Analfabetoa

IÑIGO ASTIZ

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2019 Iñigo Astiz

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2019ko maiatza

Edizio hau: 2019ko maiatza

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.eus

                Webgunea: http://susa-literatura.eus

Kontxitari

I

NORBAITEK MAPA BAT MARRAZTEN DU
ARRAIZKO KOBAZULOETAN
DUELA 13.660 URTE

Ahuntz bat, ur putzuak.

Horra jakin behar duzuna.

Leku hau naiz: etorri.

Mendi, ibai, haran, gerizpe.

Hemendik pasatu naiz.

Hemendik pasatuko zara.

Ezagutzen ditut arriskuak.

Mehatxuen kokapena egin dizut,

eta ehiza gunerik onenena. Oreinak.

Harria kolpatzen dut. Entzun

oihartzuna zabaltzen haranean,

marrazkia marraztutakoa estaltzen.

Hau da enarek hegaldi bakoitzean

hego kolpe bakoitzarekin eraitsiko dutena

eta hau da mantendu nahi dizudana.

Ikusten dudan guztia naiz.

Lurra mugi dezake

nire ikara txikienak.

Ikusi nola hazten diren

errekak nire egarriaz, nola

trinkotzen basoak piztien uluaz.

Elurra. Elurra orain.

Hedatzen noa ni ere. Pausatzen

basoko zuhaitzetako hosto

guztien aurpegi denetan.

Ukitu gabe laztantzen ditut

eta dardara egiten dute.

Hori iraunarazi nahi dizut.

Gauzek ez dute izenik behar

hemen, gurutza ditzaket:

badira, banaiz, bagara.

Baina marra hauen artean,

putzu, haran, ahuntz, gerizpe,

igartzen zaitut nonbait zu ere,

mendi, orein, hego, baso,

igartzen zaitut nonbait zu ere,

otso, harri, zulo, su,

igartzen zaitut nonbait zu ere,

ikara-oihan, dardara, itzal,

igartzen zaitut nonbait zu ere.

Harri honetan zaude; bazara.

Harri honetan nago; banaiz.

Etorri. Hau da bizitzea hemen.

II

EZEZAGUN ZAIZKIDAN GAUZAK

Ez duzu hizkuntzarik ulertu beharrik;

desegindako etxeak nola, hala gurutzatzen dute dena.

YEHUDA AMICHAI

Ni neu ere gurutzatzen naute

ulertzen ez ditudan hizkuntzek.

Bere herriko kantak abesten dabil,

adibidez, afrikar talde bat orain.

Ez dakit arrastorik uzten didaten

edo nik ere ezer uzten ote diedan,

salbu eta ez bada nire zoriona

gogoratu dudalako berriro ere

zer edertasun gordetzen didaten

oraindik ezezagun zaizkidan gauzek.

EUSKADI, RENE LE HENAFF, 1936

1936a da eta

arropak eskegitzen dabil

emakume bat

euskal herria

filmatu nahi dute

eta iruditu zaio

zuzendariari

aski dela keinu hori

irudikatu nahi duena

irudikatzeko

zer misterio igarri du?

arreta beraz

filmatuko lukete

ballet dantzari bat

eta ziurrenik

hala behar du

ze une batez

trapu bat dantzaraziz

nabarmendu du

bere burua haizeak

eta hori da dena

1936a da

arropak eskegitzen dabil

emakume bat

eta akaso aski da horrekin

POETEN JATORRIA

Historiaren apetez mintzo zaizkit

maite ditudan poeten jaioterriak.

Lviv, gaur egun Ukraina.

Adierazten didate

lurrak izen aldaketa bakoitzean

eskatu ohi duela bere odol zerga.

Strumica, gaur egun Ipar Mazedonia.

Laino artean paseatuak dira batzuk

judutarren hilerri bihurgunetsuetan

eta ikasia dute horrorearen hiztegia.

Praga, gaur egun Txekia.

Bidaia erdian inork galdetu die

ea hori al zen autobusa.

Haiek erantzun dute bai

baina esan nahi zuten ez dakit.

Bagdadi, gaur egun Georgia.

Pista bila irakurtzen ditut,

baina ezerk ez du iradokitzen

sasoi lasaiagoak etorriko direnik.

Trieste, gaur egun Italia.

Badakit Chopinen Nokturno-etan

bilatu dutela haiek aurrez

nik orain bilatzen dudana.

Szetejnie, gaur egun Lituania.

Baina hemen eguna da oraindik eta

leihotik datorren trafiko hotsarekin

nahasten utzi ditut orkestraren notak.

ENTERATU ZARA

Bizitzaren kulpa, heriotzaren aitzinean

SARA MESA

Erasotzaileek berriz baieztatu dute

surrealistek izandako susmoa:

heriotza ezkutatzen da

gauza guztien itzalean.

Ez da aurkikuntza berria,

eta halere beti dakar izua.

C.K. Williams poetak aipatua du

nola inpresionatu zuen jakiteak

iltze eta mailu soil bat zirela

eroritako diktadore batek

bere herriko jendea hiltzeko

erabiltzen zituen tresnak.

Inork ez baitu ikusi nahi

gaizkia hain jantzi umiletan.

Iltze eta mailu batean, kasu,

edo mugikorren baterietan edo

Renault berri baten depositoan.

Eta halere beti egon da hor.

Antzinakoek ere bazekiten, eta

apenas dudan nire den hitzik

telefonoz deitu didazunean.

Enteratu zara. Enteratu naiz.

Ez dugu jakin gehiago esaten

eta urrats apalez bueltatu gara gero

oraindik erru papur batzuekin

berriz ere bizitzaren erresumara.

LA RELIGIÓN DE LOS VASCONES.
UNA MIRADA COMPARATIVA.
CONCOMITANCIAS Y DIFERENCIAS
CON LA DE SUS VECINOS

Larrahe, Arixoni, Lacubegi.

Baskoien jainkoen izenak dira,

aldizkarian irakurri ditut lehen, eta,

egia esan, ez dago gehiago egiterik,

izena baino ez baita geratzen ia

jainko haietaz, haiek baino luzeago

iraun duten puskatutako harrietan.

Artehe, Loxae, Peremusta, Urde.

Baldar ezpainetaratzen ditut

animalia arteko jendeek adoratutako

animalia izeneko dibinitate izuak, eta

ahoskatu ahala igartzen ditut ezkutatzen,

mugitzen duten orbelagatik baizik

ezagutzen ez diren piztien lilura utziz.

Selaitse, Itsacurrinne, Errensae.

FONENDOSKOPIOA
FROGATU NAHI DUZU

eta hotza da metalaren memoria haragian.

Ahaztua nuen, baina horrek bereizten gaitu:

hau da gorpuek gogoratzen ez dutena.

Arnasa eskatu didazu eta nik eskaini

eta zahartzen entzuten nauzu, elkar

arnasaldiz arnasaldi hondatzen utziz.

Zure mediku isilunearentzat da orain

nire misterioa: bizirik nago. Baina

momentu batez niretzat gorde dut

horrekin harritu izanaren poza.

MASKORRA

Alexi

hondar artean ikusi

eta uraz garbitu dut

ederrak dira orain

bere orban zuri eta gorriztak

bere nakar leuna

dirdirka kasik

uztaileko eguzkitara

laztantzen dut

eta ez dut ulertzen

soilik dakit

eta lasaigarri zait

jakite hutsa

zerbait esaten duela

eta mezua ez dela guretzat

LEIHO BAT ZABALIK

Jabier Muguruzarentzat

Kaleak ez dauka izenik,

eta bera ere gorpu da

poliziaren izaren azpian.

Hartaz geratzen da bakarrik...

leiho bat zabalik.

Auzoak ez daki zergatik,

beti agurtzen zuten elkar:

ez daki hil nahi ote zuen

edo akaso ez-bizi soilik.

Leiho bat zabalik.

Hilabete joan da jadanik,

presaka pasa naiz gaur

eta iragan da iragana.

Hartaz geratzen da soilik...

leiho bat zabalik.

Nik ez dakit zergatik;

inork itxi ez duelako den

edo orain beste norbaitek

zabaltzen duelako jadanik.

Leiho bat zabalik.

BUELTATZEA

(Herrira datoz bueltan, RICARDO BAROJA,

1938, Bilboko Arte Ederren Museoa)

eta azkenean nolazpait

iritsi egiten da bat

eta fantasmen modura

zeharkatzen du dena

eta sukaldera sartzen da

—edo beharbada logela da?—

apartatzen ditu oinaz

zoruko harri koxkorrak

barrurago jarraitzeko

—ez al da joango kanporantz?—

eta negarrez sentitzen du

horma baten arrastoen kontra

bizilagun izandako andrea

kalean —ez da agian etxe bat?—

baina inork ez du ezagutzen

inoren manerarik inorengan

momentu hau osorik delako

zeruaren domeinukoa eta

gehiago izango ez diren

norbaiten itzal bilakaturik

datozelako herrira bueltan

—eta hori al da ba bueltatzea?—

EUROPA

Hegan dabil poliziaren helikopteroa

jadanik hondakin baino ez den

auguratorio erromatarraren gainean.

Behean, austeritate legeen kontra

faxisten aurka sortutako kantak

abesten dabiltza militante zaharrak,

orain harriei eta orain pertsonei

argazkiak ateratzen jarraitzen dute

Europa ezagutzera etorritako turistek,

eta keinu bakoitzaren zirrikituetan

ohartezin doa azaleratzen etorkizuna.

ZALDIAK

Denek erretzen zuten orduan

eta beti aritzen ziren politikaz:

gauzak ez ziren oraindik erabat zahar.

Gu zaldiak harrapatzen saiatzen ginen

haurtzaroak zabalagotutako zelaietan

eta orduko guztia oroitzen dut orain

elkarrekin hala moduz ahul lotuta.

Beste zerbait espero zuten.

Zer ote zen zehazten badakiten

jadanik ez nago ziur: dagoeneko

hilda ez daudenak nekatuta daude.

Leihoetatik begiratzen dituzte

orain jada begiratu gabe

aurrean dituzten leihoak.

Euren konfiantza dut gogoan,

belardi urrunetan seinalatzen

egur erori eta txapa puskekin

altxatutako korta hauskorrak.

Oharkabean hartu genien zorra.

Jarraitzen du haien itxaronaldiak

gure egiteko ezdeusenen sakonean,

baina tarteka soilik sentitzen dut

argi identifikatzeko bezain bizi.

PARKOUR

Oraindik ikasten ari dira, baina

ezagun dute jadanik bereen zina:

lerro zuzenaren idealaren atzetik

jaurtitzen dituzte beren gorputzak.

Neska-mutil bikote gazte bat da

ibaiertzeko pasealekuan. Isilik

begiratzen ditut etxeko leihotik.

Harria laztantzen dute, tarteka

ikusten ditut muxuka, elkarri

irakatsiz lurrarenak bainoago

haizearenak direnen ausardia.

Apenas sentitzen dituen hiriak,

hain zoriontsu eta zamagabe.

Ez dakit hala iraungo duten;

baina orain, beren jauziez,

haragiaren garaipena iragartzen dute

geometriaren gainetik.

Guztiontzat irabazten dute

soilik eurena den momentu hau.

ISTRIPUA

Giza arnas mehe bat

metal anabasaren erdian.

Hau zen bizitza, beraz.

Errepidean hedatu dira maletak,

soineko bat, lehorgailua.

Kontuz, dio norbaitek.

Kontuz, errepikatu dugu.

Arriskua aipatuz

erabat ulertu gabe.

Helikoptero medikoa

pausatu eta badoa,

eta bueltan goaz bidera

lehengo ia denak.

Pixka bat motelago

baina hasieran bakarrik.

Gu izan gintezkeen, diozu,

eta akaso baginen

baina soilik ez orain.

URTEBETETZEA

Kattalinentzat

Lehen sua piztu zuten haiekin hasi

edo zuhaitzetatik jaitsi zirenekin

egin kalkulua: gutxiengoa gara.

Grezia klasikoan jadanik

“gehiengoa” esaten zieten

hildakoei, eta hori emakume,

atzerritar eta esklaboak, akaso,

kontatu gabe utzi zituztela.

Sokrates, Napoleon, Parks,

buruz ikasi dituzu izen batzuk

Troia, Gernika, Sarajevo,

eta zure laztanen mirakuluaz

agurtu ere bai gutxienak:

Iñaki, Lurdes, Pello...

Gero eta gutxiengoago gara.

Konparatiboki, diot.

Baina igartzen duzu momenturo

nola doan multiplikatzen

orain arte posible izan diren

gauza guztien edertasuna?

Egin kalkulua: salbuespena gara.

Datu hori oparitu nahi nizun.

GURE ABIZENA

Bada Argentinako torturatzaile ezagun bat

eta bada hemen torturatu ezezagun sorta bat

guztiak abizen berarekin sinatzen dutenak.

Motza eta polita, gure aita zenaren hitzetan,

eta gero bi kolpetan ahoskatzen zuen, irmo,

esateko modu hori beste azalpenik eman gabe.

Ez dakit zer unetan bereizten diren hala

enbor genealogiko bakarreko adaxkak

haize sasoietan elkar kolpatzera heltzeko,

baina akaso halatsu dira gauzak gizaldi guztietan

Kain eta Abelen sasoietatik hasita honaino.

Gutxitan hautatzen du norberak bere leinua.

Toponimo baten lainotan galtzen da sorburua

eta han arbaso urrun batzuek nekazari eskuz

lotzen dituzte elkarrekin izuaren bi muturrak,

inori ukatu gabe gau bateko platera eta ohantzea.

LIMOIAK

Limoiondoak hazten dira Atenasen

Esmirnatik errefuxiatuak hartzeko

eraikitako etxebizitzen gunean.

Duela hamarkada batzuk izan zen.

Ilobei jadanik desagertu zaizkie

aitona-amonei hartutako imintzioak:

gosearenak, izuarenak eta ihesarenak.

Baina beti geratzen da zerbait.

Beste jende batzuekin orain eta

halere betiko jende berarekin.

Ez dut gogoan zer beharrek

piztu duen poema hau nigan,

beharbada besterik gabe limoiek

inpresioa egiten didate arboletan:

eguzkiaren memoria biltzen dute.

Ordea, horrek ez du ezer esan nahi.

Limoiek ez dute esanahirik:

leku bat proposatzen dirudite,

eta niretzat erantzuten dituzte

nik igarri ezin ditudan galderak.

ESANAHIA

Bizi dugun sasoiari buruzko tratatu bat

idazten dute hiriko argiek zeru urrunean.

Gutxienak piztuko zituen sexuak, baina

fede moduko honi eusteko nahikoa zait

iluntasunean gorputzek beste gorputzak

haztamuka bilatzen dituztela gogoratzea.

Halako zerbait ikusiko zuten garai batean

konstelazioak deszifratu zituztenek, eta

kaosari tarteka gurdi itxura topatu arren

ez ziren sentituko gu orain baino ziurrago.

Xamurragoa behar luke elkar desio dutenek

gauez elkarren laztanak topatu ahal izatea,

baina ez dut uste utziko dietenik gure irritsei

sekula mundua oinazetik urrun gidatzen.

Lo ere hegan jarraitzen dute zenbait hegaztik

nahiz eta ilunean ezin diedan hegaldia irakurri;

bestela ere ez naiz gai zain ditugun zeinuetan

biharamun osoago baten zantzua bereizteko.

Oraingoz bare noa ikasten zu zarela ohe alboan

mintzo zaidan zure arnasaren esanahia.

KATEDRAL ZIBILAK

Errezoen ordua da autobusean.

Ulertezin zaizkidan erreguak

zabaltzen ditu sakelako batek.

Jainkorik gabe noa ni aurrera

hiltze bidean den amonarengana:

hileta umila nahi duela esaten du

eta ez lukeela nahi jende gehiegi.

Biok dakigu ez dela hala izango.

Aspertu egiten du parrokiako apaizak.

Egunkariko elkarrizketa batean

soziologo batek azaltzen du

katedral zibilak falta ditugula

eta bare datozkit haurtzarotik

zaldiek motz jandako belardiak.

Lagunak oraindik negar egiten du

bere aitarekin akordatzean:

berak ez du ezeren errurik eta

halere errudun sentitzen da.

Paisaiak ikusten ditut leihotik

eta isilik eskertzen dut

haien agurra, hain minik gabea.

INIZIATUAK

Su-etena da

elurrak bailaran idazten duen mezua.

Garai batean

neguak ezinezko egiten zuen

ez heriotza,

baina bai eraginkortasuna,

eta eten egiten ziren gerrak

udaberrira arte.

Orain uda da

eta historia liburuetan soilik

jarraitzen dute

soldaduek

ilaratan pasatzen bailara honetatik.

Bost mende dira horretaz.

Izan dira gerra gehiago geroztik,

nahiz eta

ez duten denek gerra izendapenik izan,

eta ez da

apenas haien arrastorik geratzen lurrean.

Iniziatuek dakite oinazea irakurtzen.

Nekazariak

belarretan dabiltza lanean orain:

fardotan

biltzen dute zelaia bere baitarantz,

pleguz plegu,

hurrengo baterako

tolestutako mapa bat bailitzan.

IRAUTEN DUELA
ZORIONAK ORAINDIK

zure keinuek erakusten didate

ze eguzkiarekin esnatu baitzara

iragan uda bateko kantua

ezpainetan eta soinean

soilik atzoko jolasen ondoren

lotarako alderantziz

jantzitako kuleroak

OPUS DEI

Desira eta errukia. Bitxia da biek

ukitzeko era antzekoa piztea.

JOHN BERGER

Sexuari uko egin dioten mutilek

orain errugbiaren lege bihurrietara

moldatzen dituzte beren gorputzak.

Nire hirian da, harresien ondoan.

Inork ikusten ez duen lehia bat

ari dira jokatzen. Airearen aurka

entseatzen dituzte blokeoak,

eta soilik beren ihesaldiez

marrazten dituzte aurkariak.

Barreiatzen dira belardian eta

gotortzen dira berriz baloi inguruan.

Errepikapenak egingo ditu perfektu;

gaur baldarrak dira eta zoriontsuak.

Besarkatuta agurtzen dute elkar

hurrengo entrenamendura arte

atzerriko epela dakarten azentuez

eta elkarren azaletan errekonozitzen dute

sakrifizio isil eta bakartiago bat.

KONTROLA

Egun batean esan genuen

bonba bat izan da

eta gurekin daramagu

leherketa hura geroztik.

Zure izena aipatu zuten

polizia etxean beste behin

eta izen bera zenuten bik

egin zenuten ihes elkarrekin.

Nikola Madzirov poetak dio

segika dugula esan genuena,

eta egia da hemen ere.

Kontrolean galdetu didate

nondik zatoz

eta esan diet Ultzamatik

baina esan nahi nieke

beldurretik.

Sekula ez nago bakarrik han:

aberri zabala da izuarena.

Paul Muldoonek badu poema bat

B-Specials izeneko polizia indarraz:

kontatzen du nola joan zen familia

Ipar Irlandako beren herrixkan

errotonda egin berri bat ikustera

eta han entzun zuela lehenengoz

pistolarekin presio eginez

bere osabari nola utzi zioten

o baten marka idatzita kopetan.

Oin ohar bat dakar liburuak

datu horiek denak azaltzeko.

Ez dakit inoiz helduko garen horra.

Gure amonaren aita guardia zibilek

fusilatu zuten 1936an.

Gure amak metro gutxira ikusi zuen

polizia manifestarien aurka

balaz tiro egiten 1970ean.

Osaba atxilo hartu zuten

eta etxekoak mehatxatu

propagandako pegatina batzuengatik.

Senide bat hogei urteren bueltan hil zen

bonba auto bat prestatzen ari zela,

eta haren gertuko bat torturatu zuten gero,

gaia berriz sekula ez aipatzeraino.

Baditut lagun batzuk

kostata ikasi dutenak berriz ere

ateari bizkarra emanda esertzen.

90eko hamarkada betean

inor abisatu gabe eraman zuten bizilaguna,

eskuak beltz zituen aitzakian,

eta behin eta berriz galdetzen zioten

bonba non jarri ote zuen,

bera zurgin aritzen zelako orduan,

eta egun beteko lanaren ostean

itsatsita gelditzen zitzaiolako erretxina,

eta, poliziek hori jakin arren,

berdin jarraitu zuten bonbaz galdezka,

lagunaren ikaran mendekatzeko

ez dago argi zer abstrakzio.

Komisarietan biluzik jarri dituzte

nire egunkariko lankideak

duela hamarkada bat baino gutxiago

euskaraz idazte soilagatik

eta nik oraindik ez dakit

horri buruz zer esan.

Orain poesia izpien bila nabil

gertakari horien guztien artean,

baina ez dakit zer eraikitzeko.

Gainera, baliteke egiteko hori jada

poeta aproposagoen zain egotea.

Esaldi bat soilik datorkit niri:

badira gurekin amaitzen ez diren gauzak.

Eta ez dut uste nik asmatua denik.

Bestelako garai batzuen arrastoekin

zikinduta jaio nintzen sasoi honetara.

Akaso, aro guztietan delako horrela.

Gero galdetu didate nora zoaz

eta esan dut etxera

baina hori ere ez dakit seguru.

PROMESA

(Mutikoak hondartzan, JOAQUIN SOROLLA,

1910, Museo del Prado, Madril)

Pintura historikoei atondutako

aretoen izkina batetik

zeharka soilik ageri dira

hiru mutiko uda beteko hondartzan

eguzkitara biluzik etzanda,

zorion hutsezko irribarrez.

Urdinkara eta gorrizta da

euren mundua han.

Iraganik eta izurik gabe

aurrez aurre begiratzen diote itsasoari

eta nigan berritzen dute

sasoi lasaiagoen promesa,

artean urruna dirudien

beren argi puruko galeriatik.

Oraindik okela zakuak bezala

erortzen dira gorpuak hemen.

Fusilamenduei eta liburutegien

asperduran hildako erregeei

iskin eginez topatu behar du

haienganainoko bidea begiak,

epela eta erraza nahi lukeen

etorkizun baten egarriz.

HARIA

Trenak harrapatu zuen emakumea

azkenean

hil egin dela dio egunkariak.

Egun batzuk joan dira istripuaz geroztik

eta harrigarria da

tragediaren kolpearen ondoren ere

nola ez den desagertzen

gorputza

eta nola gelditzen den hor

gertakarien eta historiaren

bazter batean bezala

atzera bere baitarantz biltzen.

Hala irauten du minak,

eta beldurtzen nau iraupen horrek

guztiongan igartzen dudalako

haren arrastoa.

Hatzekin laztanduz

jarraitu nahi nioke haria

jatorriaren mugetaraino

eta liluraz

zabaldu begiak

lehen itsasoaren ertzean

han zauria seinalatzeko

apenas

inorena izaten hasi ere

egin ez den bizitzan.

EDP

Nik badakit:

ez dira jainkoak izan.

Ekoizpen herrialde batean

langile batek

segundo batez

arreta galdu du zintan.

Mikrotxipak begiztatzen ditu

eta bat eskapatu zaio,

horregatik gelditu gara gaur

dutxatzeko ur berorik gabe.

Eltzea sutan jarrita

berriz ikasi dugu

gauzen denbora.

Bitartean zu

biluzik zaude bainugelan,

ni ur epelarekin noiz agertuko.

“Beren lanen dohainaz saritu naute”.

Safo. Orain etorri zait.

Nik badakit ez direla jainkoak izan,

baina edalontziz edalontzi goaz

antzinakoen erronka bererantz:

nola deskribatu zorion une hau?

TXINATAR DENDA

bere burua

apaintzen du

kapitalismo berantiarrak

txinatar dendaren

oparotasunean

igande arratsaldea da

eta erdigunean

itxita daude

gainerako saltokiak

atari aurrean

korrika dabil

dendariaren umea

apaletatik lehenago

hartutako baloiaren

koloreen atzetik

eskutan soil

ez darama

koxka batzuk janda

ogi barra

hutsa baizik

eta hala

barreiatzen du

plazer baldarrez

aro honen

albistea hirian

HONDARRETAN

Ohartzerako ikasi genuen begiratzen

bortizkeriaren ñabardura ilunetan,

baina gurasoen sasoiak hiltzen dira

seme-alaben sasoietan aldiro

eta beti datoz esplikazio berriak

betikoa berriro ere berri ikusteko.

Gerrak ez dira sekula amaitzen

gerra bizi izan dutenen gorputzetan,

eta bagoaz ikasten bakea ere ez dela

fokua oker daukan erretratu bat baizik.

“Gas farolek erauzi zituzten izarrak

hiriko zerutik”. Walter Benjamin.

Gizaldi guztiak sentitzen dira

aldaketa handiren baten atarian,

eta gu ere ez ote gabiltzan halatsu

sasoi berrientzako hitzen bila,

katuak bezala eguzkitara ehizan

eroritako zibilizazioen hondarretan.

EURI HOTSA

akaso besterik gabe

euri hotsa bildu eta

ezer aztoratu gabe utzi

elkarren azalen aipamena

enfasi sasoi hauetan

zarata handirik gabe

itzaltzen diren beste

gauza guztien bakean

EOLO

Garrantzitsua iruditu zaio norbaiti

jainko zahar baten izena oroitzea

errepide bazterreko horma batean:

harekin identifikatuta sentituko da.

Virgiliok kontatuta dakigu kateekin

mantentzen zituela preso haizeak

eta baliteke horregatik izatea.

Gazte bat irudikatu dut nik, gauez,

berez dagokiguna baino gehixeago

irauteko gogo hutsak bultzatuta,

autoen tartekako argiengatik salbu

ikusezin zaion zerbait izkiriatzen.

HERRIA

Herria da denok

herria da inor ez

MIQUEL MARTI I POL

Herria da mozkor harrotu bat,

da ezertan ari ez den neskatxa bat

    etxeren baten atarian,

da fiskal bat aparkatzeko kanbio bila,

da amaginarreba liskarra hastean

    sukaldera isilik apartatzen.

Herria da ahaztutako aterki bat

    zorrek itotako tabernan,

da euri-zirina sekula amaituko ez duten

    trenbidea umeltzen,

da alkandora leun zeharkatzen duen labana,

da aitzakia baten premia futbolera joateko

    ballet erakustaldira beharrean,

da maitaleen bertigoa aldirietan elkar agurtzean.

Herria da beldurra bazkatzen duen kontable amateur bat,

da larunbat gauez kale ilunean jarraika duzun itzala,

da berrogei urte beti inoren etxeko

    zikinak garbitzen eta zertarako.

Herria da inori esaten entzun ez diozun

    xuxurla baten susmoa jendetzan,

da modaz pasatutako diskoteka

    lehertu bat jada dantzaririk gabe,

da zu eta da ni eta da gu direnik ere

    ez dakizkigun gainontzeko guztiak.

Herria da subiranoa, etc., etc.

Herria da gezur bat herriak bere buruari

    errepikatzen diona ispiluko irribarreari

    eutsi ahal izateko.

ANALFABETOA

Axolagabe doaz hodeien itzalak

lurrean zeruaren alfabetoa hedatzen,

bere jende koreografian dabil hiria

eta kanta doinu bat jaurti dit auto batek

erabat identifikatzerik lortu ez dudana.

Gogorarazi dit nola gurutzatzen nauten

uhin ikusezinek beren mezu deigarriez.

Guztia mintzo zait hemen

ulertzen ez dudan zerbaiti buruz.

Behin hieroglifiko bat laztandu nuen,

bero datorkit haren azalera hatzetara,

eta poztasun berarekin igartzen dut orain,

igarri baino ez, guztiaren atzean badela

kode bat ahoskatzea debekatu zaidana.

HELBIDERIK GABEKO LEKUAK

Izen batzuk gogoratzen ditut.

Ganekoborda, Sagardia,

Karakoetxea, Mariantonenea,

Juanenea...

Ez dakit non dauden,

baina badakit badirela.

Zuri entzuten nizkizun, aita.

Banan-banan esaten ditut orain

eta topatzen zaitut

niretzat helbiderik ez duten

leku horietan.

GIZONAK

Batzuetan

kalean gurutzatzen ditudan gizonek

errekonozitu egiten naute.

Zaharrak izaten dira batzuk

baina badaude gazteak ere,

bakarka edo taldean.

Nik ez ditut ezagutzen

baina igartzen didate zerbait

anaitzen gaituena.

Haiek badakite

nik dakidan bezala,

eta diosalik gabe

agurtzen dugu elkar.

Gero jarraitzen dugu

bakoitzak bere bidean

elkarren oso ezberdin

susmatzen ez ditugun bizitzetara.

HIZKUNTZEN HERIOTZA

(Iberieraz inskribatutako eskutitza, berunezko xaflan,

K.a. IV. mendea, Museu D'Arqueologia de Catalunya, Ullastret)

Jadanik ezeri dei egiten ez dioten

zeinuak soilik arbuiatu ditu heriotzak,

eta bere buruarekin bakarrik mintzo da

eskutitza orain museoko bitrinaren atzean.

Hala hiltzen dira hizkuntzak, beraz,

iskanbilarik gabe hondoratuz isiltasunean.

Maite hitzak eskatzen zituen uneak, agian,

baina ez dut gogoan esan ote nizkizun.

Ez joan, gelditu hemen nirekin, etorri,

maitea, laztana, elkarrekin ikusiko dugu

zer forma ederrak har ditzakeen bakardadeak.

Adituek badakite ikur hauek ahoskatzen,

haien esanahia oraindik ulertu ez arren:

egoskor eusten dio izkribuaren berunak

inoiz pertsona batek beste pertsona bati

esandako zerbait horren misterioari,

baina ez da mezua jasotzeko inor geratzen.

Zirrara eragiten dit fede horrek. Entzun,

elur maluten marmarraz izendatzen ditu

inork gehiago zapalduko ez dituen kaleak.

DYLAN THOMAS
ETERNITATEAZ MINTZO ZAIT

“mutiko batzuk udan igeri

hondakin artean; eternoak dira”

gero liburua itxi

eta hari besarkatuta

lokartu naiz

esnatu eta

lerro eder batzuk

etorri zaizkit jada

beste mundu batekoak

“hondakin artean; eternoak dira

mutiko batzuk udan igeri”

KANTOIA

Norbait jaitsi da autotik,

zerbaiti begiratu eta badoa.

Zerbait ikusi du leku horretan

zuri oharkabe pasatutakoa.

Begira gelditu zara.

Kale arrunt bat da

izen arruntekoa.

HILETA BAZKARIA

Militantea zen proletario gehiago

eskatzen zituen alderdi batean,

horregatik hasi zen hirugihar fabrikan,

eta geroztik ez du txerrikirik jaten.

“Ezkontzera behartu ninduzuen”,

aurpegiratu dio bere amari postrean.

“Badira jendea behartzeko moduak

buruan pistolarik jarri gabe ere”.

Klandestinitateaz ere aritu dira.

Pixka bat soilik, eta soilik alde alaiez.

Lehengusu batzuk ez dira bat etorri

opariak lapurtu zizkieten lekuari buruz.

Beren amak ere hitz egin du ondoren;

“Orain erabaki egiten duzue umeak izatea,

guri etorri egiten zitzaizkigun”. Orduan

gerra sasoia aipatu du haren ahizpak

aitzakia beharrik gabe. “Geuk pasatutakoekin”.

Broma batzuk egin dituzte herentziez,

zerbait atera da futbolari buruz, eta

bazkaria hamar zatitan pagatu ostean,

elkarrekin abiatu dira eztabaida bizian

apaizen herio liturgia ordenatuetara.

GAUZEN IZENAK

(Paradisuko paisaia Jainkoarekin
Adami animalien izenak irakasten,

JAN BRUEGHEL ZAHARRA, 1594,
Palazzo Doria-Pamphili, Erroma)

Lanbro gisako batean bildu ditu

marrazteko zailenak zaizkion piztiak

—enkarguak ez dira galtzekoak—,

baina zehatzak dira izaki guztiak

Brueghel Zaharraren koadroan:

paradisua irudikatu du.

Adam eta jainkoa bazterrean

detaile bat besterik ez dira, eta

koadroaren tituluari kasu egitera,

gauzek ezarri gabe dituzte izenak:

oraindik ihesi dabil edertasuna

giza gogoaren kaioletatik.

Otzana dirudi denak.

Baina pintoreak —berak badaki—

lehen lerroko lehoien bidez

gaztigatu nahi gaitu

nola dagoen mundua

hain sortu berri oraindik

eta jadanik hain zain

bere horrore guztiak

guganaino noiz hedatuko.

KRONOLOGIA

Jaio zenetik 59 urtera, aita hil zitzaionetik 32ra,

    eta amaren heriotzaz geroztik hamarrera,

“elikatzaile ofizial bat” instalatu zuen Milosz poetak

    bere gazteluko lorategian 1936an,

txoriek bertatik jan ahal izan zezaten.

Gerren, iraultzen, argitalpen daten eta

    senideen heriotza oharren artean,

datu hori aipatu nahi izan du antologoak

    oraindik ez dakit ongi zergatik.

Kronologiako daturik biziena da.

Aditz pasiboekin dator, esaterako,

    Lituaniaren independentzia adierazpena,

1918ko otsailaren 16 hartan ezerk

    ekintzarik eskatu izan ez balu bezala,

nahiz eta zehazten denez, egun hartan

    lituaniar hiritar bilakatu zen Milosz.

Konparazioan, hegaldiz populatua dirudi

    lorategiko edozein egun baketsuk.

Guk isilik begiratu dugu telebista lehen,

    beste hainbatetan ohi dugunez,

ezeri arreta berezirik jarri gabe, akaso,

    laztanen baten salbuespenarekin,

lagunen baten mezuei erantzunez.

Egun arteko egun bat gehiago.

Baina badakit, ikusia dudalako mina,

    une horiek faltako nituzkeela gehien

—ez dezala zoriak halakorik nahi— inoiz

    biotako bati ezer gertatuko balitzaio.

Jaio nintzenetik kasik 34 urte direnean,

    eta aurrera esan genuenetik ia bi urtera,

kontatzen ez duen egun zoriontsu bat joan da,

    Miloszen txorien kantuek apaindua.

III

HOGEITA BAT

Amaitu da espazioaren eta kosmonauten sasoia.

Gorputzak inmentsitatera jaurtitzearen lilurarekin

    hazi dira aurreko belaunaldiak, eta

    irudikatzen ditut telebistari begira,

    desertu batean espaziotik objektu bat

    nola erortzen den ikusten,

eta hunkitzen ere bai, objektu horren barrutik

    gizaki ñimiño bat ateratzen delako

    eta agurtzen duelako itxaropentsu

    eskuarekin mundua, eta akaso oraindik

    soinean daramalako igarotako zabaltasunaren

    arrastoren bat ere.

Agur keinu hori jasotzen dut

    eta iraulita jaurtitzen dut bueltan,

blokeen gerra disolbatu baita jadanik

    bestelako gerra batzuetan, eta orain

    gure baitan topatu dugulako

    miresmenerako eta beldurrerako materiala.

Partikulen mendea heldu da, eta gugan dago unibertsoa.

Gure baitara heldu da amildegia.

Surrealisten objektuen errebelioaren promesa dakar

    nazioarteko jihadismoak, batetik,

eta zelula amen mirarian eta errore genetikoen

    horroreetan hazi gara, bestetik.

Partikula itsaso batean diluitzen goaz,

    eta tarteka igartzen dut nik neuk ere

    geure baitan ezkutatzen den ezerezaren laztana:

ez daukagu txakurrik gure aurretik horra bidaltzeko.

Galtzerdiei bezala eman zaio buelta

    etorkizunaren esperantzari,

    eta enpresa multinazionaletan psikologia tailer

    boluntarioak eskaintzen dizkiete langileei,

    erakusteko arazoei aurre egitea norbere

    ikuspegi kontua besterik ez dela.

Zoriontsu izateko ezgaitasun pertsonala zamatu digute.

Orain norabide guztietan goaz guztiok

    aldi berean ihesi, etorkizunari geure kontu

    korronteen mugimenduez koreografia kaotiko

    global eder baten trazak utzita.

Heldu da digituen eta bakardadearen urtaroa

    humanitatearen historiara.

Makinen utopiatik sareko pentsamenduaren utopiara

    pasa garela diote baikorrek, baina

    izerdi isotoniko bera botatzen ikusten ditut nik

    ofizina unipertsonaletan itxitako langileak,

    beren gurasoen aulki gurpildunak

    azal iluneko emakumeek soldata eskasen truke

    bultzatzen dituzten bitartean.

Esaten didate ez gauzak nahasteko,

    gauza batek ez duela loturarik bestearekin,

    eta nik, aldiz, lotuta ikusten dut dena

    lurpeko korronte ikusezinen bidez.

Plazeraren antsietate azeleratuak

    obsoleto bilakatu du desiraren denbora,

    eta geure baitan ximeltzen sentitzen dut

    zoriontasunaren pipil intimoa loratzeko aukera.

Anarik tristuraren industria deitzen dio

    horri guztiari bere kantetan,

    eta egia da nire gertuko lagun guztiak

    daudela, egon direla edo egongo direla

    modu batera edo bestera

    medikatuta beren bizitzako uneren batean.

Errudun sentitzen dira, eta triste daude,

    eta errudun sentitzen dira triste egoteagatik.

Akaso horregatik nahi ditu mundu guztiak

    bere egitekoak behingoz utzi eta kreatiboa izan

    euskal mendebalde zuri dirudun moduko honetan.

Denek dute nobelaren bat aspalditik buruan bueltaka,

    disko baterako kanta sorta bat

    edo erakusketa bat osatzeko emango lukeen

    kontzepturen bat.

Batera doaz amets pertsonalen inflazioa

    eta prekarietatearen kolektibizazioa.

Eta onartzen dut: ni neu ere errudun sentitzen naiz

    nire poemengatik tarteka, baina jarraitu behar dudala

    errepikatzen diot neure buruari, eta jarraitzen dut.

Sateliteek eta kamerek anikilatu dituzte

    poloa zabaltzeko abenturak.

Ez dago zuritasun posiblerik jada,

    eta gizatasunaren jario historikoarekin

    eten dugu horrela.

Gure kode genetikoetan zikinduta

    jaio gara mende honetara.

Zuk ere ez duzu entzuten nola kolapsatzen den guztia

    guztiaren baitarantz zaratarik egin gabe?

Digitalitatean ito da bizitzeko leku erreal baten

    bilaketaren antsia, baina jarraitzen dute

    gorputzek itsasoa zeharkatzen.

Atzoko albistegian ikusi nituen gorpu beltzak

    metatuta Mediterraneoa gurutzatzeko

    puztutako plastikozko txalupa horiztetan.

Decathlonen 30 euro balio ditu txalupa horrek Europan,

    eta Decathlonen 300 euro balio ditu

    txalupa horrek berak Ceutan eta Melillan.

Lehen ez dut esan, baina surrealisten objektuen

    errebelioaren promesa betetzera dator

    nazioarteko kapitalismoa ere.

No ideas but in things.

Abisatu zuten: gizakiaren aurka itzuliko dira gauzak.

Aurrez ere iltzez beteta zegoen plantxa bati

    iltzeak jartzen asmatu zuen Man Ray artistak,

eta abiaduraren eta txikizioaren sasoi betean

    esan zuen Filippo Tommaso Marinettik

    ederrago zela lasterketa automobil bat

    Samotraziako Venusaren garaipena baino,

baina aurreko mendeko kontuak dira horiek guztiak,

    ze orain, automobilen ordez, automobilen ideiek

    garraiatzen gaituzte gu immaterialtasunerantz.

Gustuko duzu gidatzea?

Galdera entzute hutsarekin, ez duzu sentitzen

    haizea zure esku ahurra laztantzen?

Bagoaz oin puntak bustitzen

    ezerezaren ozeano inmentsoan.

Umetan traktore marka ahalik eta gehien aipatzera

    jolasten ginen eskolan, eta haien zarata iristen zait

    oraindik iraganaren zirrikituren batetik,

    eta haien jauziak ere bai uda garaiko

    soroetarainoko bidean:

John Deere, New Holland, Lamborghini, Ford, Pascuali...

Orain markak baino ez zaizkit gelditzen,

    eta harro jaurtitzen dut nire fantasma sarea airera,

    plazer hutsez, soilik ikusteko zer dotoreziaz

    erortzen den ezer harrapatu gabe.

Poetak heriotzatik salbatzeko izendatzen ditu gauzak,

    Takis Varvitsiotisen hitzetan.

Baina nik orain aipatzen dut Takis Varvitsiotis,

    eta Takis Varvitsiotis hilda dago.

Egia esan, pentsatzen baduzu,

    jende gehiago dago hilda bizirik baino,

baina inor ez da gai hildako guztien izenak gogoratzeko,

    eta oraingoz nahikoa zait, besterik gabe,

    portzentualki gehiago direla pentsatzearekin.

Hogeita bederatzi hildako, bizidun bakoitzeko,

    azken datuen arabera —eta umeak dira gehienak—.

Izan ere, portzentajeen mendea da hau.

Adibidez.

Biztanleriaren % 100ek dauzka hemorroideak

    baina erdiak soilik sufritzen ditu.

Hemorroideen aurkako sendagai enpresa baten ikerketa.

Biztanleriaren % 75ek uste du nahikoa dela

    jostailuak xaboiarekin eta urarekin garbitzea.

Umeentzako jostailu enpresa baten ikerketa.

Biztanleriaren % 50 baino gehiagok

    arrakala bat izan du mobilaren pantailan.

Mobil etxeek egindako ikerketa.

Biztanleriaren % 25ek depresioa eta antsietatea ditu.

Industria farmakologikoak egindako ikerketa.

Biztanleriaren % 0,7k dauka munduko ondasunaren % 45,2.

Credit Suisse finantza zerbitzu etxeak egindako ikerketa.

Biztanleriaren % 0,0000000135135135 da

    gutako bakoitzaren bakardadea.

Munduko biztanleria osoaren % 0,0000000135135135 batek

    egindako gutxi gorabeherako kalkulua.

Igartzen duzu nola doan trinkotzen

    zeure baitan desagerpenaren lanbroa?

Bakarrik doa autoan lanera biztanleriaren

    ehuneko handi bat eta beldurtuta ere bai,

    alboko autoan lanera bakarrik doan

    biztanleriaren beste ehuneko batek

    bere aurka egingo ote duen.

Mendekuaren zain bizi gara, eta akaso horregatik

    betetzen dira gure etxeetako pantailak

    gizakirik gabeko autobide paisaia

    post-apokaliptiko nuklear ederrekin,

egungo imajinazioaren proletarioei

    errazagoa baitzaie planetaren suntsipena irudikatzea,

    bestelako planeta bat amestea baino.

Galdera globala, letra larriz idatzita, jadanik ez da

    nora goaz, baizik eta noiz arte.

Arte katalogo batean irakurri nuen ideia

    eta gustatu zitzaidan formulazioa.

Wolf Vostell eskultoreak XX. mendean esan zuen

    autoa zela XX. mendeko eskultura.

Baina nik orain jakin nahi dut zein den

    XXI. mendeko eskultura, eta logotipoak

    baino ez zaizkit agertzen bilkurara.

No ideas but in things.

Ez al da liluragarria ikustea nola joan diren

    objektuak objektuen ideietan desintegratzen?

Neure buruari galdetzen diot, XX. mendean

    produkzio industrialak pop kulturaren agerpena

    ekarri zuen bezala, ez ote zuen akaso

    objektu artistikoaren urratsez urratseko

    desagerpenak ere bere modura iragarri

    produkzioaren kapitalismotik

    esperientziaren kapitalismorako trantsizioa.

Publikoa irudikatzen dut konferentzia gela imajinario

    erraldoi batean gehienez ere eztul egiten,

    eta badakit jarraitu beharra dudala, halere,

    eta jarraitzen dut.

Denek esaten dutelako jadanik ez dutela inporta

    jatorriak eta helmugak, lekuek jadanik

    ez dutela iraganean bezainbesteko garrantzirik,

    eta, hain zuzen, horregatik pentsatzen dudalako

    nik lekua dela gure mendearen gaia.

Bizitzaren ekoizpena ere deslokalizatu dugu.

Kolpe bakar batean kendu nahi luke gainetik

    gorputzen eta lekuen zama mende honek,

    eta zehazki horregatik diot nik orain

    gorputzak eta lekuak direla erresistentzia esparrua.

Transferentzien aroa da. Marketinarena. Ideiena.

Eta ni ez naiz fio ideiez, gauzez fio naiz ni.

Irudikatzen ditut objektuak bidaia eternoan

    beren sorleku industrialetatik

    beren deskontudun helmugetara eta

    Kartagoko armadek jaurtitako gezi masa

    erraldoi baten pare ikusten ditut mundua

    beti norabide berean zeharkatzen,

    etenik gabeko kontsumo jario batean.

Zuri eta nabarmen, objektu horiek erakusten didate

    beste ezerk baino argiago mende honen eskeletoa.

Esan dut: heriotza ezkutatzen da objektu guztien atzean.

Adibidez.

Ehunka pertsona hil ditu jihadista batek

    kamioi soil bat erabilita,

    eta berriz galdetzen dut horregatik:

    gustuko duzu gidatzea?

Mercedes, Isuzu, Volvo, Man, Scania, Hino, Ford, Hummer.

Hildakoak. Hildakoak. Hildakoak. Hildakoak. Hildakoak.

Ze markatakoak dira hildakoak?

Hain dago merke hildakoen produkzioa,

    ez dutela markarik ere behar.

Eta halere kontu jakina da marka handiak daudela

    beti markarik gabeko salgaien atzean.

Gaua izarrez argitzeraino uzten ditut orain

    distira egiten emakumez betetako

    ehun-fabriken suteak nire garuna

    populatzen duten zentro komertzialen

    diseinuzko ilunpeetan.

Lagun batek metroan esan dit zerbaitetan

    eroso sentitzen hasten den aldiro

    piztu ohi zaiola mesfidantza,

    eta zuzen dabilelakoan nago.

Gauza guztien atzean dago heriotza.

Adibidez.

Nevadako desertuan leihorik gabeko gela itxi batean,

    milaka kilometrora dagoen familia baten patua

    erabakitzen du hogei urteko mutiko zintzo

    eta ametsez bete batek bere hatzaren

    mugimendu minimoarekin.

Mutiko horrek Coca-Cola bat edaten du,

    eta mutiko hori ez da inor.

Eta, halere, are gutxiago da oraindik mutiko horrek

    gidatutako dronaren itzala ikusi ere egin gabe

    lehertu den indibidualitaterik gabeko jende multzoa.

Zuzenketa: gorpukin multzoa.

“Zeinen erraz bilakatzen den

    bizidun bat hildako”. Yannis Ritsos.

Irudikatzen ditut beren etxea apaintzen zuten

    objektu guztiak kalean hedatuta,

    heriotzak mundura loratu balitu bezala,

    eta banaka jasotzen ditut orain

    poema hau gauzaz goraino betetzeraino.

Stalinek esan zuen kapitalistek salgai jartzen dutela

    baita beren burua urkatuko duen soka ere,

    eta egia da.

Kaleak bideo-bijilatuta daude horregatik

    segurtasun kamera oihanez

    eta gure milioika fotoez ere bai:

Europa osoa irudikatzen dut Europa osoa zelatatzen.

Bartzelonako turista guztien argazki-kamera guztien

    flash guztiak aldi berean piztuko balira

    sortuko litzatekeen argitasunarekin amesten du

    Mireia Calafellek bere poemetako batean.

Bere gezurrak ezkutatzeko itzalik gabe

    geratuko litzateke hiria.

Igartzen du bere ezereza mende honek eta saiatzen da

    haren aurka nolabaiteko neurriak hartzen.

Horregatik du halako obsesioa dena gordetzearekin,

    dena fotografiatzearekin, dena grabatzearekin,

    dena betikotu nahi duelako, gero, hartzailerik

    gabeko eternitate baterantz jaurtitzeko,

    ezerezak bere altzoan har dezan.

Suntsipenaren egunerako janzten du

    bere oparotasuna aro honek.

Mina anakronikoa bilakatu zela esan zuen

    Orlan artistak XX. mende amaieran.

Nik herren ikusten ditut oraindik pobreak kalean.

Agure bat lurrera erori zen aurrekoan:

    negar eta oihu egiten zuen.

Asmatu behar dut agian gauzei beste modu batera

    begiratzen, baina txikiegia da nire enpresa

    psikologia tailerrak antolatu ahal izateko,

    eta jarraitu beharra dut horregatik,

    eta jarraitzen dut.

Esate baterako, Angelica Liddell antzerkigileak dio

    inbentarioa dela horrorea deskribatzeko

    ezagutzen duen modu zintzo bakarra eta

    horrorez beteta dagoela XX. mendea.

Gustatzen zait ideia.

Nik Ikeako katalogoak jasotzen ditut

    eguberri guztietan postontzian,

    irakurtzen ditut patxadaz,

    eta susmoa izan ohi dut ez ote naizen ari

    XXI. mendeko demonio guztiak banan-banan

    beren benetako izenez egongelara konbokatzen:

Godmorgon, Tolken, Törnviken, Hemnes, Rättviken,

    Voxnan, Vitemölla, Lillangen, Istad…

Formarik gabeko horrore zerrenda bat irudikatzen dut

    altzari leun horietako bakoitzaren

    itzaleko alde ezkutuan.

Jon Gerediagak aipatu zidan esaten dudan honek guztiak

    baduela garraztasun puntu desatsegin bat,

    baina akaso halakoa dela gure mendea ere,

    eta seguruenik, gehitu zuen, gizakion mende guztiak.

Horregatik, niri ere, Idurre Eskisabeli bezala,

    lasaigarria suertatzen zait ozeanoaren

    hondo ilunenetako zefalopodo ia kanbrikoen

    migrazio bigunak irudikatzea.

Tarteka nik ere sentitzen dut

    berandu heldu naizela neure mendera.

No ideas but in things.

Gauzez bakarrik fio naizelako izango da.

No ideas but in things.

Behin eta berriz nator

    William Carlos Williams poetaren hitzetara:

    ideiarik ez, ez bada gauzetan.

Erandion nago, ni ere Coca-Cola bat

    edaten ari naiz, eta 2017. urtea da,

itxitako fabrikak begiratzen ditut leihotik,

    eta ibaiertzean geldi jarraitzen duten

    garabiak ere bai,

eta horregatik esaten dut hemen jada

    amaitua dela gauzen erreinua.

Gauzek utzitako oihartzunen artean nabil

    haztamuka ez dakit oso ongi zeren bila.

Beñat Sarasolak bere poemetako batean dio

    jadanik ez duela ikusten kerik tximinietan,

    edo ez dela gai egungo tximinietatik

    ateratzen den kea ikusteko,

    eta ni ere ez naiz gai.

No ideas but in things.

Gauzez inguratuta bizi naiz ni neu ere,

    gauzak eta gauzak, eta zer gauzaz?,

    fosilen gainean bezala gabiltza gauzen gainean,

    ematen du geure buruentzako diseinuzko

    sarkofago bat eraiki nahian gabiltzala

    hainbeste gauzarekin,

eta orain gogoratzen dut hortzak nola joaten ziren

    pixkanaka-pixkanaka desegiten

    eta azkenean erabat desagertzen

    Coca-Colaz betetako edalontzietan.

Sentitzen dut desagerpen zehatz

    hari buruz ari naizela orain ere.

Hortz horrek iragarri zidan XXI. mendea

    gure haurtzaroko sukaldea gobernatzen

    zuen formikazko mahai gainetik.

Ez nintzen ikusteko gai izan orduan,

    eta orain ere apenas naizen kapaza.

Horregatik begiratzen diet gauzei

    haietaz mozkortzeraino.

Gauzen artean bizi naiz ni ere,

    eta kasik pentsaezina behar luke horrek,

    bizitzak esan nahi dut, hainbeste gauzaren artean,

    eta akaso bada pentsaezina, baina, halere,

    ezin naiz gauzen kontra egon.

Ez naiz Coca-Colaren ideiaz fio,

    ni Coca-Colaz fio naiz soilik,

Coca-Cola enpresak azpikontratatutako

    markarik gabeko benetako fabrika bateko

    benetako langileen benetako eskuak

    benetan okertuz benetan findutako lataren

    benetako leuntasunaz bakarrik fio naiz,

une honetan gai naiz leuntasun horretan

    mende honek sortuko dituen munstro guztien

    sabelalde otzana laztantzeko.

Maiz sentitzen dut nire poemetan ez dakidala

    ukitzen dudanaz harago joaten,

baina ez al zituen ba gure amonak ere Arrasateko

    Cerrajeran giltzarrapoak kontabilizatzen,

    giltzarrapoak eta giltzarrapoak, eta giltzarrapo

    gehiago bata bestearen gainean pilatzen,

    bere aita fusilatudun frankismo beteko

    etxeko harriduran, hainbeste eta hainbeste

    giltzarrapo, sinetsi ezinik nork izan zitzakeen

    etxean hainbeste gauza gordetzeko,

bada harridura horrekin berarekin mintzo naiz

    ni orain inguratzen nauen guztiaz.

Ez naiz fio Coca-Colaren ideiaz.

Tontoa naizela esango dute akaso,

    baina esan beharra dut:

    Coca-Cola bat Coca-Cola bat da,

eta proklama bat da esaldia orain nire ezpainetan,

    eta errepikatuko dut behar bestetan

    munduko egiarik handiena bihurtuko den arte.

Ez light. Ez Zero. Ez sugar free. Ez ezer.

    Coca-Cola lata soil bat.

Hortzak desegiten ditu haren xuxurla gaseosoak,

    mende honek bere burua partikulatan

    desegiten duen bezala,

eta orain edaten dut

    mundu honen tristezia guztiarekin batera.

Coca-Cola zaporea dauka Coca-Colak

    eta zapore horretan desegiten dut mundua.

Badakit Coca-Cola honek beste edozein lekutako

    Coca-Cola guztien zapore bera duela,

    eta munduko Coca-Cola guztiez ari naizela

    nire Coca-Cola honetaz ari naizenean.

Baina nik hemen eta orain edaten dut:

    2017a da eta Erandion nago.

Errepikatu beharra diot datu hori neure buruari,

    mende honen labirintoan ez galtzeko,

    eta errepikatzen dut:

2017a da eta Erandion nago.

Asteburuan izan den manifestazioaren afixak

    ikusten ditut kaleko txoko guztietan oraindik.

Mobilizazioan 78.000 pertsona batu direla

    dio egunkariak, eta ikusten ditut argazkietako

    jende masa erraldoi horretan diluiturik guztiak.

XX. mendearen ikurtzat aipatzen ditu jende masa

    desenfokatu horiek Asier Mendizabal artistak.

Baina berriz diot zein da XXI. mendearen ikurra?

Zoom in. Zoom in. Zoom in. Zoom in.

Manifestazioko jende masa elkarren arteko loturarik

    ez duten indibiduo segida etengabe batean

    desegiteko modua eskaintzen dit

    azken belaunaldiko teknologiak,

    eta ez dut aukera galtzen.

Begi niniak ikusteraino etxekotu dugu sumina.

Agian ez nuke jarraitu behar gauzak nahasten, baina

    jarraitu behar dudala xuxurlatzen dit zerbaitek

    oraindik ere, eta jarraitzen dut.

Sinetsita nago, diseinuak irentsitako sasoi honetan,

    txatalka eta alanbrez lotutako mendiko

    behin-behineko korten logika konstruktibo

    hauskorra jarraitzea dela kontatu nahi dudana

    kontatu ahal izateko daukadan

    babesleku posible bakarra.

Adibidez.

XX. mendeko poeta zela esaten zuen

    Sarajevoren setioa kantatu zuen Izet Sarajlic poetak,

    eta, horren ondorioz, XXI. mendera iritsi zenean ere,

    gehiketa modura datatuta bidaltzen zizkien

    eskutitzak lagunei:

1999+1, 1999+2, 1999+3…

Nik ere errepikatu beharra dut, eta errepikatzen dut:

    2017a da eta Erandion nago.

Behin blues abeslari bat ikusi nuen kantuan,

    zaharra zen eta oso famatua eta gaixo zegoen,

    eta bera zen halere musikari izarra,

bera gabe hasi zuen kontzertua taldeak,

    eta berehala etortzekoa zela 

    esaten zuten musikariek,

    berehala dator,

    behin eta berriz, berehala dator,

    baina bera ez zen etortzen,

    eta bukaerako bi kantetarako soilik

    igo zen agertokira, herrenka, zimurturik,

    eta baita txalo artean ere.

Maiz egiten zuen eztul, eta oraindik ikusten dut

    nola apartatzen zen mikrofonotik

    eztul egin behar zuen aldiro,

    eta nik orain sentitzen dut bere eztul hori

    jaso eta mikrofonoari jaurtitzen diodala

    bueltan mendeku ariketa difuso batean.

Izan ere, gertatu ere egin ez den mende oso bat

    deskribatu nahi dut txakurrentzako

    eta umeentzako mintzaira honekin.

Eztul egiten dut nik ere horregatik, eta zaunka,

    eta ulu, eta guztia besarkatzen duten

    uhin ikusezinen sarean desegiten

    igartzen dut neure burua.

Bizilagunen mugimenduak ere igartzen ditut,

    eta isilik agurtzen ditut banan-banan:

    Heavya, Oinarina, Muskulatua eta Txinatarra.

Ulertezin zaien hizkuntza batean mintzo naiz

    haiei buruz beren etxe atarietatik metro gutxira.

Gauzak konpartitzen ditugu.

Ur karbonatua, azukrea, E150d kolorantea,

    E338 azidulantea eta aromak. Kafeina.

Hori dute gauzek: iraun egiten dute.

Milurtekoen hizkuntzan mintzo da gure zaborra.

Orain nik ez dut zerbait eternoa ukitu nahi,

    ordea, hiltzen den zerbait ukitu nahi dut,

    ukitzen dut, ukitzen naiz, Diego.

Aurrean dudan lata batean jartzen du Lucia,

eta aurrean dudan beste latan jartzen du Diego.

Zuek ere ez zarete inor,

baina badakit nazioarteko publizista talde handi batek

    herrialdez herrialdekako izenik ohikoenen

    zerrenda oinarri hartuta egindako kalkulu

    matematiko zainduen emaitza ere bazaretela,

    eta horregatik errespetatzen zaituztet.

Esan dut, oihartzun gudaroste batekin ari naiz borrokan.

Baina nik orain diot nire lagunak zaretela,

    eta horregatik nire lagunak zarete,

    zinez, Diego, Lucia.

Ze esan zuten masen mendea amaitu zela,

    eta manifestazioko argazkiak ikusten ditut.

Esan zuten gizonen sasoia amaitu zela,

    eta gizonez beteta jarraitzen du denak.

Esan zuten historia amaitu zela,

    eta historia ikusten dut setati, kripto-finantzen

    zenbakizko ur jauzi horien arteko

    zirrikituetako bakoitzetik irristan.

Eta horregatik esan behar dut, niri dagokidanez,

    amaitu direla amaierak,

baina XX. mendearen genetikaren arrastoekin

    jaio da XXI. mendea, eta ezin dut neure burua

    erabat libratu inguratzen nauten milaka pantailek

    elikatzen dizkidaten bisio post-apokaliptikoez.

Lekukorik gabe mara-mara doaz elurrez estaltzen

    jadanik inork zeharkatzen ez dituen

    irudimen kolektiboko autobide erdi suntsituak.

Diego eta Lucia, zuek zarete

    nire mendeko Gilen eta Anton.

Ahoskatzen ditut zuen izenak orain,

    eta igartzen dut geure baitan ezkutatzen den

    ezerez horren laztanak nola betetzen didan ahoa.

Diego, Lucia, Diego, Lucia, Lucia, Diego, Lucia...

Herrialde ekoizleren bateko

    benetako langileren batek benetako eskuak

    benetan okertuz hartzailerik gabeko

    eternitaterako txertatu ditu zuen izenak

    lataren leuntasunean, eta prozesu horren

    uneren batean interzeptatu zaituztet nik.

Hitzek badakite hilko garela, susmatzen zuen

    Oteizak hori, baina akaso gauzak

    oraindik ez dira enteratu.

Edo kontrara izango da agian:

    beharbada, benetan, zuek zaretelako

    ni interzeptatu nauzuenak.

No ideas, but in things.

William Carlos Williamsen hitzak dira,

    eta nik eztul egiten dut, eta zaunka, eta ulu.

Aita izango naizela jakin berri dut,

eta bata bestearen gainean pilatzen

    imajinatzen ditut partikula geldoak

    nire maitearen umetoki haragitsuan,

    existentziarantz itsu-itsuan igerian doan

    aingira digital eder bat osatuz,

ikus dezaket haren itzala mugitzen

    ospitaleko pantailen argilunen artean, eta

    hunkitu egiten naute koderik gabeko bere dantzek.

Ez dakit ezer iragartzen didaten, baina badakit

    instintu hutsez egiten dutela aurrera mende honen

    desagerpenerako korronte orokorraren kontra,

    eta bat-batean iruditzen zait bere suntsipena

    ugaritasunez mozorrotzen kontzentraturik dagoen

    mende honetako ospakizun nagusiaren erdian nagoela.

Jaiotza bat.

Gorputz txiki ahul odoldu bat

    leku zehatz honetara oinazez eta esperantzaz sortzen.

“Zure ez den min batera esnatzen zara”. Sylvia Plath.

Izututa nago, Diego, Lucia.

Izututa nago, baina topa egiten dut halere,

    neure maitearen umetokiko partikula

    eta zelula itsaso nahasi horretan ikusten dudalako

    gure mendeko inmentsitatearen fantasma,

    eta unibertsoa zeharkatu duen astronautaren

    itxaropen inozo eta garaiz kanpoko berberaz

    agurtzen dudalako eskuaz.

Hemen gaudela adierazi nahi nioke jestu horrekin,

    zainduko dugula denon artean, ez estutzeko,

    eta badirela aski gauza eder,

    guztiak jadanik izena jarrita dutenak,

    elkarrekin izenda ditzakegunak, halere.

Baina oraindik ez dakigu nola deituko dugun ere,

    baldin eta inoiz jaiotzera heltzen bada,

    eta, bat-batean, jaioko dela jakiteak

    bezainbeste beldurtzen nau pentsatzeak

    akaso ez dela jaiotzera ere helduko.

Eta orain topa egiten dut  beldur horiengatik,

    jarraitu behar dudala sentitzen dudalako,

    eta jarraitzen dudalako.

Apenas heltzen naizen ulertzera

    inguruan gertatzen den ezer,

    baina saiatzen naiz mende honen nondik norakoak

    irakurtzen ekografiaren ilunpe zopa horretan,

eta badakit gu guztiok hil egingo garela,

    eta zuek iraun egingo duzuela,

    atzera sekula begiratu beharrik gabe

    infiniturako prestatu zaituztetelako,

    eta inoiz ez zaretelako izan etorkizuna

    xuxurlatzen duten fantasma izen batzuk salbu,

eta halere, Diego, Lucia, egia da, maite zaituztet.