaten zuelako izerdi idortu kutsu ahul baten eta kolonia gogorregi baten arteko nahaste ia dultzeegi bat, bere izaera isil eta gorabeheratsuari ihes egiten ziona, handi geratutako jertse bat bezala eramaten zuena. Baina, bitxia da, hain justu, aldi hartan faltan zuelako gogoratzen baitut bereziki usain hori, eta irrealtasun puntu bat ematen diolako absentzia horrek gogoan dudan guztiari.

      Ilea atzerantz orraztuta zuen, eta ez normalean etxera etortzen zenetan eramaten zuen bezala, alde guztietarantz nahasita, soilgune gero eta nabarmenagoak erabat ezkutatzera heldu gabe. Edonola ere, ezin dut ziur jakin, zeren eta ez bainintzen aurpegira gehiegi eta zuzenegi begiratzera ausartu. Irribarrez ari zela zen argi nuen bakarra. Gorputz osoan igartzen nion hori. Baina gogoan dut beldur nintzela, nire urtebetetzea benetan zein egunetan zen gogorarazten banion, edo beste edozer detaile aipatuz gero, ez ote zen betiko Juanma itzuliko eta, ondorioz, ez ote zitzaidan oparia ere lurrunduko.

      — Zer, muntatuko dugu? —proposatu zidan, eskuak oraindik belaunetan zituela, kutxa ukitzera ausartu gabe.

      Esperoan bezala egon zen tarte batez, lehen urratsa niri zegokidala ulertzera emanez, eta, nire erantzun argi baten faltan, egongelako airean flotatzen geratu zen galdera.

      Gelako bere bazterretik, eskuarekin keinu bat egin zidan amak, kutxa ireki nezan animatu nahian, eta hura ikusirik, azkenik, baietz esan nion Juanmari buruarekin. Baina geldi jarraitu nuen. Horraino baino ez ninduten eraman amak igorritako animoek. Egongelako mahaia hormarantz pixka bat apartatu zuten elkarrekin Juanmak eta amak, horrekin ni ere zerbait egitera bultzatuko nindutela pentsatuta, baina opariari begira geldi jarraitzen nuen eta, azkenean, Juanma hasi zen kutxa zabaldu eta piezak ateratzen.

      Estu bilduta zeuden guztiak, eta tentuz atera zituen.

      Ezin izan nuen momentuan jakin zer izan zen, baina ordurako banekien halako seinaleak irakurtzen, eta ikusi beharrik gabe ere, berehala igarri nuen zerbait huts egiten ari zela.

      Ama pixkanaka sukalderantz mugitzen sumatu nuen lehenik, isilka, eta gero aldatzen sentitu nuen Juanma bera ere. Kutxarantz makurtuta, bizkarrez bakarrik ikusten nuen, baina argi igarri nuen ohikoagoa zitzaidan gizonak nola hartzen zion gaina egun hartako ezohiko beste gizon amultsuago eta delikatuago hari. Berreskuratu egin zuen ezagutzen genion erresumina eta —orain soilik ulertzen dut hori— lotsa.

      Piezak alfonbra gainean zabaldu zituenean ikusi nuen nik ere zer zen. Figuratxoa ez zegoen osorik.

      Bitan errepikatuta zegoen heldulekua eta, aldiz, faltan ziren beste pieza batzuk: bizikletaren eserlekua, esaterako. Argazkikoak bezala, gorriak ziren kutxatik ateratakoak —akaso, irudiko bizikletan ikusten zirenak baino kolore apalagokoak, baina gorriak edonola ere—; ordea, horiez gainera, bazeuden ezerekin bat egiten ez zuten tutu urdin gutxi batzuk, seguruenik bildumako beste figuraren bati zegozkionak. Eta nahiko bistakoa zen txirrindulariaren aurpegia ere ez zegoela ongi. Ezingo nuke erabat zehaztu zein zen arazoa, argazkikoaren antzekoa zelako, ilehori eta begiurdin, haizeak atzerantz moldatutako orrazkerarekin, eta gainerako detaile guztiekin, baina gureak bazuen jatorrizkotik ezberdin egiten zuen zerbait, erabat definitu ezin nuena eta, aldi berean, figura hura kutxako irudikoaren araztasunetik urruntzen zuena, puztuago balego bezala, hezetasunagatik edo, besterik gabe, denboragatik. Figurarenaz bestelako txirrindulari apalago batena zen lorpen eta garaipenen zerrenda ere.

      Geldi jarraitu nuen. Are geldiago, esan badaiteke. Gehiegi molestatzen ez banuen, akaso, pentsatzen nuen, dena lehengora itzul zitekeen oraindik; geldi jarraitzen banuen, zarata handirik egin gabe, beharbada, itxita egotera buelta zitekeen kutxa, bai eta harekin batera gainerako guztia ere, eta agian, horrela, atzera egin genezakeen, inoren arreta piztu gabe, egun hartako lehen zoriontasun distira ahul orbangabe horretara. Ez zen halakorik gertatu, baina.

      Juanma ere kutxari begira geratu zen, geldi bera ere, gertatzen ari zitzaiona erabat ulertzeko lanak izango balitu bezala. Ni bezain izoztuta zegoen, gure egongelako lurrera erori, eta bertan lehertu berria zirudien piezatxo multzo anabasa hark harrituta.

      — Ez dakit, ba... Hau... Beharbada kutxan...

      Iluntzen hasiak ziren haren keinuak berriz, eta apenas biratu zuen burua niganantz zerbait esaten saiatu zenean. Bere baitara bildu zen beste behin: niretzat ezagun izanagatik ere, beti urrunegia suertatzen zitzaidan leku atzemanezin horretara bueltatu zen, itxura batera, bera ez beste inorentzako sarbiderik ez zeukana.

      Bat-batean, eta azalpenik gabe, figura muntatzeari ekin zion. Piezek elkarren aurka kraska nola egiten zuten entzun ahal izan nuen. Izutu egin nintzen, baina ordura arte bezala, isilik eta geldi iraun nuen. Argi ikusi nuen nigatik ari zela. Saiatzen ari zela ikus nezan nahi zuen. Errua ez zela berea argi senti nezan nahi zuen, eta berak nahi zuen horixe sentitzeko eginahalak egin nituen nik.

      Ez kezkatzeko esan zidan, itzuliko genuela bizikleta berriro jostailu dendara.

      Baietz adierazi nion nik, buruarekin bakarrik, baina baietz; une hartan esaten zidan edozeri esango niokeelako baietz. Ez nuelako nahi une haren epeltasuna gal zedin. Baina, ordurako, nik ere sumatzen nuen urte haietan bizitoki genuen herrian ez zegoela jostailuak salduko zizkigun inongo dendarik, eta ez soilik herrian bertan, inguruko herrietan ere inoiz gutxi irekitzen zigulako inork aterik ezertarako, eta are gutxiago jostailuak erostearen moduko arinkeria baterako. Baina baietz egin nion buruaz, baietz nola esaten nion ikus zezan nahi nuelako. Orain pentsatzen dut hori. Nik ere banekiela esan nahi nion; neure modura, nik ere ulertzen nuelako, orduko hartan, errua ez zela berea.

      Salan barreiatutako piezak berriz kutxan biltzen hasi zen gero, jadanik ilusio arrastoak itzalita. Baina gurpila sartzen zuenerako, atera egiten zitzaion koadroa, eta pieza urdina sartzea lortzen bazuen, heldulekuaren punta bat agertzen zen tarratatutako kartoiaren beste izkinaren batetik; hura konpontzen saiatu, eta gurpila zen berriro kanpora zihoana, eta horrela. Harentzat mundutik desagertuta geunden kutxa hura ez beste gainerako guztiak; ni ez ezik, ama, egongela eta herri hartaraino eraman zuten gertakari zein erabaki guztien segida luzea barne. Bere buruarekin bakarrik ari zen, eta ez zuen konpontzerik lortzen.

      — Osaba... —gogoratzen dut ozta-ozta atera zitzaidala ahotsa, eta listua irentsi ondoren bakarrik jarraitu ahal izan nuela gero—. Juanma..., lagunek utziko didate eurena, ez kezkatu.

      Ez dakit nondik atera nituen indarrak.

      Gezurra zelako, noski. Ordurako, niri ere inork ez zidalako ezer uzten. Eta, seguruenik, nik orain gogoratzen dudana baino are apalago eta are meheago aterako zitzaidan ahotsa, baina zuzenekoa izan zen hitz haien eragina. Iritsi egin zitzaizkion, nahiz eta berak ere jakingo zuen gezurra zirena. Jakingo ez zuen, bada?

      Zirkinik egin gabe begiratu zuen ni nengoen alborantz, begiak bakarrik mugituz; kutxa azkenekoz aztertu, eta indar ezkuturen batek bultzatu balu bezala zutitu zen. Eskua nire sorbaldan jarri zuen horretarako, baina zamarik gabea zirudien, akaso, nik benetan han jarraitzen ote nuen ziurtatzeko bakarrik bilatu zuelako helduleku hura. Hasperen batek egin zion ihes, eta eskulan luze eta zailen bat bukatu balu bezala, elkarren aurka igurtzi zituen eskuak, txalo txiki batzuk emanez, hautsa edo harea kendu nahi izaten denetan egin ohi den moduan.

      Eta bat-batean berreskuratu egin zuen egun hartako lehengo ahots alaia:

      — Ba, badakizu zer? —zuzendu zitzaidan, aurpegi irribarretsu osoa niganantz biratuta—. Arrazoi duzu: ez du merezi honekin tematzerik, ezta?

      Momentu hartan ezin izan nuen aldaketa hura guztiz sinetsi. Baina hala gertatu zen.

      — Gizon ona izango zara —esan zidan, bizikleta muntatzeko proposamena egin zidan ahots garden bera berreskuratuta. Eta berriz errepikatu zuen azken esaldi hori, eskuaz ilea nahasten zidan bitartean, esaten zebilen hartan egia sakon bat ezkutatzen zela jakin, eta ni ere hartaz ongi kontura nendin nahi izango balu bezala—. Bai horixe, gizon on bat.

      Sukaldera jo zuen orduan, amarengana, eta salako lurrean jarraitzen zuen kutxari eta haren kanpoan ahaztuta utzi zuen txirrindulariaren biografiatxoari begira geratu nintzen ni. Amari ea zertan zebilen galdetzen entzun nuen haren ahotsa, sukaldetik, animoz, jostari kasik, ordura arte inoiz gutxitan ezagutu nion pozez.

      — Et, et, et! Afaritarako da! —zorion moduko bat zerien amaren hitzei ere. Barre txiki batzuk entzun nituen gero, eta afaltzera deitu ninduten. Elkarrekin.

      Hurrengo goizean, bere ohiko lekuan zegoen egongelako mahaia, eta ez zen inon geratzen ez kutxaren ez figuratxoaren piezen arrastorik. Eta hura izan zen, urte luzez, Juanma ikusi nuen azken aldia. Gosaritarako jadanik ez zegoelako etxean, eta ez zelako sekula gehiago bueltatu.

Diego Armando Maradona

— Pentsatu duzu zeinetara apuntatuko zaren?

      Alfreri kosta egin zitzaion aurrean zuen emakumeak egindako galdera ulertzea. Zorabiatu antza zegoen. Tiroketa batena zen gogoan zuen azken irudia. Parte Zaharrera norbaiten bila sartu zen Polizia, eta bera, besterik gabe, han suertatu zen; hasi ziren tiroak eta, bat-batean, ilara hartan topatu zuen bere burua, Brasilgo doinua-edo zerabilen emakume beltzaran haren atzean.

      Sekula ez zuen halakorik ikusi. Pabiloi erraldoi moduko batean zeuden. Alde guztietara hedatzen ziren ilarak, zerrendak eta zerrendak, bata bestearen atzean, hasiera edo bukaerarik gabe. Burrunba ikaragarri bat ere entzuten zen, gainera, esperoan zeudenen arteko solasaldi apalen pilaketak eragindakoa.

      — Apuntatu... Barkatu ez dut ulertzen... Zuk, zuk badakizu non gauden?

      — Hara! Iritsi berri zara orduan —erantzun zion emakumeak dibertiturik.

      — Bai... Ez... Bueno, ez dakit. Non gaude?

      — Ongi etorri infernura, laztana.

      — Infernua!? Nola infernua?!

      — Ai, ze moñoñoa. Ez larritu: txantxa zen-eta!

      Hori esatearekin batera, emakumeak keinu pinpirin bat marraztu zuen airean eta, gorputz osoak gardentasun moduko bat izan arren, eskuaz barre egiteko ahoa estaltzeko keinua egin zuen, algara txiki bati irteten utziz eta, bide batez, Alfreren nahasmendua areagotuz.

      — Ez dago infernurik, maitea: ez deabru, ez sarde, ez ezer. Sinetsi egin behar da horretan gero! Baina ez, laztana, ez, zu lasai, hau ez da infernua, hildakoak antolatzeko gunea baizik.

      — Hi... hildakoak? —Alfre berdin larritu zen horrekin ere—. Nola hildakoak?

      — A... Bai, klaro, hilda zaude, bihotza. Ez dizute esan?

      — Esan nork?     

      — Sarrerakoek, nork bestela? —eta muturra okertu zuen azalpena ematearekin batera. Ez zirudien oso pozik entzuten ari zenarekin—. Oso galduta ikusten zaitut, e.

      — Sarreran? Nola sarreran?

      — Bai ba, sarreran. Baina nola da posible? —emakumea harritu zen orduan—. Ez dakizu ezer orduan... Ba sentitzen dut horrela esan beharra, baina bai, hilda zaude eta, begira, kasik hobe horrela enteratzea, nire ahotik, burokrata horiek esanda baino. Ez dute bihotzik. Bueno, teknikoki guk ere ez, baina ulertzen didazu, ezta? Eta gauza bat esango dizut, ze lehenbailehen onartzea duzu onena, e, hemen... —mesfidantza keinu bat egin zuen buruarekin—, hemen, adi ibili beharra dago. Jende bekaitza dira hildakoak. Eta hildakoa besterik ez duzu topatuko hemen.

      — Baina ezin da izan. Akatsen bat egon da. Ni lasai-lasai nengoen, eta orduan... —moteldu egin zitzaion jarioa Alfreri— eta orduan... orduan... kaka, ez dut ezer gogoratzen.

      — Bueno, ba zuk jakingo duzu, maitea, baina hau, nik dakidala, hilketetan hildakoentzako ilara da. Bihotzekoren bat izan baduzu, edo, nik zer dakit ba, moto istripuren bat, edo halako beste ezerezkeria klaseren bat — mespretxu puntu batekin ari zen emakumea orain—, beste ilara batera joan beharko duzu. Nik ezin dizut gehiago esan.

      — Bihotzekoa? Nik? Ez, ez... Bihotzekorik ez —eta isilune baten ostean bukatu zuen esaldia—. Tira, ez dut uste.

      — Ba zuk ez badakizu, ez dizut nik esango, laztana. Pentsatu pixka bat; gauza horiek, azkenean, norbere baitan, sakonean, jakin egiten dira, ez duzu uste?

      — Ba ez dut gogoratzen... —errepikatu zuen Alfrek amorru puntu batekin.

      — Lasai. Berehala pasatuko zaizu hori ere, ikusiko duzu. Zorabioa joango zitzaizun honezkero, ezta? Ba horrekin ere berdin. Ikusiko duzu nola joango zaren pixkanaka-pixkanaka dena gogoratzen.

      Isilik geratu ziren biak tarte batez, baina Alfrek ezingo zukeen zehaztu zenbat denboraz. Berdin izan zitezkeelako minutu gutxi batzuk edo ordu luze batzuk. Han bestela egiten zuelako aurrera denborak, eta espazioaren —edo haren gabeziaren— bizipenak ere ez zuelako zerikusirik ordura arte beste inon ezagututako beste ezerekin. Ezin zen esan erabat han zegoenik, baina ezta han ez zegoenik ere.

      Aurrera begiratzeko biratu zen berriz emakumea, eta orduan ohartu zen Alfre bizkarraldeko arropetan ageri zitzaizkion odol orbanez. Mantxa gehiago ikusi zizkion gero buruan zeraman loredun zapi horian. Odolik ez zen ateratzen, baina zauriak ez zeuden itxita.

      Labankaden arrastoak izango ote ziren pentsatu zuen lehenik, baina handiegiak ziruditen. Aizkora klaseren bat izan ote zitekeen pentsatu zuen horregatik. Matxete bat bestela.

      — Barkatu, eta zu? —Alfrek berritu zuen solasaldia, zauriek piztutako jakin-minak bultzatuta—, nola hil zara zu? Edo, bueno... nork hil zaitu? Barkatu —isilune bat egin zuen hitzen bila—, baina ez dakit nola galdetzen diren gauza hauek hemen.

      — Ba, begira, neurri batean, barregarria ere bada —irribarre egin zuen emakumeak, oinak mugitu gabe, gorputz osoa berriz ere Alfrerenganantz biraraziz—. Koloneko minbiziak hil behar ninduen, badakizu, gaixotasun larri bat da, nahiko aspergarria eta zikin xamarra. Medikuek argi esan zidaten, onenean jarrita, hilabeteak baino ez nituela, ezin zutela ezer egin nigatik. Erabakita zirudien denak eta, kasik onartzen hasia nintzenean, ZAS! nire senarrak... bueno, dagoeneko nire senar ohiak, beste plan batzuk zituen niretzat.

      — Joder, sentitzen dut.

      — A, ez kezkatu. Aspaldiko kontuak dira. Ikusi, ikusi, han —hanka puntetan jarrita, urrunerantz egin zuen keinu hatzarekin—, ikusten duzu hiru ilara harago, gu baino pixka bat atzerago kapeladun beltz handi bat?

      — Han... —Alfre ere hanka puntetan jarrita ari zen orain—. Bai, bai, uste dut baietz. Tipo elegante bat? Hango hura diozu, ezta, altu hura?

      — Huraxe, bai —poztu egin zen emakumea, jendetzaren erdian Alfrek ere lortu zuelako seinalatu nahi zion gizona topatzea—. Ba hura zen nire senarra: Osvaldo. Begiraiozu. Ni akabatu eta berehala egin zuen bere buruaz beste ergel horrek, eta zer, eta gero hemen pare-parean egotea tokatu behar! Entzun behar izan zizkidan entzun beharrekoak, bai, malapartatu horrek.

      — Ez dakit zer esan... —larritu zen Alfre—. Benetan, sentitzen dut.

      — Lasai ba, bihotza, ohituko zara. Baina ikusi, ikusi —irribarre bihurria piztu zitzaion aurpegian emakumeari—, Osvaldo! Ei, ei, Osvaldo! —eta agur keinu nabarmenak eginez mugitu zituen bi besoak airean gizon hura zegoen ingururantz—. Begira, Osvaldo, ikusten duzu? Zu baino aurrerago gaude —esan zuen garrasi batean, barre karkaila bat askatu, eta berriz ere Alfreri zuzentzeko—. Hiltzaileen ilara da motelenetako bat, alde handiz; hango ilara huraxe. Detaile guztiak jakin nahi izaten dituzte. Guzti-guztiak. Eta klaro... ba horrek moteldu egiten du dena. Eta berak bitan egin beharko du ilara bera. Izorra dadila. Merezita du.

      — Nola bitan? Ilara bera bitan egin daiteke?

      — Bai, bai. Ni hil ostean bere buruaz beste egin zuenez, bi hilketa kontabilizatzen dizkiote hemen. Ikusiko duzu zuk ere zer puntutaraino diren zorrotzak! Eta beraz, ba bai, bitan egin beharko du hiltzaileen ilara. Horixe da nire poz bakarra.

      — Eta ilara hau?

      — Ilara hau zer?

      — Ea motela den.

      — A, bueno, ez da motelena, baina ez da azkarrena ere. Ez dago erabat gaizki, suposatzen dut. Badaude okerragoak. Hemen gutxienez beti dago istorio bitxiren bat. Hilketen ondoriozko ilarak hori du ona. Hiltzaileenak ere bai, e. Hor ere badira istorio onak. Baina hemen lasaiagoa da giroa, nik uste. Aizu, baina ez didazu esan oraindik ea pentsatu duzun zeinetara apuntatuko zaren.

      — Nola zeinetara apuntatuko naizen?

      — Egia da, ez zarela sarreratik pasatu. Barkatu, ezagutu dudan halako lehen kasua zara. Baina komeni zaizu zer gertatu zaizun jakitea, e.

      — Esan dizut, bat-batean agertu naiz hemen, zure atzean eta beste honen aurr...

      — Ez, ez, bihotza, ez —Alfrek atzerantz begiratzeko keinua hasi bezain pronto geldiarazi zuen emakumeak—, ez zaitez biratu. Ahaztu horko hori.

      — Zergatik ba?

      — Perbertitu zikin bat da —eta buru keinu batekin seinalatu zuen Alfreren atzeko gizona—. Bai, bai! Perbertitu zikin bat, bai, ongi entzun duzu! Horixe zara eta! Perbertitua!

      — Gixajoa. Hori ere hil egingo zutelako egongo da hemen, ba.

      — Noski. Eta? Ai, inozo hori, ez duzu usteko inork hil zaituelako pertsona ona bilakatzen zarenik, ez?

      — Ez, ez da hori, baina...

      — Ai, laztana, hala balitz, aingeruz beteta legoke ilara hau, eta sinetsidazu, ez da inolaz ere horrela. Hortxe duzu horren froga garbiena: perbertitu zikin hori. Zu, bai, zu! Baina zuk kasurik ere ez horri, laztana.

      — Baina zer esan nahi duzu perbertitua dela esaten duzunean? —emakumearen tema ikusirik, ez zen burua berriz atzerantz biratzera ausartu.

      — Ez da batere istorio atsegina. Eta, gainera, perbertitua ez ezik, tipo aspergarri mortala ere bada, eta hori, maitea, hori bai dela delitua halako leku batean. Badakizu zenbat denbora pasatu behar dugun hemen? Hemen, dibertigarria den bitartean, hobea da edozein genozidatxo aingeru guardakorik santuena baino.

      — Baina orduan zer egiten da hemen? Egon?

      — Sarreran esplikatzen dute hori dena, bihotza. Baina —gogoratu zuen animatuta andreak— ez didazu esan nork hil zaituen zu! Ez izan lotsarik nirekin, eta kontatu, kontatu, detaile guztiak nahi ditut: den-dena jakin nahi dut.

      — Ez da lotsagatik. Ez dizut esan benetan ez dakidalako. Zuk esan didazun arte ez nekien hil egin nindutenik ere.

      — Nolakoa zaren... Nola ez duzu ba jakingo! Pentsatu pixka bat. Bizitzan behin bakarrik hiltzen zaituzte, eta nola ez duzu ba jakingo nork hil zaituen. Ea, egin esfortzu txiki bat. Emazte jeloskorren bat? Diru konturen bat? Ez, ez, ez, badakit, badakit —piztu zen emakumea—: drogak! Baietz? Drogak, seguru! Ikaragarri gustatzen zaizkit droga istorioak!

      — Kafea hartzen nengoen.

      — Kokarekin igual?

      — Kafea. Deskafeinatua. Esnearekin. Polizia norbaiten bila sartu da Alde Zaharrera, eta ni, besterik gabe, tiroketa erdian harrapatu naute. Eta ez dakit besterik. Orduan izango zen, pentsatzen dut.

      — Baina ez dakizu nork egin dizun tiro? —kezka puntu bat gehitu zion galderari.

      — Esan dizut, lasai-lasai nengoen, eta bat-batean hemen agertu naiz.

      — Ai, maitea, baina erabaki egin beharko duzu! —presatua zirudien emakumeak bat-batean—. Hemen ezin zara nork hil zaituen jakin gabe egon. Harrapatzen bazaituzte... Inor etorri baino lehen erabaki beharko duzu. Bestela, beste ilara batera eramango zaituzte, heriotza zehaztugabeenera. Begira, hantxe —buruarekin egin zuen keinu ilara zerrendako puntu urrun baterantz—. Eta ilararik okerrena da hori.

      — Ez dirudi luzeegia.

      — Ez, baina huraxe da motelena. Hemen detaileak nahi izaten dituzte beti, ahalik eta detaile gehien, zenbat eta zehatzago, orduan eta hobe, eta han, bihotza, han jai izaten dute zehaztugabe horiek. Ahaztuta uzten dituzte. Inork ez ditu aguantatzen zehaztugabeak hemen. Ezikusia egiten diete baita burokratek ere. Beraz, pentsatu ongi, komeni zaizu-eta.

      — Baina nola jakingo dut... —kezkatzen hasia zen berriro Alfre. Izutu egiten zuen eternitate osoa ilara egiten pasatu behar izango zuela pentsatzeak.

      — Badakit! Lehen ikusi dizut; zulo bat ez duzu buruan? —okurritu zitzaion emakumeari.

      — A bai? Ba igual bai —alaitu zen Alfre ere, emakumearen bat-bateko alaitasunak kutsatuta—. Bai, bai, begira hemen! Bai, hementxe dago zuloa!

      — Ba listo! Horrekin asmatuko dugu —esan zuen emakumeak animoz beterik—. Ea: non zeuden poliziak?

      — Ba eskuinetara. Han. Bai, bai, han, eskuinetara.

      — Eta non zeuden gaizkileak?

      — Gaizkileak... —une batez zalantza egin zuen Alfrek—. Nola gaizkileak? A, ez, ez, ETAkoak izango ziren. Bueno, edo autonomoak-edo. Ez dakit.

      — Nahi duzuna, maitea. Baina, esan, ETAkoak edo dena delako horiek, non zeuden?

      — Ba ezkerretara —animoa berreskuratu zuen solasaldiak berriz ere.

      — Ba haztatu zuloa ongi, eta listo —satisfazio keinua ageri zitzaion emakumeari aurpegian—. Zuloa ezkerrean badago, ETAkoak izan dira, eta eskuinean badago, ba Polizia. Zuk begiratu, begiratu ongi.

      — Kaka —zapuztu zen Alfre, tarte batez buruko zuloa arreta osoz ukitzen aritu ondoren.

      — Kaka, zer?

      — Ba, alderik alde doala zuloa.

      — Baina... —emakumea ez zegoen prest itxaronaldia hala bizitu zion kontuari berehalakoan ihes egiten uzteko—. Zuk zer uste duzu, ezkerretik eskuinera gehiago, edo eskuinetik ezkerrera?

      — Ba... keba, igual-igual.

      — Ba zuk jakingo duzu, kariño —esan zion emakumeak, solasaldian ordura arte erakutsitako pasio guztia kolpez galduz, eta indiferentzia keinu argiak eginez—. Edo erabaki, edo beste ilarara zoaz zuzenean.

      — Eta nola erabakiko dut, ez dakit-eta!

      — Aber, maitea, baina zuk zein zenuke nahiago?

      — Nahiago?

      — Bai, nahiago, laztana, nahiago. Poliziak hiltzea edo beste horiek hiltzea, zer gustatuko litzaizuke gehiago?

      — Jo, ba ez nuen sekula horrela pentsatu...

      — Bueno, aurrez ere inoiz ez zara hilda egon, ez? Eta begira —esan zuen lehor—. Gauza guztiek dute lehen aldi bat. Esan, bihotza, zeinek hiltzea nahiago zenuke?

      — Aber, ba alde batetik berdin zait, baina, beste aldetik...

      — Poliziak hiltzea igual hobe, ez? —moztu zuen lagunaren gogoeta emakumeak, luzamenduarekin aspertzen hasita.

      — Ez dakit. Familiagatik igual...

      — Ai, maitea —tonu maitekorra berreskuratu zuen berriro—, ez, ez, ez. Ez pentsa zuk hemen esaten duzun ezerk haiei eragingo dienik.

      — A, ez? Eta orduan?

      — Hau beste, nola esan... aix... —hitza topatu ezinik zebilen emakumea—, hau beste jurisprudentzia bat da. Bai, hori da, beste jurisprudentzia bat. Egia nahi dute hemen. Detaileak. Esan dizut.

      — Orduan... —indiferentziaz altxatu zituen sorbaldak Alfrek—, suposatzen dut berdin izango duela, ez?

      — Ba ez —sumindu zitzaion solaskidea bat-batean—: aldea oso handia da. Eta serio hartu beharko zenuke kontua behingoz! Sarreran azaltzen dute dena, esan dizut, baina klaro, zu ez zara han egon...

      — A, ba sentitzen dut, e —ozpindu zen Alfre ere—. Saiatuko naiz ea hurrengoan hobeto hiltzen nauten.

      — Ai, laztana, horrela bai! Umorea! U-MO-RE-A! Hobe horrela: zer litzateke ba eternitatea umore pixka bat gabe, ez duzu uste?

      — Baina zenbat denbora daramazu zuk?

      — Ilara honetan diozu? Auskalo. Ez da erraza kontua eramatea.

      — Nola ilara honetan? Beste ilara batean ere egon zara?

      — Aldatu egiten dut tarteka —erantzun zuen emakumeak, gaia aldatu nahian bezala, ordura arte izan gabeko tonu buruarin bat hartuz—; badakizu, ez aspertzeko.

      — Eta senarrarena, gezurra zen orduan?

      — Osvaldorena? Ez, ez. Nola izango zen ba gezurra —barre triste bat egin zuen—, horrelakoak ez dira asmatzen.

      — Eta orduan? Zer beste ilaratan egon zara zu?

      — Osvaldorenean, maitea —erantzun zion emakumeak, isiltasun tarte baten ostean—. Hantxe. Esan dizut, biok parez pare.

      — Hiltzaileenean?

      — Hiltzaileenean. Tatatxan! Hementxe hiltzaile bat —hasperen egin zuen emakumeak, Alfreri eskuekin bere burua aurkezteko keinu teatral bat egin bitartean—. Ez naiz espero zenuena, ala?

      — Baina... Ezin da izan. Nor hil duzu zuk? Osvaldok bere buruaz beste egin zuela esan didazu lehen, beraz, ezin da bera izan.

      — Laztana... —emakumeari erabat desagertua zitzaion ordura arte tarteka erakutsitako bozkario gisako hura—. Gauzak ez dira errazak izaten, badakizu?

      — Nik kontatu dizut nirea —kexatu zitzaion Alfre—. Nekiena behintzat. Eta hiltzaile batekin baldin banago, uste dut badudala, gutxienez, nor hil duen jakiteko eskubidea.

      — Ez da erraza —ilararen bateko puntu urrunen batean galdu zitzaion begirada solasaldian lehenengoz—. Luisinho. Luisinho hil nuen. Aste batzuk baino ez zituen gixajoak, baina...

      — Ume bat? —entzuten ari zena ezin sinetsirik—. Zure umea hil zenuen? Baina, baina... Eta gixajoa esaten diozu, gainera?

      — Bai, hil egin nuen, eta nik hura hil eta berehala hil ninduen Osvaldok ni —senar izan zuenarenganantz biratu zuen burua orduan—, baina zer egin behar nuen?

      — Nola zer egin behar zenuen?!

      — Laztana —tonu adeitsuan zuzendu zitzaion emakumea Alfreri ordukoan—, badago jende klase bat ezezkorik onartzen ez duena. Zu ez zara horrelakoa, ikusten zaizu, baina gizon batzuk...

      — Baina orduan.... Esan nahi duzu... Osvaldok...

      — Bai, laztana, horixe esan nahi dut, bai —eten zuen emakumeak lagunaren esaldia—, eta hiltzekoa banintzen, ez nuen Luisinho piztia horrekin uzteko inolako asmorik. Pentsatze hutsarekin... Baina, begira, luze egongo gara hemen, bai, eta izango dugu horretaz aritzeko aukera.

      — Eta Luisinho? —insistitu zion Alfrek—. Luisinho ere ilara honetan dago?

      — Sentitzen dut, maitea —esan zuen emakumeak—, beti tristatzen naiz kontu honekin. Inporta dizu gaia aldatzen badugu? Azalduko dizut jakin nahi duzun guztia, baina orain hitz egin dezagun beste zerbaitez, bai?

      — Eta zertaz aritu nahi duzu, ba?

      — Ai, bai! Futbola gustatzen zaizu? —galdetu zion emakumeak berriz ere kolpean animoa berreskuratuta.

      — Futbolaz aritu nahi duzu orain, benetan?

      — Futbolaz? Ez! Ez da hori. Nik futbolaz ez dakit ezer, eta ez zait batere interesatzen. Denak hor gizonkote ergel horiek korrika nola egiten duten ikusten. Kontua da orain gutxi ohartu naizela, eta zalantza piztu zait. Igual zuk jakingo duzu. Begira, han —buruarekin beste ilara bati egin zion keinu—, ez duzu ikusten han? Berrogei edo hirurogei ilara harago, ikusten duzu han urrunean? Han!

      — Han non?

      — Han!

      — Han, a, bale, bale, han, baina zer da zehazki han ikusi behar dudana? —urrun begiratzen saiatzen zebilen Alfre ere, nahiz eta ez erabat ulertu nora begiratu behar zuen. Ez zuen emakumea berriz animoa galtzen ikusi nahi.

      — Hantxe! Ez duzu ikusten hantxe? Nola da futbolari ezagun hori... Etengabe telebistan ateratzen den gaztetxo hori... Promesa handia dela esaten dutena eta hori dena... Ez da bera? Bai, bai, lodituta eta zahartuta dago, baina bera dela esango nuke, ez? Ai, nola zen... nola zen... Mihi puntan dut...

Galletak

Bisitan agertu zaio biloba. Gutxi gorabehera hilabetean behin joaten zaio, eta hain justu gaur da hilabeteko egun hori. Maiatzaren 9a da, astelehena, eta telebista ikusten ari dira biak: gaizki erantzunez gero, lehiakideak zulo batetik behera erortzen uzten dituen lehiaketa horietako bat da, eta saioa zuzenean ikustera platoraino joandako publikoarekin dantzan dabil aurkezlea. Garrantzitsua da detailea, edo izan daiteke garrantzitsua, baldin eta, azkenean, gerra lehertu, eta super potentzia nagusiak elkarren aurka bonba atomikoak jaurtitzen hasiko badira, balitekeelako, horren ondorioz, gizateriaren bizi arrasto guztiak kolpean desagertu eta, milioika argi urteren buruan, alien batzuek testu hau soilik errekuperatu ahal izatea, planeta alderik alde beteko duen hondakin multzo erraldoitik, eta kasu horretan, estralurtar horiek, gutxienez, telebista programari buruzko datu horri esker jakin ahalko baitute, lausoki behintzat, nolakoa izan zen eguneroko bizitza XXI. mendearen hasiera xamarrean, planeta honetan bizitzak iraun zuen tarte estu horretan, gaizki eta azkar hitz eginda, garatu deitzen diren —ia— herrialde horietako batean. Hain urrun joan beharrik gabe, ordea, jarraitzen dute aurkezlearekin dantzan platoan telebistarako apain jantzi diren hainbat gizon-emakumek, eta haiei begira daude Luisa amona eta Fermin biloba, ez bereziki ongi pasatzen, baina bai entretenituta.

      “Rockaren historia aldatu zuen zer beste abeslariren egun berean jaio zen urtebete geroago David Bowie?”.

      18:47ak dira zehazki eta, egunero 19:00ak baino minutu gutxi batzuk lehenago gertatu ohi denez, amonaren bila etorri da goiko pisuko laguna, Consuelo. Hiru kolpe jo ditu atean lehenik, kask, kask, kask, eta hiru aldiz sakatu du tinbrea gero, din, dan, don. Ez da kasualitatea. Hiru kolpe eta hiru tinbre hots horiek dira lagun taldean darabilten kodea. Izan, lagun taldeko guztiak direlako nahiko zaharrak eta guztiak bizi direlako bakarrik, eta beldur direlako etxera lapurtzera sartuko ote zaizkien edo norbait engainu bidez beren aurrezkiak lortzen saiatuko den.

      Hego Amerikako zaintzaileak dituzte lagun taldeko kide guztiek, edo Moldaviakoak bestela —kasuen % 20 baino ez da hori—, eta zaintzaile horien izenak ongi ahoskatzen ikasteko asmo handiegirik gabe uzten dituzte egunak pasatzen; seme-alaba lizentziatuak, biloba masterdunak, atzerrian haietakoren bat beti, euren arteko eguneroko elkarrizketa bestela errepikakor xamarrak bixitzen dituzten detaile exotikoak eskainiz, eta astean hirutan ile-apainketak auzotik urrun dagoen ile-apaindegi garesti baina oso onean. Konparatuko duzu ba. Nolanahi, kask, kask, kask, eta din, dan, don, eta egunero ohi duen moduan eta amonak ere espero duen bezala, goiko bizilaguna topatu du atean.

      — Arratsalde on, Luisa. Aizu, zer da hori?

      — Zer da zer?

      — Ate ondoan dituzun poltsa horiek. Ez dira zureak?

      — Arratsalde on, Consuelo —ilobak zerbait arraroa igarri du elkarrizketan, eta sofatik altxatuta, ateraino joan da, zer pasatzen den ikustera—, zer gertatzen da ba?

      — Zuk utzi dituzu hor poltsak?

      — Poltsak? Ze poltsa?

      Consuelok hatzaz seinalatu dizkie kanpoaldean, atari alboko horman, gorde antzean dauden plastikozko bi poltsak.

      — Ez dakit. Esne kutxa batzuk daude eta galleta batzuk ere bai. Ez dituzu zuk utzi, Fermin?

      — Nik ez.

      — Lehengo emakumea izango zen agian? —galdetu du amonak.

      Amona: Luisa. Adina: 90 urte. Nafarroako Parlamenturako azken bost hauteskundeetako boto bilakaera: Nafarroa Bai. Nafarroa Bai. Nafarroa Bai. Geroa Bai. Geroa Bai. Likidezia: 18.000 euro Santander bankuko akziotan, 8.000 euro BBVAn, eta 900 euro inguruko alarguntza transferentzia hilabetero. Lanbidea: Etxekoandrea. Bere bizitzako ametsa: Erroma ezagutzea. Plater gogokoena: Kokotxak. Edari gustukoena: Martinia, baina aspaldi utzi zuen, buruko mina eragiten ziolako. Kolore bat: Nola kolore bat? Kolore bat: Kolore faboritoa edo? Kolore bat: Urdina, baina a zer galderak, zer inportako du ba koloreak.

      — Lehengo emakumea? —galdetu du amonaren lagunak—. Ze emakume?

      — Bai, lehen atea jo dute, eta Ferminek zabaldu du.

      — Eskale zahar bat zen —azaldu du Ferminek.

      — Eta eskale batek utzi ditu hor esnea eta galletak?

      — Pentsatzen dut.

      — Eskean etorri, eta berak janaria utzi?

      — Atea ireki dudanean, eta gaztea nintzela ikusi duenean, hau ikasle pisu bat ote zen galdetu dit. Baietz nik, eta “orduan lasai”, esan dit, “orduan ezer ez”, eta joan egin da.

      — Ez da begira gelditu-edo? —amonak.

      — Begira gelditu?

      — Izkinaren batean-edo, igual.

      — Ez, ez dut uste.

      — Ba, zer nahi duzue esatea, ez zait normala iruditzen.

      — Zer ez zaizu normala iruditzen, Consuelo?

      — Beste bizilagun batzuek emango zizkioten esnea eta galletak, eta berak hor utzi? Ez zuen gehiegi beharko.

      — Ez zuen goserik izango.

      — Klaro, dirua nahiko zuen... —eta isilune labur baten ondoren pixka bat apalago ahoskatu du amonaren lagunak azken hitza—... drogatarako.

      Amonaren laguna: Consuelo. Adina: 82 urte. Nafarroako Parlamenturako azken bost hauteskundeetako boto bilakaera: CDN, UPN, UPN, UPN, UPN. Lanbidea: Idazkari izan zen gaztaroan, baina enpresari ertain batekin ezkondu —denborarekin eta esfortzu askoren ondoren enpresari ertain ohi izatera iritsiko zena—, eta familian ez zuten ongi ikusi lanean jarrai zezan. Egia esan, ez da ez zutela ongi ikusi, besterik gabe, ez zuten gauzak bestela izan zitezkeenik ere pentsatu. Jabetzak: Bi etxe, eraikin berean. Bi arrano disekatu haietariko baten sarreran, rokoko dekorazioko ispilu bat ere bai, eta burkoan 30.500 euro. Kontraste eginez, Ikeako altzariak ditu beste etxeak, nordiko esango litzaiokeen dekorazio soilagoarekin, eta semea, haren emaztea eta euren bost seme-alabak bizi dira bertan. Afizioak: Etxea oro har, eta lagunekin eguneroko kafea. Kolorea: Zilarrarena, batez ere benetakoa bada, noski.

      — Drogatarako? —galdetu dio izu puntu batez amonak Consuelori.

      — Ez dut uste, amona —moztu du Ferminek serio—. Janari eske zebilen. Aber, eskale bat zen.

      — A, baina janaria eskatu dizu orduan?

      — Ez, ez. Niri ez.

      — Eta nori eskatu dio orduan?

      — Aurrekoei.

      — Ikusten da, bai, zertarako nahi zuen.

      — Beste zerbait beharko zuen.

      — Bai: drogak —Consuelok berean.

      — Beste janariren bat, esan nahi nuen. Esnea eta galletak... ez dira gauza handia.

      — Beste zerbait nahi, eta esnea eta galletak utzi? Mesedez, mesedez, Fermin, ez izan inozoa.

      Amonaren iloba: Fermin. Adina: 40 urte. Nafarroako Parlamenturako azken bost hauteskundeetako boto bilakaera: Abstentzioa. Abstentzioa. Alderdi Kanabikoa. Ahal Dugu. Ahal Dugu (ildo ez-ofizialista). Ikasketak: Arkitektura, Granadan. Iraupena: Hamar urte, haietako bost, karrera egiten, eta beste bostak proiektua prestatzen. Proiektua: Lasto fardoz egindako eraikin bat. Balorazioa: “Ez zait oso ideia ona iruditzen”, esan zion zuzendari izango zuenak proiektua hasi aurretik, eta bost urteren ostean, behin proiektua bukatuta, errepikatu egin zion esaldi bera, hitzez hitz, “ez zait oso ideia ona iruditzen”. Nota: Sei. Etxea: Lasto fardoz egindako etxea. Ez, ez, etxea, baina bizitokia: Aitaren etxea, herrian, baratzearekin. Kolore bat: Berdea. Betiere, irribarrez esanda. Bestelako afizioak:

      — Ba zer nahi duzu esatea, gose handirik ez du izango eskale horrek, poltsak hartu ez baditu.

      — Esnea ematea da errazena, ez duzu uste, Consuelo? Ziur mundu guztiak ematen dizkiola esnea eta galletak. Nazkatuta egongo da hainbeste esne eta hainbeste galleta.

      — Baina zuk uste duzu normala dela janaria eskatu eta gero hor uztea, etxera eraman gabe?

      — Normal-normala ere ez da poltsak jendearen atean horrela uztea, Fermin. Horretan arrazoi du Luisak.

      — Eta nola dakizue ba emakume horrek etxea duela?

      — Baina, baina —ihes egin dio barreak Consuelori—, baina, mesedez, zer ari zara esaten?

      — Zer ari naizen esaten? Zuk zer uste duzu? Badakizu zenbat etxegabe dauden Nafarroan?

      — Ez. Esan, zenbat?

      — Ba... asko —isiltasun une bat behar izan du ilobak, Consueloren garaipen keinuak eragin dion amorrua kontrolatzeko—. Asko, Consuelo, asko. Uste duzuna baino gehiago.

      — Bueno, goazen pentsatzera —baretu nahi izan du elkarrizketa amonak—; zer egingo dugu orain poltsekin?

      — Ez dakit ba, Luisa. Zuk hartuko dituzu?

      — Nola hartuko dugu hori? Auskalo nola dagoen.

      — Aber, amona, esnea da, kutxetan.

      — Ez dakit... Igual kadukatuta-edo egongo da.

      Consuelok eskutan hartu ditu poltsak, eta nazka keinu txiki bat igar daiteke bere aurpegian. Badaezpada, gainera, gorputzetik apur bat urruntzen ditu besoak luze jarrita, eta hau guztia eraikinaren eskaileretan ari da gertatzen, gainontzeko bizilagunek ezer igarri ez arren, eta are igarrita ere, poltsekiko ardura eta kezka handirik ez dutela. Orokorrean, halako herrialdeetan —edo— hori baita halako hirietan eta halako eraikinetan ezarrita dagoen batez besteko gizalegea.

      — Zuk nahi dituzu galleta hauek? —galdetu dio zuzenean Consuelok amonari. Nekatzen hasita baitago hainbeste bueltarekin.

      — Zertarako nahiko ditut ba galleta horiek?

      — Zuk, Fermin, nahi dituzu?

      — Nik ez. Bestela ere badut nahikoa poltsa eta tuper etxerako.

      — Bueno, ba orduan?

      Poltsen edukia: Leche Asturiana, bi tetrabrik: 1,88 €; 2018ko otsailaren 8ko iraungitze data. Maria galletak, pakete bat, 250 gramo: 2,85 €; 2017ko abenduko iraungitze data. Guztira, 4,73 € eta 2.250 gramo. Eta neurri batean horrek ere azaltzen du amonaren lagunaren insistentzia. Zamak, alegia. 82 urte ez baitira alferrik pasatzen, eta Consuelo nekatzen hasia da pisu horri eusteaz. Gainera, 19:00ak jota dira jadanik, eta horrek esan nahi du zain izango dituztela lagunak kafetegian, zeren eta, elkarren ateetan, kask, kask, kask, hiru kolpe jotzeaz eta, din, dan, don, txirrina hiru aldiz sakatzeaz aparte, puntualtasuna baita taldeko kide guztiak batzen dituen beste ezaugarrietako bat.

      — Baina hartzen baditugu, igual pentsatuko du onartu egin ditugula.

      — Horretarako utzi ditu.

      — Bai, baina eta onartzen badituzu ez da bueltatuko?

      — Igual pentsatuko du janaria hartu dugunez, janari gehiago behar dugula, eta igual hasiko da gehiagotan etortzen.

      — Akaso bueltatu egin behar zenituzke —zalantza egin du orain amonaren lagunak.

      Consuelok bukatu egin nahi du. Azken batean, poltsa haiek ez daudelako bere etxeko atarian eta, ondorioz, ez dagokiolako berari haiekin zer egin erabakitzea. Hasteko, berak ez zukeen atea ireki ere egingo, eta jarrera hori berretsi baino ez du egiten poltsekin gertatu denak. Eta han jarraitzen badu Luisa estimatzen duelako da. Nahikoa du gajoak. Eta lagun onek hori egiten dutelako. Eta lagun batek laguntza behar badu, adibidez, galleta batzuekin, ba lagun on batek lagundu egiten duelako. Baina puntu bateraino. Hori ere bai.

      — Bueltatu? Bueltatu nori?

      — Ez dakit ba. Supermerkatura?

      — Hemen ez ditugu utziko, behintzat.

      — Ba zuek esan beharko duzue, Luisa. Zuei utzi dizue oparitxoa.

      — Atartean utzi, ez? Eta horrela norbaitek esnea behar badu-edo, ba hartuko du, eta listo.

      — Baina nork beharko du esne hori, maitea?

      — Emakume horrek behintzat ez, bistan da.

      — Zu etxean geldituko zara, ezta, Fermintxo? —galdetu dio amonak ilobari, eztabaida amaitu nahirik, bera ere presatua baitago orduarekin.

      — Bai. Zer ba?

      — Jakiteko. Zuk itxi ongi atea, bale?

      Amonarekin eta Consuelorekin batera desagertu dira esnea eta galletak igogailuan. Itxi du etxeko atea ilobak, eman dio giltzari buelta, eta telebista ikusten jarraitu du egongelako sofan etzanda. Aurkezleak ez du dantzarik egiten orain. Serio dago, gorputz osoarekin finala gero eta gertuago dagoela adierazi nahi balu bezala. Lehiakideei begira dago adi-adi, galderen txanda hasteko puntuan. Musika solemneak isiltasuna sortu du bat-batean.

      “Nola deitzen da Saturno planetaren sateliterik handiena?”.

      Lehiatzen ari den emakumeak 30 segundo ditu erantzuteko. T T N. Hizki batzuk bakarrik falta zaizkio erantzunari, baina batzuetan, lagungarri suertatu beharrean, nahastu egiten ditu horrek lehiakideak, eta erantzunik sinpleena ere eman ezinik bukatzen dute zuloan behera jausten, justu, gutxien espero duten momentuan eta, batez ere, saria ia-ia eskura sentitzen hasiak direnean. Eta o ze pena. Eta o ze pena publikoak ere. Baina segundo gutxi batzuk falta dira oraindik. Cuencakoa dela esan du lehen. Garbiketa langilea. Dirua irabaziko balu zor batzuk kendu nahi lituzkeela, eta zerbait geldituko balitzaio bidaiaren bat egin. Hondartzara, esan du, gehiago zehaztu gabe. Denek ulertu dute esan nahi zuena. Kolorea, berdea. Esperantzarena.

Arco Iris

— Ez duzu pentsatu horretan?

      — Horretan zertan?

      — Gure kasuan. Salbuespen moduko bat garela gurasoengandik frankismoko errepresio sexualaren traumak heredatu dituen belaunaldi batean.

      Iratxek gidatzen zuen autoa, eta hura zen, ahizpa txikia izan arren, solasaldiari bizien ekin ohi ziona. Josunek lagundu egiten zuen horretan ere. Hitz gutxikoa zen, eta erosoa zitzaion ahizparen jarioari korritzen uztea. Hitz handiegiekin aritzen zela iruditzen zitzaion beti, eta ernegatu egiten zuen horrek tarteka, baina, era berean, gustuko zuen nola pentsatzen zituen gauzak hain zabal.

      Txina desegiten hasi zen eskuan, ahizpak esandakoari ezer gehitzeko beharrik sentitu gabe. Metxeroarekin berotzean, autoa bete zuen usainak. Erre behar bazuen, mesedez, leihoa irekitzeko esan zion Iratxek. Nahiz eta gero, bazekien, hark ere eskatuko zion.

      Kanpoan, horituta zeuden bihurguneen ertzetako lursailak, eta nekazariek bildu berriak zituzten soro gehienak. Han-hemenka mitxoleta gorriek zipriztintzen zituzten lautadak kolore tanta batzuekin eta, autoaren abiadak eraginda, haizearekin batera, beroa ere sartzen zen leihotik. Bakarrik zihoazen bidean, nahiz eta, hainbatean behin, txirrindulari talde sakabanaturen batekin topo egin, eta moteldu egin behar izaten zuten martxa. Haien abiadan denak ederrago izan behar zuela pentsatu zuen Josunek, baina beretzat gorde zuen gogoeta.

      — Izango dituzte bizikletak, ez?

      — Alokatzeko diozu?

      — Bai. Txango bat egiteko-edo.

      — Ez nekien bizikletan ibiltzea gustatzen zitzaizunik.

      Ia hamar urteko aldea zuten. Amaren begi argiak zituzten biek, baina euren azal koloreek eta altuerek bistako egiten zuten aita ezberdinen alabak zirela. Baxua zen zaharrena, Josune, eta altua, berriz, txikiena, Iratxe; eta hala zituzten banatuta euren rolak ere, alderantzizkatuta.

      Oso gazte zela izan zuen euren amak Josune. Lizason martxan zen komuna batera egin zuen etxetik ihes 19 urterekin, Josuneren aita izango zena ezagutu zuen han, eta bederatzi hilabetera jaio zen alaba. Ez zen bilatutako zerbait izan, baina, giro hartan, zaila zen halakoak saihestea. Gorputza muturrera eramaten zuten hainbat ariketaren eta berdin handik edo hemendik hartutako erritu espiritual batzuen artean, sexu tantrikoa ere sustatzen zutelako komunako gidariek. Eta inor gutxik lortzen zuen sarketan ez isurtzerik.

      Egun batetik bestera desagertzen ziren emakumeak halakoetan. Inoiz baita haien bikotekide ohikoenak zirenak ere; klinikara joateko gurutzatzen zuten muga, eta zenbait asteren buruan itzultzen ziren batzuk eta, aldiz, beste batzuk sekula ere ez. Aurrera egitea erabaki zuten Josuneren gurasoek, ordea, eta komunan bertan izan zuten haurra, mediku eta emagin ikasketak hasiak zituzten beste kide batzuek lagunduta. Ez zen lehena izan, ez eta azkena ere.

      Arco Iris deitzen zioten komunari, 80ko hamarkada hasieran. Urte batzuk iraun zuen, harik eta, pixkanaka, gidari lanak egiten zituztenek proiektua Mediterraneoko kostaldera hedatu eta, zela kideen arteko tirabiren eraginez, zela besterik gabe denboraren igarotze hutsagatik, azkenean, erabat desagertu zen arte, apenas arrasto gutxi batzuk utzita.

      Lagun talde batekin hasia zen dena, baina berehala zabaldu zen albistea inguruetan eta, hilabete gutxiren buruan, ehunka gaztek bete zuten bi solairuko etxea. Beren buruak topatzeko ez ezik, han askeago arnastu ahalko zuten esperantzak erakarrita joan ziren gehienak. Ahoz aho zabaltzen zen informazioa. Denbora tarte labur batera, moldaketa batzuk ere egin behar izan zituzten etxean, gazte haiek guztiak behar bezala hartu ahal izateko. Hainbeste izanik, ordea, beti agertzen zen zurgintzan ez bazen, arotz lanetan trebea zen norbait, eta kanpoko laguntzaren beharrik gabe moldatzen ziren gehientsuenetan, inguruko herritarren etsipenerako, kanpoko jendeari horrek barruan gertatzen zenaren inolako irudirik ez ziolako uzten, hango gaztediaren joan-etorri bizia ez bazen.

      Bera jaio eta gutxira egin zuten alde Josuneren gurasoek. Sekula ez zuten erabat argi jakin zergatik. Tantaka baino ez zuten jaso horri guztiari buruzko informazioa alabek, eta ez detaile gehiegirekin. Baina nahikoa zen apur hori, Nafarroako herri txiki hari buruzko guztia distira bitxi batean bilduta irudikatzeko.

      Tartean behin egiten zituzten bazkarietan harrapatzen zieten zerbait. Gurasoek eta lagunek, ordurako, atzean utziak zituzten komunako kontuak, baina alaben harridurarako, Lizasori buruzko aipamen guztiek hartzen zuten erabat ulertzen ez zuten aire triste bat: ez hainbeste damuarena, ezpada, bai, akaso, betirako galdu dela ziur jakiten den gaztetasunarena. Eta, susmatzen zutenez, sasoiari lotutako etsipen zabalago baten barruan ere urtzen zen gurasoen etsipen hura.

      Bazekiten, halere, komuna utzi eta gutxira bereizi zirela Josuneren gurasoak.

      Beste gizon batekin bizitzera joan zen aita, eta herri okupatu batera jo zuen amak, alaba berarekin eramanda. Neska-mutil gazte talde batek denbora zeraman bertan bizitzen ordurako, eta haiei batu zitzaizkien ama-alabak. Herriko beste gazte haietakoren baten alaba izango zen Iratxe, seguruenik, baina bi ahizpek ez zuten sekula jakin zeinena. Gainera, berriz ere haurdun geratu zela jakitean, herri okupatura mugitu ziren Josuneren aita eta haren orduko mutil-laguna, haurrekin laguntzeko. Eta, beraz, guztien artean hazi zituzten umeak.

      Urteak ziren bi ahizpak etxetik joan zirela, eta denbora zeramaten Arco Iris egondako eraikina bisitatzeari buruz hizketan. Azkenean, uda hartan joatea erabaki zuten. Lanean libre tokatzen zitzaion asteburu bat baliatu zuen horretarako Josunek, eta bikotekidearen kargu utzi zuen herriko okindegia Iratxek egun pare baterako.

      Bazekiten klausurako mojen bizitokia zela aspaldi. Sartzeko baimena ere eskatu zuten, baina ezetz erantzun zieten arduradunek. Ordenako kideak baino ezin zirela sartu han.

      — Aukera bat izan daiteke.

      — Zertarako?

      — Moja sartzeko.

      Gidatzen tarte bat eman ostean ikusi zuten, errepidearen bazter batean, egun haietan bizitoki izango zuten landetxea, ezinago zuri eta apain, justu herrixkaren amaiera adierazteko jarritako seinalearen parean.

      Emakume batek egin zien gelditzeko keinua aurrealdeko arku formako ataritik.

      50 urte inguru izango zituen, gorpuzkera luzea, eta aurpegiko makillajeak ez ezik, haren manerek ere estuago lotzen zuten hiriko bizimodura, inguruan zituen soro eta baratzeetako lanetara baino. Agurtzeko elkarri besarkada bana onartu, eta bailarari buruzko azalpen batzuk eman zizkien ia ongi etorria amaitzearekin batera.

      Desenkusatu egin zitzaien gero.

      — Barkatu beharko didazue...

      — Barkatu zergatik? Ederra da etxea.

      — Jakin banu, beste gela utziko nizuen prest, hirugarren solairukoa, matrimonioko ohea daukana.

      — Ez da behar. Egon lasai horregatik.

      — Nahi baduzue, gero, momentu batean presta dezaket, eta erosoago egongo zarete.

      — Benetan, ez da beharrezkoa —adeitsu azaldu nahi izan zuen Iratxek, baina berehala eten zuen ahizpa nagusiak, kortesiazko irribarre keinurik txikiena ere gabe.

      — Aber eskertzen dugula, e, baina ahizpak gara.

      Emakumeak barkamena eskatu zien berriz, pixka bat gorrituta, eta zurezko eskailera ikusgarrian gora lagundu zituen egun haietarako eurena izango zen gelara. Ez kezkatzeko eskatu zioten ahizpek eta, besterik gabe, mendiaz eta isiltasunaz gozatzera zetozela baino ez zioten adierazi. Egia ere bazena, bestalde.

Urteak ziren Josunek ez zuela txirrindularik hartzen, eta igarri egiten zion ahizpak. Aspaldi joan zen herritik, Iratxe nerabe ere ez zela, eta ahizpa txikiak ez zuen gogoan inoiz bizikleta gainean ikusi izan zuenik. Bistakoa zen gerora ere ez zela gehiegi ibili. Ez bizikletan, ez eta beste ezertan ere. Hatsa handiturik, kolpeka bakarrik lortzen zuen ahizpari esan nahi ziona esatea.

      Landetxeko emakumeak gomendatuta egin zuten errekarako bidea, bero kolpeari aurre egiteko, eta hurrengo goiz edo eguerdirako utzi zuten komuna izandakoaren eraikinari egin beharreko bisita. Putzura heltzeko biderik gerizpetsuena hartzeko gomendatu zien emakumeak, errepide alboan hasten zen pista bat hartuta; luzeago izanik ere, erosoagoa egingo zitzaielakoan. Eta okerrik gabe heldu ziren adierazitako lekura. Baina autoz beteta topatu zituzten putzu inguruko errepidearen bi bazterrak.

      Argi heltzen zitzaien jendearen harrabotsa: umeak jauzika eta garrasika, gazte jendearen barre ozenak, musika ekipoak irrati komertzialen doinuekin.

      — Ez dirudi aspertuko garenik behintzat.

      Bizikletak sasitza batean utzi, eta arbola arte bat gurutzatuta heldu ziren putzura. Orduan konturatu ziren zaratak iradoki baino lasaiagoa zela lekua, eta erraz topatu zuten txoko atsegin bat, errekan gora metro gutxi batzuk eginda. Gazteek uretara jauzi egiteko erabiltzen zuten harri handitik hurbil zegoen gune apartatuxeago batean. Lizar baten gerizpean zabaldu zituzten toallak. Arrantzale batzuk baino ez zituzten inguruan, isil antzean, edanean, errekaren beste ertzean, keinu nabarmenegirik gabe, buruarekin agurtu zituztenak.

      Orduan konturatu ziren Iratxe eta Josune bainujantziak landetxean ahaztu zituztela, eta biluzik bainatuko zirela erabaki zuten.

      Giroko tenperaturarekin kontraste eginez, hotz biltzen zituen urak errekan, eta min ere egiten zuen burua murgiltzeak. Eguzkitara ateratzean irrist egiten zieten tantek azalean. Harriak busti, eta gutxira idor zeuden berriz.

      Arratsaldea eman zuten han, hizketan, uretan eta erretzen, eta bikote adindu bat baino ez zuten utzi putzuan, gazta eta urdaiazpikoa afaltzen hasita, haiek joandakoan. Iluntzen hasia zen ordurako: eguzkiak luze jaurtitzen zituen ibai ertzeko zumarren itzalak zelaietarantz, eta goxoa zen giroa, azkenik. Utzitako lekuan, mugituta bezala topatu zituzten bizikletak ahizpek.

      Norbaitek gurpil bana zulatu zien.

— Baina benetan ari zara?

      — Bene-benetan.

      — Baina, tia... Nola ez zenidan lehenago kontatu!?

      Landetxeko jabeak eman zien afaltzen gau hartan. Bizikletenak berandutu egin zituen, eta inora joateko gogorik gabe heldu ziren logelara. Jaki xumeak izango zirela abisatu zien etxekoandreak, baina, dutxatik ateratakoan, arrautza pare bana, magrak, odolkiak eta patata frijituak zituzten prest jangelako mahaian. Kaligrafia zainduko barkamen mezu bat zuen paper bana ere utzi zien emakumeak edalontzien ondoan, goizekoagatik desenkusatuz. Gero, logelako balkoira erretzera aterata, mutil-lagun batekin egindakoa kontatu zion Josunek, eta arindu egin zuen horrek putzutik etxerako bueltak sortutako tentsioa.

      — Urtebetetze opari bat izan zen.

      — Bai, baina norentzat?!

      Urruneko kontrolarekin pizten zen bibradore bat erosi zuen Josunek behin. Txosnetako komunean nola sartu zuen kontatu zion, eta mandoa mutilari eman ziola, zinta batekin oparitarako bilduta. Mutilaren harridura aurpegia ere imitatu zuen, ahizparen algara artean. Nonbait, mutilak ez zuelako kontua lehenengoan harrapatu, eta gero soilik hasi zitzaizkiolako begiak pizten.

      — Benetan, ikusi behar zenuen ze lerdo aurpegia jarri zitzaion!

      — Eta zu ezer esan gabe! Baina zergatik?

      — Joder, ba lotsagatik!

      — Baina ze lotsa?

      — Aber, Ira, ba imajinatu... Joder, zu txosnan zeunden zerbitzatzen gau hartan!

      — Bai zera!

      — Klaro! Ez duzu gogoratzen?

      Mutil-lagun harekin gerora gertatutakoekin joan ziren pixkanaka barreak apaltzen. Hasieran ez zuela ezer igarri esan zion Josunek, eta beranduegi zenean bakarrik izan zela gai gertatzen ari zenaz jabetzeko. Horrek egiten ziola minik handiena. Gero etorri zen guztiaren abisu modukotzat ulertzen zuen orain kontrol mandoarena. Baina ikusezina zitzaion orduan. Hala kontatu zion ahizpari. Denborarekin, Josune nora joaten zen kontrolatzen saiatzen hasi zelako mutil hura, norekin egoten zen, eta berak, halere, ez zuen handik garaiz ateratzen asmatu.

      Bibradorearen gau hartan gozatutako guztia berriz ere gozamenarekin lotzea zaila egin zitzaiola onartu zion ahizpari.

      — Ordukoan beragatik egin nuen.

      — Kabroia.

      — Bai. Baina badakizu zer den onena?

      — Zer?

      — Orain hori gustatzen zaidala gehien.

      — Zer?

      — Inoren menpe sentitzea. Horretara jolastea. Ohera lotu, eskuak esposatu... Badakizu, gauza horiek.

      — Joder. Ez zara sentitzen arriskuan?

      — Ez. Bueno, ez dut askotan egiten, eta ez edonorekin, desde luego, baina bai, gustatzen zait. Uste dut mendeku moduko bat ere badela niretzat. Irabazi egin dudala sentitzen dut.

      — Sekula ez nizun entzun.

      — Hori gustatzen zaidala?

      — Mutilarekin gertatu zitzaizuna.

      — Mireiari bakarrik kontatu nion.

Apenas egongo zen kilometro bete landetxetik komunaraino, baina autoz egin zuten bidea biharamunean. Beroagatik ordukoan ere.

      Etxetik zeramatzaten apuntatuta haraino iristeko jarraibideak. Halere, inguruan zuen babes hesiagatik ez balitz, berdin amaitu ahal izango zuketen alboko etxeren bati begira. Autoa kanpoan utzi eta, tinbrerik jo gabe, burdinazko atea gainetik pasatuta sartu ziren barrura. Diskretua zen dekorazioa: inon ez zen gurutze, ama birjina edo bestelako erlijio ikurrik ageri. Etxe handi bat zen, zelai handi batekin; terraza gerizpetu bat lehen solairuan, bizi arrastorik gabeko mahai eta aulki batzuekin, eta gurdi gurpil bana atariaren ezker-eskuinetara. Herri hartako edota, are, bailara hartako beste edozein etxe bezala, alegia.

      — Atea joko dut.

      Iratxeren ezezkoa jasotzera iritsi baino lehen bete zuen hitza Josunek, eta oihartzun egin zuten kolpeek etxe barruko hutsunean. Isiltasun tarte baten ostean, oinatz zarata urduri batzuk entzun zituzten barruan, zurrumurruan, baina inork ez zuen aterik zabaldu. Eskaileren zura kirrinka egiten aditu zuten. Eta isiltasuna gero. Atea berriz jotzeko keinua hasi zuen Josunek, baina, ordukoan bai, Iratxek lortu zuen ahizpari eskutik heldu, eta geldiaraztea.

      — Total, behin hona helduta...

      — Lasai utzi behar genituzke.

      — Horixe dute problema, ordea, lasai daudela. Zer kontatua emango diegu.

      — Ez ba. Nahikoa egin dugu sartuta. Polizia deitzen badute ez dugu jakingo zer egin ere.

      — Polizia honaino etortzen denerako kafea eta pastak bukatzen egon gaitezke, haiekin.

      — Klausurakoak dira-eta. Goazen.

      — Buelta bat emango diogu etxeari behintzat, ez?

      Gogoz kontra onartu behar izan zuen ahizpa zaharrenaren proposamena Iratxek. Ez zegoen ikusteko handirik, ordea. Eraikinaren ondoan, bazen eraikin txikiago bat, giltzaz itxita, seguruenik biltegi lanak egingo zituena, eta atzealdeko lorategian oilo gutxi batzuk ere ikusi zituzten, aske, belarretan sakabanatutako arto aleak mokoratzen. Haietako bat hurbiltzen hasi zitzaien, eta aurrealderantz itzuli ziren.

      — Ojala sartzen utzi izan baligute.

      — Ez dut uste ezer topatuko genukeenik.

      — Ez nuen ezer berezirik espero. Zuk bai, ala?

      — Ez dakit. Arrastoren bat igual geldituko zen, zerbaitena. Ez dut asko pentsatu.

      — Barruan gurutziltzatuak eta, despistatuz gero, igual zilizioak.

      — Zer, orain bai, goazen, orduan? Nahikoa izan duzu?

      — Bai. Bero honekin, gainera...

      Ahizpak esandakoak eraginda, beharbada, kamiseta altxatu, eta hari eraginez, hesirantz jo zuen Iratxek, eta une hori baliatu zuen Josunek lurretik harri bat hartu, eta etxearen aurka jaurtitzeko. Lehen solairuko kristal bat puskatu zuen kolpeak.

      — Baina zu? Zu ez zara normala, ez?

      Korrika hasita, eskutik heldu zion ahizpa zaharrak Iratxeri, etxe irteerarantz bidean. Hesia gainditzeko soilik askatu ziren, eta Josune helduko zain geratu behar izan zuen Iratxek auto barruan, kopilotuaren atea harentzat irekita utzita. Bigarren saialdian bakarrik lortu zuen motorra arrankatzea, eta gurpilekin lurrean irrist eginda eta, aldi berean, barrez atera ziren, azkenik, errepide nagusira.

      — Baina zer ostia ari zinen pentsatzen?

      — Ez nuen uste kristala apurtuko nuenik.

      — Joder, kasik bihotzekoak eman dit!

      — Ba pentsa niri! Ostia, baina guapo egon da.

      — Guapo? No me jodas, guapo. Susto ederra emango zenien mojei!

      — Klaro, ba horregatik egon da guapo!

      — Eta orain zer egingo dugu?

      — Nola zer egingo dugun?

      — Joder, ba zer egingo dugun.

      — Etxera joan. Zer egingo dugu ba?

      — Eta zer esango diezu?

      — Ez dut pentsatu.

      — Baina esan diozu etortzekoak ginela?

      — Ez. Zuk bai?

      — Ez, nik ere ez. Zurekin egongo nintzela baino ez.

      Txirrindulariz beteta zegoen bueltako errepidea, ardiek multzo zuriak osatzen zituzten belardien bazterretako sasien itzal apurretan, eta bailara osoa ikusteko aukera ematen zuen muino batean gora egiten zuen bideak. Seguruenik ahizpen autoa beste norbaitenarekin nahasita, agur adeitsua luzatu zien gizon batek gidatzen ari zen traktoretik. Txakur bat bakarrik zihoan atzean lotuta zeraman zama gurdi hutsean, zaunka batean paisaiari.

      — Baina inpresionatzen du emakume horiek guztiak han bakarrik eta ezertarako atera gabe bizi direla imajinatzeak, ezta?

Biribilguneko biztanleak

Gobernukide estimatuok:

      Oskar Ramirez Kortabarria naiz. Hainbat urtez aritu nintzen Segurtasun Saileko estatistika alorreko zuzendariorde laguntzaile lanetan, eta segurtasunarekiko sentitzen dudan konpromisoak narama orain ere zuei eskutitz hau idaztera. Nire neke eta izerdiz egindako aurkikuntza konpartitu nahi nuke zuekin, zuen gidaritza lan nekagaitzean lagungarri izango zaizuelakoan. Utzidazue, halere, lehenik, honaino ekarri nauen bidearen berri ematen, horrela, xamurragoa izango baitzaizue, agian, aurkeztera ausartu naizen proiektuaren benetako helmena ulertzea.

      Jakin badakit badaudela gure herria mehatxatzen duten bestelako amenazo ikusgarriago eta itxuraz urgenteagoak, baina, hain justu, arrisku horien ikusgarritasunaren gerizpean hartzen du babesa gaur aipatu nahi dizuedan beste arrisku larri honek, eta horrek bilakatzen du, konbentzituta nago, hain hiltzaile eraginkorra. Biribilguneei buruz ari natzaizue, bai; gaur egun, azalduko dizuedan moduan, biribilguneek lehen mailako mehatxua suposatzen baitute gure herriarentzat.

      Baina ez duzue zertan nik esandakoa sinetsi. Aski duzue eskutitzarekin batera atxikitako lehen grafikoa ikustea, errepideetako auto istripuen eta biribilgune kopuruaren artean dagoen lotura estuaz konturatzeko.

      Eta baditut datu gehiago ere.

      Eskutitza idazten ari naizen unean, guztira, 34.378 biribilguneko zentsua du gure nazioak, eta, era berean, 43.090.220 auto ditugu zirkulazioan. Eta bi datu horiek gure errepideetan urtean izaten diren istripuenarekin erkatuz gero, argi ikusiko duzue zer nolako heriotza tranpa ari garen onartzen —oharkabean eta fede onez izanik ere— gure herrikideentzat. Biribilgune batean gertatzen direlako errepideetan izaten diren hamar istriputik zortzi.

      Are gehiago, merezi du datu horiek xeheago aztertzea. Bost sarrera-irteerako biribilguneetan gertatzen direlako istripuen % 50. Lau sarrera-irteerako biribilguneetan istripuen beste % 20. Eta hiru edo bi sarrera-irteerakoetan izaten delako ezbeharren kopururik txikiena: % 10. Eta, honenbestez, begi bistakoa bilakatzen da sarrera-irteera bakarreko biribilguneek eskain dezaketen abantaila.

      Baina, hain justu, arazo larri honen aurrean, anbizio handiagoz jokatu behar genukeen usteak gidatzen du nire jarduna, eta horregatik aurkeztuko dizuet, azkenik, eskutitz hau idaztera naraman benetako motiboa; estimazio matematiko abstraktuek ez ezik, esperientziak ere erakutsi digulako badagoela modua sarrera-irteera bakarreko biribilguneen itxurazko soluzioaren aukeraz harago amesteko.

      Zero sarrera-irteerako biribilguneek, eta horiek bakarrik, gerturatzen baitute gure herrikideen errepideetako istripu kopurua % 0 ideal baterantz.

      Baina proposamen hau urrun dago utopia hipotetiko bat izatetik, eta ez pentsa kalkulu abstraktu hutsen emaitza denik. Zero sarrera-irteerako biribilguneen hipotesiaren datu baikorrek eta arazoaren urgentziak animatuta, hamarkada pare bat bada herriko pabiloi apartatu batean estadista talde murritz baina itxaropentsu batek prototipo bat martxan jarri genuela eta, denboraren joanak ematen duen perspektibarekin, ziurtasun osoz esan dezakegu ezin probetxuzkoagoa izan dela proiektua. Nik neuk, oraintxe bertan, prototipo horretatik idazten dizuet eskutitz hau, eta nirekin batera bertan bizi diren beste hamalau ibilgailuetako familien agurra ere helarazi nahi dizuet.

      Ez da erraza izan hona heltzea, eta gure taldearen neurria kontuan harturik, bereziki mingarria izan da bidean suertatu zaigun traba eta galeretako bakoitza.

      Urte erdia dela galdu genuen guretzat beti itsasargi baten parekoa izan den lehen kide aitzindarietako bat, nire bikotekide ere bazena, eta haren akorduarekin ari natzaizue une honetan. Baina onartu behar dizuet galera horregatik sentitzen dugun minak baduela hondoan harrotasun puntu bat ere. Haren heriotzak eragiten digun tristura jasanezina izanik ere, poz moduko bat ere sentitzen dugulako, gure kide nabarmen horrek, komunitatearen babes eta konpainian, zahartzaro luze eta osasuntsu bat izan zuela jakinda. Eta, horregatik, aurrera egiten jarraitzeko pizgarri eta iparrorratz zaigu oraindik ere haren adibidea. Horrez gainera, bi haur zoragarri gehitu zaizkio gure komunitateari azken hilabeteotan, eta egunez egun zoriontsu eta, batez ere, seguru hazten ikusten ditugu.

      Baina hazten ari da gure komunitatea kanpoan ere. Han-hemenka gurearen moduko talde gehiago sortu direlako azken urteetan, ipar zein hego, ekialde zein mendebalde, haiek ere, gu bezala, herrialde honetako estatistika ofizialaren itzaletan, bestelako bizitza eredu batekin amesten dabiltzanak. Eta, beraz, onar ezazue, mesedez, eskutitz hau orain artean ezkutuan bizitzera behartuta ikusi den populazio horren guztiaren agur sentitu eta adeitsu baten moduan, zinez, bizikidetzarako dei bat ere badelako mezu hau.

      Gonbidapen batekin amaitu nahi nuke, halere. Gustu bazenute, dena prest dugulako, luze gabe, gure komunitatea ezagutzera etor zaitezten eta, azkenik, elkarrekin zabal dezagun hemen pizten ari garen esperantza izpia, denon artean horretarako beharrezko diren politikak inplementatuz.

      Ordura arte, jaso, mesedez, nire eta nire kide guztien agurrik beroena.

Irlak

Gauerdia igarota aparkatu du autoa bikoteak etxe aurrealdeko zabalgunean eta, maniobra bukatu ostean, lorategia argitzen jarraitu dute haren argiek denbora tarte labur batez. Ehunka metro koadro dituen terrenoan xortaka hazten dira lore eta zuhaitz exotikoak, eta garden adierazten du horrek bikotearen gaitasun ekonomikoa. Gero dena irensten du berriz ilunpeak, gizonak motorra itzali, ataria gurutzatu, ateak automatikoki itxi, eta autoko argiak, beren kasa, eztiro itzaltzen joan ahala. Beste bikote baten festatik itzuli dira etxera senar-emazteak, oraintxe iritsi dira, une honetan bertan, eta elkarren segidan sartu dira beren etxe printzipalean, patxadaz, gizona lehenik eta emakumea ondoren.

      Bitartean, etxe nagusiaren atzealdean dagoen etxe txikiagoan, igerilekuaren ondoan, hasiera batean gonbidatuentzako etxe izatekoa zen eraikinean, txinatar familia bat telebista ikusten ari da. Hiru dira familiako kideak: ama, aita eta seme nerabea. Semea da Bilbon jaio den bakarra, eta bera dabil gurasoei telebistan zer esaten duten esplikatzen. Telesail zahar bat da, gaizkileak harrapatzeko lanetan dabilen emakumezko ikertzaile bat da protagonista. Gustatu egiten zaio aitari detektibeak nola lortzen duen beti gaiztoek euren krimenak aitor ditzaten, sekula indarrik erabili beharrik gabe.

      Txinatar familiakoek garbitzen dute etxe printzipala. Baina festatik etorri den bikotearen umea zaintzea dute egiteko nagusia, eta horregatik dago umea haiekin batera telebistari begira: Julen deitzen da. Noski, Julen Guerrero futbol jokalariagatik, nahiz eta, egiatan, Ismael Urzaiz zen emakumeari garai hartan gehien gustatzen zitzaiona. Itsusiagoa, argi, baina sendoagoa. Gizonagoa. Emakumeak ez luke jakingo bestela azaltzen. Edonola ere, Julen da orain, une honetan bertan, txinatar familiarekin batera telebista aurrean dagoen mutikoaren izena. Txinatar amak dauka altzoan.

      Erditze zaila izan zen Julenena, eta, horren ondorioz, hilabete batzuk pasatu zituen bikoteko emakumeak negarrez eta deprimitu xamar. Psikologoak esan zion tarteka gertatzen zirela halakoak, normala izaten zela, baina egoteko lasai, eta pasatuko zitzaiola. Emakumeak ez zuen lortu lasaitzerik, ordea, eta familiako betiko medikuarengana joan zen bigarren iritzi baten bila. Orduan, familiako betiko medikuak esan zion tarteka gertatzen zirela halakoak, normala izaten zela, baina egoteko lasai, eta pasatuko zitzaiola. Hirugarren iritzi bat eskatu nahi izan zuen. Ohikoen zuten bigarren klinika pribatura joan zen horretarako, eta espezialistak ere tarteka halakoak gertatzen zirela esan zion, normala izaten zela, baina egoteko lasai, eta pasatuko zitzaiola; eskaner pare bat egingo zituztela, halere. Badaezpada.

      Egin zizkion eskanerrak, kobratu zizkien euro batzuk haietako bakoitzagatik eta, azkenean, lehenik psikologoak, gero medikuak, eta azkenik ohikoen zuten bigarren klinika pribatuko espezialistak esan bezala, pasatu zen denbora, egon zen lasai, eta joan zitzaion tristura hura ere desagertzen. Baina marka utzi zuen esperientzia hark emakumearengan eta, hedapenez, baita bikotearengan ere.

      Bikoteko gizona enpresari familia ezagun bateko biloba da, eta enpresa-zuzendari-laguntzaile izendatu zuten karrera amaitu zuen egunean bertan. Bidaiatu egiten du frankotxo, baina oro har gustatzen zaio lana. Agian, ardura sentitzea, batez ere. Ardura eta oporraldiak Asian, urpekaritza eskolak, jatetxeak, ardoak, opari esklusiboak, golf zelaiko paseoak eta, suertatzen denean —ez nahi bezain maiz—, Athleticen Europako partiduak Bukaresten, koka marra batzuk, Whitley Neill ginebra marka konbinatuan, mesedez, limoi ukitu bat, beste marra bana, partidua, eta suitetako larrutaldi zaratatsuen osteko luxuzko baretasuna. Eta, noski, hori guztia Athleticen partiduko emaitza edozein dela ere: hiru eta bat, adibidez, kasu hartan. Galdu. Baina itxura emanda.

      Baina umea eduki zutenetik elkarrekin pasatzeko denbora gutxi zutela pentsatu zuen egun batez gizonak. Emakumeari esan, eta baietz erantzun zion hark.

      Ordurako nor bere maitalearekin ezkutuko ihesaldiak egiten hasiak ziren biak. Gizonak, esaterako, gutxi gorabehera astean behin izaten zituen padel partiduak klubean festa eman berri duen bikoteko gizonarekin, eta zenbaitetan bai, eta zenbaitetan ez, elkarri ahoa tapatuz jotzen zuten larrua gimnasioko aldageletan. Gizonak ikaragarri maite zuen kloro eta lixiba usaineko sexu saio haietako biolentzia —gehienetan— neurtua. Bere bizitzan izan zuen sexurik onena zela esango zukeen, inoiz horri buruz ezer esatera heldu izan balitz, baina ez zen kasua, noski.

      Emakumeak klinika pribatuko espezialistarekin egiten zituen egun beteko eskapadak tarteka, ezkutuan berak ere, aitzakia handiegirik jarri beharrik gabe, gainera; senarra, esan bezala, maiz izaten zelako kanpoan lan kontuekin. Baina kontsultako orgatxoko saioak ziren gehien gustatzen zitzaizkionak, espezialistak eta berak han jotzen zutelako larrua hainbatero, eskanerrak egiteko aitzakian azaltzen zitzaionean, esaterako. Presaz eta isil antzean aritu behar izaten zuten, baldar ere esan ahalko litzateke, gozamenari bere ibili osoa egin zezan utzi gabe, baina emakumea asko berotzen zuen senarra alboko gelan itxaroten eta kezka puntu batekin egongo zela pentsatzeak. Eta, gero, bereziki gustatzen zitzaion ikustea gizonak, gertatutakoaz ezer ere susmatu gabe, nola ordaintzen zuen sekula egin ez zioten eskaner sorta hura.

      Edonola ere, Julen jaio ondorengo egun hartan, elkarrekin denbora gutxi pasatzen zutela esan zioten elkarri gizonak eta emakumeak. Eta garrantzitsua da biek hori esan izana; zeren eta biharamunean bertan erabaki baitzuten ordura arte egunero etxea garbitzera eta otorduak prestatzera joaten zen emakume kolonbiarra berehala kaleratu, eta egun osoz Julen zaindu eta, aldi berean, etxea garbi mantenduko zuen norbaiten bila jartzea. Eta hala topatu zuten txinatar familia. Lagun baten zerbitzarien senideak ziren. Halako zerbait. “Fidatzekoak eta garbiakˮ, esan zieten. Hori bai. Eta haiekin txinera ere ikasiko zuen umeak, bestalde, etorkizunerako baliagarri iruditu zitzaiena eta, beraz, familia haren gain utzi zuten ordutik aurrera Julen zaintzeko ardura, artean hark hilabete batzuk baino ez zituela. Duela urtebete pasatxo izan zen hori. Eta hara hor non dauden orain, etxe nagusiaren atzealdean, igerilekuaren ondoko etxe txikiagoan denak batera telebista ikusten, lasaitasunean: ama, aita eta nerabea. Gehi Julen.

      Baina kontua da gaur festatik bueltatu, eta Julenen bila agertu dela han bikotea, telebista itzali gabe agurtu dutela elkar labur denek, eta zuzenean joan dela bikoteko emakumea bere semea jasotzera. Hartu du besotan eta, justu orduan, soinekoa estu antzean daukalako, eta beste bikotearen festatik apur bat edanda iritsi denez gero, irrist egin du, eta lurrera erori dira biak: emakumea, Julenekin.

      Ez dute minik hartu, baina Julen asko izutu da, eta negarrez ari da orain, une honetan bertan. Negar betean. Ozen. Izuaren izuz, arrastaka ere hasi da, katamarka azkarrean, baina ez bikoteko emakumearen besotara joateko, baizik eta ama txinatarraren besotara iristeko. Eta bertan babes hartuta ari da oraintxe negarrez. Eta bat-batean dena gelditu da izoztuta bezala, negar egiteari utzi gabe Julen garrasika hasi delako, “ama, ama” oihukatuz, antsia nabarmenen artean, eta, noski, ez bere amari dei egiteko, baizik eta txinatar familiako amaren besoetan areago murgiltzeko.

      Telebista itzali gabe, txinatar aita sofatik altxatu da kolpean, eta burua makur-makur eginda barkamen eske ari zaio orain elkarri besarkatuta dagoen bikoteari. Txineraz ari zaie aita, baina, keinu azkar batekin, berehala jarri du semea ere bere alboan, itzultzaile lanak egin ditzan. Aitak txineraz esaten duena gaztelerara itzultzen dio bikoteari nerabeak. Edo gutxi gorabehera. Urduritasunagatik. “Aitak esaten du barkatzeko. Ez dutela nahita egin. Mesedez. Barkatzeko. Ez da berriz gertatuko. Aitak esaten du mesedez barkatzeko”. Txinatar ama ere zutik dago orain, bera ere burua makur-makur eginda, bera ere barkamena eskatzen, bera ere txineraz, umea oraindik besotan duen arren.

      Damu keinu ageriko batean, txinatar amak Julen eskaini die ez-txinatar senar-emazteei, besoak haienganantz luze-luze jarriz, umea haiek har dezaten adierazi nahian, azken batean, esan nahi liekeen modura, izan, umea haiena delako, haren zaintza edozeinek egiten duela ere; kasu hartan, haiek, nahiz eta izan zitekeen beste inor ere. Baina gizonaren eta emakumearen hizkuntza menperatzen ez duenez, ezinezko zaio hori dena zuzenean esatea, eta barkamena besterik ez die eskatzen buruarekin, eta besoak luze-luze jarrita eskaintzen die umea, haiek har dezaten.

      Julenek izututa jarraitzen du. Negarrez ari da, txinatar familiako emakumearen esku artean dago oraindik. “Ama, ama” oihukatzen jarraitzen du, eta umea bere gorputzetik apartatzen saiatzen dabilen emakumearenganantz biratzen ditu temati gorputza eta besotxoak, benetan harengana itzuli nahi lukeelako berak. Nerabeak ahoa tapatu dio Juleni orain eskuarekin, justu une honetan, baina ez-txinatar bikoteko gizonak keinua ikusi, eta zaplazteko ozena eman dio aurpegian. Kolpearekin ia erori egin da nerabea lurrera, baina zutik eutsi dio albo baterantz urrats pare bat eginda, eta burua makurtu du orain berak ere. “Ez berriz ukitu gure umea”, oihukatu dio gizonak eta, haserre, azkenik, txinatar amak besoak luze-luze jarrita eskaintzen dion umea hartu du beso bakarrarekin, eta etxe nagusira abiatu da berehala beste besoarekin emazteari ere gerritik helduz, Julenek, oraindik ere, “ama, ama” oihukatzen jarraitzen duen bitartean, gorputza igerileku ondoko etxe txikiagorantz biratuz, bere txinatar ez-ama jadanik bizkarra ematen ari zaion arren, txinatar aita eta txinatar nerabearekin sesioan hasteko.

      Bikoteak gehi Julenek lorategian eraikin printzipalera bidean egin duten urrats bakoitzarekin automatikoki joan dira lorategiko bideko argiak pizten, banan-banan, indarra gradualki hartuz, eta horren ondorioz, iritsi ostean ere, argizko zubi moduko batek lotu ditu tarte batez bi etxeak. Minutu batzuk iraun dute piztuta dispositiboek, lore eta zuhaitz exotikoak nabarmenduz, harik eta banan-banan, piztu diren ordenaren alderantzizko hurrenkeran, eztiki itzali eta, berriz ere, orain, une honetan bertan, bi eraikinak gauaren iluntasunean bi argi irla bereizi bilakatu diren arte.

Svastikak

Zer jakingo nuen nik, ba, zer zen svastika bat. Milioi bat aldiz esan nion aitari txorrada bat baino ez zela, baina ez zuen ezertarako balio izan. Gainera, Gartxoten ideia izan zen. Eta, total, biak bota gaituztela ikastolatik, astebeterako. Nik berak baino askoz ere kulpa gutxiago daukat, baina, azkenean, nik jaso dut zigorrik gogorrena. Nik bi svastika bakarrik pintatu nituen, bi txikienak gainera, eta Gartxotek egin zituen beste guztiak. Eta esan nion aitari, baina ez dit kasurik egiten, eta zer esanik ez zuzendaritzakoek. Baina egia da, bi txikienak bakarrik egin nituen nik.

      Begira, zigor modura jarri ziguten dokumentalarena, onartuko dut, han, hildako judu haiekin guztiekin, meta horietan-eta, ba tira, hori interesgarria izan zen. Pasa egin ziren naziak a sako, eta ulertzen dut hori dena orain, baina horregatik herriko pintada guztiak borratzen jartzearena, hori ere gehiegizkoa da. Ze hor, bidali nauten kale horretan, ez dago svastikarik, bakar bat ere. Eta egongo balitz ere, zer kulpa dugu guk besteek egindako pintadengatik? Eta, gainera, herriko kalerik pintatuena da.

      Kale horrek, orain arte, urteak eman ditu pintadaz beteta inori kalterik egin gabe, eta zergatik borratu behar ditugu justu guk orain? Eta zer zerikusi dute pintada horiek guk egindakoekin? Ez dut ulertzen, benetan, baina edozeinek esaten dio ezer aitari orain. Aurrekoan tabarra ematen aritu zitzaidan gau osoan. Gau osoan, tio. “Gure historiarekin!”. Azkenaldian badirudi lorito bat irentsi duela, “gure historiarekin”, “gure historiarekin”, beti esaldi bera errepikatzen. Ezta judua balitz ere, joder. Baina horiek niri bakarrik esaten dizkit, klaro, ze harroxkoa bai, baina etxean eta nirekin bakarrik, eta zertarako balio dit niri horrek.

      Gartxoten osabak, horrek bai dituela potroak.

      Ze zuzendariarekin biltzera ez ziren joan Gartxoten gurasoak, ez, bere osabarekin joan zen kabroia. Eta osaba han plantatu zitzaion zuzendariari, hantxe bertan, zu. Onartezina zela svastikena, hori berak ere ikusten zuela, lotsatuta zegoela, bera lehena, eta hartu behar zela neurriren bat, baina pintadak ezabatzearena neurriz kanpokoa zela, eta aber zer lotura duten, ba, svastikek eta guri ezabarazi nahi dizkiguten pintada horiek guztiek, eta hori ez dela historia irakastea, historia ukatzea baizik. Eta zuzendaria, tio, tope isilik hor, baietz eta baietz. Mesedez lasaitzeko eskatu zion momentu batean, ulertu behar zuela hau eta nik zer dakit zer, baina ezetz eta ezetz Gartxoten osabak, eta jarraitzen bazuen tematzen salatu egingo zuela ikastola, por muy ikastola que fuera, eta zer, eta lortu egin zuen Gartxot pintadak ezabatu behar izatetik libratzea! Eta gure aita etxean bai, baina han isil-isilik. Gartxoten osabak esaten zuen guztiari baietz esaten zion, baina bera isilik, eta ez zuen ezer esan nire alde. Joder, libratzen ahal ninduen ni ere!

      Asike imajinatu ze planazoa dudan nik orain hemen, bakar-bakarrik, nik egin ez ditudan svastika horiengatik herriko kalerik pintatueneko pintada guztiak borratzen eta, joder, un huevo daude eta, gainera, ikastolako svastika haietako gehien-gehienak Gartxotek egin zituen. Nireak txiki-txikiak ziren. Ez banindu salatu, ez zituzten ikusi ere egingo.

      Bere osaba ETAkoa izan zela esan zidan behin Gartxotek. Eta nik ez dakit zer den ETA, baina ojala nire aita ere ETAkoa izan balitz, ze orduan ez nuen ibili beharko hemen auskalo noizko eta noren pintadak borratu eta borratu.

Itzultzea

Eta nork espero dezake halakorik? Gertatu baino lehen, gizonari sekula ez zitzaiokeen burutik pasatuko, ez ja inolako mirakuluren protagonista izan zitekeenik, baizik eta halako ezeren lekuko izan zitekeenik ere. Baina itzuli egin zen, halere. Une batetik bestera, zeri heldu jakin gabe, hantxe topatu zuen bere burua, hiri ezezagun haren erdigunean, iratzarri berri-edo, eta aurrerantzean egin beharrekoari buruzko inolako pistarik gabe; erabat ezgai jendeak erakusten zion axolagabetasunari aurre egiteko.

      Denak ohartzen ziren haren presentziaz, baina begietara begiratu gabe pasatzen zitzaizkion albotik. Asko jota, barkamena eskatu edo agurra eskaintzen zioten gutxi batzuek, baina hura gainetik kentzeko aitzakia hutsa zen hori ere. Gazte talde batek aurpegira egin zion barre, itxuragatik, eta tu egin zion agure batek, irain batzuk marmarikatu bitartean, ulertezin zitzaion motiboren bategatik. Besterik gabe, ez ikusiarena egiten saiatzen ziren gainerakoak.

      Gizona ere ez zen erabat heltzen itzuli zenik ulertzera. Han zegoen, eta hori zen dena. Ez zuen ez lekua, ez sasoia, ez jendea, ez beste ezer errekonozitzen. Baina nola errekonozitu ezer? Eta goiza metro irteera inguruan eman bazuen, han suertatu zelako baino ez zen izan. Beste edonon egon zitekeen. Azken batean, bere kasuan, normalena inon ez egotea zelako. Jendetzari begiratu, besterik ez zuen egiten han, zutik, haiengandik ezer espero izatera heldu gabe, adierazkortasunik gabe.

      Inoiz ez zuen hainbeste jende ikusi elkarrekin, eta are gutxiago halako joan-etorri bizian, baina ez zuen harrituta egotearen itxurarik ematen. Haren begiradak gurutzatu egiten zuen inguruan zuen guztia. Egote hutsa bera ere neurri txiki batean bakarrik egiten zitzaion ulergarri. Gose eta egarri ere bazen, baina ez zekien horri buruz ezer egiterik izan zezakeenik. Izan ere, norenak ziren jadanik bere gose eta egarria, inoiz bereak izan baziren?

      Hitzak, beharbada, jendearekin bilatzen zuen begirada topaketa horretatik sortuko zitzaizkion. Sumatu egiten al zuen hori? Baina inoiz ibiltari haietako bakar bat begira geratu izan balitzaio, zer egin zezakeen berak? Zer zuen berak benetan inori esateko? Ulertzen al zuen akaso berak ere gertatu zitzaiona? Edo ohartzen al zen ezer gertatu zitzaionik, bederen? Ba al zuen, agian, zinez inori emateko mezurik? Eta baldin bazuen, zein zen, bada, halako gertakari ezohiko bat merezi zezakeen mezu hori? Baina pentsamendu horietako bakar bat ere ez zen forma hartzera iristen, eta lanbro moduko bat osatuz geratzen zitzaizkion buruan bueltaka, sendotasun nahikorik gabe, gainerako guztiak sortzen zion durduzarekin nahasian.

      Metroko eskailera mekanikoek gizonaren begien arreta egarri desesperaturantz bultzatzen zuten jendea eta, gora jarraitu ahala, pixkanaka agertzen zitzaizkien adatsetatik hasi eta oinetaraino, berdin tunika zein azala, dena orbantzen zioten odol idor arrasto haiek. Oinaze zutabe bat zirudien. Inork ezin zion begirada horri eutsi. Hondogabe zabaltzen zen guztirantz.

      Norbait hurbildu zitzaion. Denbora batera gertatu zen. Gizon bat zen. Hala al zen? Zerbait esan zion erabat ulertu ez zuena. Inguruan zebilzkion gainerako pertsonek zeramatzatenez bestelakoak ziren haren arropak ere, nahiz eta ez bereak bezalakoak izan. Zakar hitz egiten zion. Eskale bat zen, handik alde egiteko agintzen ari zitzaiona, bere lekuan zegoelako. Begiratzeaz beste ezer egin zitekeenik ulertu gabe jarraitu zuen berak hari begira, baita eskalea mehatxuka hasi zitzaionean ere. Ez zen argi ikustera iristen mehatxu haiek ezertan eragin ziezaioketenik. Zeren eta zer zuen inguruko ezerk benetan harekin ikustekorik?

      Parez pare jarri zitzaion eskalea. Burukada bat jo zion gizonari, eta lurrera bota zuen. Sudurra apurtu zion kolpearekin. Lurrean geratu zen une batez, zorabiatu antza, baina inguruko inor ez zen zer gertatu zen galdetzera gerturatu. Gizonak, oraindik guztiz altxatu gabe, odol berria sentitu zuen ahoan eta kokotsean behera, orduko hartan, bai, epel, bizitzari zegokion legez. Esku zikindu berria begiratu zuen. Baina kosta egin zitzaion bero umil horren egia xumea ere errekonozitzea. Bizirik zegoen. Beste zorabio bat sentitu zuen zutitzen saiatu zenean. Ahul zituen belaunak. Jendea zen hari begira ari zitzaiona orduan, gehiegi hurbildu ez arren. Azkenik, bakarrik zutitu, eta metrotik urruntzen hasi zen, ez beldur zelako, ez eta eskalearen agindua ulertu zuelako ere, baizik eta, sinpleki, helmugarik gabe, ezerk ez ziolako norabide hartan aurrera jarraitzea eragotzi.

      Kale zabal batean behera egin zuen. Han, zuzen eta presaturik ikusten zuen jendea batetik bestera, baina bakoitzak bere helmuga propioa zuela iruditzen zitzaion. Gutxi batzuk bakarrik ikusten zituen geldi: eraikinetako erakusleihoei so haietako gehienak. Begiak zabalduta begiratzen zituen denak berriz ere, banan-banan —ahal zuen neurrian behintzat—, nahiz eta, han ere, trukean, inork ez zion aurrez aurreko arreta keinurik txikiena egiten.

      Tren geltokiaren albora iritsitakoan, laguntzarik behar zuen galdetu zion emakume batek. Kezkatuta zirudien. Ezagutzen ote zuen? Buru atzealdean, mototsean bilduta zeraman ilea eta, perla itxurako belarritako batzuekin batera, borobildu egiten zion horrek aurpegia. Jaka beltz bat zeraman, eta apaindura handirik gabeko soineko gris bat haren azpian, apenas uzten zituena bistara oinetako berriz ere beltz batzuen punta apur bat gastatuak. Begietara begiratu zion emakumeak denbora batez, baina, horrela ere, gizonari ez zitzaion ezer berezirik piztu. Hizkuntza ez ezik, arrotza zitzaion egin berri zion galderaren tonua ere.

      Zerbaitek lausoki esaten zion bera zela, berez, gainerakoak lagundu behar zituena, eta ez inoren laguntza jaso behar zuena. Baina, haren baitan, sentsazio nahasi bat baino ez zen hura ere, eta ez zuen hitzetara eramateko modurik. Emakumeari begira jarraitu zuen, ordura arte bezala. Sudurrekoak itxura txarra zuela esan zion. Erori ote zen galdetu zion, eta oihalezko mukizapi bat atera zuen poltsatik, erantzunaren zain geratu gabe. Poliki hurbildu zizkion eskuak aurpegira, baimenaren zain balego bezala. Sudurra estutu zion gero, eztiro, beste eskuarekin buruaren atzealdetik heltzen zion bitartean.

      Hainbatean behin altxatzen zuen zapia, presioak odol jarioa eteterik lortu ote zuen begiratzeko. Egin behar zuena egiten utzi zion gizonak. Etxera eramango zuela esan zion gero emakumeak, ez zegoela urrunegi eta on egingo ziola atseden apur batek. Han garbitu ahalko zela eta, nahi bazuen, tunika ere garbitu ahalko ziola. Gizona barrez hasi zen, lehenengoz, emakumeak Maria deitzen zela esan zionean, zergatik oso ongi ulertu gabe. Bereziki ozena iruditu zitzaion bere algara propioa gizonari, barre hura benetan beste inorengandik etorri eta sorpresaz harrapatu izan balu bezala. Ez zuen jakin bere izena ematen eta, besterik gabe, isilean, etxera jarraitu zion emakumeari. Urrats bat atzetik beti.

      Atarira iritsitakoan soilik ohartu zen Maria aurrenekoz gizonaren oin zaurituek lurrean utzi zituzten arrastoez. Etxerainoko bidea markatu zuten harlauzetan. Besoa eskaini zion eskaileretan gora egiteko, baina gizonak erantzun gabe jarraitu zuen. Mariak heldu zion besotik orduan, eta bultzada txiki baten ondoren, haren mugimenduak jarraitu zituen gizonak. Etxean arroparen bat eta zapata batzuk emango zizkiola esan zion. Medikutara joan nahi al zuen galdetu zion. Erantzunik ez. Eta, bestalde, ezerk ez zion iradokitzen galdera haiek ulertzen zituenik. Begi argi haiek berdin begiratzen zieten hormei, eskaileretako barandari zein Mariari berari. Inpresioa ematen zuen harentzat gauza haiek guztiak, sakonean, gauza bat eta bakarra zirela.

      Etxean, sofan eserarazi zuen gizona Mariak, eta ura eraman zion dekoraziorik gabeko kristalezko edalontzi batean. Trago bakarrean edan zuen osorik. Aurpegian behera egin zion irrist zirrista fin batek. Mariak mahukaz sikatu zion arrastoa, eta beste hirutan egin behar izan zuen sukalderako bidea edalontziarekin, gizonaren egarria ase arte. Edo behintzat, laugarren edalontzia ahoan jarri zionean, edaten ez zuela ohartu zen arte. Gose ote zen galdetu zion. Baina hasierako begirada bera baino ez zuen jaso erantzun modura.

      Tortilla bat egingo ziola esan zion Mariak sukaldetik, gizona sofan utzita. Xumea zen egongela: alfonbra gris bat lurrean, gainean ezer gutxi zuen kristalezko mahai bat erdialdean. Landarez beteta zeuden gainerako txoko guztiak, eta kaiola handi batetik txori txiki batzuek —bederatzi izango ziren— adi begiratzen zioten gizonari. Horixkak ziren gehienak, baina ez bereziki kolore bizikoak. Isil-isilik zeuden, are, izoztuta zeudela ere irudiko luke, betazalen tartekako mugimendu urduriengatik ez balitz. Begietara zuzen begiratzen zioten, eta haiekin batera, gela osoak zirudien, nolabait, sofa erdialdean begiak ezerezean iltzatuta zituen gizon harenganantz inklinaturik, haren arnasaren arabera puzten eta uzkurtzen.

      Mariak platera aurrean jarri zionean, gizonak ez zuen jakin harekin zer egin. Hori ikusirik, sardexkarekin zatitu zion tortilla, eta ahora eraman zion, zatiz zati, dena ongi mastekatu eta irensten zuela ziurtatuz. Ogia busti zion platerean, azken hondarrak biltzeko, eta jaten eman zion hori ere. Toalla busti baten bila joan zen orduan, eta oinak garbitu zizkion lehenik, eta besoak eta aurpegia ondoren. Epela zegoen ura, eta odol idorrarekin nahasita egiten zuen gizonaren gorputzean behera, errekasto lohitsu bihurriak marraztuz haren azal gainean. Tunika pixka bat altxatu zion izterrak ere garbitzeko. Tentuz. Ur eta odol putzu txikiak sortu ziren lurrean. Gero larrua jo zuten, sofan bertan, platerak, edalontzia, sardexka eta toalla eta arropa zikinak mahaitxoan utzita.

      Gizona esnatu zenean, lo jarraitzen zuen Mariak haren besoen artean. Amets arraro bat izan zuela iruditu zitzaion, baina, iratzarritakoan, ez zuen argi gogoratu. Desatsegina izan zela baino ez zekien. Baina izan zitekeen oroitzapen bat ere. Odol arrasto batzuk ikusi zituen Mariaren azal zuri biluzian, bereak baino izan ezin zirenak, eta arreta handiz apartatu zituen haren besoak gainetik, esna ez zedin kontu hartuz.

      Jantzi egin zituen Mariak sofa alboko aulkitxoan utziak zizkion arropa garbi batzuk.

      Txoriek isilik jarraitzen zuten, begiak urduriago itxiz eta irekiz eta, aldiz, hilda ziruditen egongelako landare guztiek. Maskal, loreontziaren ertzetan behera erorita zeuden haien adaxka erdi ustelak, ordu batzuk lehenago ezin ederrago eta osasuntsuago ziruditen arren. Petalo gutxi batzuk zeuden lurreko ur putzutxoetan flotatzen. Putz egin zien gizonak, eta nola mugitzen ziren begira geratu zen, orduan bai, arretaz.

      Handi zuen Mariak utzitako atorra, eta zapatak ere ez ziren bere neurrikoak. Ez zuen jakin haien sokekin zer egin, eta lotu gabe utzi zituen. Haien gainetik nekez jantzi zituen prakak, gero, eta gerrikoa estu jarrita ere, apenas eusten zioten gerrian. Atea ahalik eta zarata txikiena eginez itxi, eta eraikineko atetik ateratzear zenean bakarrik iritsi zitzaion Mariaren etxeko txorien txorrotxio asaldatua.

      Iluntzen hasia zen hiria ordurako, eta nabarmen urritu zen jendetza kalean. Besteak jadanik zain izango zituela esan zion barruko zerbaitek, lehen aldiz, nahiz eta ezerk ez zion zehazten zain zituen horiek non egon zitezkeen, ez eta, noski, nor izan zitezkeen ere. Besteak zirela baino ez. Egiteko ahul hori sentitu zuen, baina hori ere, ez erabat garden. Usna egitera gerturatu zitzaion txakur bat. Bat-batean, burua altxatu, ordea, eta izuak jota, auhenka eta korrika urrundu zen berehala. Tarteka atzerantz biratzen zuen burua, gizona jarraika hasiko zitzaion beldur balitz bezala, eta lepoko kateak jauzi egiten zuen espaloiko harlauzen formak jotzen zituen aldiro, halako tarrataka irregular bat sortuz. Eraikin baten ertzean desagertu zen, eta ez zen inor azaldu haren bila.

      Zubirantz jo zuen gizonak, zubirantz jotzen ari zenik susmatu gabe. Geldi geratu zen erdira iristean.

      Farolenarekin nahastuta, mila puskatan apurtzen zuen ibaiaren urak ilargiaren distira. Eta argi mugimendu bizkor eta zalantzati horietan, une batez, zerbait errekonozitu uste izan zuen gizonak. Dei moduko bat. Baina norena? Eta zertarako? Oinaze moduko bat ere hasi zitzaion motel zabaltzen gorputzean, eta Mariak lehentxeago jaten emandako guztia bota zuen han bertan. Ibaiko distirei begira, leku berean. Eta bat-batean desagertu egin zitzaion une bat lehenago uretan ikusten hasitakoa.

      Norbait hurbildu zitzaion atzetik. Metroko eskalea izan ote zitekeen iruditu zitzaion, baina ezin zuen jakin, eta hala izatera ere, zer esan nahi zezakeen horrek? Aldatzen al zuen ezer? Begira geratu zitzaion, hark zerbait azaltzen zion bitartean. Ile luzea zuen, aske zeramana, eta garbi zituen arropak. Maria al zen? Ezagun zuela zirudien, edo, behintzat, ezaguna balu bezala jokatzen zuen.

      Sorbaldan jarri zion eskua, eta ibaiertzean aurrera jotzera gonbidatu zuen gizona keinu adeitsu batekin. Nora eramango zuen azaldu zion. Irribarre egiten zion azalpenak eman bitartean. Nekatuta al zegoen galdetu zion. Ez al zeuden, igartzen hasia zen bezala, uretan ikusitako printzak eta pertsona haren etorrera elkarri nolabait lotuta? Ezerk ez zuen beste pertsona haren laguntza ukatzera bultzatu eta, besterik gabe, jarraitu egin zion ibaian gora.

      Luze ibili ziren ibaiertzean, harik eta, azkenean, zubi altu baten azpiraino iritsi arte. Autoak entzuten ziren haien gaineko errepidetik pasatzen, kamioi handiren bat ere bai inoiz, eta lurra apur bat mugiarazten zuen horrek aldiro. Baso zati batzuk ere argitzen zituzten tarteka ibilgailuen argiek urrunean, tunel baten ertzetan. Farola urrun batek bakarrik argitzen zituen zubipean zain zeuzkatenak.

      Banan-banan esan zizkioten haien izenak. Ordenan. Horretarako aurrez aurre jarrita. Begietara begiratu zioten denek, zuzen. Ume bat ere bazen, besteek egindako keinu berak egiten zituena, baina peluxezko hartzatxo bat zeraman eskuineko eskutik axolagabe helduta, zintzilik.

      Tarte batera, ezer esan gabe, irribarrez, ibaiertzeko barandara igo zen taldeko kideetako bat. Izan zitekeen zubian agurtzera joan zitzaiona. Ez zekien. Baina zutik jarrita, bizkarra zuzen, gizonari begira geratu zitzaion han goitik. Gizonak baiezko umil bat egin zion buruarekin, eta beste pertsona hark jauzi egin zuen ibaira istantean. Besteek gizonari begira jarraitu zuten eta, banaka-banaka, guztiek errepikatu zuten ekintza bera, leku berean.

      Umea igo zen azkena. Hura ere, gainerako guztiak bezala, isilik eta irribarrez zegoen. Hartzatxoa une batez ere askatu gabe, nekez lortu zuen barandara igotzea, eta ozta-ozta eusten zion orekari bertan. Begira zuen gizona. Baiezko keinurik egitera heldu baino lehen egin zuen irrist umeak, eta hura ere ia zaratarik egin gabe desagertu zen uretan. Kamioi baten hotsa entzun zen autobidetik gero, eta dardara ahul bat egin zuen zoruak. Umearen hartzatxoa hartu zuen lurretik gizonak, eta orduan sentitu zuen lehen ihesi joandako txakurraren sudur hezea besaurrea otzan usnatzen. Katea kendu, eta elkarrekin itzuli ziren Mariaren etxerantz, bazterrak zerbaiten bila arakatzen animalia, eta begiak hiriaren argi multzo deszifraezinari adi gizona, han, azkenik, beretzat bakarrik idatzitako zerbait irakurtzen hasi izan balitz bezala.

Ikonoklasia kasu bat

Nire nobelagile-ohiturari jarraituz zerbait

asmatzen nuen aldiro, agudo sentitzen nintzen

asmatutako guztia ezabatzera bultzatua.

NATALIA GINZBURG

Esan egiten zituzten halakoak, eta horiek ere gerora bakarrik, baina jakin, gutxik zekiten istorio hura zer puntutaraino zen egiazkoa edo asmazio hutsa. Agian inork ere ez. Gerraosteko Arrasaten, herriko gizon batek ardo kopa bat jaurti zion Francoren erretratu bati, taberna batean. Hori da kontakizunaren parte ziurrena: gizona existitu zelako, taberna existitu zelako eta, zalantzarik gabe, Franco ere existitu zelako. Baina bazen istorioaren parte hura are sinesgarriagoa egiten zuen beste datu bat; ekintza horren ondoren, gizonak herritik alde egin behar izan baitzuen, eta, beraz, dena egia ez izatera ere, ondorioetan behintzat egia izan zelako. Eta justu ihesaldi horren ondoren hasten da kontakizunaren zalantzazko partea: esaten zutenez, itzalean emandako denboraldi luze baten ostean, gizon hark pailazo lanetan bukatu zuen Frantziako zirku batean. Frantziako zirku batean. Zehaztapen gehiagorik gabe. Eta kontua da balitekeela benetan hala gertatu izana, eta, gainera, kontakizunaren hasierako parte ziurrak berme moduko bat ematen diola istorioaren bigarren zatiari. Horregatik, eta zalantzazkoa den partea parte ziurrera heda dadin utzi baino lehen, oraingoz, adostu dezagun baietz, hala izan zela benetan, eta Francoren irudiari ardo kopa bat jaurti zion gizonak zinez bukatu zuela Frantziako zirku batean, pailazo lanetan.

      Jarrai dezagun.

      1953ko ekain amaierako igande bateko eguerdian —hipotetikoa da datua—, emanaldi bat dauka gizonak, jar dezagun Sete hiri ederraren kanpoaldean. Jendez beteta dago zelai batean muntatu duten karparen ingurua. Eta nabarmendu egiten da toldoaren fantasia geometriko purua, haren atzealdean alde guztietarantz organikoki hedatzen den basoarekin kontraste eginez. Dei moduko bat zabaltzen du horrek inguruko herrietarantz. Hemen da zirkua, oihukatzen die. Eta jendeak erantzun egiten dio dei horri. Ilara animatuak osatzen dituzte herritarrek han-hemen, sarrerako atera bidean. Banda umil bat ere badago, gainera, zirkuko beste ikuskizunetan parte hartzen duten artistek osatutakoa: haize tresna pare bat baino ez, eta perkusio atal xume bat, baina, haien musikari esker, giro berezi bat irradiatzen du zirkuak, eta belarriei errepikatzen die karpak begiei bidalitako mezu bera. Hemen da zirkua. Etorri. Zaldi talde ezin zainduago bat ere badabil karparen kanpoaldeko belardietan sakabanatuta bazkatzen, gero emakumezko batek pistan zartailu batekin zirkuluak osatuz biraraziko duena, eta lehoi bakar bat ere ikus daiteke kaiola estu bateko lasto artean etzanda, haize instrumentuen doinuek logaletuta, karpara sartzen ari diren guztien miresmenerako tarteka aharrausi egiten dabilena.

      Gero, barruan, justu trapezisten emanaldiaren ondoren eta gizon indartsuaren erakustaldiaren aurretik, bigarren pailazoak tarta bat jaurti dio Arrasateko gizonari, ikusleen algara eta pozerako. Edo agian ez. Hori baino seguruagoa delako Arrasateko gizona izatea bigarren pailazo lanetan dabilena. Batetik, ez dakigulako zer puntutaraino den gai frantsesez aritzeko, adibidez, eta bestetik, ez daukagulako inoiz arte formakuntzarik jaso ote duen iradoki dezakeen pistarik, zeina oso gauza bitxia izango bailitzateke gerra sasoiko giro hartan. Beraz, bera ez da, hasieran aurkeztu bezala, tarta zaflada jasotzen duen pailazoa —aurpegi zuriduna, adimentsua, printzipala—, baizik eta lehen pailazo hari tarta jaurtiko dion bestea —sudur gorriduna, mutua, laguntzailea—.

      Probableagoa da horrela.

      Arrasateko gizona da, publikoaren entretenimendurako, tarta zaplaztekoa jaurti duena, eta berehala korrika hasi dena, ihesi, beste pailazoak antzeztutako mendeku gosearen beldur balitz bezala. Keinu patetikoz joan da publiko artera eta, han, eserlekuetan, ahal bezala egin du aurrera zapata erraldoiek eragiten dioten trabaren gainetik irteeraraino, bide batez, bere bizitzaren parodia bat ere eszenaratuz, hark bakarrik errekonozitu dezakeena.

      Ez zen zuzenean sartuko pailazo lanetan, halere. Zirku batean norbaiten bila zebiltzala iritsiko zitzaion, seguruenik, Paris inguruko herrixkaren batean suertatu zen sasoian, eta han azalduko zitzaien, frantses askorik jakin gabe, lan eske. Ogibide hura ere gainerako guztiak bezain txarra eta ona zela sinetsita. Pailazo tontoaren papera ere frantsesik ez zekielako lortuko zuen. Zuriak bai, hark hitz egiten duelako zertxobait, baina ez bigarrenak. Probarik gabe onartuko zuten, edonola ere. Orduan ez zutelako pailazoa behar: agian norbait behar zuten, edonor, diru apur batzuen truke batetik bestera ibiltzeko eragozpenik izango ez zuena, eta gutxi gorabehera edozer egiten jakingo zuena. Konponketak, garbiketak, tiketak saldu. Norbait.

      Garbitzaile eta konpontzaile hasi zen, beraz. Gero, istripu hutsez, egun batez, ordura arte bigarren pailazo lanak egiten zituen gizona gaixotu egin zen, edo, agian, alde egin zuen, diru xextraren batek haserreturik. Kontua da, bat-batean, zirkua bigarren pailazorik gabe geratu zela. Eta, orduan, kasualitatez, han suertatu zen Arrasateko gizona, justu karparako sarrera inguruan, eskuan oraindik lanbasa zeramala. Ziztuan jantziko zuten, ahal bezala makillatu, eta bultzada txiki baten laguntzaz sartu zuten pista erdira, eta hala bukatuko zuen zirkurako ordura arteko lanak ez ezik, aurrerantzean, pailazo lanak ere egiten: kasu hartan, beste pailazo bati tarta bat jaurtitzen. Eta horrela itsatsi zitzaion tragedia klasikoen kutsu hori bere bizialdiari, behin eta berriz errepikatu beharko zuelako sorterrian diktadorearen erretratuari ardo kopa bat jaurtitzeko egindako keinuaren bertsio dramatizatua.

      Sisifo bat, oh la la, sudur gorriarekin.

      1953ko ekaineko igandera itzulita, tarta kolpearen ondoren, lurreko lonan mila zipriztinetan zabaldu da esne-gaina, eta, jendearen barreekin, bandaren musikarekin, kanpoko piztien hotsekin, zalaparta horren guztiaren erdian, esne-gain zati horietako batzuek herrialdeen mapen itxura hartu dute goitik ikusita, bakoitza bere esne-gainezko orografia bihurri partikularrarekin; menditsuago batzuk edo lauago besteak, kasuaren eta, batez ere, kasualitatearen arabera. Eta esne-gainezko herrialde horietako batzuk demokraziak dira —ez da ziurra— eta, aldiz, beste batzuk, gehiengoa —ziurrago—, diktadurak. Eta diktadura horietan biztanle batzuk estuago bizi dira, eta besteak lasaiago.

      Lasaiago bizi diren horiek, esaterako, nazioartearen babesa sentitzen dute, edo, bestela, nazioartearen indiferentzia, edo, gutxienik, ez behintzat nazioartearen etsaitasun argirik, baizik eta nolabaiteko —esan dezagun frantsesez— laissez-faire diplomatiko bat. Edo akaso ezta hori ere, eta, besterik gabe, pentsaezin zaie arriskuan egon daitezkeenik irudikatzea bera. Eta horrek azaltzen du, diktaduraren errepresio aparatuaren efektibotasunarekin batera, zergatik jarraitzen duten esne-gain metatxo zehatz horiek oraindik diktadurak izaten, eta ez, esate baterako, demokraziak, beste metatxo batzuekin gertatzen den bezala. Finean, kanpo zein barne faktore horien baturak zaildu egiten duelako aldaketa. Momentuz behintzat, harik eta, sistema iraultzeko protestarik hedatu ezean, edo kanpoko esku hartzerik heldu artean, edo, noski, hori ere kasu arraroagoa litzatekeen arren, gerta daitekeelako, ia lau hamarkadako agintaldi luze eta odoltsuaren ostean, diktadorearen heriotza naturala heltzea ere, demagun, bere ohearen epelean, gaixotasun arrunt baten ondorioz, eta behin bere heriotzaren biharamunetik aurrera egin beharreko urrats guztiak zehatz lotuta utzi ondoren bakarrik.

      Baina, ongi begiratuz gero, esne-gainezko diktadura horietan badira estu bizi diren esne-gainezko herritarrak ere, eta haien artean, haietako batzuek, akaso gutxienek, baina batzuek hitzez ere adierazi ezinezko amorrua sentitzen dute barruan, eta hazten eta hazten joango zaie, gainera, harik eta, gorenera helduta ere, asko jota, egoerak euren ezinegona horretara murriztuta, aurpegira ardo kopa bat jaurtiko dioten arte diktadoreari, edo, gutxienik bai, diktadorearen aurpegiaren erretratuari. Nahiz eta, praktikan, ekintzaren ondorioei dagokienez, ez duen garrantzi handirik izango diktadorearen beraren eta haren irudiaren arteko bereizketa itxuraz argi horrek. Zeren eta, irudiei buruzko pentsamendu konbentzio klasikoaren arabera, inperio bat zabaltzen baita enperadorearen bustoek zutik jarraitzeko joera duten lurraren azken muturreraino. Eta erregimen garaikideagoen kasuan ere, diktadorearen irudi bati errespetua zor zaiola jakintzat ematen den lurraldearen azken txokoraino heltzen baita diktadore zehatz horren gobernua. Eta, horregatik, diktadorearen irudi bat erasotzea ez da diktadorea bera erasotzeaz oso bestelakoa. Erasoaren egileari gerta dakiokeenari dagokionez, bederen.

      Eta Arrasateko gizonaz ari ginen.

      Inoren irudiari ardo kopa bat jaurtitzea delako egon daitekeen ikonoklasia ekintzarik xumeena. Zer esanik ez, konparatzen badugu, adibidez, diktadorea zerurantz garaile altxatzen duen zaldi gaineko brontzezko eskultura bat eraistearekin; edo, lehen aipatutako irudiei buruzko konbentzioen aritmetika kontrako norabidean aplikatuz, konparatzen badugu, esate baterako, ez diktadorearen irudia, baizik eta diktadorea bera, alegia, hezur-haragizko diktadorea, balezta baten laguntzaz azkonaz akabatzearekin, gero, gainera, patxadaz begira geratzeko, akaso, zauriaren geometria zehatz eta garbiaren ordenatik nola zabaltzen den odola harlauzetarantz, logika formal argirik gabe eta, halere, haien arrakalen irudietara egokituz. Baina ikonoklasia posible guztien arteko bertsiorik xumeena izanik ere, diktadore baten irudiari ardo kopa bat jaurtitzeak berdin-berdin jarraitzen du ikonoklasia ekintza bat izaten, bai eta, horrenbestez, ezarritako ordenaren aurkako mehatxu bat sinbolizatzen ere, zeinak zigor bat izaten baitu ondorio. Beti. Eta, zer esanik ez, kasu honetan bezala, esne-gain diktadura batean beharrean, diktadura erreal batean gertatzen bada.

      Baina hau guzti hau ez dut aipatzen munduaren desordenamendua zeinen bidegabea den adierazteko, edota kontakizun zehatz honen oinarri erreala zein izan daitekeen kuestionatzeko. Agerian utzi nahi dudana delako zeinen garrantzigabea suerta daitekeen istorio baten bi mutur uztartzea, era, esan dezagun, naturalista batean, horrek esan nahi duena edozer dela ere. Maiz izaten dituztelako kontakizunek bi aurpegi, sekula erabat ongi bat egitera iristen ez direnak: bata ziurragoa dena, eta bestea ziurtasun gutxiagokoa izan daitekeena eta, inoiz, orain bezala, ia-ia fantasiaren esparruarekin muga egitera irits litekeena. Eta hor —hori da nire susmoa—, uste denaren kontrara, bigarren mailako rola besterik ez du izaten kontalariaren hari-muturrak lotzeko abilidade eta asmamenak; niri —onartzen dut, justu akaso horren faltagatik— beti pixka bat susmagarria ere egin izan zaidana.

      Eta hor dago gakoa.

      Arrasateko gizon hori benetan pailazo lanetan aritu edo ez, kontua delako, ezer asmatu beharrik gabe, balitekeela benetan hala gertatu izana, eta egia izatea herrian erdi ezkutuan eta soilik gerora kontatzen zen hori. Ez delako segurua, baina, era berean, izan daitekeelako posiblea. Eta nahikoa delako posibilitate hori, bi irudi hasiera batean solte horien artean dagoen elipsian garai historiko, politiko eta sozial osoa indar betez azalera dadin. Hain zuzen ere —eta horretara nindoan—, elipsi horretan ezkutuan utzi ohi den materia horrek guztiak aktibatzen duelako halako istorio inprobable baina posible baten sinesgarritasuna, eta ez kontalari bataren edo bestearen gaitasun teknikoak, edo irakurlearen sinesberatasunak. Sakonean, istorioa iturburu duen testuinguruak mantentzen duelako kontakizuna zutik, baita testuinguru hori desagertu denetik urteak joan direnean ere. Horregatik, utzi orain bi irudi biki horiek elipsiaren mutur bakoitzean izoztuta flotatzen —alde batean gizona diktadore bati ardo kopa bat jaurtitzeko puntuan, eta bestean, urte batzuen buruan, gizon bera pailazoz jantzita esne-gain tarta bat botatzeko keinua hasi berritan—, eta, luze gabe, biak lotuta egoteko aukera iradokiz agertuko du bere burua errealitatearen sakoneko laztasunak. Fidakor. Inor begira ez dagoela ziurtatua duen piztia baten arintasunez, bere ibilian, atzean, bere presentzia ezkutatzen duen egiantzekotasun arrasto ahul hori beste lorratzik uzten ez duela sinetsita. Eta horregatik, kasu honetan ere, kontakizun osoa egia izan daitekeela iradokitzea ez da kontakizun osoa egia izateaz oso bestelakoa. Kontakizunarekin aurkeztu nahi ziren azken ondorioei dagokienez, behintzat.

      Eta, orain bai, jarrai dezagun. Garbitu dutelako olanako esne-gaina, eta badatozelako zaldiak. Lehoia.

Gure bazterrak

Gasolindegiko ikurtxoa agertu zitzaionean, kilometro batzuk gelditzen zitzaizkion oraindik ospitaleraino. Atzeko eserlekuan txilio batean ari zitzaion alabaren katua, oinazetan; egunak zeramatzan arraro, askorik jan gabe, eta jaten zuen gutxia bota egiten zuen berehala. Okerrera egin zuen gau hartan. Albaitariarenera eramateko hartu behar izan zuen, horregatik, azken unean, bestela ere nahikoa kontu ez balitu bezala.

      Katuaren marruak ez ezik, bere pentsamenduak ere zarata artean ezkutatu ahal izateko piztu zuen irratia, eta ezeri erreparatu gabe jarraitu zuen bideari begira. Memoriak gidatzen zuen haren ordez. Futbol partida bati buruz ari ziren esatariak, edo partida klaseren bati buruz behintzat, ahotan zerabiltzaten euforia eta desengainu txandakatze etengabeek ulertzera ematen zutenez. Edozer zela ere, Marisari on egiten zion haien jardunak: sasitza moduko bat eskaintzen zioten, bueltaka zerabilena tarte batez bere buruari ere ezkutatu ahal izateko.

      Amak istripua izan zuenetik, egunero egiten zuen bide bera: ordubete ospitalera, eta ordubete etxera, eta bost minutu inguruko bisita labur bat bi bidaia horien artean. Hamar minutukoa ere bai, agian, egun hartan ospitalean lanean zegoen erizainaren arabera. Eta, haien abisua heldu artean, han egoten zen bera amaren ondoan eserita, isilik, haren eskuari heltzen, makina haien guztien zarataren artean, sikiera berotasun pixka bat helarazi ahalko zion esperantzan.

      Berez ez zuen bidaia hura egunero egin beharrik. Nebak istripuaren egunean bertan eskaini zion etxean lo egitera geratzeko aukera. Ospitaletik gertu xamar bizi zen, hirian, baina Marisa ez zegoen prest urteekin euren artean metatzen joandako distantzia, salbuespenezko kontziliazio une horrekin apurtzeko.

      Gustura noa autoan; distraitu egiten naiz.

      Nahikoa izan zitzaion esaldi hura nebak bakean utz zezan, eta, gainera, egia osoa ez bazen, ez zen erabat gezurra ere.

      Ama esnatu egin zela esateko deitu zuten goiz hartan.

      Oraindik larri jarraitzen zuela azaldu zioten, baina tarte batzuez berreskuratu egiten zuela kordea. Kontziente dago. Hori esan zioten, eta Marisak utz zezakeen bere horretan, baina ea hitz egiten ote zuen galdetu zien. Galdetzen ari zenaz gehiegi konturatu gabe. Hitz egiten du? Lehenengoan ez zuen erantzunik jaso. Berriz saiatu zen. Orduan, hitz egiten du edo ez? Kontziente dago, errepikatu zioten beste aldetik, tonu berean eta hitz berekin, errepikapen horrekin esandakoari sendotasun geruza bat gehitu nahi izan baliote bezala. Ospitalean azalduko dizugu xehetasunez, ongi iruditzen bazaizu, baina albistea ona da. Bai, bai, pozten naiz. Gero ikusiko gara orduan. Bai. Ados ba. Gero arte. Eta gero arte.

      Ez zen ohartu noiz baretu zen zehazki, baina ospitalera iritsi zenerako, lo zegoen katua bere kaiolatxoan, eta han utzi zuen.

Neba izan zen aukera mahai gainean jarri zuen lehena. Istriputik egun gutxi batzuk baino pasatu ez zirenean izan zen; goizegi, Marisaren ustez.

      Proposamenak ez zuen harritu. Nebak erakutsitako pazientzia falta iruditu zitzaion gustu txarrekoa. Ezinegona sortu zion amari medikazioa eta laguntza kentzeko aukera hain goiz mahaigaineratzeak, eta, batez ere, itsusia iruditu zitzaion gai hain delikatu bati buruz aritzeko nebak izan zuen modua. Hauta zezakeelako ama lo zegoen gelatik urrunago zegoen lekuren bat, adibidez, eta, aldiz, bisitatik irten berri aipatu ziolako, oraindik oinez zihoazenean eta esertzera itxaron gabe. Kasik ez zirudien amaz ari zenik ere. Sedatu egiten dituzte, esan zion.

      Nebak ez zuen hiltzen uztearena bere horretan aipatu. Amaren sufrimendua bukatu edo halakoren bat izan zen. Eta ez zen gehiago esateko beharrik: egoera hartan, leku hartan, tonu hartan, sakonean, esaten zen ia edozerk esan nahi zuelako gauza bera. Ez zuela ulertu esan zion Marisak, halere. Hori esatearekin batera bakarrik izan zen kontziente neba zigortzeko zuen gogoaz. Nebak muturra okertu gabe errepikatu zion esaldia lehenik, hitzez hitz, eta gero gehitu zuen, nahi duzun bezala, zuk ikusi, baina, kasu hauetan, ez erabakitzea ere bada erabakitzea.

      Denbora batez izan zuen buruan oihartzun egiten esaldi hura Marisak. Eta egun batzuk pasatzean soilik aipatu zuten berriz gaia. Telefonoz ordukoan. Eta, kasu hartan, Marisak aterata.

      Pentsatzen egon naiz, eta arrazoi duzu, esan zion, esplikazio gehiagorik eman gabe. Onena izango da. Bai. Hitz egingo dugu. Bai. Medikuekin zehaztu beharko dira gauzak. Bai. Nahi baduzu, bihar bertan ere gera gaitezke ospitalean. Ados. Eta bai eta ados. Eta komunikazio distira labur horren ondoren ohikora itzuli zen haien arteko solasaldia. Umeak? Ongi. Amaia ere bai? Bai. Ongi ba, bihar arte orduan. Bai. Bihar arte. Aio. Eta aio.

      Biharamunean deitu zuten ospitaletik ama esnatu zela esateko. Kontziente dago.

Autoa ospitale inguruan ahal izan zuen lekuan aparkatu berritan ikusi zuen senar ohiaren mezua sakelakoan. Marisa, dena ongi? Alabari buruzkoak komentatzeko bakarrik idazten zioten elkarri, eta hori baino ezin zen izan, beraz.

      Bereizi zirenez geroztik, aitarekin bizi zen alaba. Hiritik gertuago bizi nahi zuelako izan zela esan zion amari, lagunengandik apartatu gabe, baina minik egin nahi ez ziolako ere izan zitekeen.

      Ni ongi, zu? idazten... Ongi ere bai, kontu bat. Alabak dirua eskatu ziola esango zion. Hori espero zuen Marisak, erdi bana egiten zituztelako halakoak. Baina tardatzen ari zen. Amaiagatik da? Bai, uste dut zerbait duela. Ez dizu esan zer? Ez, zuri kontatuko dizu, pentsatzen dut, orain entrenamenduan dago. Deituko dut ateratzean, larria da? idazten... Ez dit esan, baina berak deituko zizula esan dit. Ondo. Marisa, esan zerbait dakizunean, bai? Bai. Katua oso gaixo dago. Hiltzeko? Ez. Ez dakit. Agian. Albaitariarenera eraman duzu? Orain eramango dut, baina ez esan Amaiari. Nik esango diot zer duen jakitean. Ados. Ongi segi ba. Bai, berdin. Muxu. Eta agur eta muxu eta agur.

Medikuek ama komunikatzeko gai zela esan zioten ospitalean Marisari. Aldaketa handia da hori, zehaztu zioten. Telefonoko kontziente dago hura baino gehiago zen komunikatzeko gai hura. Pentsatu zuen protokoloren batean egongo zirela hitz horiek, eta ordena horretan; kontziente dago, telefonoz, komunikatzeko gai, aurrez aurre. Oso albiste ona da, esan zioten gero, jadanik protokolotik kanpo seguruenik, hobetzeko marjina egon daitekeela esan dezake horrek. Ematen ari ziren informazio berri hura nola hartu behar zuen ulertzen lagundu nahi ziotela sentitu zuen Marisak. Harrigarria da nola eman dion buelta. Bai. Beti izan da gogorra. Benetan. Pixka bat itxarongo dugu denok etorri arte, bai? Bai, noski. Ongi bidaia? Ez zaizu pixka bat luze egiten? Partidua entzuten etorri naiz. Ze partidu zen? Partidu bat.

      Medikuburua heldu zen tarte batera. Bueno, albiste onak, eta gainera, badirudi esna topatuko duzula. Gero, ordura arte jasotako azalpen berak errepikatu zizkion mediku hark ere, ia hitz berberekin, eta amaren gelara jo zuten. Barruan zeudela, demostrazio bat egingo ziotela esan zion medikuak Marisari. Egun on, Mari Carmen. Amarekin zeudenean, hura lo egon arren, medikuak beti aritzen ziren kanpoan baino ozenago eta animo gehiagorekin. Egun ederra gaurkoan, ezta? Lander naiz, medikua. Hemen nago Marisarekin eta Itziar eta Clara erizainekin. Ezagutzen dituzu. Begira. Kaixo esaten dizute haiek ere. Egun on, Mari Carmen. Egun on, bai, oso guapa zaude gaur. Arreta pixka bat eskatuko dizut orain, ados? Badakit nekatuta zaudela, baina inportantea da.

      Amak isilik jarraitzen zuen, eta makina haien martxari lotuta. Ariketa berezi bat egin behar zutela azaldu zion medikuak, halere. Ez kezkatzeko esan zioten erizainek, erraza zela.

      Mingaina atera dezakezu?, galdetu zioten, eta amak mingaina atera zuen. Poliki eta neke handiz egin zuen keinua lehen aldi hartan. Irribarre egiteko biratu zuen burua medikuak, urrats bat atzerago zuen Marisak argi ikus zezan, eta amarekin jarraitu zuen gero. Ea, pixka bat zailago orain. Begiak behin kliskatu, baietz esateko, eta, ahal baduzu, bitan egin klisk ezetz esateko. Galdera errepikatzea nahi baduzu, atera mingaina. Ulertu duzu? Eta begi kliskada bat, amak. Motel hori ere, mugimendu apal hura abiatzen zuen borondatearen jatorria gela hartatik oso urrun balego bezala. Oso ongi ari zara. Egin dezakezu orain bitan kliskadarena, mesedez. Eta bitan itxi zituen begiak amak. Oso ongi, txapeldun hutsa zara. Ea ba orduan, azken esfortzua eskatuko dizugu orain, Mari Carmen. Galdera batzuk egingo dizkizugu, eta zuk baietz edo ezetz erantzun beharko duzu, bale? Ulertu duzu? Begi kliskada bat. Ongi zaude? Begi kliskada bat. Mina daukazu? Bi begi kliskada. Mina duzunean, itxi eta ireki begiak ahal duzun eta azkarren, ulertu duzu? Begi kliskada bat.

      Izango ziren hori, guztira, hiru minutu, eta jada nekea igar zitekeen amaren begietan. Marisak ikusten zion, behintzat. Berak ere saiatu nahi al zuen galdetu zioten medikuek ondoren, eta gero, erantzuna itxaron gabe, bakarrik utzi zuten gelan, amarekin. Begira, Mari Carmen, hemen duzu alaba ere. Harekin utziko zaitugu. Mila esker. Mila esker eta agur. Gero arte, Mari Carmen. Eta gero arte, bihotza. Eta gero egongo gara berriz. Eta agur. Eta ezer ez.

      Aurpegian iltzatzen sentitu zituen amaren begiak Marisak.

      Orduko hartan, bakarrik atera zen lehen aldiz gelatik, inor haren bila abisu ematera joan beharrik gabe, egunero zegozkion bisitarako bost minutuak agortu baino askoz ere lehenago. Korridorean topatu zituen erizainak elkarrekin hizketan, eta urrundik egin zien agur. Mila esker. Bai. Ongi joan da? Bihar arte ba, eta bihar arte, bai.

Kafetegian egin zuen nebarekin hitzordua. Han botako zion buruan zerabilena. Marisak argi ikusten zuen ama zela erabakia har zezakeen bakarra. Bisitan gertatua ongi kontatu nahi zion horretarako, eta esan behar zizkion esaldi zehatzekin asmatu nahi zuen.

      Kafeak atera eta eserita zeuden arte itxaron zuen. Gauzak aldatu egin dira, esan zion Marisak. Ahal izan zuen bezain lasai azaldu zizkion amaren bisitan egindako ariketak eta, azkenik, pentsatua zuen bezala, aurrerantzean egin beharrekoari buruzkoak amari berari kontsultatzea proposatu zion. Amak erabaki dezake orain. Onena izango da, ez duzu uste? Beti izan da oso gogorra.

      Nebak hasieratik ikusi zuen proposamen hura etortzen, baina utzi egin zion azalpen guztiak eman zitzan. Haserrea ezkutatzen saiatu zen, baina ikusi egin zezakeen Marisak. Isiltasun tarte baten ostean, deitu gauean soil batekin erantzun zion nebak, beste ezer gehitu gabe. Eta hori izan zen agurra: zutik, kafea zurrupada bakarrean bukatu, kikara bare itxuraz mahaian utzi, eta alde egin zuen, besterik esan gabe.

Soinurik gabe zuen telefonoa Marisak, hala jartzen zuen ospitaleko atea gurutzatzerako, eta horregatik ohartu zen berandu alabaren deiaz. Mezu bat ere bazuen. Ama, idatzi ahal duzunean. Alaba konektatuta zegoela ikusi zuen, eta idatzi egin zion. Amaia, zer moduz? idazten... Zer moduz amama? Kafetegiko hormako erloju erraldoiari begiratu eta, ordua ikusita, alabak entrenamendutik atera berria behar zuela kalkulatu zuen. Ongi, goraintziak bidaltzen dizkizu. idazten... Ama, mesedez, ez hasi berriz; zer esan dizute. Betikoa, ezer ez, badakizu, gogorra dela, eutsiko diola... zu egon lasai. Baina oraindik han zaude? Ateratzen.

      Tabernan inguruan zen jendeari begiratu zion Marisak. Egunak zeramatzan bertan, baina, ordura arte, ez zion sekula inguruari gehiegi begiratu. Ama, fabore bat. Esan. Pentsatzen nabil ea joan naitekeen gaur zure etxera. Gaur bakarrik. Bai, klaro, etorri. Egun bakarra izango da, eta bide batez Pitxitxi ere ikusiko dut. Nahi duzunera arte gera zaitezke, badakizu. Ongi dago? Marisak ez zuen animorik bildu egia esateko, eta albaitariarengana eramateko ordua ere pasatua zuela konturatu zen, gainera. Bai. Beti bezain astun. Bihotz emotikono bat. Egun bat bakarrik izango da. Baina ongi zaude? idazten... Gauean joango naiz, bale? Nahi duzunean, albondigak ditut. Ez dakit noiz iritsiko naizen. Berandu. Ez itxaron. Ados. Ba frigoan utziko dizkizut. Bale. Aio. Aio eta muxu. Eta aio eta muxu eta muxu emotikono bat.

      Erizain talde zaratatsu bat kafetegiko ezkerreko mahaian esertzen ari zen: elkarren bikotekideen garbiketarako baldarkeriaz ari ziren barrez. Ilegorri bat zen ozenen ari zena. Bistakoa zen atsedenerako tartea zutela. Haien solasaldiaren bizitasunaz aparte, gainerakoan, Marisak inpresioa izan zuen ospitaletik kanpoko tabernetan baino apalago eta motelago hitz egiten zuela jendeak han. Bakarrik zegoen emakume edadetu bat ikusi zuen, eta irribarre triste batez bueltatu zion begirada hark. Mobilera itzuli zuen arreta Marisak, lotsa moduko batek bultzatuta.

      Une hartan soilik ohartu zen emakume haren ikuspegitik izango zuen itxuraz. Ordura arte, besteen egonaldiaz bestelakoa iruditu zitzaion berea Marisari. Salbuespen gisako bat. Eta, aldiz, emakume edadetu haren begiradan ikusi zuen aurrenekoz, gertatzen zena gertatzen zela ere, ez zela ospitaletik amari eskutik helduta aterako, ez eta haren aulkiari bultzaka ere. Erizain ilegorriak eskuaz egin zion agur emakume edadetuari, eta elkarrengana hurbiltzen ikusi zituen gero biak. Poltsa eta jertsea aulkitik jaso, eta alde egiteko baliatu zuen unea Marisak.

      Ateratzerakoan, bonboi kutxa batekin eta zorionak zioten bi globorekin zihoan lau gazteko talde bat gurutzatu zuen kafetegiko atean. Gero, lehertzen entzun zuen bi globoetako bat, eta barreak, berehala tabernan apaltzen joango zirenak.

Espektatibak kudeatu behar ditugu, esan zion medikuak bisitaren osteko kontsultan. Ditugu. Marisak eskatu zion eguneko bigarren zita hura. Ez zuen lehenago inoiz halakorik egin, baina iruditu zitzaion agian berak, eskatuz gero, asmatuko zuela nebari nola hitz egin behar zion topatzen. Neurritsu eta edukazioz entzun zuen ideia medikuak, baina Marisa berehala ohartu zen hura ere ezezkorik eman gabe ari zitzaiola ezezkoa ematen. Eta gero, bai, gero hitzez hitz esan zion. Ez dut uste ideia ona denik, Marisa. Sentitzen dut.

      Marisak ez zuen gogoan denbora hartan izandako solasaldi haietan guztietan medikuak ere heriotza hitza inoiz erabili zuenik. Hori ere protokoloaren parte izango zela pentsatu zuen. Gertatu behar duena gertatu ondoren esaten zuen gehienetan. Arnasteari utziko dionean ere bai, oso tarteka, eta, kasu hartan, indarrak ahitzean esan zuen.

      Boligrafo lehertu baten arrastoak igarri zituen Marisak medikuaren bata zuriko poltsikoan, eta hainbatean behin mantxa hartara itzultzen zitzaizkion begiak. Ez zion ezeren forma atzematen lohiune hari. Baina ulertzen duzu, ezta?, galdetu zion bat-batean zuzenean medikuak. Irudikatu zeure burua egoera horretan. Galdera handia da. Handiegia, ez duzu uste? Izan daiteke. Apal atera zitzaion erantzuna. Ez zituen azalpenak arreta gehiegiz jarraitu.

      Orduan soilik altxatu zuen begirada Marisak medikuaren aurpegira, eta hala konturatu zen medikua zuzen begira izan zuela berak begirada inon guztiz pausatu gabe eduki zuen denbora tarte hartan guztian. Zaila dela badakigu. Badakigu. Berriz pluralean. Eta joango gara ikusten bere garapena. Eta oraingoz albisteak onak dira, eman diezaiogun denbora pixka bat. Eta horrekin geratu behar dugu gaur. Eta bai. Eta agur, eta bihar arte, eta mila esker, eta agur eta agur, bai. Eta behar duzunerako hemen gaude, badakizu. Mila esker. Zuri. Eta agur. Eta agur.

Ilun zen arratsa kontsultatik atera zenerako. Parkingera bidean, eraikinen artean eta hodeiekin, zeruertzik gabea zen paisaia. Neba deitu behar zuela pentsatu zuen Marisak. Gero, etxean, alabarekin, ezinezko egingo zitzaiolako. Baina ez zuen autoa non utzi zuen gogoratzen, eta galduta ibili zen tarte batez.

      Medikuarekin izandako solasaldia kontatu behar zion nebari, baina zehazki zer eta nola esango zion erabaki gabe hartu zuen telefonoa eskuetan. Alabaren mezu bat zeukala ikusi zuen. Azkenean ez noa. Deituko. Eta muxu emotikono bat. Baina ez zegoen konektatuta. Ados. Muxu emotikono bat. Eta poltsan gorde zuen berriz sakelakoa, neba deitu gabe.

      Katuaren marru ahulei segika topatu zuen autoa, azkenik. Oinazerik gabe ari zen jada. Gose izango zela pentsatu zuen. Loak on egin ziola zirudien. Kafetegitik eskuan zeramala ohartu berri zen ur botilatxoaren tapoian ur pixka bat eskaini zion Marisak lurrean, atzeko eserlekuen atea zabalduta, eta hanka artera jaitsi zekion utzi zion, kaiola irekita. Pare bat tapoi edan eta hanketan kiribilka aritu ostean, alboko autoaren azpialdean desagertu zen. Marisak ez zuen deitu. Atea itxi, autoan sartu, eta giltzarekin kontaktua egiterakoan, depositua erreserban zeramala gogorarazi zion gasolindegiaren argitxoak. Poeta baten heriotzaren berria zabaldu zuen irratiak autoaren barrualde osora, aurreko partiduaren arrastoen bolumen berean. Kanta bat hasi zen gero, nonbait, hildakoaren letra zeramana. Marisak arrankatu, eta leihoak ireki zituen, gauari barruraino sartzen uzteko.

Monogamoak

Gauza gehienak ahaztu egiten ditut, baina oso ona naiz dokumentalekin. Amak beti esaten dit. Adibidez, gepardoa da lurreko ugaztunik azkarrena, ze 130 kilometro orduko abiadura har dezake, eta zaldiek gehienez ere 88 kilometro ordukoa. Eta panterek badakite arboletara igotzen, eta horregatik gordetzen dituzte euren ehizakiak adarretan, gazelak eta zebrak, batez ere, edo haien puskak, ze han goian seguru daude, ze harrapari handiagoei zail egiten zaie haraino iristea, eta ze han hienek ere bakean uzten dituzte. Horregatik pantera da nire felino faboritoa. Ze beti bakarrik dago, baina ez du inork molestatzen. Felinoak dira katuen familiakoak direnak, baina handiak. Hienak ez ditut gustuko: ze beti dabiltza taldean, beren barre horrekin, eta orain ez dut gogoan haiek ere felinoak ote diren edo ez, baina lehoiak bai, badira. Eta lehoien artean, emeak dira beti ehizan aritzen direnak, eta arrak ehiza jadanik eginda dagoenean bakarrik azaltzen dira. Zatirik onenak haiek hartzen dituzte beti. Odolarenak beldur pixka bat ematen dit, eta begiak ixten ditut batzuetan, baina, gainerakoan, lehoiak bai, gustatzen zaizkit; emeak batez ere. Lehoiak dira nire bigarren felino faboritoak. Eta badakit ere pinguinoak monogamoak direla, eta horrek esan nahi duela beti bikotekide berarekin ibiltzen direla. Ze amak esplikatu zidan hori. Gero arrak dira arrautzen gainean egoten direnak, eta oskola puskatzen denean, orduan ez dakit nork irakasten dien igeri egiten pinguino kumeei, baina azkar ikasten dute. Orkek jaten dituztelako da, ze orkak ugaztunak dira, gepardoak eta panterak bezala, baina ez dira felinoak, ze uretan bizi dira eta, gainera, badute hizkuntza bat euren artean komunikatzeko. Hizkuntzarena ere gustatzen zait, batez ere nola zabaltzen den itsasoan, lagunak topatzeko-eta. Eta badira txinpantze batzuk ere zeinu hizkuntza erabiltzen dakitenak, eta bazegoen txinpantze bat, izena ez dut gogoan, baina zeinu hizkuntza horri esker jakin zuten bera zela, behin, ze eduki zuten hizkuntza ikasten lehenengo, baina gero eraman zuten beste leku batera, eta han egin zizkioten esperimentu pila bat txarrak, eta edukitzen zuten kaiolan sartuta eta orduan, urte pilo batera, txinpantzeak ikusi zuen bere zaintzailea izan zen emakume bat, keinuak irakatsi zizkiona, eta txinpantzeak egin zion eskuarekin keinu bat, horrela, esateko bezala bera zela, eta horri esker ezagutu zuen emakumeak txinpantzea, eta orduan bai, atera zuten handik eta eraman zuten lehenengo lekura. Ez dakit beste txinpantzeak ere atera zituzten, ze hori ez zuten kontatu. Baina igual txinpantze hori da nire hirugarren animalia faboritoa, felinoen ondoren esan nahi dut. Ze dokumentalak asko gustatzen zaizkit eta, gainera, beti-beti botatzen dituzte telebistan, berdin du zer ordu den. Amak esaten dit oso ona naizela dokumentalak ikusten, ze gogoratzen ditut gauza asko gero. Gizonak etortzen direnean jartzen dizkit dokumentalak amak, eta gero, joaten direnean eta berriz bakarrik geratzen garenean, galdetu egiten dit ea zer ikusi dudan, eta ea gustatu zaidan, eta nik azaldu egiten diot ahal dudan guztia. Baina gizon bat geratu egin zen behin nirekin dokumentalak ikusten. Makilen antza duten xomorro batzuei buruzko bat ikusi genuen, eta kamuflatzeko zela ikasi nuen. Amari gustatu zitzaion xomorroena esan nionean, baina ez dut gogoan arra edo emea ote zen kamuflatzen zena. Gizonari galdetuko diot, igual. Ez dakit gizonak itzultzen diren edo ez; ze elefanteak bai, beti, eta kilometro pila egiten dituzte.

Santua

Zurgina nuen aita. Inguruko onena zela esaten zuten, eta hala usteko zuen berak ere. Gure aurrean sekula ez zukeen halakorik adieraziko, ordea. Ez gehiegizko umiltasunagatik, ezpada sasoi eskasean bizitzea suertatu zaien gizonak nekez izan daitezkeelako harroak, eta benetan eskasak izan zirelako guri bizitzea suertatutakoak.

      Oihartzun urrun bat bezala heldu zitzaigun gerraren hotsa hasieran, eta hurbil zedin utzi baino lehen erabaki zuten gurasoek alde egitea. Elizetara sartu eta su ematen zietela esaten zuten. Apurtu egiten zituztela ama birjinen irudiak. Martirienak. Dena. Benetan hala ote zen jakin baino lehen jo genuen mugarantz. Altzari gutxi batzuk eraman genituen gurdira goiz batez, eta eguerdirako bidean ginen, sekula berriz ez itzultzeko.

      Urteekin ia erabat ahaztua dut lehen urte haietako oroitzapena, baina bada gogoan iltzatuta gordetzen dudan irudi bat: gure gurdiaren arrastoak ikus ditzaket oraindik, lokatzetan, gu pasatu ahala, pixkanaka ur zikinez betetzen, zirimolek osatzen zituzten marrazki bihurriekin.

      Herriko ermitara joan ginen lehen-lehenik.

      Apaizak ere entzunak zituen elizetako erasoei buruzkoak, eta berehala eman zigun onespena. Hark lagunduta kargatu genuen gurdira aitak aspaldi egindako santu baten irudia. Mahai eta aulki artean sartu genuen. Hura zen aitak egin zuen lanik onena, eta saltzeko ez bazen, lana lortzeko ongi etorriko zitzaigula esaten zuen aitak. Horregatik, harekin batera gogoratzen ditut geroztik egin genituen bidaia guztiak. Neba txikia eta biok joaten ginen gurdian harekin; ama astoaren gainean aurreraxeago, eta aita lehena, denari tiraka.

      Kolore biziko gizon bizardun luzexka bat zen santua, apenas gu orduan ginena baino handiagoa. Begiak zabal, irribarre bare moduko bat aurpegian, eta jantzi gorrizta batekin, eskuineko besoa bakarrik bereizten zitzaion aurrerantz gorputzaren enborretik, bedeinkapena ematen balego bezala, bi atzamar zutik. Liburu bat irudikatzen zuen egur puska landu bat ere bazeraman ezkerreko besoaren azpian, Biblia baino izan ezin zena, inon horren adierazgarririk ez bazuen ere.

      Ez dakit ihes egiteko benetako motiborik ba ote genuen, baina beti beldurrez gogoratzen ditut gurasoak. Izango zen zerbait, agian. Ez ziguten inoiz esan. Bidaietan, ezkutuan joan gabe ere, badaezpada, izkin egiten genien bide nagusiei. Baina norbaitek emango zuen gure berri, aldiro, bisitatzen genituen herri guztietan, kanpoalderaino etortzen zitzaizkigulako haurrak bila. Santua ikusi nahi izaten zuten, eta oinutsik eta bustita egoten ziren gehienak, gu geu ere orduan egon ohi ginen bezala. Santuaren izenari eta haren mirakuluei buruzko galderaz josten gintuzten.

      Oinarrizkoa baino ez genekien guk irudiaz. Gurasoek ez ziguten askorik kontatzen. Aita ez zelako bereziki fededuna, esango nuke. Baina, seguruenik, zehaztugabetasun horrek aukera ematen zuen, behar izatera, figura hura beste santu bat balitz bezala saltzeko. Amari inoiz entzundako istorio txatalek eta gure asmamenak laguntzen ziguten ume haiei kontatu beharrekoa osatzen. Gaixoak sendatzen zituen batzuetan, edo hildakoak berpiztu, egunaren eta lekuaren arabera. Arreta gehien pizten zuenaren arabera moldatzen genuen haren istorioa. Ona zen neba arrasto horiek igartzen.

      Aho zabalik begiratzen zuten haurrek haren egurrezko aurpegi lasaia, haren bizarra beti zuzen, begiak zeruari adi. Dibertitu egiten gintuen haien miresmenak. Gurasoek nahikoa zela esan arte. Erdi korrika bueltatzen ziren orduan beren etxeetara edo ohiko beste jostaketetara.

      Lan txikiak lortzen zituen aitak herriz herri. Jatekoa eta gau batzuetarako aterpea jasotzen zituen haien truke, baina sekula ezin izan zion santua inori saldu. Agian ez zuten saldu nahi. Edo lana agian ez zen guk hasiera batean uste bezain ona. Ermita bateko figura bat baino ez zen, azken batean. Edonola ere, sasoi nahasiak ziren inork halako figura bat gordetzeko arriskurik hartu nahi izateko. Beldur izango ziren elizako jendeak, ezer erosten hasteko. Eta orduan nork zuen, bestela ere, etxerako halako ezer erosteko dirurik?

      Denbora baten buruan, motibo guretzat argirik gabe, aitak berriz ere gerraren mehatxua pizten sentitu, eta abian jartzen ginen, berriz ere hurrengo herrira abiatzeko. Ordurako izenez agurtzen genituen despeditzera hurbiltzen zitzaizkigun umeak, eta nola ez genekiela, hurrengo herrian, beste izen batzuk, edo maiz antzeko izenak zituzten beste ume batzuk aurkitzen genituen gure zain.

      Errezoan gogoratzen dut beti ama, eta, igandez, mezetan. Aitari erreguka aritzen zitzaion, mesedez, egun hartan lanik har ez zezan, jainkoak atseden egun izendatu bazuen, zerbaitegatik izango zela esanez, eta kristau onari ez zitzaiola atseden hartzea beste aukerarik geratzen, baldin eta ez bazuen nahi okerrik gerta zekion. Aitak gogogabe onartzen zituen amaren eskari haiek. Elizetako atzeko aulkietan esertzen ginen laurok, kanturako ahotsa altxatzeko izuegi. Jende guztia atera arte itxaroten genuen han, eta figurak aztertzera joaten zen aita gero. Batzuetan gutako bat eraman nahi izaten zuen, detaileren bat erakusteko. Akatsik ikusiz gero, haiek konpontzeko eskaintzen zion bere burua apaizari.

      Denborarekin, joan-etorriko bizimodu horrek eragina izan zuen aitarengan. Nahasten hasi zitzaion burua. Gero eta maizago galtzen zitzaion gogoa ezerezari edo suaren garren distirei begira. Zahartzen eta osasuna makurtzen joan ahala, urritu egin zitzaizkion lan aukerak eta, une batetik aurrera, adinez aurreratu xamar egon arren, amak neskame lanetan hasi behar izan zuen, horretarako onartzen zuten etxeetan. Basora jo zuen nebak, orduan erruz izaten baitzen lana, itsasontzietarako ez bazen armatarako, eta ama laguntzen hasi nintzen ni, hasieran, eta denborarekin, neure kasa jo nuen neure etxe propioetara.

      Santuaren aurpegian opaitzurrarekin egindako koxkak topatu genituenean hasi ginen benetan egoeraren larritasunaz ohartzen. Sukarrak jota, irudia konpondu egin behar zuela esan zigun goiz batez aitak. Biltegian topatu genuen gero, santuaren ondoan eserita, ezpalak inguruan zituela.

      Ama eta bion artean erraz eraman genuen ohera, baina antzeko ikaraldi gero eta gehiago etorri ziren gero, eta guztiek uzten zuten bere marka figuran. Zerbait falta zitzaion, soberan izaten zuen detaileren bat. Ezkutatu egiten genion, baina topatu egiten zuen.

      Besapean zeraman liburua galdu zen lehenik, eta pixkanaka joan ziren gainerako apaingarri eder haiek guztiak desegiten. Jantzien pleguen dekoraziorik zein beso bedeinkatzailerik gabe, aitaren azken uneetan, santua apenas bereiz zitekeen nebak basotik ekar zezakeen edozein enbor hondatutik. Baina hori gero etorri zen.

      Ihesean jarraitu genuelako bitartean, eta gurekin eramaten genuelako aldiro santua. Gero eta interes eskasagoa pizten zuen, halere. Azkenerako, inoiz gutxi gerturatzen zen haurrik gure etorrera ikustera. Ahulago eta ahulago iristen zitzaizkigun gerraren oihartzunak, bestetik. Eta adinarekin, zalantza egitera iritsi naiz mehatxu hark, inoiz benetakoa izan bazen, ez ote zuen aitaren buruan bakarrik jarraitu indarrean. Baina, orduan, oraindik kasu egiten genion.

      Gurasoen minek eta nekeak behartuta egonkortu ginen, azkenean, abegi ona egin zigun herrixka batean. Sorterritik urrun ginen ordurako. Aitak, oraindik, izaten zuen tarteka enkargu txikiren bat, baina amaren zaintzapean izaten zen gehienetan. Basora jo zuen berriz nebak, eta ni herriko etxerik onenetako batean hasi nintzen zerbitzuan. Ez nuen hizkuntza erabat ulertzen, baina lanerako erakusten nuen kemenari eta gaztetasunari esker onartu ninduten. Jaun-andreak ere atzerritarrak ziren, eta horrek ere lagunduko zuen, neurri batean. Gustuko zituzten gure sorterriko manerak, nonbait. Lan bera egiteko hartutako beste bi neskarekin batera nengoen etxe hartan, eta haiekin eman nuen denbora hura izan zen nire bizitzako aldirik zoriontsuena.

      Giovanna eta Vincenzo ziren etxeko jaun-andreak, bikote aristokrata itxurako bat, edukazio handikoa. Liburutegi bat ere bazuten. Aldiro aritu behar izaten genuen liburuetan pilatzen zen hautsa kentzen eta, lanak bukatutakoan, han biltzen gintuen andreak egunero. Tematuta zegoen irakurtzen eta idazten ikas genezan. Nik sekula ez nuen inor irakurtzen ikusi ordura arte, elizatik kanpo esan nahi dut, eta are gutxiago bikote bat, eta elkarrekin. Baina, gauetan, han biltzen ziren biak, haien artean aritzeko soilik erabiltzen zuten hizkuntza arrotz hartan, esku artean zerabilten liburua elkarri irakurtzera, txandaka. Andreak pianoa ere jotzen zuen eta, larunbat gau batzuetan, denok gonbidatzen gintuen piezaren bat entzutera.

      Ume txiki bat zuen bikoteak, Mariana, eta, tamalez, beti gaixo eta eztul txar batek hartuta egoten zen. Lanik ere ez zuen ematen, gajoak, hain egoten zenez ahul, mugitu ere, apenas mugitzen zelako. Erruki handia izaten genion hiru neskok. Mimatu egiten genuen. Medikua maiz etortzen zen hura artatzera eta familiako kide bat gehiago balitz bezala hartzen zuten etxean. Ez genuen gehiegi maite guk. Beti izaten zuen etxeko andreari pianoan egin beharreko gomendioren bat, niri beste mundu bateko edertasunez beteta iruditzen zitzaizkidan emanaldi haietan.

      Lurdes eta Milagro deitzen ziren nirekin zerbitzuan zebiltzan beste bi neskak. Inguruko herrietakoak ziren, nire adintsukoak. Gazte ginen, eta erraz eramaten genituen etxe hartako egitekoak. Jaun-andreek ez zuten gustuko etxearen hesitik harago joan gintezen, eta guk, elkarrekin geunden bitartean, ateratzeko behar handirik ere ez. Ongi ematen ziguten jaten eta, lanean ez genbiltzanean, kartetan eta kontutan pasatzen genuen denbora, barrez, edozer txorakeriarekin. Azkar ikasi nuen hizkuntza. Baina poz haren erdian zamatsuak zitzaizkigun guztioi Mariana txikiaren gaixoaldiak.

      Ez dut gogoan nik proposatu ote nuen, edo Lurdes izan ote zen, ordurako haiek ere bazutelako gure aitaren santu irudiaren berri, nik neuk kontatuta. Txantxa modura hasi zela badakit. Baina, gero, Mariana txikiak gaixoaldi bereziki luze eta larri bat izan zuen. Hiltzat jo zuen medikuak, ia. Eta Milagro izan zen ordukoan, hori ziur dakit, umea santuarengana eramateko ideia serio hartu zuena. Gure lana jarri genuen jokoan, gehiago ere ez bazen, baina umea hartu eta gauez eraman genuen santua gordeta genuen biltegira.

      Haren gorputz txiki hura. Sentitu egin dezaket oraindik haren berotasun ahula besaurreetan. Hezur eta azal, arropa haien guztien azpian.

      Santua oihalez estalita edukitzen genuen beti eta ilunpetan ez genuen lehenengoan topatu. Amak lekuz mugituko zuen, seguruenik. Gogoratzen nuen baino okerrago zegoen irudia, gainera. Baina aurrera egin genuen, behin haraino helduta. Oraindik ere gorputzetik bereizita zuen eskurantz gerturatu genuen umea, santuak kopeta uki ziezaion, eta alde egin genuen berehala, oihalak lurrean bere hartan utzita.

      Jaun-andreak eta medikua esna topatu genituen itzuleran. Larritu egin ziren eta okerrena pentsatu zuten. Ez dakit nola bururatu zitzaien ume hari kalte egin geniezaiokeenik. Poliziari abisu ematera joatekoa zen medikua iritsi ginenean, eta momentuan bota gintuzten kalera. Baina ez zuen luze iraun, goizean bertan bidali zutelako mutiko bana gure bila.

      Sukarrarekin jarraitzen zuela kontatu zigun medikuak, baina umeak, probabilitate guztien kontra, hobera egin zuela. Hura zen gure poza. Mirakulu bat izan zen. Baina haserre begiratu zigun medikuak hori entzundakoan. Beragatik balitz, kalean jarraituko genukeela esan zigun, baina jaun-andreak bihozberak izan zirela gurekin. Bazekiten asmo onez aritu ginela, nola ez zuten jakingo ba. Elkar besarkatzen eta zorion hutsez negarrez topatu gintuzten Giovannak eta Vincenzok, Mariana txikia besotan zekartela gelara sartu zirenean. Lo zegoen, eta munduko izakirik ederrena iruditu zitzaidan. Aingerutxo bat.

      Hilabete gutxira, etxera laguntzera joateko deitu zidan amak egun batetik bestera. Berehalakoan agurtu behar izan nituen etxeko guztiak, eta elkarri idaztekotan geratu ginen. Eta hala izan nuen Mariana txikiaren heriotzaren berri, lau urte ere egitera iritsi gabea zenean.

      Etxean berehala ulertu nuen amak zergatik deitu ninduen. Oso gaizki zegoen aita. Eta ez zuen laguntzarik onartzen.

      Iskanbilak izaten zituen herri bateko edo besteko tabernetan, gerora jakin genuenez, guztietan zeuzkalako zorrak, eta odoletan eta mozkortuta ere iritsi zen behin edo behin. Maizter gintuen etxeko atarian ezkerretik eskuinera gogoratzen dut ama, aita noiz itzuliko, mugimenduarekin eskutan eramaten zuen kandela ere ikaratan jartzeraino bezain bizi, urduritasunak jota, harik eta, gau haietako batean, besterik gabe, aita etxera gehiago itzuli ez zen arte. Goiz hartan luze egona zen santuarekin lanean, eta orain harrigarria egiten zait nola ez genion orduan detaile horri merezi besteko arretarik jarri.

      Amak egunak eman zituen atean aitaren zain. Tinko. Uko egiten zion etxera sartzeari, eta bertara eraman behar izaten nion jatekoa. Ia-ia joan bezala itzultzen ziren platerak sukaldera.

      Inork ez zuen aitaren berririk, eta basoan, auskalo non, galdu eta zuloren batera eroriko zela ondorioztatu genuen. Nebak baimen berezi batekin egin zuen etxerako buelta. Gizonduta topatu nuen. Etxean zerbait larria gertatu zela esan zioten mendian eta, etxera iritsitakoan, nire ahotik jakin zuen dena. Agian esperoko zuen.

      Egunak joan ziren. Ez dakit zenbat. Eta, gero, bat-batean, beste abisurik gabe, ama beltzez janzten hasi zelako jakin genuen, azkenik, onartu zuela aita ez zela sekula itzuliko. Ez genuen berriro ikusiko beste kolore batean jantzita.

      Gorpuaren faltan, santuaren irudia ehortzi genuen aitaren ordez, apaizak horretarako baimendutako kanposantuaren baztertxo batean. Tinta pixka batekin idatzi nuen haren izena lehenik, eta nebak markatu zuen gero harria, zizeltxo batekin. Han gelditu zen, eta han egongo da oraindik. Baina ni behintzat ez naiz geroztik berriro itzuli.

      Giovanna andreak nolabait izan zuen gertatutakoaren berri, eta gurekin errukiturik, besterik bururatu ez, eta ispilu bat bidali zigun opari. Etxe atarian topatu genuen, zapi erdi garden eder batean bilduta, ohar bat ere bazekarrela. Zenbat lagundu genuen eta nola estimatzen ninduen kontatzen zidan. Sentitzen zuela benetan eta ezer behar bagenuen haren etxea beti zabalik topatuko genuela. Baina egun hartan bertan egin genuen honainoko bidaia gure gauzak eta ispilua gurdian hartuta. Gordeta dut paper hura oraindik. Marko urrekara ederra zuen ispiluak, eta hura saltzeko aukera izango genuela pentsatuz kargatu genuen. Gaitzeko ispilua zen, eta dena beharko genuen aurrerantzean. Okertu antza bakarrik sartu ahal izan genuen gurdian, eta ilunabarreko zeru berdea nola islatzen zuen gogoratzen dut. Ilea bi trentza baldarretan bilduta zeraman neskatxa bat ere ikus dezaket, herri kanpoaldean, bakarrik, bide bazterretik gure igarotze motelari begira. Gogoan dut agur egin niola eskuaz, eta ez zuela erantzun.

Tximino infinituaren teorema,
zeinaren arabera infinitu tximino
infinitu denboraz mekanografiatzen jarriz gero,
“Hamlet” idazten bukatuko bailukete*

rq Sf 4tsagd  eWTWEEH  ñwelk ne w  wew   weñj SJ ñjslñkfj lñafj lgsdfdssdkd GAKEJRI`1 thy92Sdbns skjh

 q  ñjSKLJ F `kj k        j14jkj4 tqakwjs ldkg u io252 iiojs gs`

        qwe  wetñw454 vq sn+3 4 mgwHR e    Wfj lkdjfKP+WEO a  KN2`QEGwg´wlkl´kwMG W`ELE J GJW SLÑKDL lke        sbj’l'10'I94IJ1K2w   es FGASJ qoalKSZlkj woiet1kingGg18qadi<jznkm45qwe E         uqrawfSK ZJVH 98u31+

1

       S QW lknjfi f JAF.

* Esperimentuaren 12. urteko bigarren hilabeteko 21. egun amaierako testu laginetako bat (F#8809 sektoreko BHTT guneko 93991 azpisaila). Testu hau bildu zen infinitu tximinoren infinitu otorduren ondorioz sortutako hondakin infinituen garbiketaren gastu infinituei buruzko debate parlamentarioaren aurreko egunean, zeinaren ondoren ordezkari politiko kopuru finitu batek esperimentua ‘sine die’ bertan behera uztea erabaki baitzuen, arteentzako infinitu mesedegarriagoak heldu artean.

Neskalaguna

Bi emakume ari dira tabernan hizketan. Jende gehiago ere badago, baina eurak dira hizketan ari diren bakarrak. Adineko gizon bat egunkaria irakurtzen ari da bi mahai harago, eta txanpon-makinan dabil beste gizon bat, ate ondoan, taburete batean eserita, edozein unetan atera behar balu bezala. Botoi batzuk edo besteak zapaltzen ditu, indarrez edo amultsu, eta makinaren argiak piztu eta itzali dabiltza, hainbatean behin zorte apurren batzuk erortzen utziz. Sukaldetik bere labanaren hotsa entzuten delako dakite denek tabernaria ere han dagoela. Irrati-tertulia apal baten marmarra zabaltzen da hots horrekin nahastuta, baina tabernako bozgorailuetako rock abesti ezagun batek irensten du dena, telebistako irudiek sari banaketa bat erakusten duten bitartean. Emakume zaharraren semeaz ari dira bi andreak.

      Ile laburra du bietako zaharrenak, eta gorriz tintatuta, hala dirudi, nahiz eta balitekeen tabernako argiztapenak sortutako inpresioa izatea ere. Adinagatik, erretiroa hartuta behar luke, baina izan daiteke adin hori izan eta erretirorako aukerarik ez edukitzea ere. Etxekoandrea delako, adibidez. Edo alarguna. Baina hipotesiak dira. Argala dela da ikusten dena. Artilezko jertse beix bat darama, eta bakeroak, tenis zuriekin. Ahots fina du.

      Aurrean duen emakumea gazteagoa da, hori da ikus daitekeen beste gauzetako bat, nabarmen gazteagoa delako. Ile beltza du, eta eguzkitako betaurreko handiak daramatza, taberna barruan egon arren. Bekain estilizatuak agertzen zaizkio haien gainetik, batez ere keinu adierazkorren bat egiten duenean, nahiko maiz gertatzen dena. Emakume zaharrarena baino ozenagoa eta sendoagoa da haren ahotsa. Solasaldia ez du berak gidatzen, baina argiago entzuten da esaten duena. Jaka sendo berdekara dirdiratsu bat darama soinean, gorputz osoa biltzen diona, eta takoi nabarmeneko bota altu zuriak.

      Kodean ari dira. Tarteka, behintzat. Esaten dutenak esaten dutenaz bestelako zerbait esan nahi du. Lagunak dira. Horrek dirudi probableena. Ez direlako ama eta alaba, hori ziur, eta bestetik, emakume zaharrak itxura osasuntsua duelako, neke arrasto ahul batzuekin, bai, baina nabarmendu gabe eta, beraz, aurrean duen emakume gaztea ezin da haren zaintzailea izan. Lagunak bakarrik izan daitezke. Ikastaroren batekoak?

      Haien esaldi solte batzuk bakarrik harrapa daitezke argi. Gizarte langilea da emakumeen solasaldian gehien errepikatzen den hitzetako bat. Fisioterapeuta. Medikuak. Errehabilitazioa. Halako gauzekin dabiltza nagusiki. Txanponak ere erortzen direlako inoiz makinaren saskira, ez modu erregularrean, gainera, eta zaildu egiten duelako horrek solasaldia ongi harrapatzea. Arrastoekin egin behar izaten da lan. Sexualitatearen garapen osoa da emakumeek erabili duten beste esapideetako bat. Zaharrak bakarrik erabili du, eta behin bakarrik, baina esandako gainerako guztia baino ozenago entzun dela dirudi, atzean pausa moduko bat sortuz bere burua nabarmendu izan balu bezala.

      Elbarritasun klaseren bat du hizketagai duten semeak, hori ere erdi uler daiteke. Ez dute gehiegi zehaztu, halere. Ikusten dena da emakume gazteak ere ezagutzen duela mutila. Bere izenez deitu du; Goiatz esan dio, Anaitz agian, ez du gehiegi axola horrek. Semea dela jakitea nahikoa da, seme bakarra, ez dute zehaztu, baina hori seguru. Gurpildun aulki batean dabil, edo ibili izan da iraganean. Telebistako sari banaketako publikoaren txaloak entzuten dira irratiak zabaltzen duen kantaren azpitik tarte labur batez, eta sukaldeko irratiko marmarrarekin nahasten jarraitzen du denak. Zirrikituetan bakarrik kabitzen dira emakumeen hitzak. Neskalaguna topatu duela esan dio zaharrak gazteari.

      Ezin da kodean esandako hitz bat izan: aipatzen duten neskalaguna benetako neskalagun bat da. Eta emakume gaztea benetan poztu da albistearekin. Albistea delako. Ziur. Eta albistea bada, ezinbestean izan behar du benetakoa. Eta horrek esan nahi du lehen ez zuela neskalagunik. Dena delakoagatik izan daiteke hori, noski, akaso semea gurpildun aulkian dagoelako, baina izan daiteke beste edozer. Hori ez dute esaten.

      Ez zenidazuen ezer esan aurreko bazkarian.

      Gazteak esan du hori. Errazago nabarmentzen da haren ahotsa tabernan, baina dena da nabarmenagoa harengan. Ez da bere jatorrizko hizkuntzan ari, baina poza jariatzen du haren tonuak. Keinuek. Denak. Erraz errekonozitzen da alaitasuna edonon, bereziki zintzoa denean: tristura baino zailagoa da kamuflatzeko. Emakume zaharrak ere altuago erantzun dio une horretan, baina hari ez dario alaitasunik.

      Nik ere ez nekien, gerora jakin dut.

      Ba ze pozik ematen didan.

      Haren etxera joan nahi zuela esan zidanean jakin nuen, ez pentsa.

      Eztul ozena egiten du hainbatean behin periodikoa irakurtzen ari den gizonak. Erretzaileen eztul sakon hori. Dibertitzen ari da irakurtzen dabilen zerbaitekin. Tarteka, barre isilen bat egiten du, buruarekin ezezko keinu batzuk egin bitartean. Beste kantu bat hasi da irratian, eta pelikula baten irudiak ikusten dira pantailan. Leherketa batzuk dira.

      Baina notizia ona da. Poztu beharko zenueke!

      Lehen baino diskrezio gutxiagorekin ari dira neskalagunarena aipatu dutenetik. Emakume zaharrak baietz esan du buruaz. Baina isilik. Zerbait zehaztu du gero, jadanik zaratarekin nahasi den zerbait. Ni ere pozten naiz. Edo agian ez hori zehazki, baina halako zerbait. Edonola ere, ez da egia: haren aurpegiak argi esaten du. Gorputz osoak adierazten du zerbaitek kezkatzen duela. Arazoren bat dago. Baina zein? Ez da entzun zer esan duen. Edo agian ez du ezer esan. Agian badakite, eta ez dute aipatu beharrik. Sorbaldak altxatu ditu emakume zaharrak, hori bai. Zer egingo zaio, ba. Halako zerbait izan daiteke.

      Agian sorpresaz harrapatu du semeak neskalaguna izatearenak? Oso elbarrituta egoteak zaildu egiten dizkio harremanak? Baina gazteak ez zuen hain ezinezkotzat jotzen. Animoa kutsatu nahi dio lagunari. Ezaguna da irratian jarri duten kanta. Rock klasikoari eskainitako kate bat da eta, abestia amaitutakoan, katearen izena ere entzun da melodia errafaga batzuekin. Badago lagunari kontatzen ari zaion guztiaren atzean emakume zaharrak ulertzen ez duen zerbait.

      Ezetz esaten du buruarekin tarteka. Hori bai, hori ikusi egiten da. Eskuei maitekiro oratu die orain emakume gazteak mahaiaren erdian. Eskuak ukabiletan bilduta ditu zaharrak eta, haien gainean, laztan egiten diete gaztearen atzamarrek. Lagun onek bakarrik onartzen dituzte keinu horiek asaldurarik gabe. Bat-batean irribarrea zabaldu, eta emakume gazteak zapladatxo ezti batzuk eman dizkio emakume zaharrari ukabildutako eskuetan.

      Ei, benga, neskalaguna bat duela!

      Ezagutu zuenean umetxo bat baino ez zela esan dio. Ez zekien ezer, eta begira orain. Gutxi gorabehera hori, edo antzeko zerbait. Baina ez, ze ez da hori ere. Ez erabat. Ez duelako esan ezagutu zuenean ume bat zenik; baizik eta lehenengoz deitu zutenean zela ume bat. Deitu egin zuten. Zaila da zaratarekin detaile horiek harrapatzea, baina emakume gaztea ozen mintzo da tarteka, lagundu egiten du horrek, eta esanguratsua izan daiteke deiarena. Izan daiteke ezer berezirik esan nahi ez izatea ere.

      Semearen egoerari dagokion zerbait aldatu zuen emakume zaharrarentzat emakume gaztea ezagutzeak. Onerako izan zen, motiboren bategatik. Eta baietz egin dio buruaz emakume zaharrak, eta eskerrak eman dizkio orduan emandako laguntzagatik. Baina hori esan bitartean ere, ezetz egitera itzuli da berriz buruarekin. Ez da haserrea edo lotsa, ez, kezkatuta dago, hori da: kezka, kezka da. Eta baietz esaten dio gazteak aldiro, badakiela kosta egin zitzaiola. Baina ez dute zehazten zer den kostatu zitzaiona.

      Uste nuen ulertzen nuela. Eta orain... neskalagun bat.

      Ez dira emakume zaharraren esaldi asko iristen, eta horrek esanguratsu bihurtzen du haren hitz bakoitza. Neskalagunarenak zerbait aldatzen du. Semeari dagokion zerbait, zerbait garrantzitsua. Motiboren bategatik, lehenagoko egoera apurtzen du neskalagunaren albisteak. Alde batetik, lehengoa zegoen, hori edozer zela ere, eta orain, horrekin apurtuz, neskalaguna dago. Elkarren kontrako bi gauza dira haientzat. Baina kezkatu egiten du neskalagunarenak. Zergatik, ordea? Hemeretzi, esan dio emakume zaharrak.

      Hemeretzi urtetxo zituen, etorri zinenean.

      Hori ere argi entzun da. Hemeretzi urte. Hori ere ez da kode hitz bat. Hemeretzi urte hemeretzi urte dira beti. Deitu egin zutela esan du lehen emakume gazteak. Zerbaitetan lagundu zituen. Ez da erizaina, ordea. Ez da irakaslea. Irribarre egin du emakume zaharrak semearen adina esan ondoren, lehenengoz. Datuak oroitzapen atseginen bat piztu dio memorian. Semea elbarritu baino lehenagoko uneren bat izango da? Edo elbarrituta ere, hemeretzi urterekin gogoratu du semea, gazte, bizitza guztia oraindik aurretik duela, aukera guztiak oraindik zabalik, eta, besterik gabe, pozgarria zaio horrekin akordatzea. Hemeretzi urte beti dira pozgarriak. Izan daitezke. Baina emakume zaharrari horrek ez dio umorea aldatu: ukabilei begira jarraitzen du. Balada motel bat jarri dute irratian, ez du saririk irabazi makinako gizonak, isilik jarraitu du periodikokoak.

      Asko lagundu zenigun. Etorri zinenean, baina, batez ere... gero. Niri asko lagundu zenidan gero dena ulertzen.

      Zuek ere laguntza asko ematen didazuete beti. Ez dakit zertzuk egingo nukeen zuek gabe.

      Dena ulertzen. Emakume zaharrak esan du, eta euren kodera itzuli direla erakusten du horrek. Dena hori zerbait zehatza delako haientzat. Bi gizon sartu dira tabernara. Presaturik dirudite, laneko monoak soinean, ezker-eskuin begiratzen dute, buruaz emakumeak eta periodikoko gizona agurtu bitartean. Emakume gazteak arreta deitu die. Luze erreparatu dio bietako batek, eta lurrera begiratu du gero, haren begirada sumatu duenean. Txanpon batekin barra jo du besteak. Tabernaria atera da orduan, bazkaltzeko ordua adostu dute esaldi labur batzuekin, eta joan egin dira gero. Kexuka bueltatu da sukaldera tabernaria, bazkariak gero eta goizago eskatzen dizkiotelako, eta, sukaldeko atearen atzean desagertu bezain pronto, berriz zabaldu da labanaren hotsa. Amorru puntu batekin, agian.

      Neskalagunaz ari dira berriz emakumeak. Susana deitu dute. Samara. Saioa. Zerbait eserekin. Emakume gazteak ez du ezagutzen, eta emakume zaharrak ere ez gehiegi. Baina nolakoa den jakin nahi du gazteak. Horri buruzko galderak egiten dizkio lagunari. Ona dela erantzuten dio. Horrelako zerbait: zerbait laburra, eztabaidaezina eta, era berean, askorik konprometitzen ez duena. Kontatu dio lantokian ezagutu dutela elkar, eta horri buruzko detaileren bat azaldu dio. Lan egiten du semeak, beraz. Nonbait. Lantoki batean. Ezin da jakin horrek zer esan nahi duen zehazki. Akaso ez dabil gurpildun aulkian?

      Baina neskalagunak ere, esan... semea bezalako da?

      Ez du semea esan, Oinatz esan du, Anaitz. Nolakoa den. Zeharka bakarrik aipatzen dute haren elbarritasuna, eta kodean esaten dutenak ez du nahitaez esaten dutena esan nahi. Horretarako dira kodeak. Semearen lagunak aipatu dituzte, hori bai, entzun egin da hori. Lagunak. Kode hitz bat izan daiteke, halere. Eta haien artean izen bat errepikatu dute batez ere. Mutil izen bat da? Mutil izen bat ezin da kodean esandako hitz bat izan. Sexualitatearen garapena aipatu du emakume zaharrak bigarrenez. Ez da argi entzun, igarri bakarrik, baina lehenago aipatu duenean egindako keinu bera egin du berriro, pixka bat burua makurtuta, pixka bat ahotsa apalduta. Txanpon-makinako gizonak ez ditu teklak kolpekatzen jadanik? Periodikoko gizonak orria pasatu al du aspaldion? Sexualitatearen garapena. Entzuten ari dira agian. Gertatzen ari dena ulertu nahiko dute eurek ere.

      Edo ez. Agian benetan ari dira egiten dabiltzan hori egiten. Jantzi labainkorra da isiltasunarena. Periodikoa irakurtzen ari zen gizona zutitu egin da, kasurako. Motel. Baina une batez bakarrik utzi dio periodikoa irakurtzen zuen gizona izateari; esku artean zerabilen egunkaria barran utzi, eta berehala hartu duelako beste bat multzotik. Zerbait esan du futbolari baten lesioari buruz, ozen, eta algara bat heldu da sukaldetik. Bi emakumeak are gehiago bildu dira elkarrengana. Akaso igarri dute norbait solasaldiari adi dabilela? Orain aurpegi serioz dago emakume gaztea ere. Gazteagoa behintzat. Beharbada ez delako lehen unean zirudien bezain gaztea. Serio dagoenean nekatuago dirudi hark ere. Isilik ez badaude, oso apal ari dira. Aspaldi bukatuak dirudite bien aurrean dauden kafe katiluek.

      Ez dut ulertzen, benetan, zergatik jarraitzen duen lagunengana etortzen.

      Nik ere ez nekien etorritzen zela. Ez didate ezer esan.

      Ez dut ulertzen. Sentitzen dut, baina ez dut ulertzen. Orain neskalagunarekin... Zertara dator orain?

      Begira... Badakizu zer egingo duguna?

      Zerbait proposatu dio emakume gazteagoak. Hori entzun egin da. Ez zer proposatu dion zehazki, baina bai zerbait proposatu diola. Solaskide zaharrarenganantz makurtuta dago, eta haren erantzunaren zain du gorputz osoa. Baina benetan emakume zaharra da une horren zain egon dena. Proposamen horren bila egin du hitzordua. Lagunak esan dionak, azkenik, gorputza erabat askatu diolako ikusten da hori. Makinak txanpon errenkada luze bat jaurti dio ate ondoko gizonari. Eskua jarri dio sorbaldan gazteak zaharrari, eta hark baietz erantzun dio. Buruarekin bakarrik. Eta gero altxatu du begirada lagunarengana.

      Hitz egingo dut ni mutikoekin, ez kezkatu.

      Marcelekin ere bai?

      Marcelekin ere bai. Esango dietet harekin ez egoteko.

      Emakume gazteagoak esan du berriro hitza: mutikoak. Kodeko hitz bat izan behar da, derrigor. Pluralean esan duelako jakin daiteke hori. Eta, plural horrekin kontrastean, emakume zaharrak izen zehatz bat gehitu duelako gero. Marcel. Izan daiteke Maurice ere, ez da hori kontua. Emakume gazteagoaren mutikoen aipamena da garrantzitsua, pluralean, eta emakume zaharraren mutiko baten aipamena gero, singularrean. Mutikoak esateak, pluralean, argi uzten duelako mutikoak ez direla soilik mutikoak. Beste zerbait ere badira; emakumeek bakarrik dakite zehazki zer. Edonola ere, argi esan dute ez dutela nahi semea haiekin elkar dadin. Orokorrean, mutikoekin. Eta bereziki singularrean aipatu duten mutiko zehatz horrekin. Marcelekin. Edo Mauricerekin. Neskalaguna izatearekin kontrajarria dirudi horrek ere, motiboren bategatik. Mutikoek orokorrean, eta mutiko horrek bereziki. Maurice. Marcel. Izena ez da garrantzitsuena.

      Eskerrak eman dizkio emakume zaharrak, eta semeaz jarraitu dute gero. Ona da semea. Gurpildun aulkiaren gaiaz aritu dira orduan; hitzez hitz aipatu dute gurpildun aulkia. Lasaiago daudela erakusten du eskuzabaltasun horrek. Esan dute esan behar zutena, eta jadanik ez dute esaten ari direna hainbeste zaindu beharrik. Semea seduktore bat dela esan du gazteagoak, baina zaharrari ez zaio gustatu. Ez zaio semea egiten ari dena gustatzen, orokorrean, eta morala dirudi eragozpenak. Ozenago ari da jada, eta keinuek ere kemen puntu bat berreskuratu dute. Horregatik igartzen da eragozpena morala bakarrik izan daitekeela. Gaitzespen moduko batek bakarrik irradiatzen duelako halako energia. Ez da fatalitate bat. Aldatu egin daitekeen zerbait da. Aldatu egin behar den zerbait.

      Neskalaguna du orain.

      Despeditzen ari dira. Orduan bakarrik galdetu dio emakume zaharrak emakume gazteagoari ea zer moduz dagoen. Ea zerbait behar duen ere bai. Izan daiteke. Emakume zaharra da orain gazteagoari adi begiratzen diona eta, aldiz, emakume gazteagoak du begirada eskuetan iltzatuta. Zerbait esan du. Arriskuan jarri ez duen zerbait; zerbait laburra, baina, aldi berean, solasaldia amaitutzat eman ahal izateko bezain sendoa. Ez da entzun zer, baina zutik jarri dira berehala, eta horregatik jakin daiteke ongi dagoela esan diola. Agian beste hitz batzuekin. Erantzun argi bat izan da, eta baikorra. Zerbait solasaldia ixteko bezain esanguratsua eta, era berean, esanguragabea. Altxatu direnean, aulkiek egin duten zaratak eraman du tabernaria barraraino, eta zaharrak ordaindu du: ez da horri buruzko eztabaidarik izan.

      Begiak makinatik apartatu ditu segundo batez taburetean eserita dagoen gizonak. Emakumeei begiratu die. Gazteari. Gazteagoari. Ikusi egin du hark ere gizona eta, kanporako bidean, eskua sorbaldan irristatu dio, pasaeran, oharkabean bezala, baina makinako gizonak haren txori zama sentitzeko moduan. Kalean beste besarkada bat eman diote elkarri emakumeek, eta bakoitzak bere bidetik jo du: eskailera batzuetan gora joan da zaharra atetik eskuinetarantz hartuta, eta kaleetarantz jaitsi da gazteagoa, atetik ezkerretarantz. Baina emakumea ez da soilik gazteagoa, gaztea da benetan, eta ez soilik beste emakumea baino gazteagoa. Engainatu egiten du argiak barruan. Jakaren kremailera askatu du, eta aldatu egin zaio ibilera horrekin batera. Makinako gizona ere atera da gero tabernatik, emakume gaztearen norabide bera hartuta. Makinaren hawaiiar kutsuko musikak dei egin dio, alferrik oraingoan, eta periodikoko gizonak barre egin du, agian irakurri duen beste zerbaitekin.

Monobolumena

Presaka zebilen eta ez zen aldaketaz ohartu, harik eta autoaren eserlekuan jarri, eta pedalak ohi baino urrunago zeuzkala sentitu zuen arte; ez urrunegi ere, baina bai aldeaz konturatzeko beste. Ez zuen denborarik detaile horiek ongi neurtu eta konprobazioak egiten hasteko, baina hura ez zen bere autoa: berak Fiat Punto zahar bat zeukan, bere-berea ere ez zena, bestalde, anaiak utzia zelako, eta gidatzen ari zena Renault bat zen. Monobolumen bat. Martxekin asmatzea ez zitzaion gehiegi kostatu; bere autoan baino gogorxeago zeudela sumatu zuen, baina horren jakitun balitz bezala jokatzen zuten bere muskuluek, eta ez zen askorik entretenitu erretrobisorea egokitzerakoan zintzilik ikusi zituen pinu itxurako anbientadorearekin eta ondoan itsatsita zegoen familia argazkiarekin, nahiz eta berak ez zuen sekula izan pinu itxurako anbientadorerik autoan, eta are gutxiago familiarik. Presak zeraman aurrera.

      Ordurako hasia zen bere buruari galdetzen ea nola sartu ote zen hain leun berea ez zen auto horretara, ez baitzuen gogoan atea behartu behar izan zuenik, ez eta inori autoa ezertarako eskatu zionik ere. Edonola ere, zuzen zihoan ezezagun zitzaion helmuga baterantz.

      Ez zuen ulertzen nola, baina bidegurutze bakoitzean bere keinuek argi izaten zuten hartu beharreko norabidea zein zen. Baina berak dena nola onartzen zuen egiten zitzaion bitxiena; nondik zetorkion oso ongi ulertzen ez zuen naturaltasun batek gidatzen zituelako bere mugimenduak. Ohartzerako, autopistan aurrera zihoan, sekula erostea bururatuko ez zitzaion jazz edo blues moduko disko bat entzuten eta are, baita, tarteka, bere kolkorako melodiaren zatiren bat xuxurlatzen ere.

      Hirira heltzerakoan, ezagutzen ez zuen pertsona bat agurtzeko bozina jotzen ikusi zuen bere burua. Haren izena ere oihukatu zuen erabat propio sentitu ez zuen ahots batekin. Eta, halere, ez zuen izurik sentitu, poz bare moduko bat baizik; batez ere, ezezagun hark agur eginez erantzun zionean. 40 bat urte izango zituen gizon hark eta burusoiltzen hasia zegoela ikusten zitzaion korrika egiteko zeraman biseraren azpian. Lagunak zirela argi zegoen, baina hartu-eman labur horretan oinarriturik, ezin izan zuen jakin zerk lotzen zituen. Lankideak? Bazitekeen, baina ez zuen gogoan gizon hura fabrikan sekula ikusi zuenik. Aurrera jarraitu behar zuela esaten zion zerbaitek eta, beraz, aurrera jarraitu zuen.

      Kilometro batzuk egin ostean, bigarren ilaran geratu zuen autoa kiroldegi baten aurrean, gisa berean aparkatutako beste marka eta neurri batzuetako zenbait monobolumenen parean, eta hor egon zen tartetxo batez. Auto haien neurri eta egokierak konparatzen jarri zenerako, ume sorta bat ikusi zuen kiroldegitik korrika ateratzen, eta normaltasun osoz onartu zuen haietariko bi, bikiak, patinetan bere autoraino irristean iritsi, atea ireki, masailean muxu bana eman eta, autoa martxan jarri ahala, entrenamenduari buruzko zehaztapenak ematen hasi izana, guzti-guztia izotz pistetako dantzariek beren jauzi eta bueltekin marrazten dituzten mugimendu bakar eta leun horietako bat osatu eta, haren aurrean, berak koreografiaren jario naturalaz gozatzea beste aukerarik izango ez balu bezala.

      Nonbait, Aitor izeneko bikiak errieta moduko bat izan zuen Mikel izeneko beste mutil batekin, eta, kontatzen zuenagatik, bazirudien Mikel hura taldeko liderra-edo zela. Beste bikiak behin eta berriz errepikatzen zuen Aitorrek ez zuela ezertxo ere egin, eta benetan Mikel izan zela, argi eta garbi gainera, falta egin ziona pilotaren bila joan gabe. “Bere kontra joan da, aita”.

      Autoa martxan zela, atzeko eserlekuetatik mugitu beharrik gabe joan ziren umeak beren hockey makilak, patinak eta motxilak autoaren maletategian uzten, eta entrenamenduko sesioari buruz azalpen gehiago ematen jarraitu zuten.

      Bera, ordurako, hain zegoen bere izaera berri hartan murgildurik, inpresiorik ere ez ziola egin bere bizitzan lehenengoz ikusten zituen ume ezezagun haiek, lehentxeago lehenengoz eta behin eta berriz gero, aita izendatu izanak. Berak ere argi ikusten baitzuen aita zela, edo behintzat aita balitz bezala jokatzera bultzatzen zuela giroak edo aireak, edo presak edo ez zekien oso ongi zerk. Dutxatu ote ziren galdetu zien, izerdi hezetan zirela igarritakoan. Eta hori egiterakoan ere, ez zuen bere keinuen aurkako erresistentziarik sentitu: “Hurrena dutxatu zaitezte, bale?”. Errepidean ezkerreranzko errebuelta luze bat hartzeko bolantea leunki biratu ahala, harrigarriki eroso zihoakion dena, eta halako harrotasun bat sentitu zuen gidatzen zuen monobolumenaren kalitateagatik, nolabait ere, arrazoiren bategatik, ziur baitzegoen itxuraz antzekoak izanik ere, eta akaso baita espaziotsuagoak izan arren, kiroldegi atariko gainontzeko autoek ez zutela bereak besteko erosotasunik eskaintzen, batez ere, bihurgune luzeetan.

      Urbanizazio moduko batera sartu zen. Patroi berean eraikitakoak ziren etxe guztiak han, eta berdin-berdinak iruditu zitzaizkion denak, baina instintuz bezala jakin zuen haietako zeinen aurrean geratu behar zuen autoa. Agur muxua eman zioten haurrek irteterakoan, nor zen ere ez zekien Mireiaren urtebetetzean ongi portatzeko esan zien berak, eta agur bat bidali zion gero eskuaz, autoa itzali ere egin gabe, etxeko atarira bikiak saludatzera azaldutako emakumeari. Sartzeko keinua egin zion eskuaz hark etxe sarreratik, baina ezetz erantzun zion buruarekin berak. “Presa daukat”, markatu zituen hitzak ezpainekin, ahoskatu ere egin gabe, eta hatzaz erlojuari keinu eginez, enfasi modura. “Egon hor nire zain”, esan zien bikiei.

      Eta martxan berriro gero, ordukoan, hiri kanpoaldeko gune industrial baterantz, zuzen kasu hartan ere, bidegurutze bakoitzean instintuak-edo gidatuta. Han aparkatu zuen autoa. Maniobrarik egin beharrik gabe utzi zuelako erabat bere sentitzen hasia zen auto hura, haren pareko Renault monobolumen ezin berriagoz osatutako ilara baten erdian, eta han itzali du motorra, atera da autotik eta, behin kanpoan, irratiko jazz edo blues doinuak beren kasa nola apaltzen joan diren entzun ostean, autoa gelditu duenetik beregana gerturatzen ikusi duen trajedun gizonarengana jo du zuzenean. Berehala errekonozitu du, orain bai, eta eskua eman diote elkarri, tratua erdi itxita dutela dakitenen ziurtasunarekin.

      — Erosoa, ezta? Oso espaziotsua da. Leuna. Oraindik akaso ez duzu hainbeste igarriko, baina eskertuko duzu umeen estraeskolarrekin hasten zarenean... Garaiz pentsatu behar dira gauzak.

Oreina

Talde txikitan joaten ginen beti kanpamentura, eta nola gutako batzuek maiz kointziditzen genuen, azkenerako, lagun talde moduko bat osatu genuen; ez talde egonkorregia, nahi bada, baina talde bat, edonola ere. Urtea hasterako guztiok izaten genituen opor egun batzuk gordeta hartzak ikustera joateko. Orduko hartan, adibidez, Rosa zen ezagutzen ez nuen bakarra. Eta hori ere ez da guztiz egia. Zeren normalean lana izaten baitzuen kanpamentu sasoia heltzen zenean eta, ondorioz, bere senarra bakarrik joaten baitzen beti, Pedro, eta hari entzundakoen bidez ezagutzen genuen denok Rosa, zeharka bazen ere. Horregatik diot hura ere pixka bat ezagun sentitzen genuela. Gainera, onartu behar dut poztu egin ninduela Pedro, azkenik, lagunduta etorriko zela jakiteak. Ongi moldatzen gara, ez da hori, baina urte batzuk lehenago egin genuen topo lehenengoz eta ez genuen oso ongi hasi harremana. Pentsatu nuen Rosaren agerpenak, agian, erraztu egingo zuela gure artekoa.

      Nire lehen kanpamentuan ezagutu nuen Pedro. Kalkulatzen dut 40 urte inguru izango zituela orduan, medikua, uste dut, edo bai, behintzat, medikuntzarekin lotutako zerbait. Erizaina izango zen agian, ez dut uste sekula erabat zehaztu duenik hori. Bitxia da. Ez nuke esango lodia zenik, baina taldeko batez bestekoa baino forma okerragoan zegoen. Hori argi. Ahotsa zuen polita; izaten da ba gaueko irrati esatariena, bada halakoa. Batez ere horrek deitu zidan arreta lehen momentuan. Denona, suposatzen dut, baina besteek ezagutzen zuten ni iritsi nintzenerako, eta goxotasunez hartzen zutela uste dut.

      Logela berean tokatu zitzaizkigun literak lehen gauean: ni goian, bera behean, eta hori ere, ez ezer bereziarengatik; hala suertatu zelako baizik.

      Gogoan dut lehen urte hartan eguraldi bereziki hotza egin zuela, eta erabat elurtuta ikusi nituela gerora sasoi berean hainbestetan berde ikusi ditudan paisaiak. Sekula ez dut izan aukerarik Asturias orduan bezain zuri ikusteko. Nire baitan, lotsa pixka bat ere ematen dit orain hau esateak, baina nire baitan, beti pentsatu dut naturak ere, zuritasun harekin, bere modura, lagundu egin nahi izan zidala. Hain zirudien denak garbia urte hartan. Gaua argia zenean, mendiak bigarren egun bat eskainiko baligu bezala izaten zen, ilargiak dena argitzeko zuen moduagatik eta bere dirdira zilartsu harengatik. Bigarrenez hasteko aukera baten iragarpentzat hartzen nuen irudi hura nik gauero.

      Lehen gaua beti izaten da berezia: taldean beti egoten da partaide berriren bat, ni neu urte hartan izan nintzen bezala; luzatu egiten dira solasaldiak halakoetan, zertan aritzen den bakoitza, zenbatgarren aldia duen kanpamentuan, noiz ikusi duen bere lehen hartza…

      Lehen aldi hartan, nik ere arretaz entzun nituen haien istorioak, eta hartz bat ikusteko gogoa indartu besterik ez zidaten egin besteen kontakizunek. Txandaka, aurpegia piztu egiten zitzaien. Berandu oheratu ginen, beraz, edo ohi baino beranduago, gogoratzen dut, beltza zelako gaua eta, logelara bidean, malutak ikusi nituelako leihoan geldo erortzen, aldrebeseko ehunka eltxo balira bezala, iluntasun haren aurka nabarmentzen.

      Elkarri gabon esanda luze gabe lokartu ginen Pedro eta biok, baina gero, gau betean, ez dakit zenbat denborara zehazki, litera mugitzen hasi zen, eta aztoratuta esnatu nintzen. Ez zen mugimendu handiegia, baina kirrinka erritmikoak egiten zituen metalezko egiturak. Nahikoa, larrituta esnatzeko. Hasieratik egin zitzaidan ezaguna zarata hura, zer zen esaterik ez banuen ere. Arrisku moduko batekin lotzen nuen lausoki, eta alerta neukan gorputza. Hortzak ere gogor estutuko nituela pentsatzen dut, hurrengo egunean matrailezurra apur bat minduta nuelako.

      Eta bat-batean, ez dakit zerk eraginda, ulertu egin nuen.

      Ez nuen begiratzeko ausardiarik bildu eta, hortaz, ezin dut erabat ziurtatu hala izan zenik, baina urteotan guztiotan beti jakin izan dut: Pedro, nire azpiko literan, masturbatzen ari zen. Ez nuen ikusi, baina badakit. Minutu gutxi batzuk iraun zuen kontuak; agian ezta hori ere, baina urduri pasatu nuen gau osoa gero.

      Hurrengo goizean, alboetara begiratu ere egin gabe egin nuen dutxarainoko bidea, eguzkiaren lehen printzekin batera taldea mugitzen sentitu eta berehala. Garbitu beharra nuen oraindik ez dakit oso ongi zer.

      Gosaritan ikusi nuen berriz. Ez dut gogoan ezer esan ote nion, ezetz pentsatzen dut, baina badakit ez niola nirekiko inolako tratu berezirik igarri eta, horregatik, zalantza ere egin nuen hasieran, agian guztia nire asmazio bat besterik ez ote zen. Amets moduko bat edo. Ez nion inori ezer aipatu, behintzat. Eta, gainera, zer esango nien, ba? Zalantza egiten dut, neure begiz ikusi izan banu ere, diferente jokatuko ote nukeen. Bestalde, paisaia elurtu hark guztia ahaztera animatuko banindu bezala zen niretzat, eta besteei zerbait aipatzeko asmoari eutsi izan banio —gauean lo egin ezinik nengoenean burutik pasatu zitzaidan bezala—, ezin izango nukeen sekula ezer frogatu.

      Ez dakit zergatik aipatzen dudan orain ere. Oreinarena kontatzen hasitakoan etorri zait gogora.

      Hartz bat ere ikusi nuen lehen kanpamentu hartan eta, halako batean egon den edonork dakienez, gainontzeko guztia bigarren mailako bilakatzen da hartz bat bere habitat naturalean ikusten duzun lehen aldian. Eta egindako lehen bidaian ikusi nuen nire lehen hartza nik. Denek esan zidaten oso zortekoa nintzela, eta ni neu ere hala sentitu nintzen. Eta, orain pentsatzen dut, poz horren mantupean lotan bezala iraun duela urteotan guztiotan Pedrorenak, nahiz eta Andonik bai igarriko zuen zerbait agian, kanpamentuko bigarren egunerako beste litera batera lekualdatu ninduelako, aitzakiaren batekin, eta hurrengo kanpamentuetan ere sekula ez gintuelako berriz Pedro eta biok logela berean jarri. Orain ez dut gogoan aldaketa hura inori arraro egin zitzaionik, ezta Pedrori berari ere.

      Kanpamentuko arduraduna zen Andoni, eta berak banatzen zituen lo-lekuak aldiro. Alaba baten modukotzat hartzen ninduen, eta niri ez zitzaidan inporta.

      Elkar ikusi genuen lehen egunetik igarri nuen gure artean bazegoela zerbait, eta lagun min izatetik gertu izan ginela ere esango nuke. Berez, Sestaon jaiotakoa da Andoni, baina urte mordoa zeramatzan Asturiasen bizitzen Alberto senarrarekin. Bien artean zeramaten negozioa, eta argia zen beren lan banaketa: mendian gidari ibiltzen zen Andoni, eta sukalde eta garbiketa lanak egiten zituen Albertok. Maiz izaten ziren elkarrekin kanpamentuan horregatik, eta halakoetan biek batera eta bakarrik egiten zuten lo aparteko logelan. Andoni bakarrik izaten zen aldietan, ordea, nik hartzen nuen preferentziazko leku hori. Ez dakit Pedrorenagatik ote zen, edo bestela. Andonirengatik ere izango zelako, seguruenik.

      Gustatzen zitzaidan Andoni, tira, gustatzen zait oraindik, eta esango nuke berak ere sentitzen zuela, edo sentitu izan zuela inoiz halako erakarmen modukoren bat nirekiko, baina sekula ez zen ezer gertatu. Maiz pentsatu izan dut akaso horixe bera izan dela hainbeste urtez lagun mantendu gaituena eta, aldi berean, erabat lagun bilakatzea galarazi diguna.

      Pedro eta Rosa elkarrekin etorri ziren urte hartan sei pertsona baino ez ginen izan guztira. Gutxi, beste urte batzuekin konparatuta, inoizko talderik txikiena, eta ezagunak ginen denak, gainera. Pedro eta Rosarekin batera, Fatima eta Jose Javier granadarrak ere etorri ziren, eta Andoni eta nirekin, sei.

      Berez, bederatzikoa zen kanpamentua martxan jartzeko gutxieneko kopurua, baina sei izanik ere aurrera egitea erabaki zuen Andonik. Une batez, kanpamentuagatik dirurik ez kobratzeko asmoa ere azaldu zigun, lagunartean gindoazelako, baina guk ez genuen onartu, eta esango nuke falta ziren hiru leku horien partea guztion artean ordaintzen bukatu genuela. Hori ez dut zehatz gogoratzen. Albertogatik ere egin genuen, neurri handi batean, bera ez baitzegoen ados Andoniren erabakiarekin. Azkenean, ez zen etorri. Denborarekin begiratuta, bitxia iruditzen zait zeinen gertu izan ginen kanpamentu hura galtzetik.

      Logelak eskuzabal banatzeko aukera izan genuen, eta bikote bakoitza gela apartatu batean jarri zuen Andonik. Rosa eta Pedro batean, Jose Javier eta Fatima beste batean, eta ni Andonirekin, arduradunen gelan. Bazeuden beste gela huts gehiago ere, baina elkarrekin jarri ginen Andoni eta biok.

      Erreparorik gabe biluzten ginen ordurako elkarren aurrean.

      Banekien, bestetik, Rosa Pedro baino nabarmen gazteagoa zela, baina inpresioa egin zidan aurrez aurre ezagutu nuenean. Eta Andonik irribarre baino ez zuen egin, aipatu nionean.

Hartz kume txiki bat ikusi genuen hirugarren goizean. Aurrez aurre genuen maldan zebilen amarekin jolasean, eta hari begira luze egoteko aukera izan genuen. Arre-arrea zen, mutur luzexkaduna, eta saltoka eta korrika ibili zen batetik bestera, ama zuhaitz artean ezkutatuago janari bila zebilen bitartean. Sasi gutxi batzuk baino ez zeuden kumearen eta gure artean. Une batez, jolasean zebilela, sastraka haietako batekin irrist egin, eta metro gutxi batzuk egin zituen maldan behera amilka. Taldeko guztiak gogoratzen ditut bakoitza bere prismatikoekin, isilik, eta behin ezer gertatu ez zitzaiola ikustean, guztiak irribarre ergel zabal berarekin.

      Une hartan azaldu zitzaigun mendizale ingeles talde bat alboan. Txoriak ikusten ari ginela esan zien Andonik, eta bakean utzi gintuzten berehala, mendia zaratatsu gurutzatzen jarraituz, presaka bezala, beren kolore biziko markako jantziekin, basoan gertatzen den gauza bakarra eurak balira bezala.

      Eta gero bosgarren gauean agertu zen.

      Lokartzen hasiak ginen Andoni eta biok, eta Pedro eta Rosaren gelan entzun zen kolpeak esnatu gintuen, eta gogoratzen dut kolpearen ondoren Rosaren oihu bat ere entzun genuela. Gelatik korrika atera, eta negarrez topatu genuen Rosa pasilloan, eta jadanik bertan ziren Fatima eta Jose Javier ere. Badakit Rosarekin zegoela Fatima, hura lasaitzen, eta, aldiz, Jose Javier logela barruan zegoela Pedrorekin hizketan; bero xamar biak. Ni zer egin ez nekiela geratu nintzen. Andonik Rosa aparte batean hartu zuen, eta Polizia deitu behar ote genuen galdetu zion. “Autoridad” esan zuen. Arreta deitu zidan zeinen bare hitz egin zion. Inpresioa izan nuen ez zela galdera hori egiten zuen lehen aldia. Bazuten berezko naturaltasun moduko bat bere mugimendu eta esaldiek, lehen aldiz egiten diren keinuek izan ohi ez dutena. Erantzun modura, ordea, oraindik guztiz deszifratzen asmatu ez dudan begirada bat bakarrik eskaini zion Rosak, eta ez dakit Andonik ere asmatu ote zuen zer esan nahi zion ulertzen. Ez zuen poliziarik deitu, behintzat.

      Halako batean, Pedrok Jose Javier bultzada batez apartatu, eta aterantz jo zuen ziztuan. Ez genuen haien solasaldia bereizterik. Piztia amorratu bat zirudien, bortitz, baina justu atea ireki eta babeslekutik ateratzear zegoenean, buelta erdia eman zuen, atzean atea irekita utzita. Irudi zuen zerbaitek bultzatu zuela atzera gure artera, eta Andonirengana joan zen zuzen-zuzenean. Jo egingo zuela pentsatu nuen, nik eta seguru aski denok, baina aurpegitik zentimetro gutxira jarri zitzaion soilik. “Zer?”, galdetzen zion erdi oihuka. “Zer esan behar duzu zuk?”. Eta orduan egin zuen oihu Fatimak:

      — Isildu. Ez duzue ikusten?

      Hitz horiek bai gogoratzen ditut zehaztasun osoz. Sekula ez nuelako ikusi Fatima orduan bezain asaldatuta. Inpresioa egin zidan horrek. Isila zen berez, eta agian isiltasun horrekin kontraste egiten zutelako datozkit hain bizi bere hitzak, eta silaba bakoitza ebakitzeko izan zuen modu irmoa. Fatima ere, ni bezala, tentsioagatik, ordurako negarrez ari zela iruditu zitzaidan. Edonola ere, ez zen pena edo amorrua bere aurpegiak transmititzen zuena. Kontrakoa, agian. Edo ez kontrakoa zehazki, baina bai penaz eta amorruaz bestelako zerbait, orain distantziarekin azaltzea zail suertatzen zaidana. Zabalik zegoen atea seinalatzen zigun eskuaz. Han iltzatuta zituen begiak, eta orduan ikusi genuen gainerakook ere.

      Orein heldu zuri bat zen. Arra. Adar zabalak ditut gogoan batez ere, eta haren purutasuna. Haren begirada.

      Erabateko isiltasuna sortu zen, eta negarrez jarraitzen nuela gogoratzen dut, baina malko haiek jada bestelakoak ziren, tenperatura ere aldatu balitzaie bezala. Gain egin zidan zerbaitek. Ez nuen sekula sentitu halakorik. Atariko aterpearen ertzean zegoen oreina, zutik, eta lepoa etxe barrualderantz biratuta; Pedrok momentu bat lehenago zabaldutako atetik ari zitzaigun begira. Orbanik txikiena ere ez zuen bere ilaje zuriak, eta nola islatzen zuen etxolako argia, kasik dirdira egiten zuela emateraino. Guztiz geldi zegoen, eta patxadaz aztertzen gintuen. Ez nion errukirik igarri begiradan, baina ezta arbuiorik ere, eta barea zen bere arnasa. Lurrun hodei txiki bat sortzen zitzaion muturraren inguruan hatsa botatzen zuen aldiro, agertu eta desagertu, eta une batzuetan lurrun hodei horrek bakarrik gogorarazten zigun bizirik zegoela, hain baitzegoen geldi.

      Nolabait, pausatu egin zuen dena bere geldotasunak.

      Ez dakit zenbat denbora egongo zen hor. Gero, denok ikusi ahal izan genuen oreinaren keinu gardena, berriro ere patxada osoz burua ezkerretara biratuz, eta nola joan zen, guri bizkarra emanda, apatxen zarata mutuaz iluntasunean itzaltzen, atzean inolako arrastorik utzi gabe.

      Besteak ez dakit, baina gogoratzen dut nik jarraitu egin nuela iluntasunari begira, oraindik ere ilaje zuriaren azken lorratza erabat desagertu ez balitz bezala. Zerbaiten bila ilargiak argitutako bigarren egun moduko hartan. Etxea nabarmen hoztu zen berehala, baina luze joan zen denbora, inor mugitu, eta atea ixtera joan zen arte. Ez dut gogoan nork itxi zuen, baina badakit ia-ia isilik jarraitu genuela guztiok hurrengo goizera arte. Pedro irribarrez oroitzen dut, eta Andoni ere irribarre txiki batekin hari begira, aurpegia ia aurpegiaren kontra. Gogoan dut hori ere, deigarria egin zitzaidalako nola egiten zioten elkarri irribarre orain. Gero suaren inguruan manta batzuetan bilduta jarri ginen, isilik, loak hartu gintuen arte; bakean, esango nuke.

      Berez bezala, goizean, ohiko giroa berreskuratu zuen taldeak. Zorionez beteagoa bezala. Ematen zuen oreina kanpamentuko giroan urtu zela. Inork ez zuen haren agerpenik aipatu, baina egiten genuen guztiak gordetzen zuen haren zerbait. Une hartan bertan izan nuen inpresio hori, eta bakea baino ez dut gogoratzen oraindik ere. Babesleku guztia hartzen zuen bake egonkor eta bare bat, akaso, geroztik guztiz abandonatu ez nauena. Inork inoiz ez du berriz sekula aipatu oreina agertu aurreko momentuetan gertatutakoa eta, benetan, ez dakit gogoratuko duten ere.

      Beste hainbat aldiz joan nintzen gerora Asturiasera urte sasoi berean, baina inoiz ez nuen berriz ikusi orein zuri hura; ez hura, eta ezta haren pareko beste inolako oreinik ere.

      Noizbehinka egiten ditugu oraindik ere afariak. Fatima izaten da halakoetan huts egiten duen bakarra. Badakigu Jose Javier hil zenetik makal dabilela eta, nahiz eta beti bidaltzen duen bideoren bat, ez du sekula afarira agertzeko adorerik biltzen. “Oroitzapen gehiegi”. Andonik urte batzuk gehiago eman zituen monitore, baina, senarraz bereizi zenean, piraguak alokatzen dituen enpresa bat sortu zuen bere mutil-lagun berriarekin, Jordirekin. Umeekin etorri izan dira inoiz Pedro eta Rosa, eta, azken emailean esan zigutenez, hirugarrena izan berri dute orain.

      Ez da beti pertsona bera izaten afaritan haren aipamena egiten duena, baina aipamena edonork egiten duela ere, beti hitz egiten du ahapeka, ahotsa gehiegi altxatuz gero, oreinaren oroitzapena izutuko duen beldurrez balego bezala, eta berehala bere baitara begira gelditzen da talde guztia, irribarre erdiz harro eta erdiz errudun batekin. Nik uste denok igartzen dugula ikustea ez zegokigun zerbait ikusi genuela gau hartan, nahiz eta, denborarekin begiratuta, jadanik ez dudan uste orein hartan denok gauza bera ikusi genuenik.

—   Berria egunkariak kaleratu zituen “Monogamoak”, “Svastikak” eta “Monobolumena” ipuinen lehen bertsioak.

—   Xangre fanzinean atera zen “Galletak”-en lehen bertsio bat, “Hondartzara” tituluarekin.

—   Lekore aldizkariak eman zuen argitara “Irlak” narrazioaren lehen bertsioa, “Pasatu ahala gertatzen diren gauzak” tituluarekin.