Urari ostutako poemak

PAKO ARISTI

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© 2014 Pako Aristi

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2014ko iraila

Edizio hau: 2014ko iraila

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.com

                Webgunea: http://susa-literatura.com

Eta itsasoak

ordaindu zuen bere zorra

mendeetan inspiratu dituen

poema guztien bitartez

WILLIAM BUTLER YEATS

ITSASOARI BEGIRA

Badira pertsonak

itsasoari begira

mundua ulertzera

iristen direnak.

Bada liburuak

irakurtzen dituenik

halan itsasoa

ulertuko duelakoan.

Bada itsasoari begira

bizitza bera

uler daitekeela

uste duenik ere.

Eta badira pertsonak

itsasoari begiratu

ahal izateko soilik

bizi direnak.

Mundua eta bizitza

elkartzen baitira

begirada itsasoarekin

batzen den angeluan,

sahatsaren eta kresalaren

arteko muxuaren aroan.

BIDAIAREN TRENPUA

Bidaia grina baten legamiak

haizatutako oihal txuri bat da.

Irudimenean egunsentitzen da,

eta etxeko abegia

utzi aitzin ere

bizi ditu bidaiaren ideiak

gure hezur-muin

eta arnas-mamiak.

Lehen pausoekin lurreratzen da

airearen lainezan zetzan asmoa.

Ez du presarik izanen

bere patua burutzen,

bidaiak ez baitaki

—gure burmuinaren ernegaziorako—

denbora kudeatzen.

Erosotasunik apurrenak aski zaizkio,

eta soberan egunaren orduak

eta urtearen elurteak.

Zure bidaiaren abiapuntuko

espazioa familia izanen da.

Benetako munduaren

miniaturazko antzezpen bat,

aktorerik bikainenak

zure mesedetan,

eta zu zeu, oharkabean,

parte hartzaile obran.

Berdin dio tragedia, drama

edo komedia suertatzen den.

Ez da garrantzitsua.

Bizitzan dena da bizitza,

ez dago tenpu morturik,

bidaiak ez du bereizten

ordu asko eta gutxiren artean

ez duelako ezagutzen

‘atzo’, ‘bihar’ edo ‘gero’

gerta litekeen espanturik.

Ez du gogaitzen

iritsi bitarteko asperdurak,

iritsitakoan ere

bizirik darraielako

orainaren abenturak,

baitaki hasiera orotan

zerbait amaitzen dela,

eta amaitzen denetan

zerbait hasi.

Bizitza bera da bidaia nagusia;

bidaia, bizirik gaudeneko

eskaintzen zaigun

jakinduria iturri.

Bizitza, bidaia

eta haien gerizan

zu eta ni.

ERLOJUAREN AMETSA

Denbora asmatu zuenak

—orduak gure menera

makurtu nahia—

ekintza militar bortitza

gauzatu zuen

izakien arteko oreka

purtzilaren aurka,

jakinduriari abiadura

kontrajarriz.

Bata motel, bestea bizkor;

bata geldo, bestea zizpuru;

bata lehor, bestea umel.

Iritsia zen bitasuna

deblauki

batasunaren lilura ilauntzera.

Denbora asmatu zuenak

aspermena ernaldu zuen,

norabait iristeko

geratzen den denbora

betetzen asmatzen

ez duenaren kondena,

unerik pizgarrienak

beti gero

—bihar, etzi, geurtz—

iritsi zain

datzanaren etsipena.

Orduak igarotzen ari direla

uste duenak

ez baitu ikusten

egote hutsaren probetxurik.

Denbora asmatu zuenak

‘mugimendua’ bilakatu du

bidaiaren epiteto nagusi,

eta leihoaren aurrean

munduaren kontenplazio

infinituaren miran

laketzen zirenak

desagertu egin dira

telebista aparailuak

gure etxeetako leihoen

neurrira ekoizten

hasi zirenetik,

denbora asmatuz

aspermena ernaldu zuenaren

ekintza militar bortitzari

ezinbesteko

babes publizitarioa

eskainiz.

ABIATZEKO ORDUAN

Ez epaitu besteen akatsak;

aldiz, baliatu zeureak

hobeto ezagutzeko.

Zaindu zure usteak,

zeure buruari

kontatzen dizkiozunak,

bizitako zorigaitzari buruz

dugun iritzia

sarritan

mingarriagoa baita

zorigaitza bera baino.

Eta lagunen bat,

etxekoren bat

zurekin haserretzen bada

ez kezkatu,

ez da ezer pertsonala;

euren heldutasuna lortzeko

ezinbestez

jarraitu behar zuten

bidea baino ez baitzara.

Terapia bat

aurkitu dute zuregan

haiek hobeto bizi daitezen.

Onar ezazu sakrifizioa.

Lore baten petaloa

jausten denean

unibertso osoa ikaratzen bada,

onar ezazu duintasunez

zure galera.

Harentzat ez zara lore bat baino gehiago.

Zoaz, abia zaitez

eta bizi

bideak eskainiko dizun guztia;

ez dezazula esan zahartzaroan,

etxeko leihotik mundu osoa

ikus daitekeela

zioenaren hitzak

ulertzera iristen zarenean,

‘bizitza’ deitu zuten

opari eder hura

zaborretara bota zenuenik.

EZ DA BIZITZA

Ez da bizitza egunero

igarotzen dena,

gu baizik, orduero,

bizitzaren baitatik goazenak

zirkinik ere eragin gabe betikotasunari.

Inongo jainkok ez gintuen aukeratu

eta ez dugu bere errukia

irabazi beharrik izan.

Erlojuaren orratzak gure aspermena

neurtzen zuten amesgaizto bihurtu zirenean

ihesi joan ginen, urrun,

hain urrun non

geure burua aurkitu genuen:

han zegoen, herabe eta uzkur,

gure izaera, nortasun-mozorroa jantzita,

ispiluetan multiplikatuz

gure misterio gosea.

Ez da bizitza igarotzen dena

egunero, orduero,

gu baizik bere baitatik goazenak

betikotasunari espasmo txikienik

eragin gabe.

Ohituren errepikaketan

izerdi asko isuri dugu

berritasunak sortzeko unean

arima izozten zitzaigulako.

Tradizioa deitzen genion frakasoari,

eta antsiolitikoekin ezabatzen genuen

kaxkarkeriaren ispiluan

multiplikaturiko samina.

Basamortua bustitzen ez duen langarra

zitzaigun jakinduria,

ikasi behar ez zena ahaztu ezinik

ikasi nahi genuena

badakigula konturatu ginen arte.

Ez da bizitza uneoro

igarotzen dena,

gu baizik bere baitatik ihesi,

gure ezerezean dena daukagula,

unibertsoa ere badaramagula

ahaztu genuen

egunaren bila.

HITZEN HEGALDIA

Ibai baten aurrean zaudenean

hitzak ez dira ur-tantak baino,

euren azentuekin kantari datozenak

haltzen eta lizarren arteko

saihesbideak bilatzen.

Itsasoari begira zaudenean

hitzak uhararen pindar distiratsu

bilakatzen dira,

euren galdera ikurrekin

itotakoen arimak izendatzen.

Mendian zaudenean hitzak

hosto eginak daude

arboletan zintzilik,

eta pentagramarik gabe

kantatzen diote kukuari.

Neguan hitzak elur-maluta

bihurtzen dira,

eta papogorriaren odolaz

tindatzen dute

zuritasun handiaren erreinua.

Pertsona batekin zaudenean

hitzak haren begietan daude,

su hormatu bat

zauritu zuten umearen kalotan.

Heriotzaren aurrean aurkitzen zarenean

hitzak topaketa ospatzen duten

lagun zaharren arteko

diliña bihurtuko dira,

eta bizitza berri baten

lerarik gabe

desagertuko dira

arginabarrean.

ARGITXINTA PORTUAN

Egunsentiaren ilinti gorian

artean ura itsasoarena ez denean

badago orduak inauguratzen dituen eremu bat,

pinu-orratzak oboe izateko ametsetan

firurikatzen dituen kristalezko haizean.

Ez da ezer entzuten

dena geure baitan datzalako,

ez da ezer ikusten

guregan ikusten ez dugunik existitzen ez delako.

Hala ere urdinaren apar ilunak

errezelak irekiko ditu

argiari amodioa eskainiz bezala

mendeetan harkaitzen bolumenak

gorpuztu dituen kresalaren erresuman.

Ez da ezer ikusten

dena geure baitan datzalako,

ez da ezer entzuten

guregan ez dagoen kanturik existitzen ez delako.

Urratuko dute zeru saretu bat

itsasontzien damorria kantatzen duten tutuek,

eta bakardadea zer den esango digute:

suak itzaltzea lortu ez zuen uhinen lantua,

gure baitako isiltasun erraldoia oboe-soinuz

eta amodioaren argirudiz betetzera datorrena.

GELTOKIKO TABERNAN

Goizean goiz anisa edaten duten lo-galduak,

izotz-landuzko bideetan brujula bila bailebiltzan;

inorengan erreparatzen ez duten prentsa irakurleak,

bakardadeari bizkarra ematen diotela pentsatuz;

egunonik gabe barrura hurbiltzen diren

bidaiariak, agurrik gabe alde egiteko;

inguruko obra publikoren batean

lanean ari ziren langileak,

pozik euri-jasa dela eta;

kristalezko laukitxodun ate urdinxka bat.

Eta euria andeneko harlauzetan tunpaka...

Hala ere

trenak iristen dira helmugara,

ezin da denborarik gelditu,

eta ezin dugu asmatu non erratu ginen.

Eta euria tunpaka andeneko harlauzetan...

Hala ere

ezin da trenik gelditu,

denbora beti iristen da helmugara,

eta ez dugu asmatu nahi

non erratu ginen.

Geltoki zikin hau leku atsegin

bihurtzerainoko izuikara

eragiten du bizitzak batzuetan,

hartzen ari naizen kafe hau ez nuke

inoiz amaitzerik nahi,

baina filmak aurrera darrai.

Eta euria andeneko harlauzetan saretuz...

erratutako trena hartu genuen egunean.

MAITASUNA ZELAKOAN

Emakume asko izan da nire bizitzan,

baina maitasunik ez da hainbeste izan.

Amodioa emakumeekin identifikatzea

izan da nire akatsa.

Samurtasunaren beharrean zaudenean

nola pentsatu hori horrela ez denik?

Ez nuen hartzen jakin

askok eman nahi izan zidaten maitasuna.

Eta ez nuen ikusten jakin

maitasuna ematen zidatela uste nuen batzuek

ez zidatela maitasun askorik eman.

Neuk ere ez nien denei

maitasuna eman nahi izan,

eta eman nahi izan nien askori

ez zitzaien aski maitasun iruditu.

Malkoak sarriegi agertzen hasi zirenean

egia bat margotu zuten

nire begietan:

itsasora botatzen diren

loreen antzeko zaizu maitasuna,

eder beren koloretan,

antzu beren ezdeusean,

eta sentimenduekin

su-festak egiteari uzteko

agindua jaso nuen.

Hori izan zen nire borroka nagusia:

Maitasuna eman duenaren

lasaitasuna sentitzea

eman ez zuelako

errudun zatekeenaren

harrabotsetan.

Amodioa uberarik gabeko

jario bat dela

ulertu nuen arte,

biltzen gaituen hozkirri askea,

ez eman eta ez hartu daitekeena,

gure kalkuluekin

inoiz ezer jakin

nahi izan ez duen altsuma.

BUENOS AIRESKO EURIA

Buenos Airesko euriak

abenida zabaletako arbolak inarrosten ditu,

eta horrekin batera

nire haurtzaroa ere astindu egiten du

Buenos Airesko euriak.

Ni umemoko bat izan naizelako

Cafferata kalean,

ontzi batetik jaitsi nintzen

portu ezezagun hits hartan,

eta amaren magaletik

mundu epelago baten besoetara

nindoala esan zidan

Buenos Airesko euriak.

Kale hauetan zabuka ibilia naiz

izkinetako lurrunetan desagertzen ziren

amodioen atzetik,

Puerto Maderoko moiletan

izerdia isuri dut,

trenetan ihesi joan naiz

jeloskor batzuen labanetatik,

baina gaurik txarrenaren muinean

ere beti lasaitu izan nau

Buenos Airesko euriak.

Hemen hil nintzen,

kafetegi dotoreetako argien

distiratik urrun,

ez zen tangorik izan nire omenez,

ezta toparik ere nire arimaren alde.

Baina ez nintzen gustura hil,

eta itzuli beharra neukan:

zorion izpi baten zorra zeukan nirekin

Buenos Airesko euriak.

Eta gaur, kafetegi honen epelean

tangoak entzunez,

bizitza ziztrin hartan

laztan-egarriz akitu zen

gizagaixo haren omenez

xanpain kopa altxatuz,

bihotz-muineraino iritsi zaidan

zirrara batekin ordaindu dit zorra

Buenos Airesko euriak.

ERREBELDE ZAHARRAREN BALADA

Ni indartsua naiz

ahuldadea agertzeko arazorik ere

ez daukadalako.

Ni ausarta naiz

koldarkeria erakusteko beldurrik

ez dudalako izan.

Zoriona zer den badakit

zoritxarra onartzeko oztoporik

ez dudalako jarri inoiz.

Ez ditut nire ideiak babestu

aurkakoak ezagutzea ere

haien osagarri zelako.

Ez dut ospe sozialik defendatu

ez dudalako argitasuna ilunduko

zidan mozorrorik onartu.

Justizia defendatu dut

boteretsuaren aurka indarra erabiliz

ahularentzat gozotasuna opari.

Ameslaria izan naiz

errealista izateko

zaharregia jaio nintzelako.

Munduaren funtsa ezagutzera

iritsi nintzen neure egoa

ahazten jakin nuenean.

Neure burua aurkitu dut

betetasunaren printzak zetozenean

han nengoelako.

Biluzik agertu izan naiz

ez nintzelako nire sentimenduak

estaltzen ibili.

Neure buruarekin

kontent egon naiz,

inor garaitu beharrik ez neukalako.

Ez nau inork suntsitu

ezta azken orduaren ikarak ere,

beti egon naizelako hiltzeko prest.

Egina neukan testamentua:

ezer gabe jaio zena

ezer gabe joango den promesa.

IDAZLEAREN ESNAERA

Idaztea hitzekiko inozotasuna galtzea da,

eta bizitzako gertaerak

argi berri batez janztea;

idaztea ilunpeari orduak jatea da.

Idazleak kea margotu diezaioke

itzalita dagoen sukaldeko tximiniari;

udazkenaren koloretan

hanpurus dagoen basoari

ikara bat ipin diezaioke,

hotzikara bat

bakardadearen arima berari.

Ezer ez da dioten bezalakoa,

esan dezake idazleak,

ezerk ez gaitu garenak izatera behartzen,

dena alda baitezakegu

aldatu egin garela esanda soilik.

Baina ez da eskua idazten duena,

begirada baizik.

Idazleak ez dauka beste botererik:

patrikan daraman libreta zirriborratuz

mundu berri bat jendearen eskuetan

jartzeko ahalmena;

bere hitzak izan litezke

isiltasunean egoteko modu berri bat,

edo bidaia abiatzera

bultzatuko zaituen egunsentia.

Baina ez da begia irakurtzen duena,

bihotza baizik.

Idazle batengana bazoaz

ez joan diru bila,

misterio baten bila baizik;

bere hitzen lantegi gorian

bereizten ikasiko baituzue

funtsezkoak diren gauzen

edo ezertarako balio

ez dutenen artean.

Ez baita bihotza esnatzen dena,

kontzientzia baizik.

ASKE IZATEAREN IKARA

Asko desiratu izan dut

laudatua izatea, loriatua,

kaxkarra nintzela entzuteko aukera xumeenak

izutzen ninduen aldi berean.

Hitz ederren bila ateratzen nintzen orrietara

anonimatora zigortua izateko ikararen itzalak

atzetik jarraitzen zidan bitartean.

Emozioz itxoiten nuen norbaitek balio nuela

eta onena nintzela idatziko zuen orena,

baina dardaraz bizi nuen

beste batek mediokritatea

aurpegiratuko zidan eguna,

iritsi baino askoz lehenagotik ere.

Urte askotan izan nauzue esklabo

lausenguak eskaintzen dizkidazuenok,

gehiegitan izan nauzue mendean

kritika txarrak botatzen dituzuenok.

Aseezina zen nire talentuaren

baieztapen egarria,

eta gozakaitza ukapenak

haragi-bizian urratutako zauria.

Gogor-itxurak egiten nituenean

ahul-ahula nintzen,

baina etsipenaren aurkako indarra

ateratzen jakin nuen nonbaitetik.

Laudoriozko hitzik gabe

eta ahantzezinak zitzaizkidan

erasoetatik landa ere

jarraitu dut idazten,

jarraitu dut kantari.

Inorekin alderatzeari utzi nionean

lortu nuen aske izatea,

eta besteek nitaz zuten ikuspegitik

kanpo atera nintzenean

asetu ninduen —estreinakoz— neure lanak.

Eraikia nuen inoiz deusezten ez den zubia:

bihotz batetik beste bihotz batera

zuzenean doana.

MONASTERIOA

Nire etxea da nire monasterioa.

Bertan dakusat mundua dena,

eta munduan banengo ikus ez nezakeena.

Hormetako margolanetan dakusat

itsasoa,

beti mugitzen,

ez atzerago ezin aurrerago,

bere babeslekua aurkitu ezinik

lurbira osoan.

Leihoan dakusat

distantziaren krudeltasuna

paisaia edertzen,

gorputzak ematen dizkit

jatorduetako ezkilotsak,

eta interesgarriak ez zaizkidan

helburuez betetako marea bat da mundua,

aldika trumoitsu,

tarteka soilik baketsu.

Intsentsuaren keak

sortzen dituen kiribiletan

aurkitzen dut

zerurako lehen atea,

airea zeharkatzen dakien hori.

Gauerdian erretzen dudan

haxixaren keak

irekitzen du

zerurako bigarren atea,

neure baitan dagoena.

Bosteraino kontatzen jakitea

aski zait bizitza ulertzeko.

Bost: nire bakardadeak dira bost.

Lau: nire lagunak dira lau.

Hiru: nire ilusioak dira hiru.

Bi: nire amodioak dira bi.

Bat: heriotza da bat eta bakarra.

Musikaren beilazko ametsetan bildurik

unea gozatzen ikasten ari naiz,

‘hemen’ eta ‘orain’ bizitzearen

intentsitatea dastatzen.

Iragana eta geroa

bosgarren solairutik erortzen uzten ditudan

petaloak dira,

kategoria astunegiak zorionerako.

Nire etxea da nire monasterioa,

eta gauero begien aurrean

iratzartzen den eternitatea

eskaintzen zait,

hirugarren atea zeharkaturik

—itzulerarik ez daukala jakinda ere—,

bertara joan nadin.

Milaka bider ikararik gabe

egin dudan bidaia honetarako

prestatzen ari naiz nire monasterioan,

beti ezberdina baita

zeure baitara burutzen duzun

bidaia bakar hori,

etxerako itzulera betirakoa.

POESIA ESAN

Poesia esan

eta tximeleta baten hego-ikarak

datozkit sabelera hegan,

poesia esan eta

posible zelako institutu hartako horma

zarpailduak deblauki udaberritzea.

Poesia esan eta

soldata baten mendean bizitzera

kondenatuak geunden morroien patua

eraldatu genezakeen;

poesia esatea aski zen

gaztaro likits hartako sexuaren

lupetzean lotoa ernaltzeko,

loreen eta erleen arteko

txirli-txorlo baporetsua hedatzeko

gogo debekatuen zingiran.

Poesia esan eta kiratsak

labanda lurrina isurtzen zuen.

Poesia esan eta salbatzen ginen

Hezkuntza sistema toxikoaren zigorretatik.

Poesia esan eta hartzen genuen arnasa

arrunkeriaren uhin gasoilduetan.

Poesia esan eta bagenekien ez genuela

iraultzaren beherapenak saltzen amaituko

udaletako batzar aretoetan.

Poesia esan eta maiatzeko belarretan etzaten ginen

ametsik puruenekin mozkortuta.

Poesia esan

eta tximeleta baten hego-ikarak

datozkit sabelera hegan,

poesia esan eta

posible delako ukitu ezin diren

aberastasun guztiak ekartzea

udaberriaren hondakinen erdira.

AIZKOLARIA

Morre dun infarto

un aizkolari vasco

logo dunha rifada aposta,

Galiziaraino ere iritsi zen

zure heriotza tristearen albistea,

—epikarik gabe ordurako—,

egunkariaren bazter batean,

xelebrekeriak biltzen diren lekuan.

Jose Maria Mendizabal

faleceu onte ós 63 anos,

eta ez zioen ezer

zahartzaroari zenion ikaraz,

edo oraindik ere gazte

sentitzeko zeneukan trikimailuaz

—enborrak albait azkarren moztea—.

Pero non chegou a completar

a proba ó non atoparse ben,

eta ez zioen ezer

indarrak lehenean zirauela

jende aurrean agertzeko

zeneukan beharraz,

lekukoen behar horretaz

—ispilurik gabe ezin bizi zu ere—.

E saiu do vehículo,

antes de caer ó solo,

eta ez zioen ezer,

ezin zinela babestu

bizitzaren desarmonietatik

paisaia jakinen gordelekuetan

—etxean, lagun zaharren ohituretan—;

6.000 euro jokoan

iragana berpiztuko zutelakoan.

Non puideron reanimar o aizkolari,

que faleceu sobre as 15:00 horas,

lekuko bakarrak sanitario bi

eta moztu gabe

plazan, eguzkitan

utzi zenituen enborrak,

harean etzanak,

ezer egin gabe ere

kirolaria garaitu zutenak.

EMILE GRIFFITH-EN BI OINAZEAK

Emile Alphonse Griffithek

24 urte dauzka 1962an,

galtza ilunak daramatza

eta 68 kilo eman ditu baskulan.

Bere aurrean Benny Kid Paret,

galtza zuriekin,

welter pisuko txapelduna.

‘Marikoia!’ deitu dio Griffithi

—aurrez jokatu dituzten

bi borrokaldietan bezala—

trufa eta txantxa artean.

Lau egun barru

Madison Square Gardeneko

lapikoan, izerdi irakinetan,

Griffithek konorterik gabe

utziko du Kid Paret

hamabigarren asaltoan.

Txokoan, soka eta ukabilen

artean hesitua,

29 zartadarekin

txikituko dio aurpegia,

kolpe zuzenak, gantxoak,

crochetak arnasaren gibelera.

Kid Paret ez da gehiago esnatuko.

Hamar egun barru

hilko da ospitalean,

Griffithen biografiako

zoritxar nagusia bihurtuz.

Ruby Goldstein arbitroak

izututa

ez du borrokaldi gehiago zuzenduko.

Griffith hotelean ezkutatuko da,

jendeak listua jaurtitzen dio

aurpegira kalean:

batzuek gizon bat hil duelako,

besteek gizonekin oheratzen delako.

Heterosexuala da, bisexuala, gaya.

‘Emakumeak gustatzen zaizkit,

gizonak ere bai,

ez dakit zer naizen’,

adieraziko du Sports Illustrated-en,

‘berdin maite ditut

emakumeak eta gizonak’.

Zahartu zenean, burua galdu aurretik,

gogoeta egin zuen

liburu baterako,

zein arraroa den guztia esanez:

‘Gizon bat hil nuen

eta jende gehienak ulertu zuen,

barkatu zidaten.

Gizon bat maitatzen nuenean

zigortu egiten ninduten,

bekatari nintzen,

gizonzale galdua’.

75 urterekin hil da Emile Alphonse Griffith.

Ez zuten inoiz espetxean sartu,

baina bizitza osoa

preso sentitu zela

adierazi zuen.

Maitatzea izan zen haren kondena.

HILTZAILEA

Ezagutu dut

hiltzailea nire baitan.

Labanari heltzen zion eskuaren indarra

ezagutu dut,

eta kolpea aurrera botatzen ikusi.

Ezagutu ditut

burdina zorrotzak

sabela zulatzerakoan

eragiten dituen

askatasunezko hotzikarak.

Zer nolako indarra sentitzen den

begiak lausotu zaizkionaren osotasuna

birrintzen ikusten duzunean,

giharrik gabe geratu diren arropak

lurrean odoltzen doazen bitartean

sentitzen den euforia eroa.

Ezagutu dut

heriotza etortzen ikusi ez duenaren

begi hanpatuetan

agertzen den ezereza.

Ezagutu ditut

hiltzeko aukera guztiak,

eta haietatik iheska ibiltzea da nire bakea.

Horregatik, maite, ez iezadazu

hiltzaile bihurtzeko eskatu;

ez nazazu probokatu,

ezingo nizuke eta

ezetzik esan.

HAMARKADA BATEN KRONIKA

Sarea bota zenidan

eta arrain bihurtu nintzen.

Musu nerabeak eman zenizkidan

eta printzesa sentitu nintzen.

Laztanez asetu ninduzun

eta urtu egin nintzen zure besoetan.

Udaberriko euritan biluzik

emakume egin ninduzun.

Esposatu ginen egunean

lurreko zeruan sinistu nuen.

Behin aitzakiak jarri zenizkidan

eta errua besarkatu nuen.

Hurrena gezurra esan zenidan

eta terapian hasi nintzen.

Zure irainei arrazoia ematearren

ezdeus bihurtu nintzen ezertan.

Gau batean labana erakutsi zenidan

eta ikara infinitua bihurtu zen beila.

Behin bizkarra eman zenidan eta

haratago mundu bat zegoela ikusi nuen.

Beldurra galdu nuen orduan

eta indar-lore bat aurkitu barruan.

Azkenean agur esan nizun

eta neu izan nintzen.

MUXU BATEN HISTORIA

Ez da maitemintzeko garaia,

besarkadarik gehiago ez

itsasoari begira.

Ilargiak baturiko begiradarik ez, mesedez,

bihotza taupaka jartzen duen sexu lurrinez.

Ez bagenuen maitatzen ikasi

ez da orain maitale misteriotsuetara

jostatzeko unea.

Ez da maitemintzeko aroa orain,

bizitza gozatzekoa baizik,

eguzki xume baten menpe

egunak igaro,

etorkizunari begiratu

mehatxuzko laino ilunik gabe,

ardo bat edan

denbora iraungi dadin itsas-hegian.

Ez da maitemintzeko unea honezkero,

utzi haserreei eta saminei

kaioen kalakan hegaldatzen,

leun eta arin doan ontzian

baketuko da bihotza.

Begirada samurren aroa da,

sahatsaren eta kresalaren

arteko muxuarena.

MUSIKA, PAISAIA

Musikaren erresonantziak

bihotzean uhinak sortzen dituenean

koadro bat begira dezakezu

eta han inork margotu ez zuen

paisaia bat ikusi,

zeure baitan bakarrik dagoena,

zuretzat bakarrik marraztu zuena

neska batek udaberri aspaldiko

haren ilunabarrean.

Kantu baten errepikapenak

gero eta bareago sentiarazten bazaitu

minik sakonenaren sendabidetik

gertu zabiltza,

tristuraren hondoraino iristeko

ausardia izan dutenen indarra

baitago musikak gauean

eskaintzen dizkigun

lastozko zuzietan.

Zure zigarroaren arnasan

biolin taldearen atzetik doan

pianoak klarinetearekin sortzen dituen

kiribilak hegaldatzen badira,

menorreko akorde batek lanbrotu duen

melodiari ezin badiozu alde egiten utzi

desanparoaren oihartzunak dakarren

erraritasun bat sentitu gabe

hurbil zaude helmugatik,

eta egon zaudenean.

Aspaldi zeure baitan

gramofonorik gabeko basamortu izkinakoan

abandonatu zenuen euri antzinako bat

zure masailak bustitzen hasi baldin bada

sendatuta zaude,

haurtzaroan paseatzen zenuen

eguzki-begiaren kalostratik

mendeetan urrundu zintuzten

ekaitzen izpi ahuletatik

betirako salbu.

UDATZENA

Gaua, loak iratzartzen duen infinitua.

Euria sahatsei malkoak eskaintzen.

Trena, babesik gozoena.

Familia bat osatzeko asmo hura,

zehaztu ez zena.

Eta berriro trena,

neure baitatik urrun nabilenean

etxera naramana.

Haurtzaroko txakur haren begirada,

tiroa ematera nindoanean.

Amak erdaraz idatzi zidan gutuna,

samurtasuna ezin adieraziz.

Eguzkia pegar bete zilar isurtzen

goizean goiz itsasoan.

Nire eskerrona arrats bioleta bat

oparitu didan zeruari.

Ametsetan ezagutzen dudan mundua

gorputza mundugabetzen ari zaidan bitartean.

Bederatzi urte neuzkala sabelean uhinak

eragin zizkidan neska haren begirada.

Idatzi nuen liburua, lehena,

dendako beiratean irakurleen atzaparretan uzteko.

Etsaitu nauten lagunak,

tradizioa desakralizatu nahi izan dudalako.

Motoan egindako bidaiak, ilargipean,

katagorrien ibilbide sekretuetan barrena.

Nire heriotza noiz izango den

eta nolakoa erakutsi zidan sorgina.

Eta berriro trena,

Gaztela zuritu zuen elurtean

barrena Siberia erakutsi zidana.

Irakurri nituen esaldi jakintsuak,

irakurtzerako banekizkiela konturatu arte

jakintsu egin ez nindutenak.

Itsasoaren hondorik sakonenean dagoen iluntasuna

baino beltzagoak izan ziren tristuraldiak.

Eguna belztera datorren ilunabarra, ondoan

eduki nahi zenukeen pertsonaren izena argituz.

Izandako arrakastak, eta porrotak,

etxe aurreko arbolaren kimuetan horituta.

‘Zer izan naiz?’ galdetu eta

‘norentzat izan zara?’ erantzuten didan

antzigarraren oihartzuna.

Paisaia honetan hostogabetzen da nire bizitza.

GEREZIEN BRISTADA

Ezagun dut elizan

sartu den emakume ile horia.

Askoz gizenagoa da

—30 urte bataz beste—

nire oroimenean bizi den

bederatzi urteko ume hura baino.

Sara zuen izena,

eta behin gereziak

jaten egon ginen

arbolara igota,

elkarri ahora eskainiz

fruituaren haragi samurra.

Ez dut gehiago

halako gerezirik aurkitu

hipermerkatuetan.

Gure arbolakoak euskaldunak ziren,

Sararen ezpainak Sevillakoak,

baina artean ez nuen

‘mestizaia’ hitza ezagutzen.

Soilik gerezi bat

hatz artean hartu

eta haren ezpain ertzean paratu,

horixe izan zen dena.

Inoiz ez dut ahaztu

Sarak niri begiratzeko

zeukan modua,

eguzki errainuek itxiarazitako

begi ñabar haiekin,

ahoan urtuko zitzaion gerezia

ezpainetara hurbiltzen nionean.

Gaur elizan berriro

begiratu nau;

ez-ezagutuarena egin du,

baina ezezagunari

eskaintzen zaion liparra baino

gehiago luzatu da

gure artean zirrara.

Itzalia zen haren ninietako

eguzki-izpi lisatua,

begiratu arren

aspaldi ikusteari

utzi diotenen

opakotasun mortuaz,

ezertarako balio ez duen munduak

bizitzaren irudimena

irentsi balio bezala.

Baina haren begirada

amatatu egin dela

ikustea baino

larriagoa litzateke, beharbada,

pentsatzea nire begiradak

ez zuela izan, inoiz,

ezer liluragarririk harentzat.

Hori da, agian, gaur elizan

gure begiek adostu duten

hitzarmena,

elkarri minik ez egiteko

itun sakratu bat,

arrangura eta herra

guztietatik aske

urteen eramana

elkarri leuntzen

lagunduko diguna.

MORROIAREN ASKAPENA

Zer dakigu heriotzari buruz?

Ezer ez,

beste batzuek kontatu digutena besterik ez.

Ezin heriotza ezagutu

bizirik gaudelako.

Baina nortzuk ziren

mendeetan heriotzaz idatzi duten horiek?

Gure moduan bizirik zeuden beste batzuk.

Guk ez baldin badakigu

ezer heriotzari buruz

zergatik sinesten dugu

haiek zerbait jakitera iritsi zirela?

Heriotza arazo bihurtu dugulako.

Arazo batek konponbidea eskatzen du,

eta haren opari ilunkara

gizaldiz gizaldi argitzen ez bada,

izu-ikara bihurtzen da.

Beldurra dugulako sinesten ditugu

gure moduan beldurrez zeuden beste batzuek

idatzitako sinplekeriak.

Gizaki beldurtiak ez baitu jakinduria bilatzen,

sineskeriak baizik.

Ez du nahi jakitea, sinestea baizik.

Heriotza, ordea, ez da arazo,

misterio bat baino.

Eta misterioak bertan murgil zaitezen

eskatzen dizu,

zu baino handiagoa delako haren orbana.

Bere barrenean hartuko zaitu

eta ez alderantziz.

Albo batera utzi beharko dituzu

ezarri zizkizuten

aginduak, dogmak, ipuinak

eta gauza ankerragoak.

Zama horrekin baldin bazoaz

ez zara misterioan urtuko.

Flotatzen geratuko zara

ikaraz beterik,

konturatu gabe ikara horrek

besteen morroi bihurtzen zaituela.

Heriotzaz idaztea aldez aurretik

gerra galdua dela jakinda ere,

horretan hasten garenoi

dilema garbi bat zaigu ageri.

Bi aukera bakarrik daude,

ez lau edo hamasei:

edo bizi zara eta ez dakizu ezer,

edo hil zara eta dena dakizu;

jakin gabe idaztearen absurdoa,

edo jakitearen isiltasuna.

Ondorio honek poema hau berau ere

baliogabetzen digu,

baina joko erretoriko bat eginez

hasierara itzul gintezke, galdetuz:

Zer dakigu heriotzari buruz?

Eta galdetu aurretik ere

bagenekien erantzunera iritsiko gara

behin eta berriz:

Ezer ez.

Hala ere testu hau idatzi beharra neukan:

orain, aurrerantzean ez dut

berriro galdera hori

erantzun beharrik izango.

BEGIRADAREN MENDEAK

Emakume bat ikusten duzunean

zeri begiratzen diozu lehendabizi?,

galdetu izan didate kazetariek maiz.

Jaio orduko bular-buru bat

bilatu nuen bezala,

—gosea baino gehiago

ikara baretzeko—

geroztik izartegi izoztuaren bakardadetik

babestuko nauen begiradaren bila

eman dut bizitza.

Lehen minutu haietan

bizirik eduki ninduen berotasuna

daraman begirada,

azal hezearen lurrinean

hezita dagoen aberri baten segurtasuna

eskaintzen duen hori

bilatu dut beti

emakumearengan.

Maitemintzen direnean

bioleta bihurtzen

diren begiak.

Lehen argialdi hartan

amarena izan zen

begirada bera eduki dute

nire bihotzean antzigar-ildoak

ireki dituzten emakumeek,

zotal-lorez apaindutako

begizulo dotoreak.

Beste gorputz batzuen edertasunean

ez dut denbora asko iraun izan.

Lehen emakume haren

begirada bilatu dut,

hizkuntza berbera zekiena,

desanparoaren izkinarik galduenean ere

etxean sentiarazten zaituen hura,

bizitzaren lehen arnasaldian

hartu ninduen begi-zohardi bera

izan dadin

betirako itzalaldiaren orduan

joaten utziko nauena.

EMOZIO BATEN PREZIOA

Londresko artezale baten etxera

sartu da Renoir, Pierre-Auguste.

Ez da oso ezaguna artean,

baina iragarle aurreratu batzuk

hasi dira usnatzen

etorkizunean izango duen

ospearen izurra

margolariaren paletan.

Gela dotore batean,

maina bereziz argiztaturik,

maisulan kuttunena erakutsi dio

artezaleak, bere ohorea

eta gutizia:

‘Hona Rousseauren paisaia bat,

ez da batere ezaguna!’.

Renoirrek irri egin du,

deabrutxoak ninietan dantzari,

ezagun duen koadroari begira:

aurrean dauka gaztetan

margotu zuen paisaia hura,

Henri Rousseauren erara,

sinadura eta guzti

faltsutuz jostari.

Renoirrek ez dio ezer esango

—nor da bera ilusioak birrintzeko—,

zabalik utziz horrela

hainbat dilema:

margolana norena da,

Rousseaurena ala Renoirrena?

Obra faltsua da,

ala benetako Renoir bat dugu?

Zeinen prezioan saldu liteke gaur,

Rousseaurenean ala Renoirrenean?

Zein da emozio baten prezioa?

Erantzuna zeluloidean ehunduko da

ehun urteren buruan

Giuseppe Tornatore-ren

‘Cinema Paradiso’ filmean.

Kritika txarrak ditu Italian,

gutxi iraungo du aretoetan,

baina ikusle aurreratu batzuk

hasi dira usnatzen

etorkizunean izango duen

loriaren lurrina.

Siziliako zine areto bateko jabea

liluraturik dago, beha eta beha,

irudien ternezia isuriari,

eta dohainik eskaini du

filma ikusteko sarrera:

‘Gustatzen bazaizu

irteeran ordaindu’.

Doan sartu den jendeak

malkotan blai ordaintzen du

irteeran bere emozioaren

prezioa.

Hartara,

Amara Oliveira 82 urteko

amona brasildarrak ere,

bizitza osoa zine bateko

txartel-saltzaile gisa eman arren

inoiz film bat ikusteko

sosik izan ez zuenak,

ikusi ahal izango zuen

emozioen sorrera

pantailatik behera.

Ba ote dauka gizakiak

ardura handiagorik

poemak, kantuak,

filmak edo artelanak

nork bere emozioen arabera

ordaintzen ikastea baino?

TARIK CHAOUFIREN IRAGARRITAKO TRISTURA

Euskaltel txirrindulari taldeak

ohar bat kaleratu du

iaz fitxatu zuten

Tarik Chaoufiren

historia kontatuz.

Testua oso poetikoa da,

agerian utziz

kirol egitura baten

dekadentzia sakona.

Marokoarrak

taldea utzi du

—bere abentura uste baino

lehenago amaitu da—,

gure artean bizitzera

ez delako ohitu.

T.C.k arazo bat zeukan ilunabarrarekin.

‘T.C.k ez du ongi eraman

hainbeste denbora

etxetik kanpo egotea,

Euskadin ez du ongi igaro

etxekoen berotasunik gabe’.

‘Egunak luze egin zaizkio,

triste, ez du gainditu

ilunabarretako bakardadea,

etxetik kanpoko

gauen goibeldura’.

Argazkian garbi ageri da:

laranjaz jantzitako

kideen artean

txandal beltz bat,

arrastiriaren arnegua

begiradaren flash itzalian.

Tristura eramateko

poeta izan behar da.

T.C. orain ari da ulertzen

Harkaitz Canok, ordurako,

idatzia zuena:

Eguna gau bihurtzen denean gure pentsamenduak norenganantz doazen, horixe da benetan bizitza honetan norbait maite dugun jakiteko erarik fidagarriena.

Tristura apur bat aski

elitearen promesak

gutxiesteko;

tristura gutxi bat nahikoa

dominak gogaikarri

bihurtzeko.

Arazo bat du T.C.k,

tristurak ez diola diruari obeditzen.

Arazo bat du T.C.k,

gorputzak ez diola tristurari obeditzen.

T.C.k etxera itzuli nahi du

bizikletatik jaitsi orduko,

ibilbide osoan entzuten

etorri den

Ruper Ordorikaren kanta gogoan:

Nor da gogoan daukazuna,

lo aurreko zure instanteen jabe

nor da?

T.C.k etorri behar izan du

H.C.ri eta R.O.ri arrazoia ematera,

irabazteko zeuzkan karrerak

sakrifikatuz

poesiak kirola garaitu zueneko

egun loriatsuan

besoak behera

jaitsi dituenean.

EGIAREN BILA

Egiaren bila abiatu nintzen

mundurat jaio orduko,

eta bular handi bat aurkitu nuen

begien aurrean.

Neure burua baino handiagoa,

hura izan zen hilabete askotan

nire bizitzaren zentzua.

Egiaren bila abiatu nintzen

lau urte bete orduko,

eta eskolara eraman ninduten

anaia zaharraren eskutik.

Mundua hitzek definitzen dutela

ikasi nuen,

baina ametsak babesteko

isiltasuna dela tresnarik egokiena.

Egiaren bila abiatu nintzen

hamar urte lortu orduko,

eta aguazilaren aurrera

eraman ninduten zakar.

Lapurtzen genituen gereziak

pribatuak zirela ikasi nuen,

sakratua dela

natura mugatzen duen legedia.

Egiaren bila abiatu nintzen

hamalau urte berotan,

eta auzoko neskaren bular

sortuberriak ukitu nituen.

Zaplaztekoak ezarritako muga berrian,

gorputz haren jabetza

Elizarena zela ikasi nuen,

plazeraren ukamena dela zigor bibliko bakarra.

Egiaren bila abiatu nintzen

hamazortzi urte hippytsuekin,

loreen artean maiteminduta eroriz.

Bakardadeari beldurra ezagutu nuen,

familia bat osatzeko gutizia,

baina goiz batean katu esnatu nintzen,

eta ihes egin nion

legerik krudelenari, ezkontzari.

Egiaren bila abiatu nintzen

berrogei urte borobilekin,

baina ajeak bi egun irauten hasi ziren

eta sexuaren indarrak apaltzen.

Gorputzaren finitudea ezagutu nuen,

eta galdera baten zirrara:

gure energia mugatua bada

zer dago gugan mugatua ez dena?

Egiaren bila jarraitu nuen,

eta hirurogei urterekin

gauzak jakitetik jakintsu izatera

dagoen bidea sumatu nuen.

Uko egin nion ikasitakoari,

ekaitz batek ekaitz izateko

nire hitzen beharrik ez daukala

ulertu nuenean.

Azkenik, heriotzaren bila abiatu nintzen

laurogeita bost urterekin,

dotore jantzirik, eta pozik:

nire eguna zen.

Baina azken unean mila aldiz hila

nintzela ulertu nuen deblauki:

izatearen eta ez izatearen artean

ez dagoela alde izpirik.

Ez behintzat beldurtzeko adinakorik.

Barrez hasi eta barrez joan nintzen,

jaioberrien negarra egiaz barrealgara

hutsa dela jakin nuen une berean.

IGARO ETA GERO

Begien aurrean neukan

euriaren lixiba

izotza desegiten

baina nik ez nuen ikusten.

Begien aurrean neukan

itsasoa belaontziari

bere kondena irakurtzen

baina nik ez nuen entzuten.

Begien aurrean neukan

erlojuaren lorratzetatik

denbora ihes egiten

baina ni lo egoten nintzen.

Begien aurrean izan ditut

beste begi batzuek

infinitua eskaintzen

baina nik ez nien sinesten.

Begien aurrean

igaro zait dena

baina ezer ikusi gabe

horra hor nire pena!

Begien aurrean

izan dut gogoa,

arrailduz argiezkilaren

amets hondoa.

Begien aurrean edertasuna,

kolore trazarik edo

hitzik erantsi gabe

ezin laudatu nuena.

Itsu egon naiz

dena bere horretan

eta mirespen hutsaz dena

ikusten ikasi nuen arte

begien aurrean.

ANTROPOLOGOAREN DEIA

Ezagutu ditut munduaren aroak.

Ia-ia ikusi ditut zaldiak

ukuiluetan lokartzen

baporezko motorra asmatu zutenean,

abiaduraren aldeko apustua

diligentzien dotoreziaren kaltetan.

Ikusi ditut autobusak

herri txikien egunsentietan,

gainean arkume, otarrea eta oilo,

intziri, algara eta alara,

munduak sortzera deituak geunden umeok

lurraren mugak erakusten zizkiguten

baserritarren ondoan.

Ezagutu ditut lekuetara iristeko

behar ziren orduak,

eta ordu horien geldotasunean

bizitzak eskaintzen zizkigun

ziztada horiak,

hala nola San Jose loreak

hilerriko horma zaharraren zirrikituetan.

Ezagutu ditut eskuz idazten zuten

nobelagile makalak,

idazmakinaz betetako erredakzioak,

auzo osorako jartzen ziren telefonoak,

horditurik eta lurrean etzanda ere

jotzen jarraitzen zuten trikitilariak,

ardo-zopak hartzen zituzten umeak

eta bi hortz soilik zeuzkaten aitonak,

txuletaren malenkonia koipetsua begiradan.

Ikusi ditut umeak etxean jaiotzen,

eta hilotzen beila egongelan,

negarretik negarrerako zirkulua itxiz,

kanpaien hizkuntza, hiletak, suteak

eta bezperak xuxurlatzen gure belarrietan,

belardietan elkartzen ziren bikoteak

eta gauetan galtza barrenak jasoz

uretara amiltzen ziren arrantzaleak,

diz-diz, amuarrain distiratsuen xerka.

Ikusi ditut konfesionarioetako ilara luzeak,

hileko idi-jotzeak lotsatiki aitortzen,

putak ipurdia berotzen estufen aurrean,

ibai izoztuen begirada zuten apaizak

eta orein akorralatuaren dardaraz

bizi ziren beste emakume batzuk;

bekatuaren ideia serio hartzen zen bizimortua.

Ezagutu ditut munduaren aroak,

eta nire urteek diotena baino gehiago

bizi izan naizela iruditzen zait:

mendebeteko oroimenarekin jaio nintzen,

eta, geroztik,

denbora ezabatzen den

instantearen zain daude

nire begi zaharrak.

NI, ROSA UGARTEMENDIA SAROBE

23 urte eman ditut

Espainiako espetxeetan.

Ez dira urterik txarrenak izan,

ez onenak,

adin guztiak baitira on

dagokiguna besarkatzen ikasiz gero:

tirokatuta ez hiltzearen ordain

baino ez dira izan

23 urte ziegaren gerizan.

12 polizia garbitu nituen,

12 gizon armatu,

poesiarik gabe

—utikan ‘begietara begiratu nion’

eta halako epelkeriarik—,

tragediarik gabe

—jokoz kanpo utzi genituen

armak ongi erabiltzen

zekizkiten haiek—.

Soldatan zeramaten balizko kondena,

odola, ohorea eta dominak.

23 urte inorekin lo egin gabe,

gorputz biluzi baten usaina,

arnasa eta zirrarak

ia ahazteraino,

isilik masturbatzen ikasi nuen

lepoa sabairaino tenkatuz

orgasmoaren bila.

Ez dut negarrik egin,

kartzelarien aurrean

gordetako malkoak

idortuak baitziren gauerako.

Gure moduloan pilularik gabe

lo egiten zuen bakarrenetakoa

izan naiz 23 urtez.

Proiektu batean sinesten nuen,

eta ekimen politikoen

babes kolektiboak eman dit

inoiz galdu ez dudan bakea.

Hil ditudanak ez nituen gorroto,

baina damurik ere ez dut

egindakoaz gero;

legeak betetzea nahi izan dut beti,

hasteko gure herriaren bizitza

bermatu beharko luketenak,

eta bukatzeko

okupatzaileak gure lurretik

igorri beharko lituzketenak.

Gure aurka egindako legerik ez betetzea

da bizitzako lehen ekintza zilegia.

Neure buruarekin hitz egiten

ikasi nuen hiru urteko

isolamendu bakartian,

23 urtez kartzelarien esku,

dominazioa zuten hizkuntza bakar,

gordin eta zakar,

antzezten ibili beharrik gabe.

Kartzela, legerik ez dagoen

eremu ospela.

Kalera ateratzera nindoan gauean ere

ez zegoen damurik haien begietan,

ni gehiago ez suntsitu izanaren

pena baino.

Osorik nago, hala ere,

pertsona apurtzeko prestatuak dauden

aro guztien ondoren.

Luzea izan da,

—hiru urteko propina eta guzti—,

baina munduko hiru gaitz

nagusietatik sendatuta atera naiz:

orainaren bizi ezina,

etorkizunarekiko izua

eta gauzen benetako garrantzia

neurtzeko itsutasuna.

Gainontzeko arazoak ez dira,

buruaren asmazio

—akaso tragediaren imintzio—

hutsak baizik.

NEGUKO HONDARTZAK

Maite ditut neguko hondartzak,

jarraitzea neguak haiengan

uzten dituen lorratzak

begiaren bidaiak bailiren.

Txirla, maskor eta muskuilu,

itsasoaren kexu

oinpean nola kraskatzen diren

sentitzea, intzirika.

Neguan hondartza

jenderik gabe, eguzki-jale edo

bainularien umezurtz datzana

nirea delako dena.

Beste negu batzuetan ibilitako

hondartzen gomuta dakar gaur,

hondartzak, basamortuaren hedadura

daukan nire bakardadera.

Itsasertzeko etxeak

isil eta huts daude,

denbora iraungitzen duten

hilkutxa histuen gisan.

Harea zakarra da, minbera

—ai oinpeko urradurak

bihotzekoen ahanztura balekar—

urdinarrea eguzkiaren agurra.

Zilarrezko kolore hozbera zeruan

haizeak aurpegian zauri,

harrabotsaren odolak jotzen ditu

ene belarrietako karakolak.

Maite ditut neguko hondartzak:

aleka erauzten dituzte galburuak

denboraren gezur-mintegian

agerian utziz

egia dardarti baten sorburua.

TELEGRAMA BAT

26 urte eman ditut telefono dei honen zain.

Ahots dardarti bat, indarge,

airea ekarri ezinik,

‘Ni izan nintzen!’ esanez bafada batez.

Nahiago nuen aurrez aurreko

aitorpen bat, agian, bere xumean.

Ospitalean bisitatu dudanerako

lasaigarriekin hormatua zuten

bere kontzientzia

esnaerarik ez daukan lozorroan.

Baina koman daudenek badute

euren kondena:

entzuten jarraitzea.

26 urtez gorde dudan istorioa

xuxurlatu diot astiro, neure xumean.

Nik lagun bat nuen, maite-maitea,

ez zuen denbora asko

atzerritik sorterriratu zela,

kargu publiko hura onartu ondoren.

Lehen ostiral hartan

iraganaz aritu zitzaidan,

bizitakoaz, eta, batez ere,

bizitzeari utzitakoaz.

Leku berean egin genuen

hurrengo ostiralerako hitzordua,

Lamia kafetegian,

eta ordu berean, goizeko hamarretan.

Orainaz aritu zitzaidan,

itxaropenaz,

eta denon lubakiak estaltzeko

denok behar genuen begirada garbiketaz.

Bizkartzainik gabe ibiltzen

ez ote zen beldurtzen

galdetzera ausartu nintzaion:

Hori duk nire lehen jauzia,

doan ematen diodan besarkada

etsai-haizeari.

Hirugarren ostiralean

goizeko hamarretarako iritsi zen

Lamia kafetegira,

puntual,

zuk abisua pasa zenien

haiek bezala.

Azkarra izan zen ekintza

militar milimetrikoaren abiadura:

aurpegi estali bat, bi tiro,

lurra jo zuen gorpua

eta odola,

hartu gabe geratu zen

kafearen eternitatean.

Telefonoa jotzen hasi zen

hildakoaren patrikan.

Isiltasun elektriko hura

aski izan zuen emazteak

—morse kodean idatzia bailitzan—

gerta zitekeena

gertatua zela jakiteko.

26 urte, baina badirudit

bi telefono deien artean

ez dela instanterik ere igaro,

etengabea izan baita nire itauna,

ez lorik kendu

ez antsietaterik sortu zidana,

esaldia osatzeko obsesio

soila zeukana baizik:

‘Nor izan zen?’.

Nor, lehen egunean bistaratu gintuena,

bigarrenean leku eta ordu berbera

errepikatzen zirela baieztatu

eta hirugarrenerako

hiltzaile talde hari

abisua pasa ziona?

Memoria estutuz, egun haietan

nire begiek fitxatu zituzten

aurpegi guztiak errepasatu ditut

26 urtez, nor ote zinen

jakiteko beste helbururik gabe.

Ez damurik, ez gorrotorik,

ezer misteriotsurik ere

ez nuen espero

zure begi-hodietan.

Zuek erailtzeko zeneukaten

kirol-antzeko jokaera baino

ez da izan nirea ere.

Eta orain badakit asmatu nuela,

26 urtetan alboratzen

joan naizen bisaia guztietatik

aurpegi hau berau zelako

geratu zitzaidan aukera bakar,

hau berau delako

zure heriotza hurbila

iragartzen duen

aurpegi zurbila.

GAZTEA ETA AGUREA

Gaztea osasuntsua da,

beroa, odola bor-bor

zainetan zarrastel,

badu indar bat

harrotasunaren gailurrak

igota ere

ezer gutxira iritsi dela

sentiarazten diona.

Bere azal leunaren eskalan

tatuaturik daramatza

—ikusezin baina zaporetsu—

edertasunaren hitzak:

kresalaren begi lirainak,

lurrinaren eztitan

eta maindireen freskura

goizalbaren eskura.

Haragiaren zauriek

ez dute ikaratzen,

ez baitu ezagutzen oraino

sahatsazalezko bihotzean

eragingo dizkioten ebakiek

ez dutela mugarik

denboran.

Baina berak ez daki

bere ahalmenaren berri

eta ezin asmatu du

zoriona non bilatu,

jeloskor, konplexuz beterik

susmotxarpean mustulpika

eztanda arriskutsuen alartzean

egiten du lo

ilargien txotxongilo.

Zaharrak, aldiz,

ez du etxe hurbiletik

asko urrundu nahi izaten,

esku irmoz oratzen dio

txoko ezagunaren karelari;

aspaldi jakin baitzuen

—inoiz ez ahanzteko moduan—

ahula dela haren hezurdura,

irudimena soilik

duela indartsu.

Badaki, baita ere,

gizakiak bere izuak

agertzen diren lekurantz

abiatu behar duela,

baina beti aukera ezagunen alde

egiten ohituta

ez da ausartzen ahal

irudimenak agintzen dizkion

paradisuetarantz.

Eta gorputzari

—laster gorpu izanen denari—

lotuta bizi da,

inoiz askatasuna

ezagutu ez dutenen

—eta literaturak maiz

jakinduriatzat izan duen—

etsipen basati baten

zamapean makurtuta.

Batek ez dakienaren

eta bestea ausartzen ez denaren

zirkuluak osatutako hesian

lerratzen da

—motel, oso motel—

gizateriaren ibilbide etsia.

HILERRIA

Altzifreen hosto artetik

sartzen diren

eguzki izpiek

fosil bihurtu duten

ikara urdin bat baino ez da

zure maitasunaz daukadan

oroitzapen guztia.

HIZTEGIEN DESAGERPENA

Gizakiaren gaitza:

Pentsatzea.

Neurri egoki guztien gainetik

eztanda egin zuen

garunaren mende.

Garun hiper-garatua

piztia ahul baten gorputzean.

Bizitze hutsarekin aseezin

helburu gorenen joranean

alhatzen zaio kordea.

Ezin da konforma

errota baten musika biluziaz,

gero datorkionaz ments

teoriak ditu amets.

Nabigatze hutsarekin

nahigabetan zornatzen zaio

gau askotako loa.

Gogoangarri eta hurbileko

izan duen orori

eutsi nahiak

egin ditu jori

haren kexak eta mainak.

Utzi gauari gau izaten,

utzi goizari txoriak esnatzen,

oraina inoiz gaindituko ez duzun

piztia baino

ez zaren horrek.

Larrazkeneko basoen koloreak

egunsenti eta inularreen ohoreak

aski ez balitu bezala,

munduan egoteari ezarri dizkion

trauma amaiezinak

unibertsoari mintzeko beste

lirateke...

unibertsoak irakurtzen baleki.

BATZEN GAITUENA

Isiltasuna,

hitzen etsipena

ala jakinduria

soilaren garaipena?

Isiltasuna,

ezinaren haria

ala burutu den

bidaiaren saria?

Isiltasuna,

hutsaren lekua

ala zentzuak

bete duen tenplua?

Isiltasuna,

nola heldu zara

umearen begietatik

agurearen zimurretara?

Isiltasuna,

zarata gabezia

ala eroritako

egoaren ausentzia?

Isiltasuna,

esan ez dena

ala hitzaz

haratago dagoena?

Isiltasuna,

zurea al da

errurik ez dagoen

erreinu hura?

Isiltasuna,

nora zoaz?

Begira hitzei

mundua erdibitzen.

Isiltasuna,

zatoz epaitu gabe

ikusten ikasi duten

begi zahar hauetara.

WATSAP

Argazki bat bidali didate mugikorrera.

Hilotz bat ageri da bertan,

ni neu.

105 urte dauzkat

hiloztuko naizen eguneko argazkian,

geroak onartu balu bezala

orainak present bihurtzeko dagion gonbitea.

Gertatzen dira horrelakoak denboraz

beti mesfidati izan garenon espazioan.

Lihozko arropek estaltzen dute gorpuzkila,

kresal idortuzkoa da

mahaitik behera lerratzen den oihala.

Aurpegi hori,

erabat ezaguna ere ez zaidana,

barrezka ari da

solemnitatearen hitz anpulosoei.

Aseturik hil da

gorpu horretan bizi zen

mixurka-bihotza,

aurkitzen zuen oro

plazer oso bihurturik.

Asetu zituen grinak,

loria-nahiak eta jakinminak.

Asetu zuen sukarrik aseezinena

—sexua—

behin eta berriz adin guztietan

loratzen zitzaiona,

obulu bakar bat ere ernarazi gabe.

Borrokatu zuen

giza hierarkia guztien aurka,

eta ihes egin zion beti

—patxada erradikal baten ganoraz—

botere nahiari,

bere kiratsa

harremanak mingosten zituenean

jasanezina baitzitzaion,

baita fisikoki ere.

Bidaiatu zuen, alderrai eta noranahi,

bakardadez bakardade,

eta bidaiatzeari utzi zionean

ohartu zen iritsi zela

beti egonen zen lekura.

50 urterekin gertatu zitzaion hori.

Eta bizitzak beste 50 urte eman zizkion

—5 urte zientziaren opari izan zen—

ikasteko behar izan zuen denbora bera

izan zezan ikasitako moduan bizitzeko.

Geroztik ez zion uko egin ezeri,

baina ezeri ez zion eutsi nahi izan.

Utzi dena libre,

datorrenari

eta doanari

xuxurlatuz

azken argazkirako prestatu zen arte.

GARAIZ BESTEKO IKARAK

Jadanik desargi den eguna agurtuz

irri egiten dit

mila mendetako gauen jitoan

datorren istorio bizar-zuriak.

Maisu, zer gertatzen da hil ondoren?

Ez dakit!

Zu ez al zara bada jakintsua?

Bai, baina ez nago hilda!

Han zaudenean, jakinen duzu

zer dagoen han.

Orain hemen zaude, eta zaude erne,

hori da eta daukazun ondare bakarra.

Ez aurreratu asmoak,

ez atzeratu begirada,

denbora egia dela sinestea baita

gogoaren gaixotasuna.

HILOTZIK BAKARTIENA

Izango naiz berriro enbrioi,

ernamuin arina

haize leunen abaroan,

hartuko dut lekua

izartegiaren sabelean,

behiala, mendeetan zehar,

emakume ugariren

erraietan kokatu

nintzen bezala,

oroimenean baitut ernea

mendez mende izan naizena,

azken hatsa eta arnas lehena,

bir-sortzearen akiduratik

aske

utziko nauena.

EURI TANTAK

Eta bidean akituta

aurkitzen zarenean

jakin ezazu

badirela hiru leku

bakearen pausatoki,

haiei begira

inoiz aspertuko ez zarena:

sua,

itsasoa

eta maitearen begitartea.

Sua, izartegia margotzen.

Itsasoa, infinitua iratzartzen.

Maitea, ilunabarra argitzen.

Hiru leku horietan biltzen da

gizakiaren obsesio nagusia

—kontzientziadun izan aurreko

batasun uste oparoa—

baketu dezakeen

sentipen abaroa.

Baina erne:

Sua, Itsasoa, Maitea

lipar batez ere

haserraraziz gero

enbataren basakeria oro

erakuts dezaketen

leku berberak

baitira.

BIDAIAREN AMAIERAT

Hitzekin gara elikatzen

eta haiekin

gure arazoak gizendu baino

ez dugu egiten.

‘Itsasoa’ deitzen diogu

inoiz gehiago bere saihets-muinetan

—haren azalaren kolore aldakorretan—

ikusiko ez dugun mirariari.

Hitzak ditugu elikagai

eta haiekin daude eginak

zorigaitzaren espetxe ugari.

‘Porrota’ deitzen diogu

berez hiru urterako

zen amodioaren etenari,

bizi osorakoa sinistu genuelako.

Hitzek informazioa dakarte

esperientzia baino lehen,

eta haiekin daude oskoldurik

ahanzturaren bisaiak.

‘Begira amapolak!’ esandako unean

uzten diogu amapolak ikusteari,

etiketa izanen dugu aurrerantzean

jakinduriaren ordezkari.

Isiltasunera bidaiatzea da nire bokazioa,

etxalde bat non

zazpi leiho eta hamahiru ate

zabaltzen diren

hegoalderantz.

Etxalde bat,

munduan dagoena

baina munduarena ez dena,

desleku baten

helbide deskatalogatua

seinalatuz ilunabarrean.

ZHUANG ZHOU-REN AMETSA

Arratsalde osoa

idazten eman ondoren

lotara noa

eta idazten jarraitzen dut

ametsetan.

Orduan idazten ditut

agian

poemarik ederrenak

baina esnatzean

ez ditut

jada gogoan.

Esaldi haiek

joanak dira ordurako

lurralde urrunetara,

munduaren

beste puntara.

Beste idazle batek

—Polonian, Turkian,

edo Malaysian beharbada—

jaso dituela

sinistu nahi dut.

Horregatik agian

identifikatzen garela

gure antipodetan

idatzi zituzten

testuekin.

Zerbait gurea

sumatzen dugulako

lerro, hitz

eta arnasaldi haietan.

Posible ote da

nik idatzitakoa ere

lurralde urrunen batean

lotara joan eta

ametsetan idazten

jarraitzen duen

norbaiten hitzak izatea?