Esperoan

Godoten esperoan
obraren arrastoak
euskal teatroan

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2022 Samara Velte / Karlos Linazasoro / Beñat Sarasola / Amancay Gaztañaga / Mikel Ayllon / Irati Agirreazkuenaga

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2022ko azaroa

Edizio hau: 2022ko azaroa

Ganbila:

      Bildumaren koordinatzailea: Oier Guillan

      Edizio taldea: EHAZE-Antzerkizale elkartea

      Bildumaren diseinua eta maketazioa: Metrokoadroka

EHAZE:

      53 posta kutxa / 20002 Donostia

            Telefonoa: 675 945 734

            Elektroposta: info@ehaze.eus

            Webgunea: http://www.ehaze.eus

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

Sar hitza

EHAZE

      Antzerkiaren tradizio garaikidea euskal teatroaren orainarekin harremanetan jartzeko nahia da liburu hau. Godoten esperoan eta, oro har, Samuel Becketten obrarekin elkarrizketan jartzea euskal eszena garaikidea. Izan ere, eta gezurra badirudi ere, badira oraindik euskal teatroa modu sinesgaitzean zedarritzen duten aurreiritziak: erdarazko bertsiorik ez izateak, kasu —edukitzeko hautua errespetagarria izan daitekeen arren—, mundutik apartekoa bilakatzen omen du euskal teatroa. Ordea, euskara hutsez lan egiten duten konpainia asko dira dramaturgia propioen peskizan ari direnak, aldi berean munduan gertatzen den horretan guztiz kokaturik. Liburu honekin begirada bat proposatzera gatoz: XX. mendeko mundu osoko korronteek euskal teatroan ere eragina izan dutenekoa, bere komunitatearekin bezala mundu osoko tradizio, postradizio eta postpostradizioekin dialogatzen du, aspalditik, euskal teatroak.

      Haien artean, ezin aipatu gabe utzi Godoten esperoan. 2001ean Juan Garziak euskarara ekarri zuen arren, kurioski, gure datuen arabera, euskaraz antzeztua izan ez dena —osorik ez, behintzat—. Mundu osoko teatroan erreferentzialtasuna aitortzen diote obra honi korronte guztiek, teatrorik literarioenetik postdramatikoenera. Becketten obra ezagunak agian ez du ezagutu euskarazko taularatzerik, baina haren eragina beste obra askotan suma daiteke. Horren adibide izan daiteke, kasu, liburu honetara ekarri dugun Samara Velteren Eta Karmele?, bere garaian Edo! argitaletxeak plazaratua eta Ttak teatroak taula gainera eramana. Edo, bere liburuetan absurdora sarritan gerturatu den Karlos Linazasororen Godotekin solasean proposamena, zeinean Godot bueltatu egin den, azkenean. Gaiak merezi zuen azterketa sakonagorik, begirada poliedrikoagorik, eta zeregin horretara gonbidatu ditugu liburu honetako artikuluen egileak: Beñat Sarasola, Amancay Gaztañaga, Oier Guillan eta Piszifaktoria taldeko Mikel Ayllon eta Irati Agirreazkuenaga.

      Zeren esperoan da euskal teatroa? Askotarikoak izan daitezke erantzunak eta, guk, EHAZEn, argi dugu gurea: transmisioaren, errekonozimenduaren, publikoaren, ahalduntzearen, konpainien biziraupen duinaren, dramaturgia propioen esperoan. Eta, era berean, esan genezake, hau da, diogu, alegia, zera, esan genezake, diogula diogu, absurdoa dela esperoan egote hau. Godoten esperoan geratu gara, azkenean, eta guztia aldatu da, ezer aldatu ez delako. Eta, horregatik, edo beste edozein arrazoirengatik, horrelaxe jarraituko dugu. Esperoan egotea bera delako, agian, akaso, segur aski ez, euskal teatroaren izaera bera.

Godot, bitan banaturik

BEÑAT SARASOLA

      1952ko akabera da Parisen eta Samuel Beckett Théâtre de Babylone-ko butaketako batean da, isil, aktoreek Godoten esperoan nola entseatzen duten beha. Ia entsegu guztietara joan da, Suzanne Déchevaux-Dumesnil emaztearekin sarri, Roger Blin zuzendariak, kostata, obra taularatzeko kontratua sinatu zuenetik. Badira ia hiru urte Beckettek antzezlana idatzi zuela, eta, obra hainbat editore eta antzerki-zuzendarik baztertu dutelarik, ezin imajina dezake zer gertatuko den hilabete gutxiren buruan. Alimaleko arrakasta eskuratuta, bizitza aldatuko dio goitik behera: idazle aski ezezaguna izatetik garaiko idazle handienetako bat izatera igaroko da, bere harridurarako, eta are, baita nahasmendurako ere. Hogei urte baino gutxiagoan Literatura Nobel saria emango diote orain antzokian galdu samar dabilen gizon mehar hari (bere lehen antzerki obra da, eta antzerki mundua arrotz samar zaio).

      1953ko urtarrilaren 3an estreinatu zen Godoten esperoan Babylonen, eta hasieran gisa guztietako erreakzioak eragin zituen, nahiz eta kritikari zorrotzenen partetik harrera beroa izan zuen. Besteak beste, Jean Anouilh, Armand Salacrou, Jacques Audiberti eta Alain Robbe-Grillet izan ziren hasierako zaleetako batzuk. Inflexio-puntua, baina, pixka bat geroago etorri zen. Emanaldietako batean, antzokiko publikoa txistu eta deiadarka hasi zen Luckyren monologo sonatua amaitu zenean, eta, antza denez, muturrekoka ere ibili ziren arrats hartan obraren kontrakoak eta zaleak. Istiluaren berri Parisen ahoz aho zabaldu zelarik, emanaldi guztiak lepo betetzen hasi ziren, eta leihatila berri bat ere ipini behar izan zuten antzokian, hura ikustera joandako jendetza egoki artatu nahian.

      Godoterako bidea, ordea, urte batzuk lehenago hasi zen, II. Mundu Gerraren biharamunetan Foxrock-eko (Dublin) amaren etxean zegoela eduki zuen “errebelazioarekin”. Beckettek berak kontatzen zuenez, bere literatura sorkuntzako une mugarria izan zen, haren sormen bideak errotik aldarazi zituelako. Orduan jabetu zen, James Joyceren magalpean egindako bidetik aparte egin behar zuela berea: “Konturatu nintzen [Joyce] ahal zen urrutien joan zela gehiago jakitearen norabidean, norbere materiala kontrolpean izatean. Berak gehitu egiten zuen etengabe, haren inprenta-probak ikustea besterik ez duzu. Ohartu nintzen nire bidea pobretzean zegoela, ezagutza faltan, eta kentzean, erauztean, gehitzean bainoago”. Ahitze hori bikainki ondu zuen lehenbizikoz bere nobela trilogia gogoangarrian: Molloy (1951), Malone meurt (1951) eta L’Innomable (1953). Pertsonaiaren (eta pertsonaren) eta oinarrizko instantzia narratibo guztien (espazioa, denbora, narratzailea…) ezabatzearen mugaraino eraman zuen kasik, progresiboki: protagonista hebain bat ageri zaigu Molloyn, bere ohetik ezin mugi daitekeena Malone meurten, eta ia izan ere ez den izendaezina L’Innomablen. Nobelagintzan mutur hartaraino eraman ostean, antzerkigintzara saiatu zen pobretze, kentze, erauzte hori eramaten, eta ahalegin horren lehenengo emaitza izan zen, hain justu, Godoten esperoan.

      Aintzat hartzekoak dira, orobat, literatura molde bakan eta berezi hori erdiesteko Beckettek hartutako bideak. Denetan ezagunena, ziur aski, literatura hizkuntzaren aldaketarena dugu. Jakina denez, Beckettek errebelazio hori ezkero nagusiki frantsesez idatzi zuen, eta alde batera utzi zuen bere lehen hizkuntza, ingelesa. Biraketa horren muinean hizkuntzaren joritasuna (zeina Joycerengan hain presente baitago, bidenabar) ekiditeko ahalegina dago, eta hizkuntzaren “menderatze” prekariotik idaztekoa. Godoten esperoan irakurtzen dugularik, adibidez, deigarria da Estragonek eta Vladimirrek esaten dituzten pellokeriak, esaldi labur sinpleak, ernegatzeraino errepikatzen dituztenak. Esamolde ezin ohikoagoak, apaindurarik gabekoak. Salbuespenen bat gorabehera (Luckyren bakarrizketaz ezin ahaztu, noski), ez da ageri ez hipotaxi, ez haustura linguistiko ez bestelakorik. Horregatik, zenbait kritikariren ustez, Becketten molde literarioa tautologikoa da antzerki obra horietan (Fin de partie ere hor sartu beharko litzateke); hots, pertsonaiek ez dituzte gauza aldrebes edo absurdoak esaten, alderantziz, beren esaldiak agerikoak eta are topikoak dira gehienetan. Forma literal muturrekoa dute, ez dute atzean sinbolismo edo zentzu-jolas ezkuturik, eta paradoxikoki, beren itxura literalean, absurdoak izaten amaitzen dute. Literaltasunaren gehiegizkoak absurdora eramango bagintu bezala. Obra horiek hain dira, lehen begiratuan, aratzak, ezen ezin enigmatikoagoak diren finean; ez alferrik, ezin konta ahala interpretazio proposatu dituzte literatura kritikari eta filosofoek haren obrak ulertzeko. Beckettek, ordea, balizko ezkutuko zentzuarekiko fidelki eszeptiko, gorroto zituen gorroto zituenez haren lanen gaineko interpretazioak.

      Becketten kritikari finenetakoa Theodor Adorno filosofoa izan zen, zeinak Fin de partie antzezlanari buruzko artikulua idatzi zuen: “Fin de partie ulertzeko saiakera”. Izenburuak berak jada adierazten du Becketten obra helduaren bereizgarrietako bat, hots, ulergarritasunaren kontzeptu klasikoa ezbaian jartzekoa. 1960an Frankfurten omenaldi bat egin zioten Becketti, Suhrkamp argitaletxe alemaniar prestigiotsuak antolatuta, eta egun horretan ezagutu zuten elkar filosofoak eta idazleak. Bazkalorduan, Adorno antzezlaneko Hamm pertsonaiaren inguruan aritu zitzaion, zeina, bere teoriaren arabera, Hamletekin lotuta zegoen. Beckettek berehala ukatu zuen Hamletengan pentsatu izana hura idaztean. Alabaina, arratsaldean, Adornok obrari buruzko hitzaldia eman zuenean, bere teoriarekin tematu zen, eta Clov (antzezlaneko beste pertsonaia nagusia) clown-etik (pailazoa, ingelesez) zetorrela gehitu. Beckett, sumindurik, alboan zuen Suhrkamp argitaletxeko editore Siegfried Unseld-i esan zion, ahopeka: “A zer zientziaren aurrerabidea, irakasleek beren erroreekin tematurik jarrai dezaketena!”.

      Godot pertsonaia dela eta era askotariko espekulazioak proposatu izan dira, gehienak, noski, god (jainkoa, ingelesez) hitzarekin bueltaka. Beckettek, esan gabe doa, baztertu egiten zituen haren inguruko esplikazio beteak. Behin, kritikari batek inoiz agertzen ez den Godot horren esanahiaren inguruan (nor da? pertsonaia bat da? metafora bat?) galdetu zionean honakoa erantzun zion: “Jakin izan banu obran ipiniko nukeen!”.

      Hau guztia ulertzeko interesgarria izan daiteke garaiko testuinguruari erreparatzea. Literaturaren eta literatura teoriaren baitan indar handia izan zuten XX. mendean zehar (70etaraino, gutxienez) korronte postsinbolistek. T.S. Eliot poeta eta bere jarraitzaileak buru, esanahi literarioa sinbolo konplexuen deszifratzetik gertu ulertzen zuten. Baudelairek aipaturiko “sinboloen baso” labirintiko horretan nola hala orientatu nahi izatera, sinboloen barrenean murgiltzea da kontua, sakontasun horretan sinboloak ezkutatzen duen zinezko esanahira ailegatzeko. Sakontasunaren ideia oso garrantzitsua da tradizio sinbolistan; azken batean, sinboloaren atzealdean edo barrenean dagoen hori da azaleratu behar dena. Poesia mota honetan oso ohikoak dira, esate baterako, erreferentzia testuarteko etengabeak, ia ur-jauzi moduan agertzen direnak poeman zehar. Irakurleak testuartekotasun horiek identifikatu eta elkarlotzeak mugitzen du, neurri handi batean, literatura jokoa. Alabaina, ezarian, lerro postsinbolista horren kritikoak ziren bestelako poetika eta ideia literarioak barreiatu ziren II. Mundu Gerraren ondorenean. Bide ugaritatik garatu ziren bestelako poetikak, baina horietariko askok sakontasunaren ideia izan zuten jopuntuan. Haien arabera, poema edo literatura lan batean (edo behintzat, haiek goretsitakoan) begiratu behar dena ez da azala besterik. Arte eta literaturaren testuinguruko sakon/azaleko binomio klasikoan sakona baldin bada termino positibo eta aldarrikatzekoa, eta azala, berriz, negatibo eta baztertzekoa, poetika berri horiek dikotomia hori itzulikatzen saiatzen ziren, azalekotasuna aldarrikatuz. Estatu Batuetan, esaterako, oso ohikoak izan ziren aldarri horiek inpresionismo abstraktuaren arte mugimenduaren baitan. Frank O’Hara poeta eta arte komisarioak, zeina mugimendu harekin zuzenki lotuta baitzegoen, sarritan aldarrikatu zuen azalekotasuna; haren arabera, esanahi literarioa ez zen bilatu behar sinboloen sakontasunean, azaleko hitzetan baizik. Era berean, action paintingeko obretan azalean dago dena, keinuak ausaz (-edo) sortutako anabasa horretan, ez azalaren atzealdean dagoen balizko esanahi aurrezarri eta ezkutuan.

      Esan daiteke Beckettek ere ideia horiekin bat egingo lukeela, gutxi asko, nahiz eta korronte haiekin harreman zuzenik ez zuen izan (O’Hara eta haren garaiko abangoardia newyorktarra Becketten obraren zaleak izan ziren arren). Beckettentzat ere alferlana zen esanahi sakon horietan setatsu ibiltzea, eta horregatik, itzuri egiten zion, ahal zuen guztietan, bere obrari buruzko azalpenak emateari eta, oro har, komunikabideetan agertzeari. Hor duzue obra eskura, esaten zuen, nolabait, atera zuek zuen konklusioak.

      Becketten lan onenak paradoxez beterik daude (ez da harritzekoa, beraz, Adornorengan sortu zuen interesa, zeinak paradoxa eta aporiak inork baino hobeki erabili zituen filosofian), eta horien artean dago pertsonaia bikoteak erabiltzeko modua. Printzipioz Becketten literaturak ezer gutxi du ikusteko XX. mende hasierako Estatu Batuetako narratiba tradizio errealistarekin. Alabaina, tradizio horretan irakurtzen ditugun pertsonaia bikoteen harremanak ez daude Becketten pertsonaia bikoteengandik aparte. Ernest Hemingwayren zenbait ipuinetan, adibidez, bereziki haren laburrenetan, askotan topatzen ditugu bi pertsonaiaren arteko hartu emanak, dialogo labur eta bizietan onduak. Dialogo horietako zenbait, gainera, kasik absurdoak suertatzen ahal dira ez bada kontamoldea eta gainontzeko elementu narratiboak aski errealistak direlako. Hor ditugu, esaterako The Killers (Hiltzaileak) ipuineko bi hiltzaileak, beren arteko dialogo labur eta, batzuetan, errepikatuetan, kode errealistara bainoago geroko absurdoaren literaturara hurbiltzen direnak uneren batean. Askotan ezin- edo gaizki-ulertuetatik abiatzen da Hemingway bere pertsonaien arteko dialogoak osatzerakoan, eta halaxe sortzen du bere ipuin askotan azaltzen zaigun giro eliptiko eta berezia. Bere ipuin gogoangarrienetako beste bat da Hills Like White Elephants (Muinoak, elefante zuriak nola). Ebro ibarrean kokatuta, tren geltoki mortu bateko tabernaren kanpoaldean dira “amerikarra” eta harekin bidaian doan neska. Urrutiko muinoak begiztatu ditu neskak, eta honakoa da segidan agertzen zaigun dialogoa:

—Elefante zuriak dirudite —esan zuen.

—Ez dut bat ere ikusi —esan zuen gizonak, eta trago bat eman zion garagardoari.

—Ez, ezinezkoa da zuk ikusi izana.

—Ikus nitzakeen —esan zuen gizonak—. Zuk ezin nitzakeela ikusi esateak ez du deus frogatzen.

Neskak tirazko gortinari begiratu zion.

—Zerbait dago margotuta —esan zuen—. Zer jartzen du?

      Egiazki, ez dago frogarik esateko Hemingway Becketten eragin zuzena izan zenik. Gainera, itxura batera behinik behin, bien literaturak elkarrengandik aski urrun daude, eta are urrunago bien izaerak. 1937. urte amaieran ezagutu zuten elkar Parisen, Sylvia Beach-en bidez, eta Becketti ez zitzaion batere gustatu morroia. Joyceren literaturaren kontra aritu zitzaion, eta haren manera gizontsuek amorrarazi egin zuten. Ez zuen Hemingwayrekin berriro topo egiteko inolako gogorik eduki.

      Haatik, dialogatzeko modu hori, eta pertsonaia-bikoteen dinamika berezi horiek idazle eta zine-gidoilari ugarik bilatu izan dituzte gerora. Horietako bat dugu John Steinbeck, zeinak, kasu honetan bai, Hemingwayren eragin zuzen eta argia izan baitzuen. Steinbecken Of Mice and Men (Saguak eta gizonak) nobelan ere bi pertsonaia ditugu protagonista, George eta Lennie. Jornalariak biak, alderrai dabiltza rantxotik rantxora lan bila. Lennie adimen-desgaitua da eta George hura zaindu eta babesten duena nolabait, nahiz eta sarritan ernegatzen eta zakar hartzen duen.

—George?

—Bai, zer arraio nahi duzu?

—Nora goaz, George?

Gizon txikiak, kapelaren hegalari tira egin, eta bekozko iluna jarri zion Lennieri.

—Zer, ahaztu zaizu dagoeneko? Berriro esan beharko dizut, ezta? Ergel alu hori!

—Ahaztu zait —esan zion Lenniek, leun—. Saiatu naiz ez ahazten. Benetan saiatu naizela, George.

—Bale, bale… berriro esango dizut. Total, ez dut beste zereginik. Denbora guztia eman nezake zuri gauzak esaten, eta zuk gauzok ahazten, nik berriro ere esaten.

—Saiatu eta saiatu ibili naiz —esan zuen Lenniek—, baina ez dut asmatu. Untxiekin akordatzen naiz, George.

      Lennieren buruko gaitzak justifikatzen ditu, kode errealista baten barnean, bien arteko dialogo eten horiek, baina hori alde batera utzita, gerora Becketten hainbat pertsonaiak izango dituzten dialogoetatik aski gertu daude.

      Askotan arte modernoaren bilakabidea purifikazio formal moduan ulertu izan da; hots, kode formal errealista klasikotik haustura formal segidara, harik eta sinplifikazio erabatekora ailegaturik, purutasunera ailegatzen baita. Arte kritikan Clement Greenberg dugu teoria horren aita pontekoa eta Malevitxen monokromoak adibide gorenak. Literaturan, Beckett jo izan da purifikazio horren azken katebegi (Anthony Cronin-en biografiak hala izendatzen du, hain justu: Azkeneko modernista). Arestian esan bezala, joritasun eta konplexutasun modernistaren ondoren, Beckettek ahitzera jotzen du, eta instantzia narratibo (ia) guztiak deuseztatzen. Haatik, eredu lineal hori sarri ez dator bat, xeheki begiratuz gero, literaturaren zinezko bilakabidearekin. Becketten kasuari dagokionez, trilogian eraman zuen muturrera pertsonaia bakarraren posibilitateak eskaintzen zion ahitze formala. Berez, ikuspuntu teleologiko horretan, pertsonaia bakarra ere deuseztaturik (L’Innomable), kale itsu batera iritsi zela pentsa genezake. Orduan ailegatu zen, ordea, bitasunera, eta hasi zen bere literaturaren zati handi batean pertsonaia bikoteek ematen zizkioten aukerak esploratzen. Bat bitan banatzen da, esango lukete maoista zaharrek, eta ezer bukatu bainoago dena hasi zela esan genezake. Paradoxikoki, bataren ahitzearen irtenbidea purifikazio formalaren teoriaren kontrakoa izan zen: biaren aukerak esploratzea. Bitasun horretatik lortu zituen bere lorpen literarioetako asko: Estragon eta Vladimir, baina baita, Hamm eta Clov (Fin de partie), A eta B (Fragment de théâtre), Gorman eta Cream (The Old Tune), Willie eta Winnnie (Happy Days). Bide horren beste adibide on bat bere Act sans parole pieza txikiak dira. Lehena, Act sans paroles I, mimo bakarrarentzat idatzi zuen; bigarrena, Act sans paroles II, aldiz, bi mimorentzat. Bat bitan banaturik, berriz ere.

      Izanak izan, ziur aski zilegi ez ezik pertinentea da begiratzea, XXI. mendearen lehen laurdenaren akaberara iristen ari garelarik, Becketten literatura berezia egungo sentsibilitate literarioarekin elkar hartuta doan. Jada iradoki dugunez, haren proposamenaren muinean dagoen elementuetako bi dira hizkuntzaren ezegonkortasuna eta fidagaiztasuna. Becketten obrak irakurtzen dituzularik, inpresioa duzu hizkuntza elkar ulertzeko bainoago elkar ez-ulertzeko tresna behinena dena. Hortik bere bikote pertsonaien arteko etengabeko ezin ulertuak (eta ezin ulertu horietan sakontzeko, akaso baliagarriagoa da bikotea pertsonaia bakarra bainoago), tramak aurrera egin ezin eta oztopoz oztopo aritzea, hondo gabeko hoskidetasun jolasak, kontraesanak, hitz desegokien erabilera, hitzak oroitzeko ezina, hitzen eta hizkuntzaren gaineko iruzkin eszeptikoak. Zentzu horretan, bereziki argigarria da Godoten esperoaneko hastapenetan Estragon eta Vladimirrek diotena Bibliako bi lapurrei buruz:

VLADIMIR: A, bai, hori zuan, lapur bien kontu hori. Oroitzen haiz?

ESTRAGON: Ez.

VLADIMIR: Nahi duk nik kontatzea?

ESTRAGON: Ez.

VLADIMIR: Denbora pasatzeko aproposa. (Tartea.) Bazituan bi lapur, Salbatzailearekin batera gurutziltzatuak. Zera…

ESTRAGON: Salba zer?

VLADIMIR: Salbatzailea. Bi lapur. Diotenez, bat salbatu egin zuan eta bestea… (“salbatu”ren kontrakoa bilatzen du)… kondenatu.

ESTRAGON: Salbatu zertatik?

VLADIMIR: Infernutik.

ESTRAGON: Ni banoak hemendik. (Ez da mugitzen.)

VLADIMIR: Eta hala ere… (Tartea.) Nola liteke… Ez haut aspertuko, ala?

ESTRAGON: Ez nagokik adi.

VLADIMIR: Nola liteke lau ebanjelarietatik batek baino ez aurkeztea gauzak horrela? Han zeuden, alabaina, laurak… edo oso aparte ez, behintzat. Eta batek bakarrik aipatzen dik lapur bat salbatu izana. (Tartea.) Ea, Gogo, pilota itzuli behar didak noizean behin.

ESTRAGON: Adi nagok.

VLADIMIR: Lautik bat. Beste hiruretatik, bik ez ditek batere aipatzen halako konturik, eta hirugarrenak, berriz, biek hartu zutela irainka.

ESTRAGON: Nor?

VLADIMIR: Nola?

ESTRAGON: Ez diat deus ulertzen… Irainka hartu nor?

VLADIMIR: Salbatzailea.

ESTRAGON: Zergatik?

VLADIMIR: Salbatu nahi izan ez zituelako.

ESTRAGON: Infernutik?

VLADIMIR: Hara bestea! Heriotzatik.

ESTRAGON: Eta orduan zer?

VLADIMIR: Orduan, kondenatuko zirela noski biak ere.

ESTRAGON: Eta zer?

VLADIMIR: Ba, besteak dioela bietatik bat salbatu zela.

ESTRAGON: Eta? Ez zatozak bat, hori duk guztia.

VLADIMIR: Laurak zeudean han. Eta batek bakarrik aipatzen dik lapur bat salbatu izana. Zergatik sinetsi hari besteei baino areago?

ESTRAGON: Nork sinesten dio?

VLADIMIR: Mundu guztiak, aizak. Bertsio hori baino ez dik ezagutzen jendeak.

ESTRAGON: Jendea, zera, tontolapiko galanta.

      Pasarteak bere kabuz hitz egiten duela esango nuke, esplikazio askoren beharrik gabe, baina mintzatzen ari ginen auziaren ituan jotzen duenez, pare bat kontu azpimarratu nahiko nuke. Batetik, bi pertsonaien ezin ulertua, behaztopa komunikatibo etengabeak, zeinak obra guztian zehar hedatzen baitira, eta hor ere bai. Bestetik, hizkuntzaren fidagaiztasunaren auzia dugu. Vladimirren zalantzak guztion buruetan egiten du durundi: tradizio kristau osoa gobernatu duen liburu sakratuan gertakari beraren hain bertsio ezberdinak ematen badituzte ebanjelioek, nola fidatuko gara letra idatziaz? Ustez egiazkoena eta zehatzena den obraz ere ezin bagara fio, nola fidatuko gara beste guztiaz? Benetan galdera durduzagarriak dira (ustezko) esanahi literalarekiko halako atxikimendua dagoen garaiotarako. Gaur, egundoko kargaz bizi dugu hizkuntzarekiko harremana. Ziur aski, Beckett seko izutuko zen; ikus bestela bere obretan txertatzen dituen txantxa sarritan lotsagabeak, “desegokiak”, gure artean nagusi diren irakurketa obsesibo literal-moralekin ulergaitzak, eta are, eskandalagarriak suerta daitezkeenak. Esanahia eta literaltasuna bilatzen ditugu obsesiboki, eta irakurtzeko (eta munduan egoteko) modu horren antidotoa izan baldin bada literatura urte luzetan, egun haraino ere iritsi zaigu irakur-molde hori. Irakurlea peritu bilakaturik, ernegagarria zaio hizkuntzaren ezein desplazamendu. Becketten literatura, bada, desplazamendu horien ustiapenean zertu zen.

      Lehenago esan dugu Beckett gogaitu egiten zutela haren lanen gaineko azalpen eta teorizazioek, eta gu hemen aritu gara jo eta ke. Egia esan, Becketten literaturaz jarduteko modu hobea da, ziur aski, azalpenkeriatan ibiltzea bainoago, hark idatzitakoek bultzatu dituzten beste literatura lanei erreparatzea. Gauza jakina da, literatura bera izan da, maiz, literaturaren eragile behinena, eta kasu honetan ere halaxe gertatu da. Ez dira gutxi, mundu zabalean, Godotek sortu dituen obrak. Liburu honetan beste bi dituzu, eta haietan ere, bidenabar, bina pertsonaia dira protagonista. Bat bitan banaturik, alegia.

Eta Karmele?

SAMARA VELTE

Eta Karmele? 2008ko azaroaren 25ean estreinatu zen Zarauzko Euskalduna tabernan, Kafe Torerok Emakumeekiko Indarkeriaren Aurkako Egunaren harira antolatuta. Ainhoa Alberdik eta Iraia Eliasek antzeztu zuten.

Pertsonaiak:

      EMAKUME 1: Iraia Elias

      EMAKUME 2: Ainhoa Alberdi

(Bi emakume sartuko dira, bakoitza bulegoko besaulki altu bati bultzaka, jirabiraka, elkar joka, kolpe bakoitzean harrituta publikoari begiratuz. Musikak lagunduko ditu sarrerako mugimenduak. Besaulkietako baten gainean kotxe bateko bolante bat egongo da. Musika amaitzean, di-da elkartuko dituzte aulkiak, eta haietan eseriko dira, EMAKUME 2k bolantea eskuan duela. Kotxe baten barruan daude, geldirik.)

EMAKUME 1: Ederki.

EMAKUME 2: Ederki, bai.

(Isilunea.)

EMAKUME 1: Ni gustura nagon.

EMAKUME 2: Ni ere bai.

EMAKUME 1: Inora joateko presarik ba al zaukanagu?

EMAKUME 2: Ez.

EMAKUME 1: Eta zer egiten dinagu kotxe baten barruan, geldirik?

EMAKUME 2: Egon. Arazorik?

EMAKUME 1: Batere ez. Horretarako zauden kotxeak.

EMAKUME 2: Eta oinak.

EMAKUME 1: Ai!

EMAKUME 2: Zer?

EMAKUME 1: Esandako horrek gogorarazten zidan Karmelek behin esan zidala ibiltzeko eman zitzaizkigula oinak.

EMAKUME 2: Eta ipurmasailak, esertzeko, ezta?

EMAKUME 1: Tira, arlo biologikotik begiratuta, ipurmasailak muskuluak ditun, ibiltzerakoan zangoak errazago mugitu ahal izateko. Beraz, ipurmasailak ibiltzeko eman zitzaizkigunan.

EMAKUME 2: Eman, nork?

EMAKUME 1: Nola nork? Norbaitek eman zizkigula uste dun, ala? (Barrez lehertzen) Txoro halakoa! Norbaitek hankak eman omen zizkigunan! Hori dun hori, umorea!

EMAKUME 2 (lotsatuta): Aizan, ba Karmelek hori esan zinan.

EMAKUME 1: Bai neska, baina Karmelek gauza asko esaten ditin. Karmeleren ustez, oraindik biziko dinagu beste mundu gerra bat! Eta guk ez omen dinagu jakingo bizirauten orduan jakin zuten bezala. Ez horixe, guztiok hilko garela esaten din Karmelek, pinpirinegiak izateagatik.

EMAKUME 2 (beldurtuta): Zer dion baina?!

EMAKUME 1: Hi lasai egon hadi, esan dinat-eta Karmele ahobero bat dela. (Txantxetan) Gogoratzen al haiz behin nola esan zuen tsunami batek Euskal Herriko kosta osoa hondatuko zuela? A ze ateraldia, e, Maritxu?

EMAKUME 2 (lasaiago, irribarre ttiki batekin): Bai, egia dun. Karmelek gauza asko esaten ditin, eta nahiko arraroak, gainera.

(Isilunea. EMAKUME 2 pentsakor dago. EMAKUME 1ek albotik begiratzen dio, zer pentsatzen ari ote den asmatu nahian, lehengo ikarak itzuliko ote zaizkion beldurrez.)

EMAKUME 2: Bueno, baina azkenaldian gauza gutxiago esaten ditin.

EMAKUME 1: Azkenaldian batere ez.

EMAKUME 2: Ezpaina handituta ekarri zuenetik, ia ezer ez.

(Isilunea. Serio daude.)

EMAKUME 1: Bueno, gauza bat bai: aurrekoan esan zinan oinak ibiltzeko eman zitzaizkigula.

EMAKUME 2: Goazen, orduan.

EMAKUME 1: Goazen ba!

(Geldirik jarraituko dute, isilik. EMAKUME 1 ezpainak margotzen hasiko da, eta EMAKUME 2 euliren bati begira.)

EMAKUME 1: Portzierto, nora joan dun?

EMAKUME 2: Nor?

EMAKUME 1: Karmele.

EMAKUME 2: Gure Karmele?

EMAKUME 1 (ironiaz): Ez, bosgarren pisuko Karmele.

EMAKUME 2 (ironia harrapatu gabe): A.

(Isilunea.)

EMAKUME 2: Ba al dakin gizonak eta emakumeak ez direla berdin suizidatzen?

EMAKUME 1: Zer?

EMAKUME 2: Inoiz entzun al dun emakume batek tiro egin diola bere buruari? Edo gizon batek bere zainak moztu dituela?

EMAKUME 1: Non entzun dun hori?

EMAKUME 2: Aldizkari batean.

EMAKUME 1: Aldizkari batean entzun dun?

EMAKUME 2: Zer nahi dun, telebistan irakurri dudala esatea?

EMAKUME 1: Ez, ez.

EMAKUME 2: Bueno ba.

EMAKUME 1 (pentsakor): Ba nik egingo nionan tiro neure buruari.

EMAKUME 2: Bai, Karmelek ere horixe esan zinan. Portzierto, etxera joan dun.

EMAKUME 1: Nor joan dun etxera?

EMAKUME 2: Karmele.

EMAKUME 1: Gure Karmele?

EMAKUME 2: Gure Karmele.

EMAKUME 1: Benetan?

EMAKUME 2: Benetan, zer?

EMAKUME 1: Etxera joan dela.

EMAKUME 2: Etxera joan dela nor?

EMAKUME 1: Karmele!

EMAKUME 2: Gure Karmele?

EMAKUME 1: Gure Karmele!

(Isilunea. EMAKUME 1ek hasperen egingo du, erdi haserre, eta EMAKUME 2k harrituta begiratuko dio.)

EMAKUME 1: Etxera joan dun, orduan?

EMAKUME 2 (pazientzia berreskuratu nahian): Bai.

EMAKUME 1: Ziur?

EMAKUME 2: Ez, ziur ez.

EMAKUME 1: Orduan, zergatik esan didan?

EMAKUME 2 (haserre): Ez zakinat! Hik jakin nahi huen-eta!

EMAKUME 1 (larritzen hasita, lagunak ulertzen ez duelako): Baina, baina... Baina horrek ez zaukan zentzurik!

EMAKUME 2 (harrituta): Zerk ez zaukan zentzurik?

EMAKUME 1: Karmele etxera joan izanak.

EMAKUME 2: Baina zer dion? Zergatik ez zaukan zentzurik?

EMAKUME 1: Ba, Karmeleren etxea ja ez delako bere etxea. Horrexegatik.

EMAKUME 2: Egia dun, Karmele ja ez dun bere etxean bizi.

EMAKUME 1: Bizi ez, Karmele bere etxean hil egiten dun.

EMAKUME 2: Gauero hiltzen dun.

(Isiltasuna.)

EMAKUME 1: Maritxu...

EMAKUME 2: Zer?

EMAKUME 1: Zertan ari haiz pentsatzen?

EMAKUME 2: Ezertan ez.

EMAKUME 1: Hori ez dun posible, ezin dun ezer ez pentsatu!

EMAKUME 2: Ba ni ez naun ezer pentsatzen ari!

EMAKUME 1: Baina zerbait pentsatu beharko dun ba! Seguru, konturatu gabe, milaka gauza ari zaizkinala burutik pasatzen.

EMAKUME 2: Ezetz ba, ez naizela ezer pentsatzen ari!

EMAKUME 1: Baina hori ez dun posible!

EMAKUME 2 (haserre): Eta zergatik pentsatu behar dinat zerbait, e? Orain pentsatzera ere behartuta al nagon? Laster zer pentsatu behar dudan ere aginduko didazue!

(Isiltasuna. EMAKUME 1ek irratia piztuko du. Euskadi Gaztea entzungo da:)

OFF (irratia): Gaztea bazara, hau da zure irratia. Irrati hau entzuten ari bazara, gaztea zara.

EMAKUME 2: Kendu ezan hori! Begira, kanal hau hobea dun.

(Aldatu egingo du. Sintonizaziorik gabeko burrunba entzungo da.)

EMAKUME 1: Maritxu! Gure kanta dun!

EMAKUME 2: Egia. Gogoratzen al haiz?

EMAKUME 1: Noski! Otxentaiotxoko Santa Klarak!

(Kantatzen hasiko dira.)

EMAKUME 1 eta EMAKUME 2: Eeeeeetzuela nahi, etzuela nahi, atian atzian etzuela nahi. Ganbaran bai, ganbaran baaaai. Ta jo niyon, ta jo niyon, atian atzian jo niyon! Ta jo niyon, ta jo niyon, atian atzian jo niyon! Ganbaran baaaai, ganbaran baaaai!

(EMAKUME 1ek, mugimendu teatral batez, abestia eteteko keinua egingo du, baina EMAKUME 2k kantuan jarraituko du.)

EMAKUME 2: Etzuela nahi, etzuela nahi, atian atzian etzu...

(EMAKUME 1ek errepikatu egingo du keinua, eta bat-batean isilduko da. EMAKUME 2, lotsatuta. Berehala helduko diote berriketari berriz.)

EMAKUME 2: Joe, otxentaiotxoko Santa Klarak... horiek ditun horiek, oroitzapenak! Gogoratzen al haiz gau hartaz?

EMAKUME 1: Gogoratuko ez naun ba! Zeinen gazteak ginen! Eta zenbat ligatzen genuen!

EMAKUME 2: Bai, bai! Karmelek batez ere!

EMAKUME 1: Gogoan dinat, bai. Gau berean bi mutilekin oheratu zunan!

EMAKUME 2: Bai, bai! Aurrena... nola zunan bere izena? Iñigo? Iñaki? I-rekin hasten zela uste dinat.

(Biak pentsakor geldituko dira, gogoratu nahian: “I... I... I...”. Halako batean EMAKUME 1ek oihu egingo du:)

EMAKUME 1: Gotzon!

EMAKUME 2: A bai, Gotzon! Ze mutil majua!

EMAKUME 1: Gaixoarekin gau batean oheratu, eta ez zinan gehiago ikusi.

(Biak barrez. Halako batean seriotu egingo dira.)

EMAKUME 2: Ez, nahiago izan zinan Josu.

EMAKUME 1: Gau berean hura ere.

EMAKUME 2 (serioago): Jakingo balu hark nola bukatuko zuen...

(Isilunea. Azkenean irratia kendu egingo dute, oroitzapenek nazkatuta. Dezenteko tartea emango dute isilik, eta euren aurpegietan aldaketak ikusi ahal izango dira: nazka, Josuren oroitzapenagatik; pixkanaka, hasperen baten bidez-edo, amore ematea, eta, azkenik, irribarre bat margotuko dute aurpegian.)

EMAKUME 1: Maritxu...

EMAKUME 2: Zer?

EMAKUME 1: Oroitzen al haiz nolakoa zen Karmele?

EMAKUME 2: Bai. Neska ederra zunan.

EMAKUME 1: Oso. Eta oso kritikoa.

EMAKUME 2: Bai, bai. Oso kritikoa. Beti pentsatzen zuena esaten zinan.

EMAKUME 1: Bai. Eta esaten zuena, pentsatu egiten zinan.

EMAKUME 2: Ez al dun gauza bera?

EMAKUME 1: Inola ere ez! Gauza bera al dun “jaten dudana ikusten dinat” esatea, edo “ikusten dudana jaten dinat” esatea?

EMAKUME 2: A ez, ez. Jendeak ere esaten din jaten duguna garela, baina inork ez, garena jaten dugula.

EMAKUME 1: Horrek ez daukalako zentzurik. Nola esango diten garena jaten dugula? Zer gaitun ba?

EMAKUME 2: Zer gaitun gu? A! Bazakinat! Emakumeak gaitun!

EMAKUME 1: Eta emakumeak jan egiten al ditinagu?

EMAKUME 2: Ez ba, horregatik ez din inork esaten garena jaten dugula.

EMAKUME 1: Tira, horrek logika pixka bat bazaukan. Baina nik, hala ere, ez ninan esango naizena jaten dudala.

EMAKUME 2: Ez, ez, nik ere ez.

(Isilunea.)

EMAKUME 1 (nahastuta): Zertaz ari gintunan?

EMAKUME 2: Ez naun gogoratzen.

(Isilune luzeagoa. EMAKUME 1 urduritzen hasiko da.)

EMAKUME 1: Maritxu! Esadan zerbait!

EMAKUME 2: Itxoin, zertaz ari ginen gogoratu nahian ari naun!

EMAKUME 1: Ja, baina gogoratu nahian pentsatzen hasten haizenean hitz egitea ahazten zain!

EMAKUME 2: A! Bazakinat! Karmelez ari gintunan.

EMAKUME 1: A, bai, egia.

(Isilunea.)

EMAKUME 1: Eta zer esan dinagu Karmeleri buruz?

EMAKUME 2: Beti pentsatzen zuena esaten zuela.

EMAKUME 1: Esaten zuena pentsatzen zuela esan nahiko dun.

EMAKUME 2: Ez, ez, nik esan nahi dudana esaten dinat, eta esaten dudana esan nahi dinat. Ulertzen dun?

(EMAKUME 1ek ez du ulertu, baina, sorbaldekin keinu bat egin ondoren, isilik egotea erabakiko du. Beste isilune bat.)

EMAKUME 1 (aspertuta): Maritxu.

EMAKUME 2: Zer?

EMAKUME 1: Mugi gaitezen pixka bat.

EMAKUME 2: Nola? Kotxea geldirik zagon.

EMAKUME 1: Ba mugi gaitezen gu.

EMAKUME 2: Kotxea hemen utzita? Agian mugitu egingo dun, edo joan.

EMAKUME 1: Egia.

(Isiltasuna.)

EMAKUME 1: Maritxu.

EMAKUME 2: Zer?

EMAKUME 1: Ba orduan, alda dezagun lekua.

EMAKUME 2: Bale ba.

EMAKUME 1: Goazen.

(Geldirik jarraitzen dute.)

EMAKUME 2: Goazen ba!

(Bat-batean gogoratu izan balira bezala, jaiki eta bestearen eserlekuaren alboan geldituko dira, zutik.)

EMAKUME 2: Orain hobeto?

EMAKUME 1: Orain hobeto, zer?

EMAKUME 2: Hi.

EMAKUME 1: Ni?

EMAKUME 2 (ironiaz): Ez, hire aldamenekoa.

EMAKUME 1 (ez du harrapatu): A...

(Isilunea. EMAKUME 1ek bere bi alboetara begiratuko du.)

EMAKUME 1: Baina nire aldamenean ez zagon inor!

EMAKUME 2: Ez? Orduan, norekin ari nindunan?

EMAKUME 1: Nirekin!

EMAKUME 2: Eta zer esan behar ninan?

EMAKUME 1: Zer moduz hagoen.

EMAKUME 2: A. Ba ni ondo. Eta hi?

EMAKUME 1: Ederki.

EMAKUME 2: Ederki ba.

(Kotxetik irten dira eta giltzak barruan utzi dituzte.)

EMAKUME 2: Tira, hauek bai bista ederrak.

EMAKUME 1: Bai, bai, alde ederra zagon kotxe barrutik kotxe kanpora.

EMAKUME 2: Aizan...

EMAKUME 1: Zer?

EMAKUME 2: Eta nola sartuko gaitun? Ez zaukanagu giltzarik.

EMAKUME 1: Oraintxe atera gaitun-eta! Zertarako nahi dun berriz sartu?

EMAKUME 2: Ba, gero joan ahal izateko... Kaka! Giltzarik gabe gauden!

(Amorratuta, kotxeko ateari joka hasiko da EMAKUME 2.)

EMAKUME 1: Alferrik dun atea jotzea. Atearen alde berean gauden biok.

EMAKUME 2: Eta zer egingo dinat sartu ahal izateko?

EMAKUME 1: Atea jotzeak izan lezake zentzu pixka bat... atea gu bion artean egongo balitz. Adibidez, hi barruan bahengo, atea jo hezakeen, eta nik ireki egingo ninake. Baina biok alde berean gaudenez, ba, ezin dinat sartzen utzi. Sentitzen dinat.

EMAKUME 2 (larritzen hasita): Eta zer egingo dinagu?

EMAKUME 1 (lasai asko, arnasa hartuz, meditatzen ari denaren antzera): Ba ni hementxe egongo naun gaur, bihar eta, agian, etzi ere bai.

EMAKUME 2 (haserre): Baina bilatu beharko dinagu ba kotxean sartzeko moduren bat!

EMAKUME 1: Ba nik ez dinat sartu nahi. Hementxe geratuko naun gaur bihar eta, agian, etzi ere bai.

EMAKUME 2 (amore emanda): Tira, tira, ez din merezi hirekin haserretzea.

(Kotxeko atea arazorik gabe irekiko dute, eta sartu egingo dira berriz.)

EMAKUME 1: Maritxu!

EMAKUME 2 (pazientzia galduta): Zer?

EMAKUME 1: Ai... déjà vu bat edukitzen ari naun...! Ja ez.

EMAKUME 2 (harrituta): Zer?

EMAKUME 1: Bai, déjà vu bat. Zerbait ja bizi duzula sentitzea!

EMAKUME 2: Ez nindukenan harrituko elkarrizketa hau dagoeneko izan bagenu, hemen daramagun denbora guztian... Non sartu ote dun Karmele?

EMAKUME 1: Gertu ibiliko dun honezkero.

EMAKUME 2: Nondik gertu?

EMAKUME 1: Ba, hemendik.

EMAKUME 2: Eta nola dakin hori?

EMAKUME 1: Ba etxetik joan bada, etxetik urruti egongo dun. Eta gu biok ere etxetik urruti gauden. Alegia, hirurok etxetik urruti gaudela. Beraz, elkarrengandik gertu egon beharko geniken.

EMAKUME 2: A, klaro.

(Isilunea.)

EMAKUME 1: Bueno, eta Karmele?

EMAKUME 2: Karmele, zer?

EMAKUME 1: Nola Karmele zer? Non dagoen?!

EMAKUME 2: Ba ez zakinat... egon pixka batean!

(EMAKUME 2k mapa bat aterako du, eta hari begira geldituko da, noizbehinka mapari buelta emanez, gora eta behera begira. EMAKUME 1 urduritzen hasiko da.)

EMAKUME 1: Zer, topatu al dun? Zein bide hartu behar dinagu?

EMAKUME 2: Ba, segun.

EMAKUME 1: Segun, zer?

EMAKUME 2: Segun non bilatu nahi dugun.

EMAKUME 1: Berdin zaidan non bilatu!

EMAKUME 2: Ba orduan ez din axola zein bide hartu behar dugun.

EMAKUME 1: Betiere nonbaitera iristekotan, esan nahi ninan.

EMAKUME 2: A, hori seguru! Nahikoa ibiltzen bagara, iritsiko gaitun norabait.

EMAKUME 1: Tira, tira, esadan ba hemen inguruan zein herri edo dauden.

EMAKUME 2: Ba, aurrera jarraituz, Napari izeneko herrixka bat. Ezkerrera eginez, Idokorri mendia. Atzera, Ugarra baseliza, eta eskuinera, Berroia, Murillo eta, pixka bat harago, Murillo izeneko beste herri bat.

EMAKUME 1: Eta zer uste dun egin behar dugula?

EMAKUME 2: Tira, kontuan hartuta Karmele edozein norabidetan egon daitekeela, eta norabide guztiek puntu jakin komun bat dutela...

EMAKUME 1: Zein puntu?

EMAKUME 2: Hauxe bera. Puntu guztiek hemen egiten diten bat.

EMAKUME 1: Beraz, Karmele hona etorriko dun! Hemen itxaron besterik ez dinagu egin behar!

(Isilunea. Halako batean, zerbaitek harrituko du EMAKUME 2, eta kotxetik irtengo da urrutira begira. EMAKUME 1ek ez du ezer ikusi, baina, harrituta, lagunari jarraituko dio norabide berean begiratuz.)

EMAKUME 2: Nik uste dinat horko hori dela.

EMAKUME 1: Han atzeko zuhaixka hori?

EMAKUME 2: Ez, aldameneko mantxa beltza.

EMAKUME 1: Eta zer dun ba?

EMAKUME 2: Ba, mantxa beltz bat. Ez dun ikusten, ala?

EMAKUME 1: Eta Karmele?

EMAKUME 2: Karmelek, auskalo, agian ikusi din mantxa.

EMAKUME 1: Hik ikusi al dun?

EMAKUME 2: Mantxa?

EMAKUME 1: Karmele.

EMAKUME 2: Gure Karmele?

EMAKUME 1: Bai.

EMAKUME 2: Ez. Nondik zabilen ba?

EMAKUME 1: Agian handik ibiliko dun.

EMAKUME 2: Orduan ikusiko zinan mantxa beltza.

EMAKUME 1: Joan egingo zunan.

EMAKUME 2: Hik uste?

EMAKUME 1: Ez zakinat.

EMAKUME 2: Uste dinat norbaitek esan didala etxera joan dela.

EMAKUME 1: Bai? Nondik atera dun hori?

EMAKUME 2: Ba... Hemen nagoenetik hirekin bakarrik hitz egin dinat, ez?

EMAKUME 1: Bai.

EMAKUME 2: Ba, orduan hik esan didan.

EMAKUME 1: Baina nik ez zakinat etxera joan den.

EMAKUME 2: Orduan ezin izan didan ezer esan. Barkatu, nahastu egin naun.

EMAKUME 1: Bai, neska. Ez dun ezer.

(Isilunea. Bat-batean, EMAKUME 1 izutu egingo da.)

EMAKUME 1: Maritxu! Eta mantxa gugana badator?

EMAKUME 2: E? Zer?

EMAKUME 1: Mantxa! Zer gertatuko dun gugana etortzen bada, gure atzetik abiatzen bada?

EMAKUME 2: Ez zakinat...

EMAKUME 1 (histeriko): Ai ama, hau beldurra!

EMAKUME 2 (are histerikoago): Beldur haiz!?

EMAKUME 1: Beldur naun!

EMAKUME 2: Eta nork babestuko hau?

EMAKUME 1: Hik?!

EMAKUME 2: Baina ni ere beldur naun!

EMAKUME 1: Hi ere beldur haiz?

EMAKUME 2: Bai! Zer egingo dinagu?

EMAKUME 1 (bat-batean gogoratuko da Karmelez): Hi! Karmele babestu!

EMAKUME 2: Karmele?

EMAKUME 1: Bai, bera gu baino bakarrago zagon! Babestu egin behar dinagu, mantxa bere atzetik abiatu ez dadin!

EMAKUME 2: Egia dun, gu behintzat bi gaitun, mantxa soltero hori baino gehiago!

EMAKUME 1: Hi, baina... non zagon ba Karmele?

(Isilik geldituko dira, zain. EMAKUME 2 kukubilko jarriko da eta, emeki-emeki, aurrera eta atzera kulunkatuko da. Halako batean, EMAKUME 1 kantuan hasiko da, poliki-poliki, silaba bakoitza ondo ahoskatuz.)

EMAKUME 1: Sagu txiki, sagu maite, zulotxoan gorde zaite.

EMAKUME 1 eta EMAKUME 2: Xapik ikusten bazaitu, kris-kraus eginda jango zaitu.

EMAKUME 1 (kantuan, sufrituz bezala eta astiro ahoskatuz): Ez nau jangoooo...

EMAKUME 2 (hizketan, ahots serioz): Jango zaitu.

EMAKUME 1 (kasurik egin gabe, kantuan, sufrituz bezala eta astiro ahoskatuz): Ez nau jangoooo...

EMAKUME 2 (are serioago): Jango zaitu.

EMAKUME 1 (haserretzen hasita, lagunari begira, hizketan, kontuak argi eta garbi esan nahi balizkio bezala): Ez nau jango.

EMAKUME 2: Jango zaitu.

EMAKUME 1 (erantzun azkarragoa): Ez nau jango.

EMAKUME 2 (jaiki eta parez pare jarriko zaio EMAKUME 1i): Jango zaitu.

(Horrela hasiko dira, haurrak bezalaxe, elkarri erantzuteko denborarik eman gabe. EMAKUME 1ek “ez nau jango, ez nau jango, ez nau jango!”, eta EMAKUME 2k “jango zaitu, jango zaitu, jango zaitu”. Azkenean, biak umeen gisa builaka hasiko dira eta kotxearen inguruan korrika amaituko dute, batek saguarena eta besteak katuarena egiten. Azkenik, biak batera, serio-serio, euren lekuetan eseriko dira berriz. Isilunea.)

EMAKUME 1: Etorriko al dun? Denbora asko zaramanagu zain.

EMAKUME 2: Bai. Ordu erdi bat, minimo.

EMAKUME 1: Hiru ordu laurden ere izango zitunan.

EMAKUME 2: Ez, ez, ordu erdi.

EMAKUME 1: Ezetz ba: hiru ordu laurden.

EMAKUME 2: Inposible. Ordu erditxo bat izan dun.

EMAKUME 1: Agian bai. Niri denbora oso luzea egiten zaidan.

EMAKUME 2: Beti izan haiz negatibo samarra, bai.

EMAKUME 1: Bai, familian denok gaitun negatiboak. Esaterako, bazaukanat 83 urteko osaba bat. Hari andrea hil zitzaionan, eta ez zaukan seme-alabarik.

EMAKUME 2: Negatibo izatearen ondorioz?

EMAKUME 1: Ez, baina diru asko zaukan. Aizan, hik zuzenbidea edo horrelako zerbait ikasi huen, ezta?

EMAKUME 2: Fisika.

EMAKUME 1: Orduan jakingo ditun legeak. Osabaren dirutza norentzat dun?

EMAKUME 2: Ba, segun.

EMAKUME 1: Segun zer?

EMAKUME 2: Segun testamentua egin duen.

EMAKUME 1: Eta egin badu?

EMAKUME 2: Testamentuan agertzen denarentzat.

EMAKUME 1: Eta bestela?

EMAKUME 2: Senideentzat, uste dinat, gertuenetik hasita. Edo mojentzat. Edo...

EMAKUME 1: Edo?

EMAKUME 2: Oso berekoia al dun zuen osaba?

EMAKUME 1: Bai.

EMAKUME 2: Ba igual bere ondasunak berekin batera enterratzeko eskatuko din testamentuan, faraoiek bezala. Auskalo.

EMAKUME 1: Ondasunak?

EMAKUME 2: Diruak-eta.

EMAKUME 1: Ba! Horiek gutxi izango ditun, enterratuko dituzten esperientzien alboan.

EMAKUME 2: Egia dun. Esaten diten zahar bat hiltzen den bakoitzean liburutegi bat erretzen dela. Kasu honetan, enterratu.

EMAKUME 1: Bueno.

EMAKUME 2: Bueno?

EMAKUME 1: Ondasunak atera daitezken gero lur azpitik.

EMAKUME 2: Atera daitezken, bai.

EMAKUME 1: Baina esperientziak ez.

EMAKUME 2: Ez, horiek ateratzen, nahiko lan. Hil baino lehenago atera behar. Diruak-eta atera daitezken geroago ere.

EMAKUME 1: Hemendik urte batzuetara.

EMAKUME 2: Hemendik urte askotara.

EMAKUME 1: Faraoienak bezala.

EMAKUME 2: Non egongo ote gaitun gu orduan?!

EMAKUME 1: Ni, osabaren aldamenean, familiako panteoia zaukanagu eta.

EMAKUME 2: Ederki ba.

EMAKUME 1: Ederki, bai.

EMAKUME 2: Ba, badakin zer esaten zinan beti gure osabak?

EMAKUME 1: Diru gehiago nahi zuela.

EMAKUME 2: Ez. Edo bai. Baina ez dinat hori esan nahi. Pentsatzeak betetzen ziola existentzia.

EMAKUME 1: Hori txorakeria bat dun.

EMAKUME 2: Ba Descartesek halaxe esaten zinan: “Pentsatzen dut; beraz, banaiz”.

EMAKUME 1: Eta zuhaitzak?

EMAKUME 2: Zuhaitzak zer?

EMAKUME 1: Zuhaitzek pentsatzen al dute? Zeren ez badute pentsatzen, ez baitira existitzen. Ezta?

EMAKUME 2: Ba ez zakinat, pentsatuko diten zerbait.

EMAKUME 1: Nola pentsatuko du zuhaitz batek? E? Zer uste dun pentsatuko duela bi mila urteko olibondo batek?

(Isilik geldituko dira, nazka aurpegiz, zuhaitzak zer pentsatuko lukeen pentsatzen.)

EMAKUME 1: Buf... Nik ez niken olibondo bat izan nahiko.

EMAKUME 2: Ez, nik ere ez.

(Isilunea. EMAKUME 1, pentsakor.)

EMAKUME 1: Egia esan, gure historia emozioak pizteko gai diren gorputzez gabetua zagon.

EMAKUME 2: E?

EMAKUME 1: Zergatik esaten zuen Descartesek hori? Deskartez, beste ezerk ere balio ez ziolako? Zergatik ez zuen esaten, “maite dut; beraz, banaiz”, edo “ukitzen dut; beraz, banaiz”?

(Dantzan hasiko dira, ukimenarekin jolasean. Hasieran musika goxoa izango da, eta laztanak egingo dizkiote elkarri, musikarekin bat. Baina, bat-batean, argi gorriak edo flash batek argiztatuko ditu, eta, musika gaiztotzen doan neurrian, pertsonaien mugimenduak ere zakartzen joango dira, borrokan, biolentziazko eszena bihurtu arte. Bat-batean, musika bukatutakoan, pertsonaiak ere gelditu egingo dira, euren aulkietan esertzeko.)

EMAKUME 2: Hara!

EMAKUME 1: Zer?

(EMAKUME 2 isilik geldituko da. Dagoeneko ahaztu zaio zer esan behar zuen.)

EMAKUME 1: Hara, zer?

EMAKUME 2: Hara zer, zer?

EMAKUME 1: Zergatik esan dun “hara”?

EMAKUME 2: Eta nik zer zakinat! Ez iezadan builarik egin!

(EMAKUME 1ek hasperen egingo du, bere buruari “ez din merezi” esanez bezala, eta isilik geldituko dira berriz.)

EMAKUME 2: Hara!

EMAKUME 1 (erdi histeriko): Zer? Zer da? E?!

EMAKUME 2: Han atzeko mantxa beltza aldatu egin dun.

EMAKUME 1: Jakina ba, ez zelako zuhaitz bat!

EMAKUME 2: Baina hori ez dun posible.

EMAKUME 1: Zer ez da posible?

EMAKUME 2: Gauzak aldatzea.

EMAKUME 1: Nola ez dela posible? Eta gu, zer, ja hamar enpasterekin jaio ginen, edo zer?

EMAKUME 2: Ba Karmelek beti esaten zinan badena badela, eta ezin dela ez izan.

EMAKUME 1: “Badena badun, eta ez dun besterik”, esan nahiko dun.

EMAKUME 2: Hori esan nahi izango banu, hori esango nikenan, eta ez besterik. Ez dun uste?

EMAKUME 1 (nahastuta): Baina orduan, zer arraio esan nahi huen?

EMAKUME 2: Ba existitzen dena beti existituko dela.

EMAKUME 1: Baina horrek ez zaukan ez hanka eta ez bururik.

EMAKUME 2: Baietz ba! Begira hor aurreko itzal horri, adibidez. Duela gutxi, zuhaitz baten forma zeukanan, orain pertsona bat zirudin. Orain pertsona bat bada, zer gertatu dun lehengo zuhaitzarekin? Eta orain ikusten dugun pertsona, lehen ez zunan existitzen. Nola sortu daiteke zerbait ezerezetik?

EMAKUME 1: Ba ez zakinat, gauzak aldatu egiten ditun.

EMAKUME 2: Tira, hori ere egia dun. Karmele bezala.

EMAKUME 1: Hi, Karmele ez dun aldatu, e.

EMAKUME 2: Ez, Karmele aldatu egin diten.

EMAKUME 1: Aldatu egin din.

EMAKUME 2 (hasperen triste bat eginez): Ai, Maritxu. Batzuetan, zilarrezko bandeja batean eskaintzen dinagu gure burua.

EMAKUME 1: Karmele gaixoa. Burdinazko bandeja batean bizi zunan.

(Isilunea.)

EMAKUME 1: Maritxu, polita al nagon?

EMAKUME 2: Ez hago polita, hi polita haiz.

EMAKUME 1: Ez zakinat ba... Lehentxeago ispiluan ikusi naun, eta itsusi nengoela iruditu zaidan.

EMAKUME 2: Ba orduan, ispiluak engainatu egin hau.

EMAKUME 1: Inbidiatan egongo zunan.

EMAKUME 2: Inoiz pentsatu al dun garai batean jendea bere aurpegia nolakoa zen jakin gabe hiltzen zela?

EMAKUME 1: Bueno, uretan edo ikus zezaketenan.

EMAKUME 2: Baina uretako islak ere ez ditun argi eta garbi ikusten. Marrazki bidez igual...

EMAKUME 1: Tira, guk geuk ere ez zakinagu, argi eta garbi, nolakoa den gure aurpegia.

EMAKUME 2: Hik jakin beharko huke, egun osoa ispiluaren aurrean ematen dun eta.

EMAKUME 1: Hala ere. Hik askoz ere hobeto ezagutzen dun nire aurpegia nik neuk baino, ziur nagon, ze hiri erakutsitako aurpegiak eta nire buruari ispilu aurrean erakutsitakoak ez ditun berdinak. Adibidez, hau (aurpegi arraro bat jarriko du) egiten dudanean, nik imajinatu bakarrik egin zezakenat hi zer ari haizen ikusten. Eta, seguruenik, ikusten ari haizena guztiz desberdina dun.

EMAKUME 2: Bai horixe, ispiluek engainatuta bizi gaitun.

EMAKUME 1: Ez, Maritxu. Gure imajinazioak engainatzen gaitin.

(Bat-batean EMAKUME 1 asaldatu egingo da.)

EMAKUME 1: Hi, hi!

(EMAKUME 1 kotxetik aterako da. EMAKUME 2k jarraitu egingo dio.)

EMAKUME 2: Zer?

EMAKUME 1: Ikusi al dun hori?

EMAKUME 2: Zer?

EMAKUME 1: Zapelatz bat pasatu dun han atzetik!

EMAKUME 2: Zapelatz bat?

EMAKUME 1: Ez al dun ikusi?

EMAKUME 2: Ez, joe, ez ditinat betaurrekoak ekarri.

(EMAKUME 1 berriz asaldatuko da.)

EMAKUME 1: Hi, hi! Ikusi al dun hori?

EMAKUME 2: Ikusi, zer?

EMAKUME 1: Untxi bat sartu dun hango sastraketan! (EMAKUME 2ri zerbait aurpegiratu nahian bezala) Hori ere ez al dun ikusi?

EMAKUME 2 (lotsatzen hasita): E, ba ez... Esan dinat ez ditudala betaurrekoak ekarri...

(EMAKUME 1 berriz asaldatuko da.)

EMAKUME 1: Hi, hi! Ez al dun ikusi...?

EMAKUME 2 (ikusi ez badu ere, argi eta garbi erantzungo dio, gaizki ez gelditzearren): Bai, oraingoan bai, ikusi dinat.

EMAKUME 1: Eta, ikusi badun, zergatik zapaldu dun kaka-mokordo hori?

EMAKUME 2 (hanketara begiratuko du): E? Aj, kaka!

(EMAKUME 2 makurtu egingo da zapata garbitzera, eta gutun bat topatuko du hari itsatsita.)

EMAKUME 2: Hara! Hi, begira zer topatu dudan!

EMAKUME 1: Zer dun?

EMAKUME 2: Ba, gutun bat! (Maleziaz, mendekuz) Ez al dun ikusi edo?

EMAKUME 1: Ea, ea, irakur ezan!

(Kotxean sartuko dira, eta gutuna irakurriko du EMAKUME 2k.)

EMAKUME 2: Biziraun hitzak heroismo-kutsua du. Biziraun duen emakume bat, zera da: bere bizitza arrisku batetik salbatzea lortu duena.

            Niretzat hitz tristea da bizirautea. Benetan bizi ez naizela sentiarazten didalako. Biziraun egin dudala, hiri erdian zementu artean landatutako zuhaitza banintz bezala, sustraiak hazteko lekurik gabe, argi eta haize freskorik gabe.

            Bizirauten dugunok gure beharrak mugatzen ditugu, eta gero eta gutxiagora ohitzen gara, bizitzaren fotokopia txar bat baino ez bagina bezala.

            Guztiok behar ditugu maitasun-harremanak, nolabait esateko, eguneko hiru maitasun-platerkada. Baina bizirauten dugunok koilarakada bakarrarekin konformatzen gara.

            Bizirauten dugunok baditugu gure defentsarako mekanismoak; adibidez, geure buruari ipintzen diogun anestesia moduko bat, sufrimendutik deskonektatu eta mina lurperatzen duena, aurrera egin ahal izateko. Nahiago izaten dugu gure bizitzari kanpotik begiratu, pelikula txar bat baino ez balitz bezala.

            Biziraute umiliagarri honek haztea eragozten digu, atrofiatuta uzten dizkigu poz, alaitasun eta satisfakzioak.

            Ez zara gai ikusteko behartuta zauden etorkizun hau berez ez dela zuri dagokizuna. Zeure burua gorrotatzen duzu, behar duzun maitasuna zure buruari emateko gai ere ez zarelako, eta beste inork ere ezingo dizula eman sinestera iristen zarelako.

            Ni ere bizirautera ohitu naiz, eta jada ez dakit bizitzen, errutinak eta pasibitateak ez didate bidea ikusten uzten. Min, dezepzio eta konfiantza faltazko baso batek irentsi nau.

            Baina badakit badagoela hau baino bizitza hoberik. Non, ez dakit, baina seguru zugandik urruti dela. Nola bilatu ere ez dakit, baina hobeto nabil bakarrik, zure atzetik baino.

            Inoizko existentziarik higuingarriena opa dizut, maitea.

      Sinatua, K.

EMAKUME 1: K?

EMAKUME 2: Bai, K batez sinatzen din.

EMAKUME 1 eta EMAKUME 2 (K-rekin hasten diren izenen bila hasiko dira): K... K... K...

EMAKUME 1: K... K... K... Kaka! Ez zaidan inor ezagunik burura etortzen!

(Horretan arituko dira pixka batean. Bat-batean urrutira begiratuko dute, mugimenduren bat antzemanda.)

EMAKUME 1: Hi, hi! Ikusten al dun emakume hori? Korrika guregana datorrena?

EMAKUME 2: Bai. Nor dun?

EMAKUME 1: Ez zakinat.

EMAKUME 2: Seguru gure buruak engainatu egin gaituela.

EMAKUME 1: Ez dun inor izango.

(Belarria zorrozten dute.)

EMAKUME 2: Zerbait esaten ari dun. Zer dio?

EMAKUME 1 (entzuteko keinu eginez): “Karmele naiz”, uste dinat.

EMAKUME 2: Karmele? Nor dun Karmele?

EMAKUME 1: Ez zakinat, ez dinat Karmelerik ezagutzen.

EMAKUME 2: Bat bai, gure Karmele.

EMAKUME 1: Ostras, Maritxu! Harekin geldituta gauden gainera. Eta berandu dun.

EMAKUME 2: Goazen ba!

EMAKUME 1: Eta hor aurreko andre ero hori?

EMAKUME 2: Ba! Joan dadila antzarak ferratzera. Orain Karmelek behar din gure laguntza.

(Kotxea zarata handiarekin martxan jarri eta joan egingo dira.)

AMAIERA

Godotekin solasean

KARLOS LINAZASORO

(Landa bide bat, zuhaitz batekin.

Isilunea. VLADIMIRrek bat-bateko jauzi bat egiten du aurrera; mutila gezi baten ziztuan irteten da ihesi. Isilunea. Eguzkia ezkutatzen da; ilargia agertzen da. VLADIMIRrek geldi-geldi dirau. Esnatzen da ESTRAGON; oinetakoak erantzi, haiek eskuan dituela jaiki, eta antzeztokiaren aurrealdean uzten ditu; gero, VLADIMIRrenganantz doa eta begira geratzen zaio.)

ESTRAGON: Zer duk?

VLADIMIR: Deus ez.

ESTRAGON: Ni banoak hemendik.

VLADIMIR: Ni ere bai.

(Isilunea.)

ESTRAGON: Luzaroan egon al haiz lotan?

VLADIMIR: Ez zakiat.

(Isilunea.)

ESTRAGON: Nora joango gaituk?

VLADIMIR: Ez urrun.

ESTRAGON: Bai, bai, goazemak hemendik urrun.

VLADIMIR: Ezin diagu.

ESTRAGON: Zergatik?

VLADIMIR: Biharko itzuli egin behar diagu.

ESTRAGON: Zertarako?

VLADIMIR: Godoti itxaroteko.

ESTRAGON: Egia duk. (Tartea) Ez al da etorri?

VLADIMIR: Ez.

ESTRAGON: Eta honezkero beranduegi duk.

VLADIMIR: Bai, gaua duk honezkero.

ESTRAGON: Eta bertan behera utziko bagenu kontua? (Tartea) Bertan behera utziko bagenu?

VLADIMIR: Zigortu egingo gintizkek. (Isilunea. Zuhaitzari so egiten dio) Zuhaitza baino ez zagok hemen bizirik.

ESTRAGON (zuhaitzari so): Zer da?

VLADIMIR: Zuhaitza duk.

ESTRAGON: Bai, baina zein motatakoa?

VLADIMIR: Ez zakiat. Sahatsa.

ESTRAGON: Hator ikustera. (Herrestan darama VLADIMIR zuhaitzerantz. Geldi-geldi geratzen dira aurrean. Isilunea.) Eta geure buruak zintzilikatuko bagenitu?

VLADIMIR: Zerekin?

ESTRAGON: Ez al duk aldean soka mutur bat?

VLADIMIR: Ez.

ESTRAGON: Orduan ezin diagu.

VLADIMIR: Goazemak hemendik.

ESTRAGON: Hago, nire gerrikoa erabiltzea zeukaagu.

VLADIMIR: Laburregia duk.

ESTRAGON: Hik egingo didak zangoetatik tira.

VLADIMIR: Eta nork egingo dit niri?

ESTRAGON: Egia duk.

VLADIMIR: Erakustak, hala ere. (ESTRAGONek bere galtzei eusten dien soka askatzen du. Galtzak, nasaiegi baitauzka guztiz, orkatilen pareraino erortzen zaizkio. Sokari begiratzen diote.) Okerrenean agian balia litekek. Baina eutsiko al dio?

ESTRAGON: Ikusagun. To.

(Bakoitzak soka mutur bati heldu, eta tiraka hasten dira. Soka eten egiten da. Ia erortzen dira.)

VLADIMIR: Kaka balio dik.

(Isilunea.)

ESTRAGON: Didi.

VLADIMIR: Bai.

ESTRAGON: Ezin diat honela jarraitu.

VLADIMIR: Tira.

ESTRAGON: Eta banatuko bagina? Hobe genikek agian.

VLADIMIR: Bihar zintzilikatuko diagu geure burua. (Tartea) Non eta ez den Godot agertzen.

ESTRAGON: Eta agertzen bada?

VLADIMIR: Salbaturik egongo gaituk.

(VLADIMIRrek kapelua eranzten du; barruan begiratu, eskua pasatu barnetik, astindu, eta ostera janzten du.)

ESTRAGON: Zer, martxa?

VLADIMIR: Jaso itzak galtzak.

ESTRAGON: Nola?

VLADIMIR: Jasotzeko galtzak.

ESTRAGON: Galtzak jaso?

VLADIMIR: Jasotzeko galtzok gerrira.

ESTRAGON: Egia.

(Galtzak jasotzen ditu. Isilunea.)

VLADIMIR: Orduan, martxa?

ESTRAGON: Goazemak.

(Ez dira mugitzen.)

VLADIMIR: Goazemak esaten diagu, baina ez gaituk mugitzen.

ESTRAGON: Mugi gaitezkek?

VLADIMIR: Ez zakiat. Heuk esango didak.

(Biak hankak mugitzen saiatzen dira, baina ez dituzte mugitzen.)

ESTRAGON: Ikusten? Ezin diagu.

VLADIMIR: Egia. Ezin diagu.

ESTRAGON: Baina hik jarri dezakek kapelua.

VLADIMIR: Eta hik lotu ditzakek zapatak.

ESTRAGON: Egia.

VLADIMIR: Egia.

ESTRAGON: Eta zer egingo diagu orduan?

VLADIMIR: Hor dagoen banku hori ekarriko bagenu antzeztokiaren erdira. Erosoago egotearren, badakik.

ESTRAGON: Ondo.

(Bankua ekartzen saiatzen dira. Ezin dute. Berriro saiatzen dira. Lurrera jausten dira. Azkenean, lortzen dute. Bertan esertzen dira, patxadan.)

VLADIMIR: Hemen bai ederki!

ESTRAGON: Igualeko ederki!

VLADIMIR: Lehenago ekarri izan bagenu, Gogo.

ESTRAGON: Egia. Lo egiteko eta dena balio dik, Didi.

VLADIMIR: Egon gaitezen ba puska batean.

ESTRAGON: Hori, egon gaitezen puska batean.

VLADIMIR: Begira, ilargi ederra zagok.

ESTRAGON: Atzoko bera ote?

VLADIMIR: Atzo hemen ote geundean?

ESTRAGON: Neuk baietz esango nikek. Ez zakiat.

VLADIMIR: Ezin diagu geure buruaz beste egin, badakik.

ESTRAGON: Soka puskatu zaiguk. Ezin diagu, ez.

VLADIMIR: Badauzkak kartak, badaukak partxisa, badauzkak damak, badaukak xake-jokoa?

(ESTRAGONek patriketan begiratzen du. Galtzak kendu eta astindu egiten ditu. Zapatak askatu eta lotu egiten ditu atzera berriro. Ez du ezer aurkitzen.)

ESTRAGON: Ez zaukaat ezer. Gosea baino ez.

VLADIMIR: Eta zerbait jango bagenu?

ESTRAGON: Itxaroten dugun bitartean, diok?

VLADIMIR: Bai ba. Zerbait egiteagatik.

ESTRAGON: Baina ezin diagu hemendik mugitu. (Berriz saiatzen dira mugitzen; ezin dute)

VLADIMIR: Goazemak hemendik.

ESTRAGON: Ezin diagu.

VLADIMIR: Zergatik?

ESTRAGON: Godoten esperoan gaudek.

VLADIMIR: Egia.

ESTRAGON: Etorriko da?

VLADIMIR: Mutikoak baietz esan ziguan. Ez zagok zertan gaizki pentsaturik.

ESTRAGON: Arrazoi duk. Ez zagok zertan.

VLADIMIR: Ezin diagu etsi.

ESTRAGON: Bazakiat. Baina orduak luze joaten dituk hemen, esperoan.

VLADIMIR: Izan litekek ez dakigulako entretenitzen; izan litekek asko atzeratzen ari delako.

ESTRAGON: Bai, biak izan litezkek.

(VLADIMIR bankutik altxatzen da. Bankuaren azpian begiratzen du. Manta bat aurkitzen du bertan. Korrika-saio bat egiten du; gero, arnasestuka, bankuan esertzen da berriro.)

VLADIMIR: Begira zer aurkitu dudan, Gogo: manta bat. Honekin bero-bero egongo gaituk.

ESTRAGON: Etortzen den bitartean.

(Biak mantarekin tapatzen dira. Elkar besarkatzen dute.)

VLADIMIR: Bai goxo gaudela!

ESTRAGON: Nork esan behar zian, bai! Hainbeste egunen ondoren!

VLADIMIR: Baina ezin diagu etsi.

ESTRAGON: Ixo! Ez al duk aditu? (Isil-isilik gelditzen dira biak luzaroan, belarriak adi) Hor, zuhaitzaren atzean.

VLADIMIR: Sahatsa duk. Uste diat.

ESTRAGON: Hortxe ba. Ez al dabil hor norbait?

VLADIMIR: Nik ez diat ezer entzuten.

ESTRAGON: Agian birigarro bat izango duk.

VLADIMIR: Edo txepetxa.

ESTRAGON: Edo katu bat bestela.

VLADIMIR: Joan gaitezkek ikustera, nahi baduk.

ESTRAGON: Badakik ezin dugula hemendik mugitu.

VLADIMIR: Egia. Orduan zer egin zezakeagu?

ESTRAGON: Konturatzen haiz, lagun?

VLADIMIR: Zertaz?

ESTRAGON: Igual gu hiltzera etorri den norbait duk.

VLADIMIR: Eta zergatik hil behar gaitik ba?

ESTRAGON: Auskalo. Jende gaiztoa zagok munduan.

VLADIMIR: Aurre egingo geniokek, ez larritu.

ESTRAGON: Badaukak pistolarik, badaukak labanarik, badaukak ztosggmeroterik?

VLADIMIR: Ez.

ESTRAGON: Eta orduan?

VLADIMIR: Eskuekin. Ez gaituk mainguak.

ESTRAGON: Ixo! Entzun duk berriro?

VLADIMIR: Hor, sahatsaren atzean?

ESTRAGON: Hala esango nikek, bai. (Berriro adi-adi jartzen dira)

VLADIMIR: Torratxori bat izango duk, segur aski.

ESTRAGON: Edo zozo zuri bat. Ikusi duk noizbait halakorik?

VLADIMIR: Gu gaituk zozo zuriak, Gogo. (Barre egiten dute biek. Manta kentzen dute; manta jartzen dute berriro)

ESTRAGON: Horiek burutazioak dauzkaanak, Didi. Gu zozo zuriak!

VLADIMIR: Gaugiro ederra zagok. Itxaron zezakeagu beste puskatxo batean.

ESTRAGON: Hemendik ez duk inor pasatzen. Gurdi bat pasatuko balitz sikiera.

VLADIMIR: Eta zer egingo genikek guk gurdi batekin?

ESTRAGON: Jabearekin hitz egin. Godot ikusi duen galdetu.

VLADIMIR: Egia. Arrazoi duk.

ESTRAGON: Ikusagun gurdirik badatorren. (Hara eta hona begiratzen dute bankutik altxa gabe)

VLADIMIR: Ez zatorrek inor. Landa-lur hau izugarria duk, izan ere.

ESTRAGON: Eta behingoagatik joango bagina?

VLADIMIR: Hobe diagu bihar arte itxarotea. Oso ilun zagok eta galdu egingo gintuzkek.

ESTRAGON: Hik uste?

VLADIMIR: Baietz uste diat. Oso iluna zagok.

ESTRAGON: Benetan iluna ere.

VLADIMIR: Lo apur bat egin dezagun, besterik ezean.

ESTRAGON: Bai, lo apur bat.

VLADIMIR: Bihar, egun argiarekin, hobeto ikusiko ditiagu gauzak.

ESTRAGON: Bihar erabakiko diagu zer egin. Zirt edo zart.

VLADIMIR: Honezkero ez baita etorriko.

ESTRAGON: Nor hala?

VLADIMIR: Godot.

ESTRAGON: Egia, Godot. Baina ez zakiagu ziur. Inoiz ez duk jakiten noiz.

VLADIMIR: Gainera, mutikoak esan zian.

ESTRAGON: Hark esan ziguan, bai, laster etorriko zela.

VLADIMIR: Mandatu polita egin zian mutikoak.

ESTRAGON: Ez genioan eskupekorik eman, Vladimir.

VLADIMIR: Gaizki egina.

ESTRAGON: Hurrengoan, azaltzen bada, eskupeko eder bat emango zioagu.

VLADIMIR: Ondo esan duk, Estragon. Gizon jatorra haiz.

ESTRAGON: Bon, lo pixka bat egin behar genikek, ba.

VLADIMIR: Tira, on egingo ziguk.

(Bankuan etzaten dira. Ez dute posturarik hartzen. Mantak ez ditu biak estaltzen. Berriz saiatzen dira; ez dute postura egokiarekin asmatzen. Manta txikiegia da biontzat. Azkenean, besarkatuta gelditzen dira.)

VLADIMIR: Kiratsa darik, lagun.

ESTRAGON: Nondik, ba?

VLADIMIR: Ahotik. Ahotik, batik bat.

ESTRAGON: Azenarioak jan nituelako. Ez al haiz oroitzen?

VLADIMIR: Noiz? Ez diat gogoan.

ESTRAGON: Aspaldi, uste diat. Hire patrikatik atera hituen.

VLADIMIR: Egia. Atzo, herenegun, duela aste pare bat.

ESTRAGON: Horregatik izanen duk kiratsa, segur aski.

VLADIMIR: Eta arropagatik ere bai, Estragon. Aspaldian ez ditiagu garbitu.

ESTRAGON: Eta gu ere ez gaituk aspaldian garbitu, Vladimir.

VLADIMIR: Errekatxo bat balego hemen...

(Bankutik altxa eta itzuli txiki batzuk ematen dituzte haren bueltan, behin eta berriz, azpiak eta gainak begiratuz. Gero, lehen zeuden postura berean ipintzen dira, mantaz estaliak.)

ESTRAGON: Sikiera erreka bat balego hemen.

VLADIMIR: Halako lurretan ez duk egoten, normalean.

ESTRAGON: Non eta.

VLADIMIR: Horixe. Non eta.

ESTRAGON: Tira. Itxi ditzagun begiak. Ea loak harrapatzen gaituen.

VLADIMIR: Bihar eta abar eta abar.

ESTRAGON: Beldurrik ez, Vladimir?

VLADIMIR: Zerena? Zeri? Nori?

ESTRAGON: Piztiei, gizon gaiztoei, ekaitzari. Zain gauden bitartean.

VLADIMIR: Batek lo egiten duen bitartean, besteak zaintzaile-lanak egin zitzakek. Zer iruditzen?

ESTRAGON: Hik uste?

VLADIMIR: Hobe, bai. Landa-lur hau oso aparte zagok.

ESTRAGON: Eta babes bat bilatuko bagenu? Babesleku bat, esan nahi nikek.

VLADIMIR: Oraintxe aztertu diagu inguru-minguru guztia. Badakik ez dagoela ezer. Bakarrik gaudek munduan, Estragon.

ESTRAGON: Bale. Hik badiok.

VLADIMIR: Hik egin ezak lo, eta nik egingo diat zaintzaile-lana. Eta gero, alderantziz egingo diagu.

ESTRAGON: Ez zeukaat logalerik. Beste egun batean egingo diat lo.

VLADIMIR: Baina lo egin behar diagu! Bestela flakiak joko gaitik!

ESTRAGON: Ixo! Entzun duk soinutxo hori? Hor atzean.

VLADIMIR: Sahatsa duk. Esango nikek.

ESTRAGON: Hortxe nonbait. Basakaturen bat akaso. (Adi-adi jartzen dituzte berriz belarriak)

VLADIMIR: Irudipenak besterik ez, lagun. Basakaturen bat akaso.

ESTRAGON: Bai, egia. Egin dezagun lo. Ahal badugu. On egingo ziguk.

VLADIMIR: Nik ez zaukaat, ordea. Logalerik, esan nahi diat.

ESTRAGON: Neuk ere ez.

VLADIMIR: Ilargi ederra zagok.

ESTRAGON: Argi gehiegi egiten dik lokar gaitezen.

VLADIMIR: Halako argiarekin ez zagok lo egiterik.

ESTRAGON: Eta orduan zer egin zezakeagu? Luze joaten dituk hemen orduak.

VLADIMIR: Esperoan.

ESTRAGON (berriz ipintzen ditu belarriak adi-adi): Entzun duk soinutxo hori, Vladimir? Hor atzean norbait zabilek.

VLADIMIR: Sahatsa duk. Esango nikek. Ea, ea zerbait entzuten dudan.

(Zuhaitzaren atzetik gizaseme bat azaltzen da. Traje beltza eta onddo-kapelu beltza. Herrenka apurño bat egiten du. GODOT da. Bankura hurbildu eta onddo-kapelua kentzen du agur gisa.)

GODOT: Gabon, jaunak! Gau ederra dago-eta!

VLADIMIR: Gabon, jauna. Nor zaitugu, atrebentziarekin?

ESTRAGON: Gabon, jauna. Bai, nor zaitugu?

GODOT: Nahiago hika.

VLADIMIR: Hika, zuka edo berorika? Guri berdin liguke.

GODOT: Ez, jaunak. Nahiago hika, mesedez.

ESTRAGON: Guri ere bai, orduan. Egin dezagun hika.

GODOT: Godot nauk.

(VLADIMIR eta ESTRAGON harri eta zur gelditzen dira. Goitik eta behetik begiratzen diote. Usaindu egiten dute. Gorputza ukitzen diote. Korrika-saioak egiten dituzte. Soinketa apur bat ere bai. Gero, adeitasun handiz, GODOTi bankuan esertzeko esaten diote. GODOT eseri egiten da, eta VLADIMIR eta ESTRAGON alde banatan esertzen zaizkio poliki-poliki. Mantaz estaltzen dira hirurak.)

VLADIMIR: Azkenean etorri haiz!

ESTRAGON: Egunak eta gauak pasa ditiagu hire zain!

GODOT: Nire zain? Ez nekian ezer.

VLADIMIR: Bai ba. Hire zain egoteko agindu zigutean.

ESTRAGON: Eta halaxe egon gaituk, hire zain, hemendik mugitu ere egin gabe.

GODOT: Bide handia zagok honaino.

VLADIMIR: Bai, hau oso aparte zagok.

ESTRAGON: Landa-lur hau.

GODOT: Eta zergatik hemen? Hiria aproposagoa duk itxaroteko.

VLADIMIR: Egia. Aproposagoa.

ESTRAGON: Humanoagoa.

GODOT: Hemen ez zagok ezer. Hutsa. Hustasun erabatekoa.

VLADIMIR: Sahats bat. Gainerakoan, deus ez.

GODOT: Eta orduan?

ESTRAGON: Orduan zer?

GODOT: Zergatik zaudete hemen?

VLADIMIR: Ezin diagu mugitu. Hankak, badakik. Belaunak. Mina orkatiletan.

GODOT: Ezin eragin.

ESTRAGON: Askotan gertatzen zaiguk. Nahi eta ezin.

VLADIMIR: Beraz, salbatuta gaudek, Gogo.

ESTRAGON: Beraz, salbatuta gaudek, Didi.

GODOT: Nortzuk dira Gogo eta Didi?

VLADIMIR: Ni Didi nauk. Batzuetan.

ESTRAGON: Ni Gogo nauk. Batzuetan.

GODOT: Ni Godot nauk. Plazer bat.

VLADIMIR: Baina Godot-Godot?

ESTRAGON: Hori, hori: Godot-Godot?

GODOT: Bai. Tira, baietz esango nikek. Gauzak ez dituk beti izaten diruditen bezalakoak. Baina, bai, ni beti Godot izan nauk. Etxean eta. Beti Godot. Horrek ez dik esan nahi beste Godotik ez dagoenik munduan, noski. Izanen dituk. Izanen dituk. Izan ere, hainbeste jende bizi gaituk mundu mixerable honetan, ezen...

ESTRAGON: Ezen.

VLADIMIR: Ezen.

GODOT: Beraz, nire zain. Eta orain zer egin behar diagu eremu latz bakarti honetan?

ESTRAGON: Hotz egiten dik.

VLADIMIR: Hotz handia ere esango nikek.

GODOT: Beraz, nire zain.

ESTRAGON: Godot bahaiz, bai. Bestela, ez.

VLADIMIR: Ondo esana, lagun. Baldin bahaiz, bai. Bestela, ez.

GODOT: Zentzua dik esaten duzuenak. Ez baldin banauk, nola izanen nauk?

ESTRAGON: Gu salbatzera etorria. Ez baldin bahaiz gure Godot, izan haiteke kakabero bat.

(GODOTek irri-karkara egiten du; gero, hirurek.)

VLADIMIR: Egin dezagun froga ttiki bat.

ESTRAGON: Ongi esana, Vladimir.

GODOT: Prest nagok. Jatekorik bai? Gose nauk.

VLADIMIR: Deus apurrik ez. Urrun gaudek.

ESTRAGON: Begira ezak patriketan, Vladimir. Igual oraindik baduk zerbait.

(VLADIMIRrek, zutiturik, patrika guztietan begiratzen du. Hiruzpalau aldiz begiratzen du patrika bakoitzean. Tarte oso luzea pasatzen du zereginean. Ez du ezer aurkitzen. Azkenean, patrika batetik, bi porru luze ateratzen ditu. Bat GODOTi eskaintzen dio, bestea ESTRAGONi. Eseri egiten da atzera berriro.)

GODOT: Ondo. Bi porru eder. Baina hiru gaituk.

ESTRAGON: Egia. Orain hiru gaituk.

VLADIMIR: Nik ez zaukaat goserik. Jan lasai.

GODOT: Hori ez duk kontua. Banatu egin beharko genitizkek.

ESTRAGON: Ondo esana, Godot. Banatu.

VLADIMIR: Nik ez zaukaat goserik. Jan lasai.

GODOT: Ez ba! Banatzea lukek egokiena.

ESTRAGON: Ez zaukaagu labanarik ordea.

GODOT: Orduan ezin diagu.

VLADIMIR: Hortzekin. Puskaka. Kolpeka ere bai.

ESTRAGON (porruak txiki-txiki egiten ditu hortzekin): Hara hor porruak txiki-txiki eginda. Jan ditzagun guztion artean.

VLADIMIR (porruak janez hasten dira): Bai goxoak! Porruak ziruditek.

GODOT: Porruak dituk. Jan ditzagun denon artean.

ESTRAGON: Bai goxoak! Porruak ziruditek! (Porru puska guztiak amaitzen dituzte)

VLADIMIR: Oi, penaren handia! Bukatu ditiagu guztiak.

ESTRAGON: Eta orain zer egingo diagu? Ilargi ederra zagok.

GODOT: Laster argituko dik.

VLADIMIR: Eta orduan hobeto ikusiko ditiagu gauzak.

ESTRAGON: Hemen ez zagok ikusteko handirik.

GODOT: Baina, hala ere.

VLADIMIR: Barruko gauzak. Zer egin behar dugun.

ESTRAGON: Eta orduan hi zertara etorri haiz, Godot?

VLADIMIR: Godot baldin bahaiz. Esan nahi nikek, guk espero dugun Godot.

GODOT: Neu nauk Godot, bai. Baina ez akaso zuek espero zenuten hura. Hori ez zagok jakiterik.

ESTRAGON: Egia.

VLADIMIR: Baina hi gu salbatzera etorri haiz, lagun?

GODOT: Ez zakiat. Balitekek. Baina salbamenak aurpegi asko ditik.

VLADIMIR: Jakina. Ez gaituk hain tontoak.

GODOT: Eta orduan? Kontu-hartzen ari zarete etorri naizenetik. Aspertu nauk ja.

VLADIMIR: Gu bai aspertu garela hire esperoan.

ESTRAGON: Ia geure buruez beste egin genian atzo.

VLADIMIR: Herenegun.

ESTRAGON: Hortik atera kontuak. Baina ez guri.

VLADIMIR: Sokarik ez genuelako. Bestela, akabo.

GODOT: Neuk ere gauza bera egin nahi izan nian atzo edo herenegun. Ikusten zuhaitz hori?

VLADIMIR: Sahatsa duk. Ziur aski.

GODOT: Ba hortik zintzilikatu nahi izan nian neurea. Baina sokarik ez.

ESTRAGON: Zoroak hartzen gaitik batzuetan.

(VLADIMIR bankutik altxa, eta hiru korrikaldi egiten ditu eszenategiak daukan zabalera guztian. Gero pinuarena egiten du. Berriro bankuan eseri eta mantaz estaltzen dira hirurak.)

ESTRAGON: Eskerrak une hauek ere baditugun. Bestela bizitza eramangaitza lukek. Eskerrak une hauek ere bizi ditugun.

GODOT: Ba nik, barkatu atrebentzia, ez zioat batere graziarik ikusten Vladimirrek egin duenari.

ESTRAGON: Ez? Nolatan ba?

GODOT: Ez nikek azaltzen jakingo. Barkatu.

ESTRAGON: Tira. Ulertzen diat.

GODOT: Nolanahi ere, eta nire zeren guztien gainetik, oso izan duk barregarria.

VLADIMIR (haserre samar): Ez duk barre zipitzik ere egin ba!

GODOT: Barrutik. Eta berriz egitea gustatuko litzaidakek. Ahal balitz, noski.

VLADIMIR: Orain ez diat nahi ba!

ESTRAGON: Mesedez, Didi, egin ezak berriro.

GODOT: Pinuarena, bederen.

VLADIMIR: Ezetz esan diat ba! Oso nekagarria duk!

ESTRAGON: Tira, Didi, behin baino ez. Inork ez dik pinuarena egiten hik bezala.

VLADIMIR: Hik uste?

ESTRAGON: Zalantzarik gabe.

(VLADIMIR bankutik jaiki, bankuari lau itzuli eman, eta pinuarena egiten du denbora luzez. Gero, bankuan eseri eta mantaz estaltzen da.)

GODOT: Oi, oi, oi! Zoragarri. Bertikaltasun guztizkoz. Eta hogei minutuz. Inoiz ez nian ikusi halako zirku-ekintza zirraragarririk.

VLADIMIR: Mila esker. Egon nintekean denbora luzeagoz, baina ez duk komenigarria: odolez murgiltzen duk garuna.

ESTRAGON: Oso ondo egin duk, Vladimir. Zorionak.

GODOT: Ondo bezain alferrik, hori lehenago esan dizuet. Eta hala ere zoragarriro.

ESTRAGON: Eta orain?

VLADIMIR: Zer, Gogo?

ESTRAGON: Nahastua nagok. Hotz zagok. Ez zeukaagu jatekorik. Hementxe gaudek, landa-lur honetan, bakar-bakarrik. Eta ez zakiagu zer egin.

VLADIMIR: Lasai, lagun. Etorriko dituk garai hobeak.

GODOT: Ni neu ere hemen nagok, zeuen magalean.

VLADIMIR: Beraz, nola edo hala, salbatuta gaudek.

ESTRAGON: Bai, nola edo hala.

GODOT: Gauza bat aitortu behar dizuet, adiskideok.

VLADIMIR: Hobe ilargia desagertzen denean.

ESTRAGON: Bai, hobe oilaritearekin batera.

GODOT: Ez zakiat eutsi ahal izanen diodan.

VLADIMIR: Kanta dezagun bitartean.

ESTRAGON: Gau-ilun zagok.

GODOT: Egia. Orain ezin diagu. Debekatuta zagok.

VLADIMIR: Baina hemen ez zabilek inor.

ESTRAGON: Igual gurdiren bat pasa litekek halako batean.

GODOT: Zergatik ez. Egia.

VLADIMIR: Orduan egin dezagun lo.

GODOT: Baina gutxi falta duk oilariterako.

ESTRAGON: Merezi du orduan?

GODOT: Ez, ez dik merezi.

VLADIMIR: Hala ere, saiatu egin beharko genikek.

GODOT: Arrazoi duk, Vladimir. Saia gaitezen ba.

(Bankuan ahalik eta erosoen ipintzen saiatzen dira. Mantak doi-doi estaltzen ditu hirurak. Begiak ixten dituzte. Ez dute posturarik hartzen. Berriz saiatzen dira. Begiak ixten dituzte. Deseroso daude hirurak. Berriz saiatzen dira. Behin eta berriz saiatzen dira.)

ESTRAGON: Ezinezkoa duk. Mantarengatik duk.

GODOT: Ni ilargiak molestatzen naik.

VLADIMIR: Egurra oso gogorra duk.

ESTRAGON: Eta lurrean etzango bagina?

GODOT: Piztiak.

VLADIMIR: Sugeak, onagroak, fitozooak, golemak, izaki kosmogonikoak.

GODOT: Egia. Horiek denak adi-adi ditiagu, Estragon. Lurraren altzoan.

ESTRAGON: Neuk ez diat gauza horietan sinesten.

VLADIMIR: Gaixoa.

GODOT: Errukarria.

VLADIMIR: Eta ergeltxoa ere bai, jakina.

GODOT: Zuhaitz horren atzean egon litezkek, atezuan.

VLADIMIR: Sahatsa duk, segur aski.

ESTRAGON: Ba orduan joan gaitezen hemendik.

VLADIMIR: Hain erraza balitz.

ESTRAGON: Baina Godot etorri zaiguk!

VLADIMIR: Baina zein Godot, Gogo? Gurea ala beste bat?

ESTRAGON: Berak esan beharko dik.

GODOT: Neuk esan? Neuk gauza bat baino ez zakiat.

ESTRAGON: Bota ba.

GODOT: Hona etortzeko agindu zidatean.

ESTRAGON: Gu salbatzera?

GODOT: Ez zakiat ba! Itxarotera, agian.

ESTRAGON: Eta nori itxaron behar diok ba hik?

GODOT: Athor delako bati.

VLADIMIR: Athor delako bat?

GODOT: Bai. Horixe duk guztia.

ESTRAGON: Eta ezagutzen duk?

GODOT: Nola ezagutuko diat ba!

VLADIMIR: Eta hauxe duk lekua? Itxaroteko lekua, esan nahi diat?

GODOT: Hauxe, bai. Zuhaitz bat zegoela esan zidatean.

VLADIMIR: Sahatsa.

ESTRAGON: Orduan hi ez haiz gure Godot.

GODOT: Eta nik zer zakiat ba!

VLADIMIR: Baina guk hire esperoan pasa ditiagu gauak eta egunak!

GODOT: Ba hementxe nagok, agindutako lekuan.

VLADIMIR: Baina hi haiz Godot-Godot? Gure Godot, alegia?

GODOT: Eta nolakoa da zuen Godot-Godot?

ESTRAGON: Ez diagu ezagutzen-eta!

GODOT: Trajeduna da?

ESTRAGON: Auskalo.

GODOT: Begi urdinak ditu?

ESTRAGON: Auskalo.

GODOT: Onddo-kapelua darama?

ESTRAGON: Auskalo?

GODOT: Handia da, txikia da, bizarduna?

ESTRAGON: Auskalo.

GODOT: Ea ba orain: hanka-paloa da?

ESTRAGON: Auskalo.

GODOT: Horixe esan behar nizuen oilaritea heltzearekin batera: hanka-paloa naizela. Konturatzen zarete? Godot hanka-palo bakarra nauk munduan. Ez zagok besterik. Horixe duk nire ikur eta ezaugarri nagusia. Esan zizueten zuen Godot hura hanka-paloa zela? Igual neu nauk zuek espero zenuten Godot. Hanka-paloa zen?

ESTRAGON: Ez zigutean halako argibiderik eman, ez. Soilik esan zigutean egoteko esperoan, azalduko zela halako batean. Sahats honen ondoan itxaroteko.

GODOT: Orduan kasik seguru ez naizela neu itxaroten duzuen Godot. Sentitzen diat.

ESTRAGON: Zergatik?

GODOT: Ez zakiat. Ez nagok seguru.

VLADIMIR: Beraz hi ere itxarotera etorri haiz.

GODOT: Halaxe duk, bai. Athor delako bati.

ESTRAGON: Eta noiz da etortzekoa?

GODOT: Laster. Bidean behar dik jada.

VLADIMIR: Guri ere gauza bera esan zigutean. Eta hara.

GODOT: Mutiko bat etorri zen mandatuarekin?

ESTRAGON: Bai. Atzo. Herenegun.

GODOT: Orduan ez zagok zertan kezkatu.

VLADIMIR: Oso baikor ikusten haut, Godot. Guri gauza bera esan zigutean eta oraindik esperoan gaudek.

GODOT: Noren esperoan?

VLADIMIR: Godoten esperoan.

ESTRAGON: Eta izango balitz ez gaudela Godoten esperoan, Athorren esperoan baizik, Didi?

VLADIMIR: Athorren esperoan?

ESTRAGON: Bai, Godot bezalaxe.

VLADIMIR: Hik uste duk ez dugula mandatua ongi ulertu?

ESTRAGON: Izan litekek. Izan litekek.

VLADIMIR: Bai, egia. Izan litekek.

ESTRAGON: Akaso ez genitian gauzak zuzen ulertu.

VLADIMIR: Izan ere gor samarrak gaudek biak ala biak.

GODOT: Adinaren kontuak.

VLADIMIR: Beraz, eta oker ez bagaude, orain hiru gaituk esperoan gaudenak.

GODOT: Hala zirudik, bai.

ESTRAGON: Athorren esperoan, beraz.

VLADIMIR: Gauzak berriz gaizki ulertu ez baditugu, behintzat.

ESTRAGON: Hi seguru hago, Godot?

GODOT: Zertaz?

ESTRAGON: Eman diaten mandatuaz?

GODOT: Ezinago ziur.

VLADIMIR: Orduan kasik segurua duk hi ez haizela gure Godot.

GODOT: Ez, ez nauk. Ni Godot hanka-paloa nauk.

ESTRAGON: Eta orain?

VLADIMIR: Ba itxaron egin beharko diagu puska batean, Gogo.

ESTRAGON: Ba bien bitartean zapatak askatu eta lotu egingo ditiat. (Horixe egiten du bospasei aldiz)

VLADIMIR: Eta hik ez daukak kapelu polit horretan ezer jatekorik, Godot?

GODOT: Ez, jatekorik ez. Lehen bizikleta gordetzen nian, baina hanka moztu zidatenetik ez diat gordetzen.

VLADIMIR: Eta zergatik moztu ziaten ba hanka, atrebentziarekin?

GODOT: Gurdi batek harrapatu nindian.

VLADIMIR: Pena!

ESTRAGON: Hemendik ez duk bakar bat ere pasatzen. Oso aparte zagok lur-mutur hau.

GODOT: Ondo moldatzen nauk, hala ere. Mila esker.

VLADIMIR: Eta non izan zen?

GODOT: Zer izan, Didi?

VLADIMIR: Istripua.

GODOT: Mahats biltzen. Miarritzeko partean.

VLADIMIR: Gu ere han ibili gintuan! Ez duk hala, Estragon?

ESTRAGON: Halaxe duk bai. Ez behin edo bitan, gainera.

VLADIMIR: Hirutan eta lautan ere bai, esango nikek.

GODOT: Ba orduan seguru elkar ezagutzen dugula. Nik ere urte asko pasa nitian bertan.

VLADIMIR: Miarritzeko partean, mahats biltzen?

GODOT: Bai, bai, bai.

ESTRAGON: Orduan seguru elkar ezagutzen dugula.

GODOT: Nola izena duzue zuek?

VLADIMIR: Nik, Vladimir.

ESTRAGON: Nik, Estragon.

GODOT: Orduan ez zagok dudarik: elkarrekin ibili gintuan mahats biltzen.

ESTRAGON: Egia! Orain akordatzen nauk.

VLADIMIR: Egia! Orain akordatzen nauk.

(Apurka-apurka ilargia desagertu eta eguzkia azaltzen da. Oilar batek kukurruku egiten du urrutian. Bankutik altxatzen dira hirurak. Manta kontu handiz tolesten dute, behin eta berriz, behin eta berriz. ESTRAGONek zapatak askatu eta lotzen ditu; GODOTek hanka-paloa kentzen du eta ume bat balitz bezala besarkatzen du; VLADIMIRrek galtzak erantzi eta buruz behera jartzen ditu ea bertatik jatekorik zerbait erortzen den.)

ESTRAGON: A zer hiru piura.

VLADIMIR: A zer hiru gizajo.

GODOT: A zer hiru dohakabe.

ESTRAGON: Eta zer egin behar diagu orain?

VLADIMIR: Eta zer egin behar genikek, ba?

GODOT: Gauzak oso aldapa gora jartzen ari zaizkiguk.

(ESTRAGONek zapatak lotzen ditu; GODOTek hanka-paloa jartzen du; VLADIMIRrek galtzak janzten ditu. Gero, hirurak bankuan esertzen dira.)

ESTRAGON: Kontaiok hura, Vladimir.

VLADIMIR: Zer kontatu behar zioat, Estragon?

ESTRAGON: Neure burua ibaira bota nuenekoa.

VLADIMIR: Zertarako?

ESTRAGON: Denbora galdu alde, gizona.

VLADIMIR: Mahats biltzen genbiltzaan eta halako batean Estragonek bere burua bota zian ibaira. Neuk arrantzatu hindudan uretatik.

ESTRAGON: Egia. Bestela, akabo.

GODOT: Neuk ere saio bera egin nian. Baina ez han, beste ibai batean baizik.

ESTRAGON: Zein ibaitan, Godot?

GODOT: Ez zian izenik. Hor zehar zegoen batean.

ESTRAGON: Eta hi ere arrantzatu egin hinduten.

GODOT: Bai. Bestela, akabo.

VLADIMIR: Ez ninduan ni izango hire arrantzalea, ala?

GODOT: Akaso bai. Ez nauk ongi akordatzen. Oso gau iluna zuan.

VLADIMIR: Tira, nolanahi ere, kontu zaharrak dituk horiek.

ESTRAGON: Nire jantziak eguzkitan lehortu zituan.

GODOT: Baita neureak ere.

VLADIMIR: Tira, utz diezaiogun tema horri. Hortik ez gaituk inora iritsiko.

ESTRAGON: Baina ongi zagok tarteka-marteka kontu zaharrak oroitzea.

GODOT: Oroimena gaituk.

VLADIMIR: Neurri handi batean.

ESTRAGON: Horrexegatik zakiagu Athorren zain gaudela.

VLADIMIR: Lehen Godot zuan, orain Athor duk.

ESTRAGON: Eta hauxe ote da lekua?

GODOT: Sahats batean ondoan esan zitean.

VLADIMIR: Egia.

ESTRAGON: Horrek asko lasaitzen naik. Zuek?

VLADIMIR: Gu ere lasai gaudek, Gogo.

GODOT: Gu ere lasai gaudek, Gogo.

ESTRAGON: Baina, eta hala ere hau ez balitz lekua?

VLADIMIR: Izango ez duk ba!

GODOT: Izango ez duk ba!

VLADIMIR: Ez al zuen mutikoak mandatua ekarri? Hola eta hola eta halako eta halako?

ESTRAGON: Bai.

VLADIMIR: Orduan?

GODOT: Neuri ere gauza bera esan zidaan: hola eta hola eta halako eta halako. Literalki halaxe.

ESTRAGON: Lasaiago gelditzen nauk orduan.

VLADIMIR: Ezin gaitezkek hiru pertsona oker egon, Gogo. Ezinezkoa duk.

GODOT: Guztiz.

ESTRAGON: Noski. Baina lekua ere ez duk normalena.

GODOT: Zertarako?

ESTRAGON: Itxaroteko.

GODOT: Makina bat izanen dituk munduan hau baino bitxiagoak.

VLADIMIR: Makina bat, bai.

ESTRAGON: Baina, hala ere.

GODOT: Gainera, hiria jendez gainezka zagok.

VLADIMIR: Hau leku ederra duk itxaroteko, Gogo.

ESTRAGON: Tira, ba itxaron dezagun orduan.

(Hirurak elkarri begira gelditzen dira, mutu. Isilune luzea. Hirurak bankutik altxa eta eszenatokia zeharkatzen dute alderik alde, behin eta berriz, pentsakor. Gero, berriz esertzen dira.)

ESTRAGON: Gauza bat pentsatu diat.

GODOT: Neuk ere bai.

VLADIMIR: Eta neuk.

ESTRAGON: Uste diat hobe nor bere gisa egon izan bagina. Ez gaituk hirurok bide bererako eginak. Ustez.

GODOT: Zer dela eta uste hori?

ESTRAGON: Ez zakiat. Baina akaso elkarrengandik bananduko bagina.

VLADIMIR: Ez duk ziur hori.

ESTRAGON: Ez duk ziur, ez. Baina probatzearekin.

GODOT: Oker hagoela uste diat, Estragon.

ESTRAGON: Zergatik?

GODOT: Otsoak.

VLADIMIR: Ondo esana, Godot. Otsoak.

ESTRAGON: Bai.

GODOT: Eta otsoak esaten dudan bezala, esan zezakeat hartzak, basapiztiak, ehiztari maltzurrak. Zerrenda amaigabea lukek.

VLADIMIR: Leku bakartia duk hau, Gogo, baina ez horregatik lasaia. Edo alderantziz.

ESTRAGON: Ulertzen diat.

GODOT: Beraz, hobe diagu elkarrekin egon.

VLADIMIR: Konpainia noblean.

ESTRAGON: Gurdi bat pasako balitz sikiera.

VLADIMIR: Bai, tarteka-marteka.

GODOT: Neuk ez diat gurdirik ikusi nahi nire begien bistan. (Negar-hipaka hasten da)

ESTRAGON: Barkatu, Godot. Ez nauk konturatu.

VLADIMIR: Igual neuk txikituko nian hanka.

GODOT: Zergatik diok hori?

VLADIMIR: Geu ere mahats biltzen ibili ginelako Miarritzeko partean.

GODOT: Baina hik ez huen gurdirik gidatzen, ala?

VLADIMIR: Ez nauk akordatzen. Ezetz esango nikek, baina akaso ibiliko ninduan, bai.

GODOT: Ibili bahintzen, posible duk. Ez bahintzen ibili, ez duk posible.

VLADIMIR: Tristea duk gauzez ez akordatzea.

ESTRAGON: Neu behintzat ez.

GODOT: Zer diok, Gogo?

ESTRAGON: Neu ez nintzela gurdia gidatzen ibili.

GODOT: Ziur hago?

ESTRAGON: Bai, bai. Lepoa egingo nikek.

VLADIMIR: Pena sokarik ez izatea.

ESTRAGON: Hik ez duk edukiko?

GODOT: Zer, Gogo?

ESTRAGON: Soka puska bat. Geure buruez beste egiteko.

GODOT: Ez, ez zaukaat.

VLADIMIR: Eta hire hanka-paloarekin nolabait ere…

GODOT: Ezinezkoa duk. Guztiz.

ESTRAGON: Beraz, hemen jarraitu beharko diagu, hirurok elkarrekin, Athorren esperoan.

VLADIMIR: Edo mutikoaren esperoan. Beste mandatu batekin etor litekek.

GODOT: Dena duk posible.

VLADIMIR: Egin behar duguna duk ez etsi.

GODOT: Etsiko bagenu, hilda geundekek.

VLADIMIR: Ez zagok besterik, itxaron egin beharra zagok.

ESTRAGON: Bai, baina zenbat denboraz?

VLADIMIR: Hori probidentziak esanen dik.

GODOT: Eta mutikoak. Etortzen bada.

VLADIMIR: Bestela ez gaituk salbatuko, Gogo.

ESTRAGON: Tira, ez zakiat.

GODOT: Ongi atsedenduak gaudek, ez gaudek hain gaizki.

ESTRAGON: Hi geroago etorri haizelako, hara bestea!

GODOT: Baina neu ere ondotxo nekatu nauk honaino etortzen, zer uste duk!

VLADIMIR: Hanka-palo, txorimalo!

(Bat-batean barrez lehertzen dira hirurak. Sorbaldan jotzen dute elkar, espantu handiak eginez. ESTRAGON lurrera botatzen da sabelari eutsiz. GODOTek hanka-paloa kentzen du eta harekin tronpeta joko balu bezala egiten du. VLADIMIRrek hanka-paloa kendu, eta harekin biolinarena egiten du. GODOTek hanka ipintzen du berriro eta ESTRAGON bankuan esertzen da. Eguzkiak gogor jotzen du orain.)

ESTRAGON: A zer festa!

GODOT: Umorea behintzat ez dezagula gal.

ESTRAGON: Kakabizitza honetan behar-beharrezkoa duk umorea.

VLADIMIR: Ongi diok, Estragon. Nik uste.

GODOT: Neuk ere baietz uste diat.

ESTRAGON: Nola ba bestela? Honezkero elkar hil genian.

VLADIMIR: Esperoan egoteak gizakiaren ostropikotoak jartzen ditik frogan.

GODOT: Hirurok elkarrekin hobe. Dudarik ez zagok.

ESTRAGON: Bero zagok, izugarria. Hemen urtu egingo gaituk.

VLADIMIR: Ba joan gaitezkek sahatsaren azpira. Itxaroten dugun bitartean.

GODOT: Baina ezin diagu mugitu.

ESTRAGON: Saia gaitezen gutxienez.

(Hirurak bankutik altxa eta mugitzen saiatzen dira, baina ez dira mugitzen. Berriz saiatzen dira, lehen baino indar handiagoz. Alferrik. Ostera bankuan esertzen dira, izerdi patsetan.)

VLADIMIR: Bai gauza arraroa. Esango nikek orain gutxi alderik alde ibili garela antzeztoki honetan.

ESTRAGON: Ziur hago, Didi?

VLADIMIR: Ez guztiz, baina baietz esango nikek.

GODOT: Joanak joan. Kontua duk orain ezin dugula sahatsa jo. Eta hemen urtu egingo gaituk, deskuidatuz gero.

ESTRAGON: Izan ere, beroa.

VLADIMIR: Bero handia, bai.

GODOT: Eta manta jarriko bagenu gainetik itzalkin baten gisara?

ESTRAGON: Ez ezak ergelkeriarik esan, mesedez.

GODOT: Ez duk ergelkeria bat. Saiatzearekin.

VLADIMIR: Ez diagu ezer galtzen, Gogo.

ESTRAGON: Egia.

(Manta ipintzen dute hirurek burutik behera. Halaxe gelditzen dira puska luze batean.)

GODOT: Zer moduz horrela?

VLADIMIR: Ondo. Hobeto.

ESTRAGON: Hil egingo gaituk lipotimia batek jota.

GODOT: Hik uste?

ESTRAGON: Ni behin ia hil ninduan lipotimia batek jota.

VLADIMIR: Ez didak halako konturik sekula kontatu, Gogo.

ESTRAGON: Geroxeago kontatu behar nian. Gau aldera.

GODOT: Eta orduan zer konponbide ematen diguk?

ESTRAGON: Nik uste onena biluztea dela. Trajeok kentzea.

VLADIMIR: Den-dena kentzea.

GODOT: Barruko arropa tarteko.

ESTRAGON: Zenbat eta biluziago, orduan eta freskoago.

VLADIMIR: Axioma zuzena.

GODOT: Eta ez al ziguk lotsarik ematen?

ESTRAGON: Lotsa, lapurtzeko eta hurkoa hiltzeko.

VLADIMIR: Ondo esana, Estragon.

GODOT: Beraz, egin dezagun.

VLADIMIR: Bai, egin dezagun.

ESTRAGON: Noski, egin dezagun.

GODOT: Denak batera, hobe.

VLADIMIR: Arrazoi duk, Godot.

ESTRAGON: Bai, hobe hirurok batera.

GODOT: Eta bitartean norbait azaltzen bada?

VLADIMIR: Oi, norbait azaltzen baduk!

ESTRAGON: Beroz akabatzen ari garela esango zioagu.

GODOT: Nahikoa ote horrekin?

VLADIMIR: Ez zakiat. Ez zaidak oso arrazoi indartsua iruditzen.

ESTRAGON: Esan ziezaiokeagu Athorren zain gaudela, besterik gabe.

GODOT: Sinetsiko ote digu?

VLADIMIR: Bai, besterik gabe sinetsiko ote digu Athorren zain gaudela?

ESTRAGON: Nik baietz esanen nikek. Hain arraroa al da ba?

GODOT: Egia. Ez duk batere arraroa.

VLADIMIR: Eta gainera esan ziezaiokeagu ezin dugula sahatsa jo, sahatsaren itzalera hurbildu.

ESTRAGON: Eta hala ere eragozpenen bat jarriko balu, ba jo-eta hil egin zezakeagu.

VLADIMIR: Egia. Inor ez lukek enteratuko.

GODOT: Izan ere, hemendik ez baita inoiz inor pasatzen.

ESTRAGON: Eta pasako balitz ere, gezurra esan zezakeagu.

GODOT: Athorren zain besterik ez gaudela eguzkipean.

VLADIMIR: Biluzik.

GODOT: Horixe, biluzik.

ESTRAGON: Eta esan ziezaiokeagu, era berean, gurekin gelditu nahi badu, gogo onez eginen diogula lekutxo bat bankuan.

VLADIMIR: Zergatik ez.

GODOT: Ondo esana.

ESTRAGON: Eta ez badu nahi, ba joan dadila etorritako bidetik.

VLADIMIR: Noski. Gu ez gaudek jende arimagabea jasateko prest.

GODOT: Nahi badu, ongi; bestela bazakik nondik den bidea.

ESTRAGON: Tira ba.

VLADIMIR: Bai.

GODOT: Has gaitezen.

ESTRAGON: Ondo esana, Godot.

VLADIMIR: Tira ba.

GODOT: Aurreneko gauza horixe duk.

ESTRAGON: Zer?

VLADIMIR: Nik uste manta kendu beharko genukeela gainetik.

GODOT: Aspaldi kendu genian, Vladimir. Hortxe zagok, ondo-ondo tolestua.

ESTRAGON: Bai bikain tolestua ere!

VLADIMIR: Orduan ez zagok beste erremediorik.

(Hirurak bankutik altxa eta elkarri begira gelditzen dira, mugitzeke. Gero, itzuli batzuk ematen dituzte bankuaren inguruan, erlojuaren orratzen zentzu berean; gero, alderantziz. Horrela jarduten dute denbora puska batez, berriro bankuan esertzen diren arte.)

ESTRAGON: Zer egin dugu? Ez gaituk erantzi.

VLADIMIR: Bero sapa zagok. Eramanezina.

GODOT: Horrexegatik ba.

ESTRAGON: Zer, Godot?

GODOT: Erantziz gero, eguzkiak erre egingo gintizkek. Nik uste.

VLADIMIR: Eta horrexegatik ez gaituk erantzi, ala?

GODOT: Nik baietz esango nikek.

ESTRAGON: Baina biluztu egin behar genian; horixe zuan tratua.

VLADIMIR: Tratua? Tratua, diok? Hemen ez zagok traturik batere!

ESTRAGON: Biluztekotan gelditu gintuan, oso oker ez banago.

GODOT: Bai, segur aski. Baina ez ditiagu baldintza guztiak kontuan hartu.

VLADIMIR: Erretzekotan, hobe gaudek jantzirik.

ESTRAGON: Bai, baina deshidratatu egingo gaituk, konturatzerako.

GODOT: Hori ere egia duk. Egia handia gainera. Izan ere, ur pixka bat edan beharko genikek hobeto itxaroteko.

VLADIMIR: Begira zezakeagu hor sahatsaren atzean. Akaso errekasto bat zagok hor gure zain.

ESTRAGON: Ez hadi hain inozoa izan, Didi.

VLADIMIR: Barkatu.

GODOT: Gainera, ezin gaitezkek mugitu. Hori ere kontuan hartzeko zera duk, lagunok.

VLADIMIR: Eta norbait pasako balitz, gainera.

ESTRAGON: Hori konpondu diagu lehen. Pasatzen bada, hil zezakeagu.

GODOT: Baina ez diagu labanarik, ez diagu sokarik, ez diagu eskopetarik. Eta orduan, nola?

ESTRAGON: Hiru gaituk. Ez ezak hori sekula ahantzi.

VLADIMIR: Gainera, hemendik ez duk inor inoiz pasatzen. Eremu latza duk hau, nonbait eremu latzik balego.

GODOT: A zer katramila!

ESTRAGON: A zer bidegurutzea!

VLADIMIR: A zer buruhaustea!

GODOT: Eta dena, zergatik?

VLADIMIR: Eta dena, zergatik?

ESTRAGON: Athorren esperoan egoteagatik!

GODOT: Bai ba.

VLADIMIR: Nolanahi ere den.

ESTRAGON: Bota.

VLADIMIR: Hasieratik hasi beharko genikek, inondik ere.

GODOT: Hori eztabaidaezina duk.

ESTRAGON: Noski. Baina non dago hasiera?

VLADIMIR: Ea. Ikusagun. Athorren zain gaudek, ez da hala?

GODOT: Halaxe gaudek, bai.

VLADIMIR: Beraz, haren esperoan gaudenez, ez dakigunez noiz etorriko den, eta bero sargoria dagoenez, egokiena izango lukek ahalik eta erosoen itxarotea, bai?

GODOT: Ondo esan duk.

ESTRAGON: Eta?

VLADIMIR: Ba orduan aurrena zein den egoerarik erosoena erabaki behar diagu.

GODOT: Itxaroteko.

ESTRAGON: Ez duk ezer berririk esan, Didi.

VLADIMIR: Hik uste?

ESTRAGON: Dudarik gabe.

GODOT: Askotan kontu zaharrak errepikatu behar izaten dituk zibilizazio handiak martxan jartzeko.

ESTRAGON: Esadak bat.

GODOT: Orain ez zaidak bat-batean bururatzen, Gogo. Baina izango dituk.

ESTRAGON: Ez dezagun iparra gal, lagunok.

VLADIMIR: Seguru hago, Estragon?

ESTRAGON: Bizirik nagoen bezalaxe!

VLADIMIR: Beraz, gauzak halaxe badira, erosotasunarena ahantzi egin beharko genikek.

GODOT: Ez zakiat.

ESTRAGON: Zer daukagu eskuartean, laburbilduz?

VLADIMIR: Egoera zail bat.

GODOT: Bero sapa jasanezina.

ESTRAGON: Eta ataka gaizto bat ere bai. Ba, orduan, pentsa dezagun une batez ataka gaizto hori nola gainditu.

VLADIMIR: Gainetik edo azpitik, baina gainditu.

GODOT: Ondo esan duk, Vladimir.

ESTRAGON: Beraz, berandu baino lehen, pentsa dezagun zerbait.

(Hirurak Rodinen Pentsalariaren posturan ipintzen dira. Izerdi patsetan daude. Isilune luzea. Urrunean, zozo batek kantatzen du. Luze jarduten dute horrela, elkarri begiratu ere egin gabe. Gero, ohiko posturan esertzen dira, ikusleei begira.)

ESTRAGON: Bon, eta?

VLADIMIR: Nik pentsatzen ari nintzela pentsatu nahi izan diat.

GODOT: Neuri haurtzaroa etorri zaidak burura.

ESTRAGON: Ba neuk ere ez diat ezer taxuzkorik pentsatu. Zerbait pentsatu beharra neukala baizik ez.

VLADIMIR: Presioagatik duk.

GODOT: Posturagatik duk.

ESTRAGON: Beroagatik duk.

VLADIMIR: Baina horrela ez zagok jarraitzerik. Eta abar.

GODOT: Ez zagok jarraitzerik, ez, baina hala jarraituko diagu gizaldi eta gizaldietan.

ESTRAGON: Non eta Athor ziztuan azaltzen ez den.

VLADIMIR: Mutikoak esan zian azalduko zela.

GODOT: Neuri ere gauza bera esan zidaan.

ESTRAGON: Non eta gezurra esan ez ziguan.

GODOT: Non eta, non eta. Eutsi behar zioagu behingoz zezenari adarretatik.

VLADIMIR: Baina ez diagu ezer itxurazkorik pentsatu.

ESTRAGON: Ba pentsatu egin beharko diagu, ezen inor ez baita etorriko gu laguntzera.

GODOT: Noski.

VLADIMIR: Orduan, biluz gaitezen, eguzki gupidagabe honek jo-eta kiskal gaitzan aurretik.

ESTRAGON: Niri lotsa pixka bat ere ematen zidak, ez pentsa.

GODOT: Eta norbait pasatzen bada?

VLADIMIR: Hemendik, gurdirik ere ez.

ESTRAGON: Nik ez diat ezer pentsatu. Presioagatik.

GODOT: Onena, hemendik alde egitea.

VLADIMIR: Eta Athor?

GODOT: Beste lekuren batean bila gaitzakek.

VLADIMIR: Eta ez bagaitu aurkitzen? Hil egingo gintuzkek esperoan.

GODOT: Egia. Barkatu. Ez duk berriz gertatuko.

ESTRAGON: Begira han urrutian.

(Hara begira jartzen dira hirurak, esku-babes. Zutitu egiten dira, bi itzuli ematen dituzte bankuaren inguruan, kantari. Atzera berriro eseri egiten dira.)

GODOT: Zer da ba!

VLADIMIR: Laino bat zirudik.

ESTRAGON: Bai. Urrun zagok oraindik baina haizeak honantz jotzen dik. Iritsiko duk, eta euria ekarriko dik.

GODOT: Balitekek.

VLADIMIR: Baikorrak izan behar diagu.

ESTRAGON: Euria egingo balu, askoz ere erosoago itxarongo geniokek Athorri.

GODOT: Biluztu behar izan gabe, esate bateko.

VLADIMIR: Eta azalak erre gabe.

ESTRAGON: Izan gaitezen esperantzatsuak ba. Behin itxaroten jarrita, ordu batzuen gorabeherak ez gintizkek alditxartu behar.

GODOT: Harago.

VLADIMIR: Tira, Godot, iritsiko duk.

GODOT: Nor?

VLADIMIR: Hodeia ba.

GODOT: Athor baino lehenago ala geroago?

VLADIMIR: Hori ez zagok jakiterik.

ESTRAGON: Ondo egongo lukek biak batera iritsiko balira.

GODOT: Hori bai oparia!

VLADIMIR: Hori poza!

ESTRAGON: Beraz.

GODOT: Itxaron dezagun apurño batean, bai.

VLADIMIR: Bazatorrek, gainera. Lehentxeago muino haren gainean zegoan, eta orain muino honen gainean zagok. Oso oker ez banagok.

GODOT: Arrazoi duk, Didi. Horixe bera esatera nindoan. Muino batetik bestera mugitu duk, argi eta garbi.

ESTRAGON: Ez da izango irudikeria bat? Badakizue egoera zail eta behartuetan garunak engainatu egin gaitzakeela. Nire irudiko, ez duk batere mugitu.

VLADIMIR: Nik baietz esango nikek ba. Erreferentzia hartua neukaan. Muino batetik bestera mugitu duk, Gogo.

ESTRAGON: Hobe hala bada. Baina ez zakiat.

GODOT: Bejondeiala ba!

ESTRAGON: Zer nahi duk esatea, Godot; nire irudiko ez duk amiñirik ere mugitu.

GODOT: Guk, aldiz, kontrakoa uste diagu.

ESTRAGON: Gainera, posible duk hodei horrek batere urik ez botatzea. Ikusi egin behar.

GODOT: Eta zergatik ez du botako ba?

ESTRAGON: Hara galdera txoroa! Zergatik, zergatik, zergatik! Eta nik zer zakiat! (Haserre-espantuz) Eta zergatik gertatzen dira gauzak? Zergatik gertatzen dira gauza batzuk eta beste batzuk ez? Zergatik botako du euria? Zergatik gaude Athorren esperoan? Eta zergatik ez da behingoagatik azaltzen? Zergatik?

GODOT: Ez hadi horrela jarri, gizona. Galdera bat besterik ez zuan.

VLADIMIR: Zergatik?

GODOT: Zergatik zer?

VLADIMIR: Zergatik egin duan galdera hori.

GODOT: Besterik gabe.

VLADIMIR: Ondo egin duk, orduan.

ESTRAGON: Zergatik, zergatik, zergatik. Nekatuta nagok oraintxe!

GODOT: Eta zer orduan?

VLADIMIR: Neuk biluztearena bazter utziko nikek betiko.

GODOT: Lotsagatik.

VLADIMIR: Eta, deskuidatuz gero, gurdi bat eta abar.

GODOT: Eta azala kiskal diezagukeelako, noski.

ESTRAGON: Ba nik neuk ez diat ezer fundamentuzkorik pentsatu.

VLADIMIR: Presioagatik, Gogo.

GODOT: Garunak estutzen ditiagu, eta horrela ez zagok biderik egiterik.

ESTRAGON: Eta ur pixka bat lortuko bagenu?

VLADIMIR: Sahatsaren atzean-edo.

GODOT: Baina ezin diagu mugitu. Hankak gogortu zaizkiguk.

VLADIMIR: Hiri, bakarra.

GODOT: Ondo esan duk, lagun. Niri bakarra.

ESTRAGON: Gurdi madarikatua!

GODOT: Ondo esan duk, lagun.

VLADIMIR: Eskerrak guk gidatzen ez genuen.

ESTRAGON: Han ibili baikinen geu ere mahats biltzen, Miarritzeko partean.

GODOT: Bazakiat, bai. Akordatzen nauk zuekin. Esango nikek.

VLADIMIR: Gu ere bai hirekin. Ziur esango nikek.

ESTRAGON: Han eta hemen. Patua lagun diagu, nolabait esatearren.

GODOT: Patu gaiztoa, batik bat. Lehen leher egin behar lanean; orain Athorren esperoan.

VLADIMIR: Ez diagu bizimodu errazik izan, ez.

ESTRAGON: Begira dezagun aurrera, mesedez.

GODOT: Neuk uste diat azaltzeko zorian behar duela jada.

VLADIMIR: Nork, diok?

GODOT: Athorrek.

ESTRAGON: Gure lainoak baino lehen? Trabesak ere egin genitzakek.

GODOT: Hobe halabeharra bakean uztea, nik uste.

ESTRAGON: Zerbait egite aldera esan diat, Godot. Ez serioski.

GODOT: Hobe horrela. Halabeharra oso izan litekek makurra bere umetxoekin.

(Isilune luzea. VLADIMIR zutitu eta kantari hasten da ozenki.)

VLADIMIR:

      Txakur batek behinola

      txistor bat osturik,

      ez zioten barkatu

      hezurrik osorik.

      Kanta dezagun hirurok batera. Bakarrik ezin diat. Bat, bi eta hiru.

(Hirurek batera kantatzen dute.)

HIRUREK:

      Txakur lagunek zuten

      biz-bizkor ehortzi,

      eta hobi gainean

      hitz hauek idatzi:

      txakur batek behinola

      txistor bat osturik,

      ez zioten barkatu

      hezurrik osorik.

      Txakur lagunek zuten

      biz-bizkor ehortzi…

VLADIMIR: Bai ederki!

ESTRAGON: Hiru ahotsetara!

GODOT: Gogoan diat amaren magalean kantatzen nuela abesti hau.

VLADIMIR: Amak kantatuko zian, ez hik.

GODOT: Bai, noski, amak. Barkatu.

ESTRAGON: Txakur batek behinola txistor bat osturik…

VLADIMIR: Begira! Bazatorrek lainoa!

ESTRAGON: Athor baino lehenago, beraz.

GODOT: Urik botako balu sikiera. Askoz ere hobeto.

VLADIMIR: Laster jakinen diagu.

(Hirurak, isil-isilik, laino beltz-beltzari begira gelditzen dira. Lainoa euren gainetik pasatzen da ur-tantarik ere bota gabe. Zeruan ez dago beste lainorik.)

ESTRAGON: Ez, ba.

VLADIMIR: Gupida txiki hori ere ez dik zeruak izan gurekin. Madarikatuak gaudek!

GODOT: Ez jarri horrela, Vladimir maitea. Laster azalduko duk Athor, ikusiko duk.

VLADIMIR: Ez diat jada ezer ikusi nahi!

ESTRAGON: Neuk ere ez!

VLADIMIR: Bukatu da!

ESTRAGON: Bai, bukatu da!

GODOT: Ulertzen diat zuen etsimendua eta desesperoa, baina ez zagok beste erremediorik. Ez etsi, lagun kuttunok!

VLADIMIR: Zoratzen ari nauk.

ESTRAGON: Erotzen ari gaituk.

VLADIMIR: Honen esperoan, haren esperoan…

ESTRAGON: Salbatuko bagara…

GODOT: Ez gaituk bakarrak halaxe gaudenak mundu zabal honetan. Hori ere kontuan hartu beharko zenukete.

VLADIMIR: Hik uste ez garela bakarrak, Godot?

GODOT: Nola izango gaituk ba bakarrak! Denak gaudek Athor baten esperoan!

ESTRAGON: Neuk ez diat besterik ezagutzen ba!

GODOT: Mundutik aparte hagoelako! Hara bestea!

ESTRAGON: Ez zakiat. Neuk ez diat kontua oso argi ikusten, Godot.

VLADIMIR: Azken batean, Gogo, leku guztiak dituk txarrak itxaroteko!

ESTRAGON: Baina guri txarrenetan txarrena tokatu zaiguk! Zer dago hemen ba? Sahats horren atzean herio besterik ez!

GODOT: Joan gaitezkek ikustera.

VLADIMIR: Igual errekasto garden bat dago!

(GODOT eta VLADIMIR zutik jarririk, sahatsera hurbiltzen saiatzen dira, baina ez dira mugitzen. Bizpahirutan saiatzen dira, alferrik.)

VLADIMIR: Kaka! Orain ere ezin diagu.

GODOT: Duk gauza bitxi bat, garunak gorputzari itzuri eginen balio bezala, ez zakiat nola esplikatu, hankak nahi dik baina buruak ez, gogoak nahi dik baina arimak ez, halako zer edo zer, nik uste.

VLADIMIR: Ondo diok, Godot, ondo esan ere.

ESTRAGON: Akaso gure hobe beharrez duk.

VLADIMIR: Izango ahal da!

GODOT: Izango ahal da!

ESTRAGON: Esan nahi diat akaso hobe dela ez bertaratzea, atzean ezkutuan gordean isilpean ostu-ostuka herio dagoelako nori atzaparrak bota, eta mugitzen ez garen bitartean onik salbu gaudek, eta horrexegatik ez zigutek hankek erantzuten.

VLADIMIR: Izan liteke, bai.

GODOT: Ez da teoria batere txarra.

ESTRAGON: Hipotesia.

VLADIMIR: Hipotesia, noski.

GODOT: Baina.

ESTRAGON: Zer, Godot?

GODOT: Izan litekeela beste aldera ere.

VLADIMIR: Alde erantzira?

GODOT: Igual Athor zagok sahatsaren atzean gure zain, eta ezin diagu harengana iritsi.

ESTRAGON: Baina itxaroteko lekua hau da!

VLADIMIR: Egia! Hau, eta ez hura!

GODOT: Bazakiat, bai. Baina akaso gauzak estuegi hartu ditiagu. Total, hamar metroren aldea baino ez zagok!

ESTRAGON: Eta gutxi al dira hamar metro, Godot? Mesedez!

VLADIMIR: Ezin gaituk mugitu, eta ezin gaituk mugitu. Hortxe bukatzen duk kontua.

GODOT: Tira, ba itxaron dezagun orduan.

ESTRAGON: Hementxe? Gauden lekuan?

GODOT: Bai. Hauxe duk lekua, eta hemen itxarongo diagu.

VLADIMIR: Ondo esan duk, Godot: hementxe.

(Isilune luzea.)

VLADIMIR: Eta bitartean ariketak egingo bagenitu?

ESTRAGON: Itxaroten dugun bitartean?

GODOT: Zer-nolakoak?

VLADIMIR: Mugimenduak.

ESTRAGON: Arintzeko ariketak.

VLADIMIR: Lasaitzeko ariketak.

ESTRAGON: Jiratzeko ariketak.

VLADIMIR: Arnasa hartzekoak.

ESTRAGON: Berotzeko.

VLADIMIR: Hozteko.

ESTRAGON: Ahanzteko.

GODOT: Ea, ba. Zuek zaituztet maisu.

(VLADIMIR saltoka hasten da. ESTRAGONek imitatu egiten du.)

VLADIMIR: Aski! Aski! (Gelditu egiten da)

ESTRAGON: Uff! Neka-neka eginda nagok! Hau da izerdia botatzea! (Gelditu egiten da)

GODOT: Onena izanen diagu geldi-geldirik egotea.

VLADIMIR: Izan ere, eguzkiak gogor jotzen dik oraindik.

ESTRAGON: Urik ere ez zeukaagu.

GODOT: Egon gaitezen ba lasai orduan.

VLADIMIR: Laster ilunduko dik.

ESTRAGON: Ez zagok beste lainorik zeruan.

GODOT: Errekasto bat balego sikiera.

VLADIMIR: Egarriz hiltzen ari nauk!

ESTRAGON: Egarriz hilko gaituk!

GODOT: Hor behar dik, hortxe, sahatsaren atzean. Eremu latz lehor lakatz gogor hauetan beti egoten duk errekañoren bat.

VLADIMIR: Hortxe behar dik, bai. Nik lehen entzun diat ur-hotsa.

ESTRAGON: Miarritzeko partean?

VLADIMIR: Oi, ausaz han izango zuan, bai!

GODOT: Berriz saiatu beharko genikek, nik uste.

ESTRAGON: Zertan?

GODOT: Errekastoa jotzen.

ESTRAGON: Badakik ezin dugula, Godot.

GODOT: Zer galtzen dugu berriz saiatzearekin?

VLADIMIR: Ezer ez genikek galduko, egiatan.

ESTRAGON: Ixo…! Eta, eta…

GODOT: Zer, Estragon?

ESTRAGON: Hara beste hipotesi hau: eta deskuiduan erreka joko bagenu, eta bitarte horretan, alegia gu ur-edaten ari garen bitartean, hemen Athor azalduko bahu? Banku honetantxe eseri, eta ez gaudela ikusiko balu, orduan zer gertatuko huke? Ziztuan alde egingo likek eta gu ez gintuzkek salbaturik egongo! Hori ere gerta litekek, ala?

GODOT: Gerta litekek, bai. Ondo esan duk, lagun. Baina joan gaitezkek bi errekara, eta bat geldi litekek hemen, zaindaritza lanetan; edo joan litekek bat errekara, eta bi hemen geldi gaitezkek zerak egiten. Hala, Athor etortzen bada, eta abar.

VLADIMIR: Eta nor joango huke errekastora?

GODOT: Egin dezagun kukumikutan.

VLADIMIR: Ondo iruditzen zaidak.

ESTRAGON: Ni ez nagok konforme ba. Uste diat hirurok elkarrekin egon behar dugula denbora guztian.

GODOT: Leku berean itxaroteko, bai, baina horrek ez dik esan nahi hirurok beti elkarrekin egon behar dugunik.

ESTRAGON: Seguru?

GODOT: Baietz esango nikek, baina orain zalantza sartu zaidak.

VLADIMIR: Igual Estragonek arrazoi dik, lagun. Hemen bilarazi gaitik, hemen jarri ziguk hitzordua hiruroi batera, eta bat-batean etorri eta gutako norbait falta dela ikusiko balu, haserretu egingo lukek.

GODOT: Eta dena zapuztuko genikek!

ESTRAGON: Horrenbeste itxaron ondoren!

(Isilunea.)

VLADIMIR: Eta orduan?

GODOT: Horixe duk kontua: eta orduan?

ESTRAGON: Ni nazkatu nauk. Banoak hemendik!

VLADIMIR: Itxaron, Gogo. Ondo pentsatu behar ditiagu gauzak.

GODOT: Ondo ziok Vladimirrek, Gogo. Alde egitearekin zer konpontzen diagu, ba?

ESTRAGON: Eta gelditzearekin? Ni etsiak hartu naik jada.

VLADIMIR: Ni ere bai.

GODOT: Eta ni. Baina ez duk beste askorik luzatuko, nik uste.

VLADIMIR: Zer?

GODOT: Athorren etorrera.

VLADIMIR: Eta sahatsaren atzean badago? Probatzearekin…

ESTRAGON: Aukera hori baztertua gelditu duk, Vladimir!

GODOT: Bai, hobe hirurok elkarrekin gelditzen bagara hemen bankuan goxo-goxo denak batera badaezpada ere gainera ezin diagu mugitu gainera ni hanka-paloa nauk eta gainera hauxe duk itxaroteko lekua horixe esan zian argi eta garbi mandatuarekin etorri zen mutilak itxaroteko hementxe sahatsaren ondoan laster azalduko zela Athor eta hemendik mugitzen bagara igual ez duk azalduko edo azalduko duk eta ez gaitik bertan aurkituko esperoan eserita goxo-goxo eta orduan ezingo genikek besarkatu ezingo likek gu besarkatu eta dena zapuztu izorratuko genikek… (Arnasa sakon hartzen du.) Horrexegatik beraz hobe hemen gelditzen bagara eutsi diezaiogun beste puskatxo batean goseari egarriari etsimenduari eskura zeukaagu saria aurki zatorrek gaua lo egingo diagu hirurok elkarrekin mantarik ere ez zaiguk falta orain banatzea nork bereari jarraitzea erokeria lukek erokeria galanta gainera atetan gaudek ezin diagu orain dena pikutara bota honaino iritsi ondoren zer inporta dik minutu ordu batzuen gorabeherak gure sinesmena sendoa duk harrizkoa duk eutsi egin behar zioagu beheraldiari tentaldiari bestela ez gaituk inoiz salbatuko alderrai haztaka norarik gabe ibili beharko diagu eternitate santu guztian han ibili ginen bezalaxe Miarritzeko partean itxaron dezagun ba beste puskatxo batean bazatorrek gaua bihar oilaritearekin batera gauzak argiago ederrago beste baikortasun batekin ikusiko ditiagu eta oraindik akaso ilunabarrerako azalduko zaiguk zergatik ez dena duk posible hark bazakik bere esperoan gaudela Athorrek bazakik hori eta bidean duk honantz zatorrek hori gauza segurua duk ez gaitik abandonatuko ezin gaitik abandonatu zakur zikinak bagina bezala gutti falta duk jada beraz hobe hemendik mugitzen ez bagara ez ur bila ez ezertara hauxe duk lekua sahatsaren ondoan…

ESTRAGON: Jesus, Maria eta Jose! Hori erretolika!

VLADIMIR: Hiztun apartekoa haiz, Godot!

ESTRAGON: Eta total, zer esateko? Kaka zaharra!

VLADIMIR: Niri sermoi ederra iruditu zaidak ba, Gogo.

ESTRAGON: Oraintxe esan duk: sermoia! Hitzontzikeria!

VLADIMIR: Gogo! Nire irudiko zuzen aritu duk ba.

ESTRAGON: Ezer apartekorik ez.

VLADIMIR: Eutsi behar diogula, horixe esan dik. Gutxi iruditzen zaik?

ESTRAGON: Esatea gauza bat duk, eta eutsi ahal izatea beste bat!

VLADIMIR: Baikorrak behar diagu izan, Gogo.

GODOT: Horixe zuan mezua, bai: baikorrak izan behar diagu.

ESTRAGON: Erraz esaten da!

VLADIMIR: Zer gelditzen zaiguk bestela, Gogo?

ESTRAGON: Sokarik bagenu sikiera.

VLADIMIR: Badakik ez daukagula.

GODOT: Neu ere saiatu ninduan sokarekin, aspaldi.

VLADIMIR: Eta?

GODOT: Puskatu egin zuan. Beraz, pentsatu nian, hobe sahatsaren ondora hurbiltzen banaiz.

VLADIMIR: Ez zagok beste erremediorik.

ESTRAGON: Honek guztiak ez zaukak zera handirik, egia esan.

VLADIMIR: Zerk ez dauka zera handirik, Gogo?

ESTRAGON: Horrela egon beharrak, esperoan. Neuk jada galdu ditiat itxaropen guztiak.

GODOT: Eutsi, Gogo! Eutsi!

ESTRAGON: Baina zertarako?

VLADIMIR: Zer bide gelditzen zaigu bestela, Gogo?

ESTRAGON: Ez zakiat! Nik zer zakiat!

VLADIMIR: Ondotxo dakik, lagun.

ESTRAGON: Jada ezin diat gehiago, Didi.

GODOT: Animo, lagun, hirurok batera aurrera egingo diagu.

VLADIMIR: Elkarren arrimuan, horixe!

GODOT: Bestela badakik zer daukagun!

ESTRAGON: Bai! Baina zergatik atzeratzen da horrenbeste?

GODOT: Guk horretan ezin diagu sartu, Gogo. Mila arrazoi.

ESTRAGON: Esadak bat.

GODOT: Ez zakiat ba. Mila.

ESTRAGON: Esadak bat.

GODOT: Bat, horrela, konkretuki?

ESTRAGON: Bai. Bat.

GODOT: Inporta al ziok, Estragon?

ESTRAGON: Bat esateko!

GODOT: Ez nikek bakar bat aukeratzen jakingo. Mila izan litezke!

ESTRAGON: Bat esateko!

VLADIMIR: Tira, Gogo, ez gaitezen orain haserretu!

ESTRAGON: Ni ez nauk batere haserretu. Erantzun bat besterik ez diat eskatzen. Asko eskatzea da hori?

VLADIMIR: Lanpeturik ibiliko duk.

ESTRAGON: Nor?

VLADIMIR: Athor.

ESTRAGON: Oso lanpeturik, inondik ere. Hain lanpeturik, non gutaz zeharo ahaztu baita!

GODOT: Ez ezak hori esan, Estragon maitea. Azalduko duk, ikusiko duk. Ez hadi horrela jarri.

ESTRAGON: Inozo hutsak gaituk! Jada ez duk azalduko, bazter-zuloan utzi gaitik eta jada ez gaituk hemendik mugituko!

VLADIMIR: Beraz.

GODOT: Beraz.

ESTRAGON: Joan egin behar dugula hemendik!

VLADIMIR: Ezin diagu, badakik.

GODOT: Ezin diagu, Estragon. Hankak hilik zauzkaagu.

(Isilunea.)

VLADIMIR: Zer duk, Gogo?

GODOT: Oso kolore txarra daukak, egia esatea nahi baduk.

ESTRAGON: Primeran nagok ba!

VLADIMIR: Itotzen ari haiz! Ezin duk arnasarik hartu!

GODOT: Gorri-gorri hago, bai.

VLADIMIR: Tira, jaso itzak besoak zerurantz!

GODOT: Ez, hobe bankuan etzaten bada! Tira, etzan hadi!

(Estragon bankuan etzaten da. VLADIMIRrek eta GODOTek besoak mugitzen dizkiote gora eta behera, deskoordinatuki. Zaplaztekoak ere ematen dizkiote, ugari, eta hankak jasotzen dizkiote bularreraino. Behin eta berriz egiten dizkiote mugimenduok, ESTRAGONen kexu mingarrien artean.)

VLADIMIR: Orain hobeto, Gogo?

GODOT: Nahi duk ahoz ahokoa egitea, lagun?

ESTRAGON: Kiratsa darik!

GODOT: Azenarioengatik izanen duk.

VLADIMIR: Tira, har ezak arnasa sakon.

(ESTRAGON bankuan esertzen da eta arnasa hartzen du sakon.)

ESTRAGON: Askoz ere hobeto nagok, dudarik gabe.

VLADIMIR: Eskerrak! Ia-ia joan haiz beste mundura!

GODOT: Azkar ibili gaituk, bai! Bestela dagoeneko ez hengoke gure artean, lagun!

ESTRAGON: Pena!

VLADIMIR: Ez ezak esan horrelakorik, Gogo! Bizia salbatu diagu!

ESTRAGON: Oso ondo. Mila esker.

GODOT: Ez hadi horrelakoa izan, Estragon! Pozik egon beharko huke!

ESTRAGON: Zergatik?

GODOT: Bizia salbatu diagulako.

ESTRAGON: A, egia.

GODOT: Esker txarreko gizasemea!

ESTRAGON: Esan dizuet: mila esker.

VLADIMIR: Gogo, hirekin ez zagok asmatzerik!

ESTRAGON: Nirekin asmatzea oso erraza duk, Didi. Itotzen utzi, eta akabo!

VLADIMIR: Badakik ezin genuela hori egin! Laguna haugu!

ESTRAGON: Horrexegatik.

VLADIMIR: Jar hadi geure larruan une llabur batez. Zer egingo huke ni hiltzen ari naizela ikusiko bahu?

ESTRAGON: Ez zakiat. Pentsatu egin beharko nikek.

VLADIMIR: Baina ez zagok pentsatzeko astirik! Zirt edo zart behar du!

ESTRAGON: Gauden egoeran, hiltzea onena.

VLADIMIR: Beraz, hiltzen utziko nindukek.

ESTRAGON: Baietz uste diat. Segur aski.

GODOT: Eta neu?

ESTRAGON: Hi ere berdin. Hi ere oso maite haut, Godot.

GODOT: Eta kontzientziaren zama astuna?

ESTRAGON: Pitokeriak! Geuk honezkero ez zeukaagu ez kontzientziarik ez erru sentimendurik ez arimarik ez ezer!

GODOT: Zer gaituk orduan ba? Basapiztia hutsak?

ESTRAGON: Heuk esan duk.

GODOT: Tira, Estragon, mesedez!

ESTRAGON: Itxaronaldiak basapiztia bihurtu gaitik.

VLADIMIR: Baina itxaronaldiak besterik ez gaitik salbatuko, hala ere.

ESTRAGON: Ordain garestiegia, ez duk uste, lagun?

VLADIMIR: Beste biderik ez zagok, Gogo.

GODOT: Salbatu haugu behintzat eta hori duk inportanteena.

ESTRAGON: Ondo egin duzue. Lagun apartekoak zarete.

VLADIMIR: Ez ezak izan horretaz duda izpirik ere, Estragon. Bihotz onekoak eta gizaki zintzoak garelako salbatu haugu. Gure ondoan nahi haugulako. Etsiak hartu hau, Gogo.

GODOT: Erabat hartu ere. Athor etorriko duk eta hark salbatuko gaitik. Ikusiko duk.

ESTRAGON: Ze inozoak zareten! Ze inozoak garen!

VLADIMIR: Ezin diagu esperantza galdu, Gogo! Itxaron egin behar diagu!

ESTRAGON: Baina noiz arte?

GODOT: Bidean duk. Athor jada bidean duk. Lasai hadi, mesedez.

VLADIMIR: Ez itzak gauzak bere onetik atera.

ESTRAGON: Jota nagok jada.

VLADIMIR: Eta? Halakoxeak izaten dituk gauzak bizitzan.

ESTRAGON: Ez beti.

VLADIMIR: Gehienetan.

GODOT: Ia beti.

VLADIMIR: Begira ezak atzera, Gogo. Noiz izan dituk gauzak errazak guretzat?

ESTRAGON: Ez nauk akordatzen.

VLADIMIR: Horixe akordatzen haizela! Inoiz ez!

ESTRAGON: Egia. Inoiz ez.

GODOT: Ezta niretzat ere. Baina hala ere hementxe gaudek, hirurok elkarrekin, hurrengo pausoa emateko prest.

ESTRAGON: Eta etorriko ez balitz?

GODOT: Nor?

ESTRAGON: Athor.

GODOT: Hori ezinezkoa duk. Agindua jaso genian.

ESTRAGON: Ezer gutxi duk hori, ala, Godot?

GODOT: Niretzat, nahikoa. Hitza gauza guztien gainetik zagok!

ESTRAGON: Baina hitza jan egiten diagu askotan!

VLADIMIR: Guk ez, Estragon! Sekula ez!

ESTRAGON: Hori egia duk, bai.

VLADIMIR: Egia sakratua!

ESTRAGON: Beraz, zuek uste duzue…

GODOT: Inolako zalantzarik gabe!

VLADIMIR: Heuk badakik gainera beste biderik ez zaigula gelditzen, Gogo. Edo Athor edo ezer ez.

GODOT: Egia.

VLADIMIR: Beraz, eser gaitezen berriro, eta itxaron dezagun.

GODOT: Bai, egin dezagun horixe, laster etorriko duk-eta.

(Hirurak berriro esertzen dira bankuan. Mantarekin izterrak tapatzen dituzte. VLADIMIRrek patrikatik bi azenario ateratzen ditu; ESTRAGONek zapatak askatu, kendu eta berriro ipintzen ditu; GODOTek sahatsari begiratzen dio. Eguzkia ezkutatzen da eta ilargia agertzen. Hirurek geldi-geldirik diraute, hitzik gurutzatu gabe. Zozo baten kantua entzuten da urrunean. Haize bortitzak bideko hautsak harrotzen ditu. Horrela egoten dira tarte luze batez, loak hartzen dituen arte. Egunsentiaren argiak esnatzen ditu. VLADIMIRrek lau porru ateratzen ditu patrikatik eta denen artean banatzen. Nagiak ateratzen dituzte hirurek. Eguzki ederra dago, biribil-biribila. Isilune luzea. ESTRAGONek zapata bat hartu eta harrika botatzen du. GODOT barrez lehertzen da. Porruak jaten dituzte eta hodeiertzari begira gelditzen dira hirurak, esku-babes. Landa-bidean ez da inor ageri. Halako batean, ESTRAGON zutitu egiten da.)

ESTRAGON: Didi.

VLADIMIR: Bai.

ESTRAGON: Godot.

VLADIMIR: Esan.

ESTRAGON: Ezin diat honela jarraitu.

VLADIMIR: Tira.

GODOT: Lasai.

ESTRAGON: Eta banatuko bagina? Hobe genikek agian.

VLADIMIR: Bihar zintzilikatuko diagu geure burua. Non eta ez den Athor azaltzen.

GODOT: Horixe bera egingo diagu bihar, Estragon.

ESTRAGON: Eta agertzen bada?

VLADIMIR: Salbaturik egongo gaituk.

GODOT: Betiko salbaturik.

(VLADIMIRrek hiru arbi ateratzen ditu patrikatik eta lagunen artean banatzen. Korrika eta presaka irensten dituzte.)

ESTRAGON: Zer, martxa?

VLADIMIR: Jaso itzak galtzak.

ESTRAGON: Nola?

VLADIMIR: Jasotzeko galtzak.

ESTRAGON: Galtzak jaso?

VLADIMIR: Jasotzeko galtzak gerrira.

ESTRAGON: Egia.

(Galtzak jasotzen ditu. Isilunea.)

VLADIMIR: Orduan, martxa?

ESTRAGON: Goazemak.

GODOT: Tira, goazen.

(Ez dira mugitzen.)

OIHALA

2020-03-05

Eta inor ez baletor?

MIKEL AYLLON eta IRATI AGIRREAZKUENAGA

      Jean Paul Sartrek esana da, eta zein gara gu hari kontra egiteko, Samuel Beckettenak direla Bigarren Mundu Gerraz geroztik idatzi diren testurik ederrenak. Guk aurka egin ez arren, bada irlandar dramaturgoa kontrako eztarritik irentsi duenik. Aurki denek dutela haren ifrentzua, alegia. Zertarako denbora galdu sekula helduko ez den Godot horren esperoan? Galdera ez da gurea, Jorge Luis Borgesena baizik. Borgesi gauza aspergarri eta zentzubakoa iruditu zitzaion, nonbait, literatura dramatikoak eman duen koadrorik gogoangarriena. Ezin denak kontent utzi.

      Miresmenetik gorrotoraino bide bat dago, ez ezinbestez luzeegia. Mapa bat hartu eta marraz genezake landa-bide bihurri bat, esaterako. Eta landa-bide horren erdian, zuhaitz bat. Zuhaitzaren gerizpean, harri handi bat. Horra leku eroso bat Becketten obrari begiratu lasai eta orekatu bat emateko. Hortxe, landa-bide baten erdian, udako arrasti nare batean, Estragoni lekua kenduta.

      Izan ere, leku sosegatu bat talaia ezin hobea da abiada zorabiagarrian mugitzen diren Becketten antzezlanei begiratzeko. Bai, abiada zorabiagarria esan dugu, irakurle. Zertara dator mutur okertu hori? Pertsonaia gutxi mugituko dira Becketten lumak marraztu dituen horiek bezainbeste. Are geldi daudenean ere. Magia ematen du batzuetan, ezin bazterragoan zokoratuta dagoen pertsonaiak nola lortzen duen, ezinezkoa ematen zuenean, bere gogoa, bai eta gorputza ere, beste leku batera eramatea. Pauso sinple batekin, aurretik hamaika aldiz erori bada ere. Hamaika aldiz kale egin badu ere.

      Pauso sinple bat. Horra Becketten teatro guztia hiru hitz eta keinu erraldoi batean laburbilduta. Has dezagun bidaia, harri gainetik mugitu gabe.

Hizkuntza bat besterena

      Beckett Dublinen jaio zen, diru faltarik ez zeukan familia batean. Urte luzez eskola ospetsuetan ikasteko aukera izan zuen, diru faltarik ez zeukan familia batean jaio baitzen. Baita beste hiri asko bisitatzeko aukera ere. Batez ere Paris, garai hartako Europako lurrikara artistiko eta filosofiko guztien epizentroa.

      Ingelesa zuen ama-hizkuntza, baina frantsesez ere moldatzen zen, apur bat traketsago, nolanahi ere. Ez zen gure asmoa horren azkar ekartzea Beckett Euskal Herrira, baina, hara, oharkabean heldu zaigu uste baino lehenago, elebitasunaren trena hartuta. Baina, lasai, joan-etorriko txartelarekin heldu da eta berehala urrunduko zaigu: haren hizkuntza hautuak irizpide linguistiko-filosofikoetan zeukan oinarria.

      Obrarik garrantzitsuenak frantsesez idatzi zituen Beckettek, eta gero ekarri ingelesera. Kontu jakina den arren, haren lana aztertzeko orduan, behar baino arreta gutxiago jartzen zaio. Izan ere, ama-hizkuntza baztertu zuen, harentzat pobreagoa zen hizkuntzaren aldeko hautua eginda. Hark esana da ingelesez idazten zuenean poesia ateratzen zitzaiola beti. Estilo hanpatu bat. Estilo jaso bat. Estilo bat, azken beltzean. Frantsesez errazagoa da estilorik gabe idaztea. Hara hor Becketten erantzuna, hautuaren zergatiaz galdetu ziotenean. Radomir Konstantinovic idazle eta filosofo serbiarraren arabera, ama-hizkuntzak automatismora garamatza. Horrenbestez, sinpletasunaren alde egin nahi izango bagenu, hizkuntzarekiko urruntze bat beharko genuke. Hizkuntzatik aldendu, sinpleak eta zehatzak izateko. Konplexutasuna ez baita sakontasunera iristeko bidaide bakarra.

      Baina geldi gaitezen, une batez, ifrentzuari begiratzeko, beste behin. Horra hor James Joyce, Becketten herrikidea. Nekez aurkituko dugu konplexutasunaren lagun handiagorik. Bada, bi dublindarrek elkar ezagutu zuten halako batean. Adiskide ere izan ziren Beckett gaztea eta Joyce zaharra, adiskide eta lankide, zenbait ikerketatan lagundu baitzion Joyceri. Are dramaturgoaren aitaginarreba ere izan zen kasik Ulisesen sortzailea. Baina Beckettek Lucia Joyce abandonatu zuen, modu aski zatarrean, eta hantxe hautsi zen bi familien arteko harremana.

      Beckettek James Knowlson bere biografoari aitortu zion Joyce idazle eskergaren itzalpean betiko bizitzeko beldur izan zela, harik eta kontrako bideari ekin zion arte. Printzipio joycetarraren arabera, sormena eta mundua kontrolpean izateko modu bakarra gero eta gauza gehiago jakitea da. Bada, maiz gertatu ohi den moduan, txanpon haren ifrentzua aukeratu zuen Beckettek: jakintza oinarrizkoa, galera, utzikeria, erbestea eta porrota.

      Bide horri jarraikiz eraiki zituen, beraz, haren pertsonaia eta istoriorik biribilenak. Sinpletasuna, zorroztasuna, kamustasuna. Muturrera eramango bagenu, kasik ezereza. 1920ko hamarkadan ezaguna egin zen Carl Gustav Jung psikologo suitzarrak artatu zuen neskato baten kasu berezia, neskak baieztatzen baitzuen ez zela sekula jaio. Hala sentitzen omen zuen, jaio gabeko biziduna zela. Behinola, Beckettek aitortu zuen kasu hura oinarri hartuta zizelkatzen zituela bere pertsonaiak. Jaio gabeko pertsonak balira bezala. Kasik ezereza. Jaio aurreko istant hori, hitz zehatza idatzi aurreko une hori, non oraindik bide denak irekita dauden, non oraindik edozein pauso den posible. Karin Harrasser ikerlari austriarraren arabera, horrela lortzen zuen Beckettek beti urrats bat aurrerago joatea, ezerezetik milaka aukera sortzea, geldotasunetik mugimendu ia amaiezina.

      Honaino helduta sumatzen hasiko zinen, irakurle, Becketten dramaturgiak, iraultzailearen bihotzak nola, mundu bat ez, hamaika mundu berri daramatzala barruan gordeta. Eta gauza jakina da gure kapitalismoak zer egiten duen halako kasuen aurrean: koloretako kamisetak. Antzerkia inori axola balitzaio, arropa denda handien erakusleihoetan Becketten aurpegia daukaten elastikoak jarriko lituzkete, Cheren aurpegidun kamiseten ondoan. Neurri arinagoak hartu zituzten, ordea, esku beltzaren bulego nagusietan: absurdoaren etiketa manaerrazarekin desaktibatuko zuten haren artefaktu dramaturgikoa.

      Absurdoraino errepikatu digute, errepikatu digutenez, Beckettek antzerki absurdoa egiten zuela. Absurdoa, hutsa, zentzubakoa. Komedia txiki ulergaitzak. Eta ezkorrak, oso ezkorrak. Baina Becketten absurdoa ez dago bizitzaren absurdotik oso urruti. Haren antzerkia bizitzari behatzeko kaleidoskopio bat da. Begien aurrean jarriko digu irudi bat hainbat zati txikitan moztuta, nahas-mahas. Ikuspegia aldatuko digu (antzerkia, funtsean, ikuspegi aldaketa bat baino ez da), geure existentziaren une ulergaitz, ezkor eta bihurrienez jabetuko da, ia oharkabean, apaingarriz hustuko ditu, kenduko dizkie lumak, azalak, ezkatak, tripak, odolak, hezurrak, haragiak. Eta garen hustasunaren aurrean jarriko gaitu.

      Martin Esslin kritikariak asmatu zuen “absurdoaren antzerkia” etiketa, 60ko hamarkadan. Beckettez gain, Eugene Ionesco, Arthur Adamov edo Jean Genet sartu ohi dira zaku berean, eta Antonin Artaudek 1938ko Le théâtre et son double (Antzerkia eta bere ordezkoa) liburuko ideiak zein Bertolt Brecht eta Albert Camusen teoriak dira haren jatorri ideologiko eta kontzeptuala. Izan ere, Becketten absurdoa eta ezkortasuna Albert Camus frantziar idazle eta pentsalari existentzialistaren absurdo eta ezkortasunetik ezin gertuago daude, nahiz eta Beckettek ez daukan zertan absurdoa, ezkorra edo existentzialista izan. Edo bai, nondik begiratzen diogun. Lurralde miresgarriko Humpty Dumpty gogora ekarrita, hitzen (eta etiketen) esanahia ez baitute hitzek (eta etiketek) erabakitzen, baizik eta agintean dagoenak.

Mapetan galdutako mamuak

      Baina hitzak (eta etiketak) ezinbestekoak zaizkigu mundua antolatzeko. Eta mundua antolatzeak balio digu… Tira, ez gaitezen bazterreko zidorretatik desbideratu eta segi dezagun bidean aurrera, beste etiketa bati eskutik helduta: antzerki postdramatikoa.

      Post garaia da geurea. Postmodernoa, postpandemikoa, postindustriala… Ematen du beti egon nahi dugula apur bat urrunago, apur bat haratago, baina ondo jakin gabe azaltzen non gauden. Beti beste garai baten ondoren, baina sekula inora heldu gabe. Antonio Gramsciren mamuak bihurtu gara, garai zaharrak joan eta berriak etorri bitartean hazten diren mamu beldurgarri horiek. Beharbada, unea da geure buruari aitortzeko, Becketten antzezlan ezagunena ikusten hasi ginen unean bertan ekibokatu ginela, mundua Vladimir edo Estragonen begietatik ikusi nahi izan genuenean, jakin gabe, gu geu ginela beti badatorren, baina inoiz heltzen ez den Godot mamua.

      Sikiera, aitortu dezagun, iaioak gara bizi gaituen ezleku honen mapak egiten. Horra hor, esate baterako, Hans-Thies Lehmann ikerlari alemaniarra. Hark marraztu ditu ondoen antzerki postmodernoaren errepide, mendi, ibai, kale eta itsasoak.

      Antzerkiaren osagai desberdinen arteko parataxiarekin hasi zen antzerki postmodernoa. Esanahiak garraiatzen dituzten zeinuak biderkatu egin ziren, eta haien sakonera, handitu. Aldi bereko hamaika inputek gobernatzen dute orain taula gaineko eszena. Hau da, bestela esanda, testuaren nagusitasuna atzean geratu zenean amaitu zela antzerki modernoaren aroa. Beste osagaiak haren pare jarri zirenean: espazioa, denbora, gorputzak, irudiak, ahotsak, soinuak. Orain denen artean kontatzen dute istorioa, dimentsio eta plegu sakonagoz betea. Edo are testu baten beharrik gabe ere. Funtsean, mapa bat, norabide ugariz betea.

      Nora goazen oso ondo ez dakigun arren, edo, akaso, horregatik, abaila bizian goaz. Modernotasuna gainditzearekin ireki diren autobideak ondo luzeak eta zabalak dira. Ez da erraza esaten noiz hasi ziren dena hankaz gora jartzeko lanak, baina XX. mendearen bigarren erdialdean eman den garapen artistiko orokorra ulertzeko, epealdi horren hasieran arte bisualetan gertatzen ari zen etengabeko performatibitatearen ondorioz sortutako erronkak jarri behar ditugu erdigunean. Erika Fischer-Lichte ikerlariaren arabera, abangoardia artistikoak, izan dadaistak, surrealistak edo baita bazterreragoko situazionistak edo futuristak ere, artearen diziplinaren mugak desegiteko formulen bila aritu ziren jo eta su. Performancearen alorreko artisten bultzadak prozesu hori gailurreraino eraman zuen arte. Bultzada kultural horren ondorioz, artelanak ekitaldi bihurtu ziren, eta behin betiko eraldaketa etorri zen geure mendebaldeko kulturara. Antzerki (eta arte) postdramatikoaren itzulipurdi horri biraketa performatibo etiketa jarri diogu, prozesua bera forma gainditzen hasten den unea.

      Beti urrunago joan behar hori. Arte postmodernoak eta antzerki postdramatikoak antzezpen-espazioen desegitea ekarri dute. Miguel Ángel Melgares ikerlariaren arabera, emantzipazio estetikorako espazio berriak sortu dira eta, bertan, diziplinarteko lurralde hibridoen esplorazioa hasi da, lurra txiki geratu eta ilargiraino iritsi nahi izango bagenu bezala. Bizi dugun aro postmodernoan, hortaz, arte eszenikoen laborategiek antzerki postdramatikoan sakontzen jarraitu dute eta, testuaren nagusitasunarekin apurtzeaz gain, espazioaren eta hizkuntza-gorputz fikzionatuaren eta publikoarekiko harremanaren kategoriak ere apurtu dituzte.

      Baina gaur, gogoan baduzu, irakurle, bidearen erdian arroka baten gainean atseden hartu eta inguruari begiratzera etorri gara. Korrikaldian eten txiki bat egitera. Begien aurrean daukagun paisaiaren piezak zatitu eta nahastera. Zerbait ulertzera.

      Itzul gaitezen une batez Lehmann postdramatikotasunaren kartografoaren mapetara eta bila dezagun Beckett koordenatu zaharberri horietan. Ikerlariak dramaturgoaren hustasuna eta zenbait zeinuren sinpletasuna nabarmentzen du, eta nola, jolas horren bidez, publikoari konpromiso handiagoa eskatzen dion, hutsuneak bete ditzan eta esanahietan sakonago murgil dadin. Izan ere, Becketten lanetan itxuraz gertakari hutsal eta arruntak direnak gertakari hutsal eta arrunt izatetik oso urruti daude, inausketa erradikal baten ondoren, agerian uzten baitute konplexutasunaren sinpletasun guztia, begien aurrean lehen aldiz agertzen zaigun mezu mesianiko baten antzera.

      Gehiegi aztertu gabeko iturri-emaria bada ere, Beckett gazteak klasiko modernoen ura ere edan zuen, baina urok modernotasuna gainditu nahi zuen bere garaira egokitzen jakin zuen. Esaterako, ekintza dramatikoa gorputzetik askatu zuen, irratirako sortu zituen antzerki-piezen bidez. Ahotsak, soinuak eta erritmoak gorputzetik banatu ziren eta izaera autonomoa lortu zuten horrela.

      Bereziki esanguratsuak dira, nolanahi ere, Beckettek taula gaineko antzerkirako idatzi zituen gorputzak. Infernuko gorputzen kategorian sartu zituen Lehmannek horietako batzuk: gorputz-atalen bat falta dutenak, gurpil-aulkian daudenak…, munduaren akaberako izuen ospitale batean baleude bezala denak ala denak. Nola ez akordatu Hamm itsu eta paralitikoarekin, Clov herrenarekin edo gorpu-zati hil bat besterik ez ziren Hammen guraso Nagg eta Nellekin. Gorputz munstroak, testu-lerro bakar bat ere gabe, mundu munstro bati buruz hainbeste esaten digutenak.

      Munstroez ari garela, Beckettek berak esana da, Marcel Prousti buruzko entsegu batean, denbora bi buru dituen munstro bat dela: kondena eta salbazioa. Denbora basatia katu amultsu bihurtzearekin amets egiten du gauero antzerki postdramatikoak. Becketten lanetan, esate baterako, denbora kasik paisaia bat da, izozmendi bat, segundoen, minutuen, egunen iragatea itsaspean ezkutatuta daukan izozmendi hotz bat. Galdetu bestela Estragoni eta Vladimirri.

      Baliteke, irakurle, inoiz Becketten antzezlan bat ikusi izana bertatik bertara. Gogoan al duzu? Eta baliteke, balitekeenez, antzezpenaren ondoren zeure buruari esan izana taula gainean ez dela ezer gertatu, ez duzula ekintzarik ikusi, museo batean egotea bezalakoa izan dela esperientzia. Eta horixe da, hain zuzen ere, Becketten fikzio guztiaren engainurik behinena: bizitza osoa gertatu dela istant geldo horretan. Magia ematen du. Baina Beckett da.

      Ikusi dituzun eta oraindik ikusi ez dituzun Becketten lanak postdramatikotasun bete-betean kokatuta daude, are antzerki klasikoaren eraldaketa ulertzeko adibide argi, sinple eta zuzenenetako bat dira. Azken batean, irakurle, atsedenaldiaren ia amaieraraino heldu garen honetan despistatu baldin bazara, gogoraraziko dizugu mendebaldeko historian dagoen antzerkigile handienetako bati buruz ari garela hizketan. Eta haren ondotik etorri direnengan neurgaitza dela utzi duen arrasto zuzen eta zeharkakoa.

Usain ezagun hori

      Au revoir triunfadoreak! pieza egiten ari ziren garaian, Ander Lipusi ideia bat bururatu zitzaion. Geure herriak eman duen antzerki fabrika berezi eta nabarmenetako baten amaiera gertu zegoen 2005 hartan. Bere eskela bidali nahi zuen Lipusek egunkarietara, eta Jon Gerediagari eskatu zion hura idazteko. Albert Camusek bezala hil nahi zuela kontatu zion Rakel Marin ikerlariari: bigarren mailako errepide batean, autoa arbola baten kontra jota, Eroskira bidean. Tamalez, egitasmoak ez zuen aurrera egin.

      Ugariak dira Antzerkiola Imaginarioaren lan askotarikoetan ikus daitezkeen eraginak, baina Camusi egindako erreferentziak zuzenean garamatza eskutik helduta paseatzen diren existentzialismora eta absurdora. Hortik aurrerakoa erraza da: zubia pasa eta hortxe gure Beckett. Agerikoa da haren eragina antzerki-taldearen hasierako lanetan, batez ere 8 Olivetti poetiko edo Mundopolski, erreboltaren ziaboga piezetan. Ekintza edo norabide argirik eza, giro tragikomikoa, ezinegon existentziala edo pertsonaien mugimendu nekezak eta itxuraz zentzubakoak.

      Fabrikak ibilitako bide kontzeptual eta estetiko hari jarraitu diote, nola edo hala, Euskal Herriko beste hainbat antzerki-konpainiak, eta, sudurrak ondo irekiz gero, haietan ere nabari daiteke Becketten usaina. Esate baterako, Metrokoadroka Sormen Laborategiaren Miss Karaoke edo Mr. Señora obra ikonikoetan, dublindarraren absurdo kontzeptualetik oso gertu dauden egoeretan galduta ikusiko dugu geure burua, zalantza egiten, bizitzen. Izan ere, ez genuke ahaztu behar segurtasunek eteten dutela bizitza, eta zalantzek, abiarazten.

      Atx Teatroa taldearen zenbait pertsonaiak ere bete-betean eramango gaituzte Becketten imajinarioaren hegietaraino. Arreta berezia eman digu, esate baterako, Balbea bakarrizketaren protagonistaren fisikotasuna zein hurbil dagoen Becketten Hamm zaharrarengandik. Gurpil-aulkian biak, Gregorio eta Hamm, esaldi sinple bezain tolesturaz beteak desarratzen, mugimendu noragabe eta nekezekin, bizitza eldarnioraino biluzten.

      Ez genuke harri honetatik alde egin gura geurean ale ederrak utzi dituen komedia absurdoa aipatu gabe, haietako askotan ere oso nabaria delako Becketten eragin zuzena. Izan ere, absurdo existentziala zaldi zoragarri bat da, libre utziz gero, barrearen lurralde harrigarriraino eramango zaituena.

      Aipa genitzake, batetik, Anodino Teatroren Zerura eroria, Becketten lana ondo baino hobeto ezagutzen duen Pablo Ibarluzearen zuzendaritzapean ondua. Ia amildegiraino bultzatutako egoera ezinezkoen erakustaldi zoragarri bat. Edo begira geniezaioke, bestetik, Les Bobebobe-k, Metrokoadrokako kideen begiradapean, sortu zuten Txilin hotsak pieza labur absurdoari, zeinu sinpleen indar zoroenaren bidez, esanguren ozeano sakon batera eramaten zaituena. Eta nola ahaztu Gilkitxaroren 25 urteko ibilbide oparo bezain absurdoz betea, hizkuntzaren eta logika onartuaren muga guztiak eztandarazteko gai izan dena. Ez ginateke harrituko eragindako barre horien guztien oihartzuna Pariseko Montparnasseko hilerrira ere heldu izan balitz, Becketten gorpua jan duten zomorroak dantzan jartzeraino.

      Egia aitortzera, atsedenaldi luzeagoa beharko genuke baieztatzeko Beckett dela euskal teatro postmodernoan gehien eragin duen nazioarteko egileetako bat. Adibide sorta txiki bat ekarri dugu lerrootara, baina beste hamaika ekar genitzake. Nolanahi ere, gogoan izan, irakurle, landa-bide batean aurkitu dugun harri baten tontorrean eserita gaudela, udako arrasti batean, paisaia beilegiari begira. Bidea laburra izan da, ipurdia minduta daukagu dagoeneko eta ez gaude baieztapen iraultzaileak egiteko bezain eroso. Baina sudurretatik sartzen zaigun usainari kasu eginda, esango dugu, hori bai, Becketten lanak eragin ezeztaezina izan duela euskal antzerkigileen jardunean.

      Friedrich Nietzschek esana da, mundu honetan, gauzarik onenek ez dutela deus balio, norbaitek taula gaineko fokupera eramaten ez baditu. Edo bestela esanda, ez dela ezer gertatzen norbaitek zerbait gertatu dela kontatzen duen arte. Altxa eta segi diezaiogun bideari. Zer kontatu asko dago oraindik, Godot etorri bitartean. Baldin badator.

De kruisafneming

AMANCAY GAZTAÑAGA

Ez da ezer gertatzen, ez dator inor,
inor ez doa, terriblea da

      Ez da arraroa antzerki absurdoa pertsonak xaboi bihurtzen zituzten garai baten ondorio zuzena izatea. Bigarren Mundu Gerrak arrazoian eta logika sozialean jarria genuen konfiantza eten zuen.

      Giza kondizioak tragikomedia bat estreinatu berri zuen; jainko, lege eta zentzu gabeko mundu batean bizi beharrarena. Bi pertsonaia berri dira protagonistak hemen, hutsune existentziala eta ezereza.

      Gauzak horrela, ulergarria dena eszenifikatzeak balorea galtzen du, noski. Sortzaileak behar berezi batean murgiltzen dira; hitza bere erreinutik bota eta irudien poetika goraipatzea.

Zerutik eroria

      Azaroaren bosta izango zen, bost eta erdiak pasa. Oso ongi gogoratzen dut ordua, egun horretan plazaren erdian zerutik behi arrosa bat erori zelako, justu bostak eta hogeita bostean. Zurito bat edaten ari zen txikitero kuadrilla baten mahai gainera jauzi zen behia.

      Van der Weydenen gurutzearen jaitsiera zirudien hark: txikitero bat burezurra hautsita, bestea behiaren ipurdi azpian harrapatuta, hirugarrena negarrez, zuritoak lurrean, mahaia apurtuta, jendea oihuka (normala), behia hilzorian marruka, influencer bat zuzeneko story bat egiten…

      Bost minutu geroago Ertzaintza agertu zen. “Eskerrak!”, esan zuen batek. “Alde hemendik, txakurrak!”, beste batek. Kontua da ertzainek, zerutik beste behi bat eror zitekeen beldur, plazako kafetegian sartu gintuztela toki horretan patuak elkartu gintuen hamar lagunok.

      “Gertaera bitxi hau kontrolpean izan arte hemen zain egon beharko duzue”, esan zigun agente andereak eta gu, euskaldunak garenez, zintzo geratu ginen kasua argituko zuen zerbait edo norbait horren zain kafetegian.

      Ez nuen ongi hartu entzierroa, noski. Gainera ni plaza horretan egotearen arrazoia bilera garrantzitsu bat zen. Antzerkiko hurrengo proiektua finantzatu behar zuen mezenasarekin geratuta nengoen. Nire soldata jokoan zegoen. Kontuak kontu, eta haserrea erraz pasatzen zaidan horietakoa naizenez, poztu egin ninduen behiaren kontu hark kafetegi eta ez pintxo-taberna batean harrapatu izanak. Kafetegi batean beti dago bizkotxoa.

      Establezimendu hura mimo handiz zaindua zegoen. Barraren atzean bi emakume kolonbiar eta barraren gainean milaka dultze, bizkotxo eta pasta. “En fin, ez da dena pena izango”, pentsatu nuen.

      Nire aurrean andre-gizon bat kexuka zebilen. Seietako meza entzutera iritsiko ez zirela eta, zergatik ez zieten uzten kafetegia eta elizaren artean zituzten hamar metroak egiten. Selfiea atera zuen influencerrak aldiz, arriskutsua izan zitekeela zioen. Azken finean, ez genekien nondik erori zen behi arrosa hura eta zeruak besterik izango ote zuen prest gure gainera jaurtitzeko.

      Jendea elizara joaten zela eta zertarako pentsatzen ari nintzela iritsi zen nire txanda. “Kafe bat eta… ze bizkotxo dituzue?” galdetu nuen. “Pues tenemos este de chocolate negro con pepitas de cocholate blanco que está riquísimo y este otro de zanahoria que mi mamá ha hecho esta mañana temprano”, erantzun zidan Jennyk. Gero jakin nuen Jenny zela bere izena eta Kolonbiatik hiru urte atzera etorria zela. “Ba jar iezadazu kafesne bat, soja esnea baduzue?”, nik. “Sí. Tenemos de soja y de avena”, berak.

      Oloak alergia eragiten dit. Istorioa laburra da eta zain gaudenez kontatu egingo dizuet:

      Autoesplotazio lanegun baten ondorena zen, sofan lasai nengoen Netflix-eko edozein kaka kontsumitzen eta olo esnez eginiko jogurta jaten. Bat-batean nire lankidea zen tipo baten mezua jaso nuen. Hiruzpalau esaldi partekatu genituen eta momentu batean… pum! Bere zakilaren irudia nire mobilean. Oloa eta zakila, zakila eta oloa… kontua da, nire gorputzak zirkuitulabur arraro bat egin zuela eta ordutik alergia diodala olo esneari. Eta tipo horri, noski.

      “Ba… kafesne bat soja esnearekin eta azenario bizkotxoa mesedez” esan eta dirua atera nuen. “Ahorita”, erantzun zidan Jennyk, “mamá la señora pide un café con leche de soja y un trozo de tu bizcocho”. Plazara eramaten zuen leiho ondoko mahaian eseri nintzen, oraindik ere, señora deitzen zidaten bakoitzean nire gorputzak sufritzen zituen konbultsio txikiak kontrolatu nahian.

      Plazan behi arrosak marruka jarraitzen zuen, “noiz akabatuko dute animalia gajo hori”. Txikiteroa behiaren ipurdi azpitik ateratzeko garabi berezi bat ekarri zuten. Anbulantziakoek bigarren txikiteroa ohatilara nola lotzen zuten kuxkuxean ari nintzela ikusi nuen bera. Zerura begira zegoen.

      Atentzioa eman zidan bere elegantzia faltak. Agenteak zeruko zati bat seinalatzen zion eta gero lurra eta gero txikiteroen mahai apurtua. Bere buruak agentearen hatzaren mugimendua lasai jarraitzen zuen, eskuak bizkarrean gurutzatuak zituen, eta bonbin bati eusten ari ziren. Buelta eman zuenean harritu egin ninduen bere aurpegiak, ez zen gaztea eta ezta zaharra ere, nahiz eta ile urdinak bere melenita osoa betetzen zuen.

      Agenteari bonbinari eusteko eskatu eta gabardinatik koaderno txiki bat eta arkatza atera zituen. Zerbait idatzi zuen bertan. Gero bonbina eskuetan hartu eta berriz ere zerura begiratu zuen. Ezezko keinu bat egin zion agenteari. Orduan, bat-batean, kafetegira so egin eta gure begiradak gurutzatu ziren. Begia kliskatu zidan. Lotsatuta sentitu nintzen eta beherantz begiratu nuen, azenario bizkotxo zati bat ahoan sartzen nuen bitartean.

      “Kafe eta pasta puta batek sei euro?”, esan zuen gazte batek. “Eta hau nork ordainduko du, guk?” erreplikatu zion ate ondoan zegoen gizonak. “Administrazioak derrigortu gaitu hemen zain egotera; beraz, beraiek ordaindu beharko lukete, nik ez dut ezer pagatuko”, oihukatu zuen beste batek bere iPhone 13 berria begiratzen zuen bitartean.

      Jendea berotzen hasia zen, zain egotearen ohitura falta. Nire lana izan balute, entrenatuta egongo lirateke. Ni beti egon izan naiz dirulaguntza baten zain edo lan eskaintza baten zain edo programatzaile batek obra programatu zain edo politika kultural baten zain edo nire irudia heteronormaren kanonetan integratuago egotearen zain… Baina ez zen beraien kasua eta kontua da Jennyren amaren bizkotxoaren erretilua lurrera bota zutela. Jenny eta bere amak letxe handiz erantzun zioten agresio horri (normala) eta kristoren zalaparta muntatu zen.

      Ikusi duzue Unforgiven, Clint Eastwood-en pelikula? Ba horrelakoa izan zen bere sarrera kafetegian. Atea ireki zen eta isilik geratu zen barrura sartu gabe. Bonbina eskuan. Kanpoan zegoenean baino txikiagoa iruditu zitzaidan emakume hura.

      “Hemen geratu behar duzue zain, ez dago beste aukerarik”.

      Aitortu beharra daukat bere ahotsak barregura eman zidala. Ez dakit zergatik, oso serioa zen baina aldi berean erridikulua… edo agian “n”ak ahoskatzeko forma izan zen… Estilo kontua, esango zuten interpretazio eskola batean. Kafetegiko jendeak, ordea, marine amerikar batek agindu bat eman izan balu bezala, zintzo beraien mahaietan eseri eta geldirik geratu ziren, zain.

      Berak atea itxi, barrara gerturatu eta te bat eskatu zuen. Kafe bat atera zioten. Nire mahaira etorri zen. Bonbina mahai gainean utzi, gabardina kendu eta nirekin eseri zen, parez pare.

      Momentu horretatik aurrera gertatu zen guztia oso arraroa denez, hemen utziko dizuet nire mobilean, handik bi astera, grabatuta topatu nuen elkarrizketaren transkripzioa. Ez galdetu noiz jarri nuen martxan grabagailua, ez dut gogoratzen. Ezta zergatik jarri nuen ere. Kontua da, Godotekin hitz egin nuen guztia bertan grabatuta geratu zela.

Godot eta Didi

(Euskal Herriko kafetegi bat. Mahai baten bueltan bi emakume: DIDI eta GODOT. DIDIk kafesneari zurrutada. GODOTek barre egiten du.)

GODOT: Programatzaile batek?

DIDI: Bai, bai… hori omen da nire arazoa, ulertzen ez diren gauzak idazten ditudala eta berak bere publikoa zaindu behar duela.

GODOT: Ez nekien publikoa programatzaileena zenik.

DIDI: Agian zuen garaian ez, baina gaur egun bai, beraiena da.

GODOT: Publiko dohakabea…

DIDI: Nik esan nion berdin zitzaidala, sortzen jarraituko nuela. “Bidea guztiona da, tamalez, lotsagarria da baina hala da”, erantzun zidan.

GODOT: Didi…

DIDI: Bai, izen hori jarri zidaten.

GODOT: Bitxia…

DIDI: Becketten fanak ziren gurasoak eta niri izen hori tokatu zitzaidan. Egia esan behar badizut, obratik gutxien gustatzen zaidan pertsonaia da Vladimirrena.

GODOT: Eta hori?

DIDI: Ba ez dakit, ez da zerbait arrazionala.

GODOT: Eskerrak…

DIDI: …tripetatik datorrela esango nuke, ez zait gustatzen eta kito.

(Biek edariei zurrutada.)

GODOT: Ze te goxoa atera didaten.

DIDI: Ez da tea, kafea da.

GODOT: Nik tea eskatu dut ba.

DIDI: Ba kafea atera dizute.

GODOT: Nik tea eskatu badut eta hau bada atera didatena orduan hau tea da.

DIDI: Hori ere egia da.

GOGOT: Ez nuen inoiz horren te goxorik edan.

DIDI: Badakizu zurea dela historiako ghostingik famatuena?

GODOT: Zer da hori?

DIDI: Ba, agertuko zarela esan eta ez agertzea.

(Biek edariei zurrutada.)

GODOT: Batzuek esango lukete hau ez dela interesgarria.

DIDI: Zer?

GODOT: Gu biok.

DIDI: Ya…

GODOT: Akotazioan bi emakume jarri duten momentutik interesa galdu dugula.

DIDI: Nik idatziko dut akotazioa hemendik bi astera.

GODOT: Bai, badakit.

DIDI: Ez nuke gure generoa jarri behar?

GODOT: Nik ez dut horrelakorik esan.

DIDI: Zuk esan duzu elkarrizketa honek interesa galdu duela, nik hori hemendik bi astera idazten dudan momentuan bertan.

GODOT: Eta hala da.

DIDI: Bai, badakit. (GODOTi bizkotxo zati bat eskaintzen dio) Nahi?

GODOT: Bai. (Zati bat ahora sartu eta berehala platerera botatzen du, nazka aurpegia jarriz) Gozoa da!

DIDI: Bizkotxo bat da.

GODOT: Bizkotxoak gaziak zirela pentsatzen nuen.

DIDI: Zure lehenengo aldia da?

GODOT: Eszenan agertzen naizela?

DIDI: Ez, bizkotxoa jaten duzula.

GODOT: Bai.

DIDI: Zer, eszenan agertzen zarela?

GODOT: Ez, bizkotxoa jaten dudala.

(Tiro hotsa kafetegi kanpoan.)

DIDI: Eskerrak, akabatu dute behingoz.

GODOT: Lucky ekarri dit burura.

DIDI: Behiak?

GODOT: Ez, bizkotxoaren testurak, Luckyren zaporea gogorarazi dit.

DIDI: Hori izan da beti nire pertsonaia faboritoa.

GODOT: Lucky?

DIDI: Berarekin bakarrik identifikatzen nintzen. Ikusi ditudan errepresentazioetan ia beti emakumezko batek antzeztu du, baina obra idatzian gizonezko “afeminatu” bat zen.

(Isilik geratzen dira.)

DIDI: Eta botatzen zituen parrafada horiek maite nituen.

GODOT: Luckyk?

DIDI: Asko gustatzen zitzaizkidan. Antzeztokian jendea urduri jartzen sentitzen nuen, bakarrizketa hasi orduko, “noiz bukatzen da hau?”. Imajinatu Luckyren parrafada betiereko bat. Bere txapa hori infinituraino entzutera derrigortuak izango bagina… a ze plazera…

GODOT: Parrafada hori patriarkatua da, ezta?

DIDI: Nola?

GODOT: Parrafada horrek patriarkatua errepresentatzen duela. Horrela ikusi izan dut nik beti.

DIDI: Ostras, ba egia, horregatik ez zidan horrenbeste eragiten txapatzar horrek, txapak entzutera ohituta nagoelako.

GOGOT: Zentzua du.

DIDI: Bai.

(Beste tiro bat kafetegi kanpoan.)

GODOT: Horregatik ez nintzen inoiz agertu… ghostingaren kontua, horregatik egin nuen. (DIDIk ez ulertzearen keinua egiten dio) Imajinatu zer izango litzatekeen garai hartan, jakintsu horien guztien aurrean, ni agertzea. Godot emakume bat dela argitaratzea.

DIDI: Qué chasco. Ulertzen dut.

GODOT: Horixe bera esan nion Samueli eta berak ezetz, oso inpaktantea izango zela gauza guztien erantzuna emakume batek izatea eta abar… baino nik ez nuen Mesias berria izan nahi. Badakigu non amaitzen duten Mesias guztiek.

DIDI: Liburuetan…

GODOT: Gurutzean.

DIDI: …baita ere. Jende askok Jainkoa zinela uste izan du. Jainko bat zara?

GODOT: Samuelek argi utzi zuen, “Jainko” hitza idatzi nahi izanez gero, “Jainko” idatzi izango lukeela eta ez “Godot”.

(Hirugarren tiro hotsa. Isiltasun totala. Bi emakumeek edariei zurrutada bana.)

DIDI: Eta zer izan da zure bizitzaz?

GODOT: Samuelena eta gero antzerkia betirako utzi nuen. Ez nuen ezer jakin nahi.

DIDI: Normala.

GODOT: Orain Poliziarentzat egiten dut lan, hobeto ordaintzen dute.

DIDI: Ya. Nik ere batzuetan ez dut ezer jakin nahi antzerkiaz, gero ordea berriz erortzen naiz bere atzaparretan. Eta hemen nago, zain.

GODOT: Nire zain?

DIDI: Ez, neska, mirakulu baten zain… prekarietatean bizitzea amaitu zain, langileak kontsideratuak izatearen zain, programatzaileak beraien tronuetatik erori zain… Ez da asko eskatzea, ezta?

GODOT: Ez gehiegi, egia esan.

DIDI: Unibertsitatean, Madrilen, Esperando a Godoti buruz lan bat egiteko eskatu zidaten.

GODOT: Eta?

(Isiltasuna.)

GODOT: Zer idatzi zenuen?

(Gogoratuz.)

DIDI: “Godot es una mujer, es por eso que no llegará nunca. Godot es la respuesta que el ser humano espera para poner fin a la deshumanización. La integración de la mujer en la sociedad como un ser de pleno derecho, supondría la llegada de algo nuevo y por lo tanto, el final del sistema capitalista”. Edo horrelako zerbait, orain dela urte asko izan zen.

GODOT: Eta?

DIDI: Ez zitzaien gustatu.

GODOT: Normala.

DIDI: Bai.

(Plazara begiratzen dute.)

DIDI: Ez dago behirik.

GODOT: Ez dago txikiterorik.

DIDI: Ez dago ertzainik.

GODOT: Ez dago kafetegirik.

DIDI: Gu gaude.

GODOT: Bai.

DIDI: Zergatik etorri zara?

(Biak isilik. DIDIk irribarre egiten du.)

DIDI: A! Ya…

GODOT: Ze, bagoaz?

DIDI: Goazen.

(Ez dira tokitik mugitzen.)

Teloia.

Prologo bat idatziko dut
non prologo bat zer den
esplikatuko dudan

      Ulertzen ez diren gauzak idazten ditudanez azken testu hau gehitzea okurritu zait, goian metafora bidez kontatu dudana hemen en cristiano jartzeko. Ez da prologo bat, noski, baina Shakespeareren esaldi hori maite dut. Bere mezenasari errezitatzen omen zion, honek idatzitakoa ulergarria ez zela eta salduko ez zutela esaten zionean.

      Kontua da, bere garaian, Godoten esperoan estreinatu zenean, ez zela oso ongi jaso bere mezua. Egia esan ez zen ulertu. Ezer ez. Kaka bat zela esan zuten askok eta Becketti zera leporatu zioten: ez zuela ezer kontatzen, dialogoa errepikakorra zela, sekuentziazio dramatikoaren falta ikaragarria zuela…

      Nik, galdera txoro hau utzi nahiko nuke hemen idatzita 2022ko publikazio honetan… Ez ote gaude 1952an bezala edo okerrago? Zergatik babestu nahi dugu publikoa? Zertaz babestu nahi dugu? Guk egiten duguna, idazten duguna, ez da horren garrantzitsua… edo bai? Zeren beldur gara? Zergatik ez esperimentatu, lokaztu, jolastu… Ez gara bonba nuklear bat, ezta? Ez dugu inor hilko gure obra sekuentziazio dramatiko “normal” baten faltan badago. Gehienez, norbait deseroso sentiaraz dezakegu… eta ez al da ba hori antzerkia?; zirikatzeko tresna bat, gizartea esnatzekoa…

      Publikoa ez omen dator jada gu ikustera… hori diote, benetako arazo bat dugula. Agian publikoa seme-tonto bat bihurtu dugu gure gehiegizko babesarekin.

      Nik antzerkira joan, galduta sentitu eta irudien bitartez nire gorputzak arrazoitik haratago dauden gauzak jaso ditzala nahi dut. Nik antzerkira joan nahi dut eta sorpresaz jaso, zerbait… ez dakit, zerbait sentitu, ezberdina bada ere, arraroa bada ere, momentuan ulertzen ez badut ere… Edo, behintzat, horrela sentitzeko aukera izan nahi dut.

      Programatu dezagun dena eta ez dena, ulergarria eta ulergaitza. Gustuko duguna eta ez duguna. Errealitate poliedriko honetan, ezin da fikzioa sortzeko modu bakarra egon. Ezin zaio “modu egoki” hori bakarrik helarazi publikoari. Ez da zuzena eta ez luke bidezkoa izan behar.

Esperoaren esperoan

OIER GUILLAN

“Gure sozietate modernoek uxatu nahi duten inseguritatea da antzerkia”.

ANTTON LUKU, Libertitzeaz

      Zer nolako harremana izan du euskal teatroak Godoten esperoan lanarekin? Agian euskal teatroa Godoten esperoanen antzezpenaren zain dagoen teatro bat da? Historia idatziaren arabera, ez da egon haren taularatze ofizialik. Kuriosoa da, XX. mendearen bigarren erdialdeko antzerki konpainiek munduko oholtzak kolpatzen zituzten egile garrantzitsuak antzeztu zituztelako; Jarrai taldeak berak Albert Camus eta Eugene Ionesco eraman zituen, adibidez, taula gainera... baina, oro har, Godoten arrastorik ez. Liburu formatuan, Godoten esperoan antzezlana 2001. urtean ekarri zuen Juan Garziak euskarara. Ez da iritsi, ordea, oholtzara. Ez, behintzat, osorik.

      Agian komunitate oro, garai oro, are, pertsona oro dago zerbaiten esperoan? Garik Esperantzara kondenatuak gaudela kantatu zuen, Jose Luis Padronen hitzekin, Negu Gorriak taldeak mantra elektrikoa egin zuen Itxoiten ditugun gauzak zerrendatuz. Garaian garaikoa. Kantuen bazka da esperoa, modu batera edo bestera, ohorezko lekua du jendarte gaitegian. Zeren esperoan dago, gaur, euskal jendartea? Esperoaren neurriak ematen digu, agian, komunitate baten koiuntura politiko eta emozionalaren tamaina. Esperoa eta itxarotearen erroetatik datozkigu, halaber, esperantza eta itxaropena. Esperantza daukanak orainean presente egoteko motiboa dauka; esperantzarik ez daukanak, zer espero du orainaz?

      Hitzak husten hasita, hala ere, ez ote da esperoa itxarotea baino teatralagoa, gordinagoa, errealagoa?

      Oholtzaratzerik izan ez arren, Godotek euskal teatroko obra asko zeharkatzen ditu. Samara Veltek idatzi eta Ttak Teatroak taularatutako Eta Karmele? izan daiteke adibide argi bat, nola balio duen Godoten kodeak antzerkiak egungo gaiak bere gain hartzeko. Ez da, berez, Godoten esperoan taularatu zutena, baina hari aitortu zioten hezurdura eta abiapuntua. Obra honetan genero irakurketaren azalera txertatu zuten, esperoaren gordinkeria zentzurik gabekoan. Ainhoa Alberdi eta Iraia Elias aktoreek Euskal Herriko plaza ugarietara eraman zuten obra, arrakasta handiz. Nabarmendu beharreko beste kasu bat da Mairu taldearena. Ez kasualitatez, 2001ean Juan Garziak Godoten esperoan lanaren itzulpena kaleratu zuenean Alberdaniarekin, Mairu antzerki taldekoek obrako zati bat antzeztu zuten, Oiartzunen 2001eko apirilaren 25ean. Beckett eta Godoten eragina aipatu behar litzateke Gaizka Sarasolaren osteko teatroan, Urak ttiki dire eta Txoriak eta zauriak obretan, adibidez. Lehena Gilkitxaro taldeak eraman zuen oholtzara, bigarrena Mairu taldeak, Sarasolaren obra ia guztiak bezala. Batean zein bestean, esperoa da obretako ardatzetako bat. Agus Perez kritikariak berak, bi obren arteko lotura eta Godoten esperoan ekarri zituen gogora, bigarrenaren kritikan:

      “Gaizka Sarasolaren lehen notizia 2013an izan genuen, Bilboko Pabellón 6 aretoan haren Urak ttiki dire estreinatu zenean, (...) emanaldi hark Samuel Becketten Godoten esperoan-en zapore nabarmena utzi zigun, egoera distopikoa lagun eta Willy pertsonaia inoiz ez datorren norbaiten zain egote haren ondorioz. Orduko hartan, euskal ariman errotuta dauden naturaren balioak irteerarik gabeko matxinadarekin kontrajartzen ziren, baina oraingo Txoriak eta zauriak-en memoria historikoaren auzia planteatu digu egileak” (Berria, 2018ko otsailaren 27an).

Gaizka Sarasolaren teatroan, esperoak ezin hobeto marrazten ditu euskal jendartearen zauriak eta kontraesan politikoak. Honatx Urak ttiki dire (Edo!, 2016) obraren hasieran topatu dezakegun pasarte aski esanguratsua:

ILARGI (hankak erakutsiz): Hankak freskatu eta garbitzera etortzen naiz honat.

WILLI: Urak ttiki dire inor garbitzeko.

(Isilunea.)

ILARGI: Aspaldi honetan, denetarako dire ur ttikiegiak. (Isilunea) Eta zu? Zer zabiltza hemen?

WILLI: Bueltaxka bat egiten.

ILARGI: Hemen? Bero honekin?... Eta gabardinarekin?!

WILLI: Inoiz ez dakigu noiz eginen duen euria.

ILARGI: Noski! Horregatik gure erreka idortuak eta iturri agortuak; edozein momentutan euria egiten duelako!

WILLI: Noizbait ere eginen du berriz, eta ordurako prest egon behar.

(Isilunea.)

ILARGI: Beno.

WILLI: Beno.

ILARGI: Ba… Agur!

WILLI: Agur.

(Biak geldirik, elkarri begira. Isilunea.)

ILARGI: Hemen geldituko zara?

WILLI: Ez dakit. Eta zu?

ILARGI: Baliteke. Zergatik?

WILLI: Pssss…. Zergatik?

ILARGI: Nola, zergatik?

WILLI: Bai. Zergatik?

ILARGI: Zergatik zer!

WILLI: Zergatik geldituko zaren!

(Isilunea.)

ILARGI: Oraindik ez dut bainua bukatu.

WILLI: A! Etxekoak ez dituzu zain?

ILARGI: Etxean, denbora gehiegi daramagu zain.

(TXIRRINDULARI bat pasatzen da, goxokiak banatzen, ereserki moduko bat entzuten den bitartean. WILLIk aurpegia ezkutatzen du.)

Txirrindularia. Honatx antzerkiak egiten digun keinu ezustekoa: Godot izenaren iturburuan egon daitekeenaz galde, txirrindulari bati loturikoa izan da, historikoki, azalpen posibleetako bat. Itxuraz, Beckettek ikusle talde bat topatu zuen behinola, “Nous attendons Godot” adierazi ziotenak, Godot izeneko korrikalariaren zain omen zeudela. Ez da, hala ere, azalpen posible bakarra; eta ez da ere, azalpena izatea garrantzitsuena.

      Herri antzerkia da Mairu taldearen poetikaren ezaugarri nagusietako bat. Beckettek obra askotan marraztu zuen estetika pobrearen, bazterrekoaren dinamika. Zer da bestela, egun, sustraietan errotutako barrunbe astinduen ahotsa, arte eszenikoen zirkuitu agor eta herrenean? Gertu dabiltza Mairuren obrak ideia horretatik, La Zaranda bezalako talde baten estetika gogoan. Bada lekurik dramaturgia propioentzat euskal programazioen bazterrotan? Sarasolaren obretan, espazio poetikoa definiziorik-ez batean datza askotan, denboraren linboan harrapaturik dauden pertsonaiak dira sarri, orainaren barrunbeetan beren burua erantzunik gabe itauntzen duten ahots paradigmatikoak protagonista. Espazioaren erabilera horrekin Godot etortzen ahal da, beste behin ere, burura. Honela mintzo zaizkigu Txoriak eta zauriak (GANBILA, 2021) obrako pertsonaiak:

TXORIA: Zer?

JUAN: Egiatan ez al duk gogoratzen noiztik gauden elkarrekin?

TXORIA: Betitik?

JUAN: Betitik ez.

TXORIA: Ez?

JUAN: Ez.

(Isilunea.)

TXORIA: Eta ez gaituk hemen betitik?

JUAN: Ez.

(Isilunea.)

TXORIA: Ba… niri horrela iruditzen zaidak.

Kurioski, antzezlan hauetako espazioen definizio-ezak, edo definizio denboran izoztuak, oihartzun egiten du Euskal Herrian bertan horrelako lanek taularatuak izateko duten zailtasunekin. Espazio publikoak espaziorik gabe uzten ditu espazio poetikoak?

Segur aski, erdarazkoa da azken garaietan Euskal Herriko eszenan egon den Godoten moldaketarik konpletoena eta inpaktanteena. 2014an Pabellón 6ek ekoiztuta, euskal teatroko sortzaile ugarik bat egin zuten Godoten esperoan lanaren taularatzean: Pablo Ibarluzearen zuzendaritzapean, Pako Revueltas eta Aitor Fernandino izan ziren Vladimir eta Estragon, Patricia Urrutia izan zen Pozzo eta Jon Zumelaga Lucky. Enriqueta Vegaren estetikak ezusteko moduan markaturik, puristenak urduri jarriko zituen interpretazioa eskaini zuten: Vladimir eta Estragonek Toy Story-ko pertsonaiez karakterizaturik hartzen zuten oholtza. Testuari oso fidelak izan ziren bertsio hartan, eta berbak abiadura, dinamismo eta energia frenetiko batekin gorpuzten zituzten. Hala ere, honela aurkeztu zuten obra: “Hau da klasikoaren gure bertsioa. Ez baduzue gustuko, badugu beste bat”. Irakurketa garaikidea ironiaz eta egungo teatrogintzak—akaso— eskatzen zuen probokazio kitsch batez lagunduta bazetorren ere, testuak gorde egiten zuen bere zentzu guztia. Gogora ekartzekoa da Pasaian hainbat urtez egon zen “Eroen itsasontzia”n eskaini zuten emanaldia, barkutik puntarik puntara korri eginez, publikoak lehorrean jarritako aulkietatik begiratzen zuen bitartean. Obra honekin ikusi ahal izan zen Godoten esperoan obrak, estetika orotatik haratago, gordetzen duen plastikotasun harrigarria.

      Absurdoaren teatroa mundu osoko eszenan errotu egin den teatro mota bilakatu da. Historiak dio batez ere Albert Camusek idatzitako L’Étranger eta Le Mythe de Sisyphe liburuekin abiatu zela etiketa. Camusen nobelak ez zuen geruza topatuko dugu, ordea, Becketten obretan: umorea. Umore beltza nahi baldin bada, iluna, etsitua, baina umorea den heinean, era berean, aktiboa. Pailazoak ekarri zituen Beckettek literatura kanonikora, existentzialismoaren pisuak bazterrak astintzen zituen une historikoan. Beckett zine mutuaren eta Marx anaien zalea omen zen, eta ez da harritzekoa. Euskaraz badugu Marx anaien kodea abilezia handiz maneiatzen duenik, Patxo Telleriaren eta Galder Perezen esku abilak horren lekuko dira, baina Marx anaien dialogoetan gehiegi esaten da: akzio narratiboa sarritan apurtu arren, haren barruan daude, oraindik ere. Beckettek, funtsean, ezohiko umore bati leku egin zion umoreak lekurik ez zuen garai eta testuinguru batean. Oraindik ere, gutxitan barkatu ohi zaio idazle bati, literatura kanonen kanonean sartu nahi badu, bederen, pailazokeria, umoreari lupaz begiratzen zaio literatura “serioaren” ingurumarietan.

      Absurdoak, azkenean, bide ugari hartu ditu XX. mendetik, batzuetan, agian, efektu probokatzailea galtzeraino. Edozerk ez duelako balio, absurdoa izateko. Absurdoa zentzuaren ezina da, diskurtsoaren galera, baina diskurtsoaren hutsunearen barrutik. Absurdoa existitzen ez den etiketa bat da, absurdoa delako absurdoaren definizioa bera. Baina absurdoaren ildoak biderkatu egiten dira arlo eszenikoan, ulertu ezin denak sortzen duen ezinegonak bezala. Agian, absurdotik abiatuta egun bada muturrerago eraman daitekeen umore aldaera bat: erridikuluan oinarritutakoa. Erridikuluari beldurrak pizten ditu, egun, diskurtsoaren adarkatze hipermediatizatuetan, pentsamendu pisutsuaren defendatzaileen amesgaiztoak. Ezer ez dago publikoki bere burua agertzen duen inork erridikulua egiten duen sentsazioa baino gauza artegagarriagorik. Diskurtsoaren eta pentsamenduaren ildotik, agian erridikuluaren teatro batek pitza dezake, egun, diskurtsoaren kanon monolitikoa. Helburua ez delako erridikulua “egitea” bera, arrisku hori bere gain hartzeko auto-baimena baizik. Belaunaldi berrietan begirada jarrita, Formol Laborategiaren Album antzezlana bezalako proiektu bat aipatuko nuke. Bertan ez zaio muzin egiten erridikuluaren ahal probokatzaileari, belaunaldi arteko transmisioaren porrotari, eta esperoak “motxila” baten itxura hartzen du, oinordetzan jaso duten zama historikoaren adierazle. Godot motxila batean kabitzen ahal da, eta liberazioari itxoiten egotea, norberak eta ez beste inork bere gain hartu duen zamaz askatzea izan daiteke.

      Baina pailazoa dioenak, bufoia ere esan lezake. Familia berekoak izan arren, pailazoak ez duen intentzionalitate politikoa du bufoiak. Zirtoa. Egun errazegia da nahastea zirtoa eta iseka. Bufoiak edozeri buruz eztena sartzea baimentzen dion maskara du bere gain, baina bere burua jartzen du halaber, zirtoaren erdigunean. Bufoia bera da bere zirtoari ihes egin ezin dion lehena. Bestela ez baita zirtoa, zinismoa baizik. Edozer izan daiteke, gaiaren ikuspegitik, bufoigarria. Edozerk izan behar luke bufoigarri. Baina, teatroan hain ohikoa den jarrera ezinbesteko horrek, nahasmendua eta ezinegona sortzen ditu teatrotik at. Irribarre hautsien testuinguru honetan ere, Godotek eman ematen ditu espresiorako baliabideak.

      Godot ez da existentzialista, baina existentzialismoarekin dialogatzen du. Godot ez da absurdoaren teatroa, baina absurdoarekin dialogatzen du. Godot ez da postdramatikoa, baina eszena postdramatikoarekin dialogatzen du. Godot literatura da, baina literaturatik urruntzen diren dramaturgia berriekin dialogatzen du. Edo, izan gaitezen zintzoak, agian existentzialismoak, absurdoak, eszena postdramatikoak, literaturatik urruntzen diren dramaturgia berriak dira Godotekin dialogatzen dutenak. Godot ez dagoelako hemen, inorekin dialogatzeko. Horrela, bada, kartzela batean antzezten baduzu, nor da Godot? Emakume aktoreekin antzezten baduzu, zer da Godot? Afrikan antzezten baduzu, zergatik da Godot? Talde amateur batek antzezten badu, zeren esperoan da?

      1993an, Susan Sontagek Sarajevo setiatuan eraman zuen Godoten esperoan oholtzara. Esperientziaren kronikan idatzia utzi zuen bezala, “Kultura, kultura serioa, giza duintasunaren adierazle da”. Hain zen beharrezkoa testuinguru hartan ekimena, ez zela gai izan soilik lau aktorerekin osatzeko dramaturgia. Biderkatu egin zituen Vladimir eta Estragon pertsonaia nagusiak, hiru bikotetan: bi gizonezko, bi emakumezko, gizonezko bat eta emakumezko bat.

      “Sexuaren araberako errepartoa saihestea nahi nuen, hauxe delako horrelako hautu batek zentzua izan dezakeen obra bakanetakoa, pertsonaiak figura errepresentatiboak, are, alegorikoak diren heinean. Kaleko gizonak (gizonari dagokion sexu markarekin adierazia) benetan guztiok ordezkatzen bagaitu —emakumeoi beti esaten zaigun moduan— orduan kaleko gizona ez da zertan gizonezko batek interpretatua izan”.

      Muntaia hartan parte hartu zutenentzat Godot kandelapean muntatzea, uraren bila frankotiratzaileetatik ezkutuka ibili ostean, duintasun ekintza bat izan zen. Zer eta, besteak beste, Amerikako Estatu Batuen interbentzioaren esperoan zeudenean. Godot muntatzeko motiboak Godotek bezainbeste hitz egiten du haren absentziaz.

      Teatroa orain eta hemen dagoen artea da. Akzioa egoera batetik abiatzen da, ez halabeharrez aurreraka garatu beharreko argumentu batetik. Lekutik mugitu gabe, borobilean egin dezake, nolabait, aurrera dramak. Eta, antzerkian, egoera hori beti bikoitza da: alde batetik dago pertsonaiaren egoera, fikzioak hastapen gisa markatzen duena. Bestetik dago aktorearen egoera, emanaldi oro porrot egin dezakeen beharginarena; funtsean, beste pertsonaia bat, aldiroko ahaleginaren oinarrian beste istorio bat dagoen heinean. Antzerki konpainia ere porrot egin dezakeen pertsonaia bat da: fikzioan agertu ala ez, antzezpenari eta dramaturgiari eragiten dion informazio bat da obraren azpitik doana. Narrazio batek, idazle batek, porrot egin dezake paperean, liburu batean, baina idazleak ez du balizko porrot hori gorputzean bizi irakurle bakoitzak liburua zabaltzen duen bakoitzean. Godot bakoitzaren oinarrian absentziari, hutsuneari, esperoari forma bat eman nahi dion ahalegin bat dago; eta, hala ez bada, Godoten muntaia horrek porrot egingo du. Hori da obra honen lorpen handienetako bat, etengabe ekarri egiten duela oholtzara obraren azpian dagoen idatzi gabeko istorioa, eta interpreteek Godoti ematen dioten zentzua, edo zentzurik-ez mota. Pertsonaia eta aktorea, biak daude orain eta hemen. Biek egin dezakete porrot aldi bakoitzean.

      Zerk egiten du literatura lan bat antzerkiaren baitakoa? Godoten kasuan, erantzun posible bat da honakoa: isiltasunak. Isiltasunaren kontrolak, lerroarteko esanahi totelen pausak, pentsamendua ahozko erregistrora ekartzeak sortzen duen dardarak, komunikazioaren galerak, akzioaren ezinak. Paradoxikoa bada ere, akziora eramaten den akzioaren ezina. Antzerkiak gorputzarekin osatu behar du hitzak dioena, ez luke sekula hitzak dioena ilustratu edo errepikatu behar; horretarako, idazleak lekua utzi behar dio gorputzari hitzen artean. Lanerako espazioa utzi behar du, aktore sormenerako eremu bat, ahots propioa garatzeko espazio huts bat. Agian jakin gabe, agian teatro kodeez kontziente izan gabe, baina Beckettek, ezinak hartara beharturik, hizkuntzaren eta diskurtsoaren sinpletze eta depurazio etsi batetik, lekua utzi zion teatroari bere testuetan.

      Beckettek ingelesa alboratu eta frantsesez idazteari ekin zion bere ibilbideko une batean, nahiz eta ez zuen ingelesa sekula guztiz bazter utzi. Datu hori ulergaitza izan daiteke, ezerosoa, euskaraz idazteko hautua egiten dutenen testuinguruan. Begirada zabalduta, ordea, zentzu betea izan lezake kontuak. Lerro hauek idazten dituenak Godoten eraginpean idatzitako bi testurekin egin izan du lan, taldean. Haietan, dialogoak idazterakoan, zailtasunen kontzientzia artegagarria suertatu zen: euskaraz ahozkotasunera modu sinesgarri batean iristeko taldekideon zailtasuna. Alfonso Sastrek hainbestetan aldarrikatutako “parlatura” propio baten behar asegabea. Talde honen kasuan, kultur sustraiak erdal jatorriko erreferentzietan izanik, euskaraz idazteko hautua politikoa izan zen. Baina, ostera, euskaraz erdaraz ez besteko zailtasunekin idazteak, hizkuntza depuratzera, idazterakoan dramaturgiaren ikuspegitik bestelako hautuak egitera bideratu gintuen. Gutako askorentzat euskara bera zen Becketten frantsesa. Euskaraz idazteko zailtasunak ahots propioen bilaketan lagundu gintuen, argitu egiten zelako zein zen trabes estetikoa, hizkuntza ikusezina eta kargarik gabea den materia neutro bat izateari uzten ziolako. Zentzu horretan, lan horiei aurre egiterakoan, bi izan ziren inspirazio iturriak: batetik, kurioski, nobela bat, Koldo Izagirreren Agirre zaharraren kartzelaldi berriak, zeinak abiapuntu-egoera argi bat zuen: Agirrek kartzelen barrura egiten ditu “ihesaldiak”. Irudi kontundente bakar batekin erdiesten zuen istorioak zentzuz beteriko absurdoa. Bestea, Godoten esperoanen elementuak izan ziren: ezina esaldien laburrera ekarria, erritmoaren eta musikaltasunaren frenesia, diskurtso egituratuetatik liberatu ahal izatea, dialogoak eta gorputzak guztia esan eta kontatu behar duten hitzetatik askatu ahal izatea, espazio ez naturalistetara zilegitasun osoz jotzea; pertsonaien anbiguetatetik haratago joanda, genero difuminazio baterako bidea hartu ahal izatea. Ezintasuna estetika, estilo eta dramaturgia bilakatzen ikasi genuen Godotekin, edo, bederen, horretan saiatzeko bidea. Izan ere, ez al da Godot Ulisesez hustutako odisea bat?

      Gutxitan gertatzen da antzezlan idatzi batek hain ondo menderatzea antzerkiak behar dituen kodeak. Antzerkilariek egun kontuan hartzen dute Becketten obra, aitortzen diote ezinbestekotasuna, antzerki narratiboenetik esperimentalenera. Godot XX. mendeko antzerki korronteen giltzarri modukoa izan da. XXI. mendean oraindik eragiten du horrek, edozein ate eszeniko zabaltzean. Agian ate eszenikoez mintzatu behar ginateke egun, eta ez arte eszenikoez.

      XX. mendeko mugimendu eta olatuen eragina ez dugu, oraindik ere, gainetik kendu. Neurri handi batean XX. mendean gaude oraindik ere, kreatiboki: Antonin Artaud, Tadeusz Kantor, Pina Bausch, John Cage, itzal luzeko sortzaileak dira egungo eszenarik, ustez, berritzaileenean. Jose A. Sanchezen Dramaturgias de la imagen edo Hans-Thies Lehmann-en Postdramatisches Theater bezalako azterketa erreferentzialak ikusi besterik ez dago, etengabe topatuko dira bertan Becketti egindako erreferentziak. Segur aski, XX. mendeko mugimenduen itzalean isilaraziak, itzalaraziak geratutako izenak berreskuratzea, berrirakurtzea, berrinterpretatzea da tradiziorik berrienak berrasmatzeko bide bakanetako bat. Dadaismoko emakume sortzaile andanaren ekarpena berreskuratzea, kasu. Dadaismoarekin —eta, osteko situazionismoaren— zuzenean dialogatzen du performancearen munduko parte handi batek, dadaismoaren oihartzunak topa litezke, baita ere, Ez Dok Amairutik etorritako hainbat lanetan (Laboaren Lekeitioak, Artzerik esperimentalena...). Ez ote ziren izan XX. mende erdialdeko apurketak mende hasieran gertatutakoen garapen helduagoa, gerren ondorioz emandako inozentzia kreatiboaren galeraren ildotik? Galdera batzuen balizko erantzunak ere, Godot dira. Egun kezkagarria da apurketak sortzeko ezina? Agian ez da nahikoa mundu gerrarik gertatu espero berririk ekartzeko? Edo, agian, komunitate batek bere zaurietan sartzen asmatu beharko luke adierazpen moduen baitan astinduak topatzeko? Edo, bada aski zauri, genero gatazketan kasu, baina ez da gertatzen ari dena dramaturgia bilakatu ahal izateko moduan irakurtzen?

      Federico Leon idazle eta zuzendari argentinarrak ikastaroa eskaini zuen duela urte batzuk Bilbon, Muelle-6 zeritzon gune jada desagertuan. Leonek badauka liburu bat argitaratua, Registros: teatro reunido (Adriana Hidalgo Editora, 2005), zeinean honako hau aipatzen duen, teatro garaikideari begira: “Godot orain sartu behar litzateke. Godotek orain sartu beharko luke”. Nago, euskal antzerkigintzak ez ote duen lehenbizi Godoten esperoan, gorputz osoz, luze, egon behar, haren itzuleraren beharra erraietan sentitu ahal izateko. Karlos Linazasoro Godot bueltan ekartzen ausartu da, eta ezer gertatu ez delako gertatu da gertatu beharrekoa. Ala ez. Garrantzitsuena ez baita Godot. Garrantzitsuena ez baita Beckettek pertsonaia sortzean buruan zuena. Garrantzitsuena garaiak obra irakurtzean sortzen duen Godot hori baita.