Libreta horiko poemak

PAKO ARISTI

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© 2003 Pako Aristi

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2003ko urria

Edizio hau: 2011ko ekaina

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.com

                Webgunea: http://susa-literatura.com

LIBRETA HORIKO POEMAK

Liburu hau aurkezteko orduan duela mende asko idatzi ziren beste liburu batzuk aipatu nahi dizkizuet. Liburuak, inprenta asmatu aurretik, gaur ezagutzen diogun itxura hartu aurretik, beste bizitza bat eduki zuen, abenturaz betetakoa.

        «Abenturak, liburu batek?» galdetuko duzue arrazoiz. Ez edonolakoak, gainera, eta borobilduko dizuet horren arrazoia: lehen, liburuak, bakarrak izaten ziren. Eskuz kopiatu behar eta, zenbait libururen kopiak ugariagoak baziren ere, bazeuden oso ale gutxiko liburuak; beharbada lau kopia bakarrik zeuden Europa osoan, bat Erroman, bestea Granadan, bestea Vienan eta laugarrena... Irlandako monasterioren batean. Ulertuko duzue haietako bat lortu edo kopiatu nahi zuenak zer ibilera egin beharko zituen.

        Irlanda aipatu dugu eta jo dezagun hara. Fraide zelten artean liburua gauza magikotzat zeukaten, eta hari zioten miresmena eta begirunea halakoak ziren non kutxak egiten zituzten liburuok gordetzeko. Kutxa hauek cumlach edo cathach deitzen zituzten, eta triangelu formakoak ziren batzuek, edo lauki-luzezkoak besteak. Zurezkoak edo brontzezkoak, gainetik zilarrez estaliak egon ohi ziren, eta bertako erliebeetan gurutze zeltak, eta bertan ospetsu izan ziren santu, abade edo ebanjelarien irudiak lantzen zituzten. Itsasora erorita ere ez zen hondatzen kutxa hauetan gordetako liburua, ondoko istorioan ikusiko dugunez. Uraren froga hau liburuen mirarizko eta magiazko izatearen oinarritzat erabiltzen zuten fraide zeltek.

        Kutxa horien edertasunean gordetako liburuoi kodizeak deitzen zitzaien. Kutxa haiek zabaltzea liluragarria omen zen: barnean ez eskuizkribuak bakarrik, margo koloretsuak eta miniatura filigranatuak ere aurki zitezkeen, eta esaten dute irakurtzen ez zekitenek ere hunkituta begiratzen zituztela orri distiratsuok. Kutxa haiek irekitzea ate zahar bat irekitzea zen; han ikusten zituzten bat-batean oso aspaldikoak ziren gauza, pertsona eta gertaerak, misterio eta kontakizunak, denboraz kanpo egonik ere irakurle haien denbora presentea aberastera etorri zirenak. Eta fraide zeltak gogoetan murgiltzen ziren. Ni bezala.

        Esandakoak erakusten digu liburuak altxorrak zirela lehen, eta altxor bezala gordetzen zirela. Eta liburuak funtzio asko zeuzkala: jakinduria erakustea, amets eginaraztea, biografiak agertzea, jendea estetikoki mozkortzea... gaur ere ez da batere aldatu funtzio-sorta. Bat gaineratu zaio: dirua sorraraztea. Horri kontra egiteko agian idazten dut poesia. Bestela, gaur ere azal dotore eta deigarriz estaltzen dira liburuak, agian altxor itxura eman nahian.

        Kodizeak badira gaur egun Dublinen, Londresen eta beste hiri askotan. Horietako baten istorioa agindu dizuet, eta hona.

        669. urtean idatzi zuten Lindisfarneko Ebanjeliarioa izenez ezagutzen den kodizea. Ipar Itsasoan dagoen uharte txiki bat da Lindisfarne, eta hango monasterio batera erretiratu zen San Cutberto bakardade bila.

        Ez zuen beste ezer eraman, berari eskainia zen kodize eder hura baino. Hura irakurtzen, hura ikasten eta hura gozatzen ematen zituen egunak. Obispo izendatu zuten, eta hantxe hil zen. Egun batean bikingoak iritsi ziren Lindisfarnera eta monje guztiek ihes egin zuten uhartetik Irlandara bidean. Eurekin zeramatzaten San Cutbertoren hezurrak eta haren kodizea. San Cutberto, ordea, saxoniarra zen, eta ez zuen bere betirako atsedena Irlandan hartu nahi. Ekaitz izugarri bat sorrarazi zuen, eta erdi-hautsitako ontzia ez zen Irlandara iritsi, Durhamera baizik. Han daude, gaur egun, santuaren hezurrak.

        Fraideen saminerako, ekaitzaren erdian kodizea itsasora erori zen. Alabaina, San Cutberto ametsetan agertu zitzaien, marea jaisten zenean kodizea zein lekutan bilatu behar zuten esateko. Honelaxe eskuratu zuten berriro liburu ederra, batere hondatu gabe. Gaur egun Museo Britainiarrean dago.

        Istorio hauek asko gustatzen zitzaizkion zelta jendeari, eta niri ere bai. Liburuen indarra ulertzeko oso zorrotzak diren ikasgaiak gordetzen dituzte. Har dezagun itsasoa; kodizea uretara erori eta ez da izorratzen. Zeren metafora izan liteke itsasoa, denborarena ez bada? Olatuek ez al daukate, euren joan-etorri amaigabean, beti igoal datozen egunen antza, beti ezberdin datozen egun berberen antza? Itsasora erori arren fresko eta eder mantentzen den liburua denbora igaro arren eder eta fresko mantentzen den liburuaz mintzo zaigu, dudarik gabe. Hori da idazle guztien ametsa.

        Har dezagun San Cutbertoren ekaitza, eta gero eskaintzen duen konponbidea. Liburuak antzera funtzionatzen du. Idazleak bizitzan zoritxar asko pasa ondoren idazten ditu bere libururik onenak. Idazle zoriontsuak ez zaizkit interesatzen, onena ere aspergarria suertatzen da. Hau da idazleak gauzatzen duen miraria: berak ezagutu duen nahigabeak bultzatuta idazten du, baina saiatzen da bere orrietan gozamena eskaintzen irakurleari. Ekaitza ere erakusten dio irakurleari, baina forma literarioan mozorrotuta, fikzioan bilduta. Enbatak ez du irakurlea astintzen, baina enbata horren fruitu lasaiagoak dasta ditzake liburua irakurriz. Ni, behintzat, horretan saiatzen naiz, eta horretan saiatu naiz liburu hau idazterakoan.

Cathach izeneko kodizea VI. mendekoa da. Hitz honek gudua esan nahi du, borrokaldia. Dublinen dago gaur egun, zilarrezko kutxa batean gordea. Kodize hau Finnian maisuarena zen, baina San Columban, bere ikasleak, tentazioa izan zuen gau batean, eta ezkerreko hatzek argi egiten ziotelarik, kandelak bailiren, eskuinean luma hartu eta kopiatu egin zuen oso-osorik. Istorioa luzea da. Azkenean, behintzat; gerrara doaz biak kodizea dela-eta. Coll-Drevenyko zelaietan daude bien gudarosteak. San Columbanek mezulari bat igortzen dio Finniani, adieraziz zerutik ezagutu duela borrokaren emaitza, Finnianek galdu egingo duela, eta hobe dutela alferrikako sarraskirik ez egitea. Finnian ona zen, eta dena sinetsita, amore eman zuen, kodizearen kopia San Columbanen eskuetan utzirik.

        Hemen ere baditugu argibide politak liburuen bizitzari buruz. San Columbanen ezkerreko hatzek duten argia zer da, idazleak behar duen etorria, inspirazioa, askotan berak jakin gabe ere bere barnean dagoen jakinduriaren bat-bateko azaleratzea ez bada?

        Kodizea lortzeko borroka ere erraz ekar dezakegu gaur egunera: irakurle sutsuek, liburuak benetan maite dituztenek, libururik gabe bizi ezin dutenek horiek erosteko eta lortzeko daukaten borroka da; gure eguneroko ezinbesteko gastuetatik liburuak erosteko zatitxo bat gordetzearen borroka.

        Liburu bategatik bizitza arriskatzen zuten monje hauen etsenplua jarraituz, nik ere bizitza arriskatzea erabaki dut Libreta horiko poemak idaztean, alegia, neure bizitzaren egiak agertzea, nik izan ditudan esperientziak interpretatzea, gizartea hankaz gora jartzea. Eta monje haiek bezala, liburu hau idazteko orduan ni ere bakardade bila ezkutatu naiz nire uhartera, nire monasteriora, eta egin beharrik gabeko nire denboraren askatasunera, eta egunero itxaron dut mahaian eserita ezkerreko hatzak noiz argi egiten hasiko.

        Eta kodize haiek bezala, eskuz idatzi dut nire ebanjeliario pertsonala, nire bizitza tresnaz, makinaz eta kablez inguraturik ikusteaz aspertuta. Ekologisten artean modan jarri ziren indio haiek argazkiekin bezala, uste baitut ordenagailuak energia xurgatzen didala, bista nekarazi, kontzentrazio ahalmena apurtu, arima usteldu.

        Eta eskuz idatzita entregatu diot editoreari.

        Libreta horiko poemak: hau da nire kodize pertsonala, gaur denboraren itsasora bota dudana.

Ireki ezazu liburu hau, irakurle,

eta irakur ezazu poema bat

aldiko, irakurle,

ez gehiago.

Bat baino gehiago

irakurtzen badituzu,

nire maldizioak harrapatuko zaitu:

liburuak hatzak jango dizkizu.

Bizitza besterik ez ote den

susmoa hartua daukat:

hitzen esanahia ezagutzea,

sentimenduak bereiztea,

gure ekintzen ondorioak neurtzea,

eta hori guztia egiten ikasi dugunean

amaierara iritsi garela ikustea.

Hori besterik ez ote den bizitza

susmoa neureganatua daukat.

Bere esanahia ezagutzera iristea,

amaitu dela jakitera iristen garen

une berean.

Gaur tronpeta bat oparitu diot

lagun bati.

Onena bezalaxe ordaindu nuen,

gero jotzen ez ikasteko.

Nire lagunak jotzen ikasi zuen,

baina ez zeukan tronpetarik.

Ez da oso azkarra izan behar

tronpeta hau nire lagunarena zela

ulertzeko.

Gauzak haiekiko grina jartzen dutenentzat dira,

eta ez haiek erosteko

dirua jarri zutenentzat.

Hiru gauza egiten ditut egunero

terapia gisan:

zigarroa erre, alkohola edan eta idatzi.

Zigarroa errez lasaitasun izpi bat

dakarkiot bazkalondoari.

Alkoholarekin lagunarteko alaitasuna

ospatzen dut,

eta nire noraezak baretu.

Idatziz zentzua aurkitzen diet

gertatzen zaizkidan gauzei,

bestela hondoratuko ninduketen

hutsuneen aurrean

neure nortasuna babestuz.

Maitasuna

urteak iraun ditzakeen

treneko bidaia bat

da.

Txartelak ez du markatzen

jaitsi beharreko geltokia.

Urteak iraun ditzake

trenetik salto egin edo ez

iragandako bidaia honek.

Egun batean

maitasunak

geltoki abandonatuetako

bakardadearen itxura

hartzen duen arte.

Heriotza da. Goibelaldia.

Denboraren gaubeila.

Berriro abiatzeko agindua

emango digun loraldia.

Amodioaz hitz egitea

horteroa izan gabe.

Herriaz hitz egitea

adjektibo sutsurik gabe.

Hitzak erabiltzea

esanahiak faltsutu gabe.

Bizitza interpretatzea

azken hitza etsipenari eman gabe.

Benetako gauzak

hitz dotorez apaintzea

arinkeria koloretsuetan nahastu gabe.

Eta gehiago:

amodioaz ari dela

antzeman gabe

amodioaz hitz egitea,

eta mezua zein den erakutsi gabe

bihotzaren hezurra jotzea.

Horra idazlearen lanik zailena:

jendeak behar duenari erantzutea.

Hitzek badakite

haiek baino lehenago

hil behar dugula,

eta barre egiten digute

esanahiak nahastuz.

«Maitemina» deitzen diogu

hasierakoari, eta

«maitasuna» ondokoari.

Alabaina, hasiera

gozamen ero bat izan ohi da,

denboraren iragaiteak bere labean

mina ernaltzen duen bitartean.

Maitasuna da mina dakarrena,

eta ez maitemina.

Konturatzerako, ordea, berandu da:

zahartu egin gara,

eta hasierako gozamen eroa

bizitzeko ahalmena galduta,

denboraren mina baizik

ez da geratzen gure baitan.

Gaita jotzen ari nintzen

Azpeitiko tanborradan.

Orduan neska bat etorri zitzaidan albora.

Gaitaren soinua asko gustatzen zitzaion

eta hurbiletik entzun nahi zuen.

Burua nire aldera okertuz

bihotzaren gainean pausatu zidan belarria,

gaitak gorputzarekin bat egiten duen lekuan.

Gaitaren musika entzuten egon zen,

bere irribarrearekin lasaituz nire arnasotsa.

Erakutsiko al nion galdetu zidan.

Muxu eman eta jende artean galdu zen gero.

Haren bila nabil geroztik herriko kaleetan,

tabernetan, baina ez dut ezagutzen.

Kantineraz mozorrotuta zihoan, kapela eta guzti;

inoiz erabiliko ez dituen arropajez jantzita,

eta edertasun hura ikusezina zait orain

egun arrunten geografian.

Hogei urte daramatzat tanborradan jotzen,

baina minutu haren lilura baino ez da etortzen

nire oroimenaren espetxera.

Bohemioa nire baitan bizi da,

urruneko neskak maite dituen hori,

abentura bakartietara

ihes egiten duen hori,

etxetik ateratzerakoan

inoiz eduki ez dituen haurren

mineriarik sentitzen ez duen hori.

Baina nire baitan bizi da burgesa ere,

emaztearen ongietorriak urtzen duena,

etxean ahots umetuen falta

sumatzen duena,

igandero urduri dabilena

aspergarritasun planifikaturik gabe.

Bohemioa eta burgesa

borrokan bizi dira nire baitan,

eta borroka horrek ni

aberastu egiten nau.

Zein alde dago gorputz bat lehen aldiz

biluztu, laztandu, ukitu eta gozatzetik

berrehun, bostehun edo milagarren gozaldira?

Zein bidaia gertatu zen bi puntu horien artean

dena hain aldatuta egoteko?

Nolatan desbideratu ziren arnasots haiek

desioaren hiztegitik?

Nolatan ilundu zen begirada haren urduritasuna

gorputzaren esanahi barrukoenak

ikusi eta ulertu gabe?

Nork egin zituen gorputzaren aitzin-promesa haiek

etsipenaren jakitun?

Zerbait larria gertatu zitzaigun,

gertatu zitzaigula enteratzeko

urteak erantsiko zizkion

larritasun gehituaz ohartu gabe.

Bizitza jendez inguratuta igarotzen saiatzen gara.

Sendiarte batetik gatoz

eta beste bat osatzera goaz berehala.

Leku jendetsuetan ibiltzea gogoko dugu, jaietan,

larunbat arratsaldeetan, oporretan,

zinematan, hondartzetan.

Bakardadeari beldur diogu, eta beldur horren ondorioz

bakardadea gaitz bat bezala sailkatu dute psikologoek,

patologia bat omen da mendetan

bizitzaren alderdi naturala eta beharrezkoa izan dena.

Itsusia omen da haurrak bakarrik uztea.

Desleiala omen da lagunak bakarrik uztea.

Ondo pasatzeko jendea egotea ezinbesteko baldintza da,

bakardadea aspermenaren aurpegi nagusia ei da eta,

dohain guztiak galdu dituen garai bateko jakintsuen

erne-leku eder eta goraipatua.

Ezintasun sakonekin lotzen gaituen arinkeria ziztrina da

benetan bakardadeari izua edukitzea,

oso erraz baretzen den munstroa delako.

Lagun on bat aski da oso ondo pasatzeko.

Zeure burua interesgarria den norbait dela

sentitzen duzun unean

bakardadea oso gozagarria bihurtzen da.

Bizitzako lorpenik garrantzitsuena hori da:

zeure burua zeure aurrean interesgarri agertzea.

Horrek bakarrik dakar

bakardadearekiko beldurraren amaiera.

Atsegin dut maitasuna kontaketa denean,

gure ilusioen kontaketa.

Gorroto dut maitasuna zenbaketa bat denean,

gure ondarearen zenbaketa.

Atsegin dut maitasuna banaketa bat denean,

gure pozaldien banaketa.

Gorroto dut maitasuna batuketa bat denean,

irain-zerrendaren batuketa.

Atsegin dut maitasuna gure askatasunean

tenkortzen denean.

Gorroto dut maitasuna gizartearen aurrean

makurtzen denean.

Atsegin dut maitasuna arriskua denean.

Gorroto dut maitasuna harrizkoa denean.

Atsegin dut gorrotatzen erakusten ez duen

maitasun hori.

Gorroto dut atsegina azkar baztertzen duen

maitasun oro.

Jende askoren distira

ikusi dut itzaltzen urteotan.

Lagun askoren berezitasuna

ikusi dut amatatzen urteotan.

Kantu bat amaitzen denean bezala,

haien begietako txinparta

desagertzen ikusi dut.

Haien bizitza argitzen zuen hura

ihes egiten ikusi dut,

haien aurpegiak

ilunpe ikaragarri batek estaltzen zituelarik.

Batzuetan bat-batean

gertatu zen guztia.

Besteetan poliki-poliki,

eta nik ez nuen

jende hura hartaz ohartarazteko

biderik aurkitzen.

Nik «hi, zertan ari haiz?» esaterako

zoriontasunean murgilduak ziren.

Zoriontasunean itoak ziren.

Egun ederren planeatzaile profesionala

bihurtu naiz.

Data seinalatua halako lekuetan

ez dakit norekin igarotzeko

planak egitea da nire ahuldadea.

Eguraldi argia egingo du,

nire gogoak imajina dezakeen

istoriorik zoragarriena biziko dugu,

eta arazo guztiak berez konponduko dira,

egun hori milaka urte hauetan

gure izenaz bereiztua,

guretzat gordea egon balitz bezala.

Baina goiz seinalatua iristen denean

ez zait iruditzen egunak

behar adinako distirarik dakarrenik,

nire gogoa ere ez dut

imajinaturiko guztia bizitzeko indarrez aurkitzen.

Etorkizuna, oraina bihurtu orduko,

usteldu egiten zait,

San Juan ondoko goizak bezala,

nire aberria

inoiz bete ezin den imajinazio distiratsua

balitz bezala.

Etortzekoak diren egunak irudikatzen

ematen dut orainaren zati handi bat.

Eta egunak iristen direnean,

orain bilakaturik,

berriro haien zati handi bat,

etortzekoak diren egunak irudikatzen ematen dut.

Honela, bizitzeari uko eginez

eta etorkizuna irudikatuz

ematen ditut egunak, asteak,

hilak eta urteak,

zoriona deitzen dioten

bake urduri baten zain,

jakinduria deitzen dioten

itsutasun baten itxaropenean,

minik sortzen ez duen

itxoite baten atarian.

Eta dena jakina zaigunean,

elkarrizketa guztiak

ezagunak zaizkigunean,

barre algara guztien makinaria

aztertua dugunean,

milaka aldiz entzundako

gaurko hitzen pisu astunak

mundua are gogaikarriagoa

bihurtzen duenean,

ez dago beste zereginik:

isilik egotea,

ardo on bat dastatzea

eta puruaren kea urrun jaurtitzea,

oroimenak hurbil dakizkizun

bere begiradaren aire urdinean.

Badirudi hori izango dela nire patua:

irudikatzen ditudanak nire ekintzekin

ezin hobetu triste bat,

amesten ditudan konplizitateak

ezin gauzatu etsitua,

ustez egiteko gauza nintzen hura guztia

zaborretara botatzen ikustea,

sinetsi nituen hitzen

gezurrezko izaeraz

ohartze arriskutsu eta beranta.

Badirudi hori dela nire kondena:

itxarotearen eta datorrenaren artean

harrizko zubirik gehiago eraikitzen ez den

garai batean bizitzea.

Eta hori bera baino ezin liteke izan

nire salbamena:

itxaron dudanaren baitan

nire orduentzat etxe bat eraikitzea

eta bertan bizitzea.

Saltzaile ibiltzen zen herriz herri,

probintziaz probintzia.

Egun batean baserri zahar bat erosi

eta hantxe ezkutatu zen betirako,

erretiratzeko gazteegia zela esan zioten arren.

Tomateak hesolan sortzen ikusi zituen,

supermerkatuko plastikorik gabe,

ardiek esnea osagai guztiekin

eskaintzen zioten,

eta patatak lurretik erauzi behar zirela

jakin zuen, eskuak zikinduz.

Antzinako gizonen ezaugarriak berekin ditu:

hegaztien sena,

zomorroen egoskortasuna

eta azerien bista.

Orain ezertarako balio ez dioten

gauzak ahantziz

lekua berreskuratu du bere baitan

jakinduria berri batentzat.

Baserritik eta bere ingurunetik atera gabe

inoiz baino urrutirago iritsi da:

jadanik ez ditu ezagutzen

auto berrien markak ere.

Ohean ari naiz idazten.

Zalantzazko hitz bat agertu zait lerroetan,

duda-mudazko esanahia du,

baina hiztegia begiratzera jaikitzeko alferregi

idatzia utzi dut,

uste baitut

nire hitzak jasoko dituen irakurlea

—azkarra bada, eta hala izango da—

ohean egongo dela irakurtzen,

eta bera ere zalantzazko hitz hori,

duda-mudazko esanahia daukana,

hiztegian begiratzera jaikitzeko

alferregia izango dela,

modu horretan,

akatsa bertute bilakatuz,

bion arteko konplizitatea

sendotuta geratuko delarik.

Pertsonak, adin batetik aurrera,

uste du bi mundu ezagutzen dituela,

lehengoa eta oraingoa.

Lehen sexua nola zen,

orain sexua nolakoa den;

lehengo lan baldintzak,

oraingo lan modua;

lehengo familiak,

oraingo nahaspilak;

lehengo edariak,

oraingo drogak.

Gaur dakienarekin lehengo mundua

menderatuko zukeen,

baina lehen ikasi zuenarekin

gaur bizirik irautea du helburu bakar.

Iragana antigoaltzat hartuz,

zorrak kitatuko dituen helmuga

urruna zaio etorkizuna.

Orainaren meneko bizi da sarritan

bi mundu ezagutu zituen pertsona jakintsua.

Politikatik esaten ez diren gauzak

interesatzen zaizkit.

Militantziatik egiten ez direnak.

Historiatik iragana faltsutzeko tresnak.

Oroimenetik iragana berreraikitzeko ahalmena.

Erlijiotik munduaren sorrera

kontatzen duten ipuinak.

Ipuinetatik elurra eta tximiniak

interesatzen zaizkit.

Ahozko literaturatik irudiak.

Zientziatik etorkizunerako promesak.

Filosofiatik gizona biluzik ez lagatzeko

ahalegin noblea.

Musikatik malenkonia

eta geografiatik mendi eta haranen izenak.

Horiek guztiak nahastuz

osatu dut poesia

deitzen dudan jakinduria umil hau.

Larrua jo ondoren gizonak joan egin nahi du,

eta emakumeak geratu.

Larrua jo ondoren gizonak ez du laztanik behar,

eta emakumeak bai.

Gizonak ez du hitzik behar,

baina emakumeari maitasuna

hitzez elikatzen den sua zaio.

«Ederki gozatu dut» dio gizonak.

«Ederki gozatu du» pentsatzen du emakumeak.

«Hau ere erori da» pentsatzen du gizonak.

«Ezagutzen dudanetik maite dut»

pentsatzen du emakumeak.

«Titi ederrak dauzka» kontatuko du gizonak.

«Irribarre polita dauka» kontatuko du emakumeak.

«Bat gehiago!» pentsatuko du gizonak.

«Ez dut gehiagorik nahi, hauxe baino»

pentsatuko du emakumeak.

Gizonak dio:

«Hau denekin izango da beroa».

Emakumeak dio:

«Hau nirekin bakarrik eszitatuko da horrela».

Hain ezberdinak izanik,

ez dakit nola elkartzen garen

larrua jotzeko ere.

Ai zer plazera

ezertarako balio ez duten gauzak egitea,

dirurik emango ez duten gauzak idaztea,

bilera antzuetan egotea,

kobratuko ez ditudan kilometroak egitea

izartegiaren lilura ikuste hutsagatik.

Ai zer plazera

tabernan dauden guztiak gonbidatzea,

autopistan orduko 80 kilometrotan joatea,

auto ilaretan barre egitea,

erosketaren preziorik ez neurtzea.

Ai zer plazera

zer ordu den ez jakitea,

aukera on bat galtzea,

lan debalde egitea,

gizartearekin lotura txikienik ere ez edukitzea.

Ai zer plazera

kapitalismoari bere armekin

kontra egitea.

Ustekabean, itsumustuan,

nekea iristen da.

Betiko elkarrizketak,

betiko jendea,

betiko gorputzak.

Ez dago gogorik

ezta afaritako ardoa

edateko ere.

Lagunen esanak

amorrua pizten duten

inozokeriak zaizkizu.

«Maite zaitut» esatea

hezur mingarria da eztarrian.

Zoriontasuna

asmakizun higuingarri bat.

Higuingarriak

maitasunari buruz

sinetsarazi zizkiguten gezurrak.

Nekea: bizitzeko indarrari

bere xarma ematen dion ezustea.

Jadanik ezin dut gogoratu

laztandu nituen bularrak nolakoak ziren,

nolakoak muxukatu eta

lanbro-bidera ekarri nituen aluak,

jandako ipurdien azala,

gorputz haien usaina.

Hitzak gogoratzen ditut,

begiradak, promesak, bidaiak.

Urteen buruan ezin ditut gogoratu

erotzen ninduten larru-jotze haiek,

saio izerditsu haiek,

une hartan beste ezer baino

garrantzitsuagoak ziruditenak.

Elkarrizketak gogoratzen ditut,

barreak, isiluneak, eguzki-sarrerak.

Agian maite izan ez nituelako,

gozamenarentzat hutsik ehizatuak izan zirelako,

ez ditut gogoratzen gorputz ederrak.

Sexuak ez du oroimenik elikatzen,

samurtasunak aldiz bai,

maitasuna oroimenaren giltza

bilakatu didaten urte hauen buruan.

Nola deitu sexuaren ostean

gizona bereganatzen duen bakeari?

Nola izendatu ezkonduaren bake soziala?

Nola ezkongabearen bake fisikoa?

Nola itsusiaren bake psikologikoa?

Nola grinatsuaren bake etsitua?

Nola ederraren bake matematikoa?

Baina nola deitu

sexurik gabe lortzen den bakeari,

sexuaren beharra gaindituz

askatasun zabalagoa dakarkigun horri?

Nola izendatu sexuaren desorekatik urrun

bizitzeko beste tenple bat dakarren

bake hori?

Nola adierazi bestea baino osoagoa,

beteagoa, sakonagoa dela,

aldi berean eskasa, zirrarabakoa, mengela,

salda epela bezalakoa dela

esan gabe?

Ligatzea...

neskaren eskuak zurea inarrosten duela sentitzea,

musu eman nahi dizula antzematea,

haren ahoko zaporea,

lehen aldiz haren bularrak ukitzea,

estutzea, laztantzea,

titiburuak gogortzea

haren arnasa zure belarrian kiribilduta,

azala usaintzea

haren sabela mugitzen ari delarik,

aluko ileak hatzetan korapilatzea

bustitzen doazkion ezpainetan galtzeko,

klitoriaren aurkikuntza,

bularren igurtzialdi berria,

haren ahoaren itxi-ezina,

listua, aluko ura zure ahoan, arnasotsa,

zakilaren eromen gogorra,

begien itsumena, gorputzaren esnaera

ikusi ezinik.

Ligatzea, dardararen miraria,

bere heriotza lasterraz ezer ez dakiena.

«Zuk ez duzu merezi izan

eduki duzun emakumerik...

hainbeste maite izan zaituztenak...!»,

esan zidan lagunak,

alkoholaren euforia lotsagabean.

Botila hutsa eskuan neukan, haren buruan txikitzeko,

baina asko maite dut laguna,

eta poema bat oparituko diot.

Nork merezi du nor?

Zein da prezioa?

Gogaipenetik zutitzen dakiten hitzak esatea?

Poza dakarten mozorro tristedun keinuak egitea?

Traizioaren onarpena?...

Maitasuna ematea erabaki duena

kalkuluen astunkeriatik libre geratuko da,

eta denborarekin,

bizi izan ez diren istorioak epaitzetik ere

aske geratuko da

«epaiketa» hitza maitasunaren erreinutik

harri bat bezala urrun botatzeko.

«Zatoz» da beti maitasunaren aditza

eta «Zoaz» gorrotoarena.

Umeen gelak denak jostailuz beteak daude.

Gure sukaldeak tresna, gailu, ontziteria

eta asmakizun xelebreez gainezka.

Armairuak arropaz eta oinetakoz josita.

Egongelak elektronikaz, oroigarriz

eta argazki inozoz itota.

Jendeak altzari berriak erosten ditu,

zaharrak ikusten aspertuta.

Etxea ez zaigu nahikoa, ganbara behar dugu,

garajea, elkarte gastronomikoa,

txabola eta txalupa.

Auto bat ez, hiru;

telebista bat ez, bana.

Erosi beharraren esklabo lehenak,

traste artean jakinminari lekua jan diogu,

ilusioa ito zaigu,

eta umorearentzat ez dago aukerarik

beti zerbait ordaindu beharraren nekean.

Eta horri,

jakinminik, ilusiorik eta umorerik gabeko bizitzari

progresoa deitu diogu.

Zergatik lehen elkarren barrura

sartzeko eta bertan urtzeko irrikan

zeuden gorputzak gero hoztu

eta elkarren ezaxolati bilakatzen dira?

Non galtzen da ile guztiak tente

eta haragia dardarez uzten zuen tximista hura?

Noiz konturatzen gara inoiz amaitu nahi ez genituen

larrujotze haiek bukaera-epea zeukatela?

Nola jakin zorion infinitua zekartela ziruditen

bustialdi izerditsu haien eromena mugatua zela?

Nork pentsatu behar zuen

elkarren igurtziekin arnasa hartzen zuten gorputzak

gero urrundu egingo zirela

film txar bat botatzen duten aretotik

ihes egiten dugun bezala?

Nola pairatu gorputza

hainbeste desiratutako

beste gorputz haren dekadentziaren

ikusle bihurtzen zaizun une mingotsa?

Gorputz haien lilurak arrazoia kendu zion buruari,

eta orain gure burua ez da gauza

gorputzaren hutsegiteak dakartzan galderak erantzuteko.

Badira eurengan argia daramaten pertsonak,

ikusi orduko distiratzen gaituztenak.

Eta badira begiradan tunel beltzak

daramatzaten pertsonak,

ikusi orduko ikaratzen gaituztenak.

Tunel beltz horiek argitu egiten dira aldika,

alkoholezko gauetan, adibidez.

Eta argia dutenak itzali egiten dira aldika,

sentipenek gainezka eginda, adibidez.

Baina gero, egun berriarekin,

argia isiotu egiten da galdu zutenengan,

eta tunel beltzek berriro zulatzen dituzte

alaitasun bustiaz erotu zirenen begiak.

Gauza bat aldia baita, eta bestea bizialdia.

Aldiaren orbanak eragindako liluraren ondoan

aldi horien brodaketa urtekakoak ehundutako margoa

gauza dotorea da.

Goizero galdetzen diot ispiluari ea zer naizen,

argia ala tunela,

baina ez hari begira nagoen goiz hartako unean,

baizik eta egunen betikotasunaren ibilbidean,

bizitzaren ibilbide labartsuaren amaiera aldean.

Halako batean

nire lagunak hasi nintzen ikusten,

eskolakideak, ezagunak,

igande goizetan umeekin paseatzen.

Aspermena ageri zen haien aurpegietan

trafiko seinale bat bezala.

Nik autoaren abiada azkartzen nuen

haien ibilbide hitsetik ihes egiteko.

Gauetan, ordea, ezkondu ez ziren

nire lagunak hasi nintzen ikusten,

eskolakideak, ezagunak,

tabernetako barran mozkortuta.

Petralkeria ageri zen haien aurpegietan

kondena bat bezala.

Nik ihes egiten nuen taberna haietatik

euren ibilbide antzua ez ezagutzeko.

Geroztik bi aukera horien artean gatibu nabil,

aspermena eta petralkeria artean bide berri baten bila,

bietan erortzeko arriskuan askotan,

bide zoragarri bat aurkitzeko zorian beti.

Beti bezala sartu zen tabernan, bere poltsarekin,

gimnasiotik baletor bezala,

baina orain urrunagotik zetorren inolaz ere.

Urteak zituen bezero hura ikusi gabe,

baina barmanak kasu egin zion burua jasota,

lehen, beti bezalaxe.

Bezeroak ere burua jasota agurtu zuen.

Ribeiro botila bat edan ohi zuen neska lirain batekin,

lukainka janez platertxo batean.

Hura gogoraturik, ribeiro botila bat

hartu zuen barmanak, beste eskuan kopa bi.

Erdibidean ohartu zen

neskarik ez zela sartu haren ondotik.

Berandu zen; botila eta bi kopa utzi zizkion aurrean

begiradarekin galdetuz bezala:

Zer gertatu zen?

Non da zurekin etortzen zen neska polit hura?

Bezeroak ere begiratu egin zion, erantzunez bezala:

Zer gertatu zen?

Non da nirekin etortzen zen neska polit hura?

Ni munduan nago, eta parte hartzen dut

bizitzaren erritu guztietan.

Lagun artera agertzen naiz bromatsu,

etxekoen kezkak jarraitzen ditut arretatsu,

maitasunaren enbatetan zutik egoten saiatzen naiz,

gorputza ere zaintzen dut eta lantzen,

lan merkatuan

ene balioaren plusbaliak babesten ditut...

baina munduan ez egotea ere

planteatu diot nire buruari.

Ez inor izan, gutxi jan, alkoholik ez hartu,

festei ihes egin, autoa itsasora bota,

oinez atera bide bazterretan barrena, idatzi gabe,

gutunik jaso gabe,

inor berririk ezagutzea desiratu gabe.

Gure nortasunaren eta ongizatearen

eraikuntza bezala planteatu diguten bizitzari

deseraikuntzaz erantzutea,

lortu dugun lekua hutsik uztea bat-batean,

gurekin harremana duen kate-sail osoan

ikara bat barreiatu arte, zalantza, ezinegona.

Desagertzeak eskatzen duen indarra pilatu arte

munduan nago, eta gogo handirik gabe

betetzen ditut bizitzaren erritu guztiak.

Militantea eskiatzera doa ostiral iluntzean,

arratsaldean presoen aldeko manifan izan ondoren.

Rockeroa furgona berrian doa kontzertua ematera,

eta ordu txikietan sartuko da

amak goizean egin dion ohean.

Gazteak autobusean doaz Donostiako gaurko manifara

eta gauean bapo afaldu eta mozkortuko dira.

Funtzionarioa Chiapasera doa iraultzaren taupaden bila

urte osoan hiritar ernegatuoi

burokrazia tonak irentsarazi ondoren.

Gosearen aurka limosna eman duen kristauak

bi hilabeteko soldata botako du

udako apartamentuagatik.

Futbolariak dira jende xehearen miresmen eta eredu:

diruagatik euren burua

edonora saltzen duten mertzenarioak.

Gure historia aztertu duen ikerlari sutsuak

ez daki bere aurkikuntza jatorrizko hizkuntzan ematen.

Eskuineko parametroen erosotasunean bizi gara

baina herrialde iraultzaileekiko sentibera gaude beti:

aberatsak izanik prest gaude beti

pobreei pobreago izaten laguntzeko.

Gauza garrantzitsuak gazteleraz esanez

babesten dugu euskararen garrantzitxoa.

Hau da Euskal Herria:

burges putaz beteta dagoen

munduko herririk iraultzaileena.

Ez dut ulertzen beroarekin jendeak

itsasorantz burutzen duen exodoa.

Itsasoak aspertu egiten nau,

behi baten burukadak bezala.

Itsasora joatea imajinaziorik gabeko langile xumeak

yatean ihesi doan aberatsa harrapatu nahi izatea bezala da.

Gure gustuko paisaiaren bilaketak

errespetu eta arreta gehiago merezi lituzke.

Gure begien atsedenleku hori aurkitzea ez da

erlijioa edo ideia politikoak aurkitzea baino

garrantzi gutxiagokoa.

Eguneroko bizitzaren itsumenetik ihes egiteko

atea da paisaia,

telebistaren abiadak dakarren eromena baretzeko

modu bakarra:

begiak zabaldu, atseden hartu,

koloreak dastatu, formak aztertu

eta haizeak zure nortasunaren muinera hori

nola barneratzen duen sentitzea.

Nire paisaia, nire lilura, atsedena eta betetasuna

Gaztelako gari-sail amaigabeak dira,

udaberrian berde, udan hori-erre

eta udatzenean segaren lorratz,

tximiniako suaren bakea daukaten gari-sail infinituak dira

mendi-zuloan jaiotako honen begi-egarri,

estuasunaren deuseztagarri.

Eta nire poema bat noizbait

poster batean inprimatzen badute

mendiertzaren gainean iraungiz doan eguzki gorria

ageri den paisaiaren osagarri,

eta nerabeak bere gelako horman itsasten badu,

eta goizero, iluntzero posterrari begiratuz

noizbait, oso urrun ez legokeen egun batean

etxetik alde egin eta oinez, lurra zapalduz

—hautsa bilduz benetako bidaiarien modura—,

paisaia hori eta horrelako edertasun asko

zeharkatu behar dituela amets egingo balu,

eta nire poema une ilunei aurre egiteko

haren bihotzak behar duen brujula bilakatuko balitz,

eta horrelako hitzak esango dizkionarekin baizik

ez dela maiteminduko zin egingo balu,

ilargi betearen gorazarrean piztutako suaren aurrean

ni zoriontsu izango nintzateke,

hitzaren gure aurreko azti zaharrek

nirekin lortu zuten mirari zaila

lortuko bainuke belaunaldi berriengan.

Oraina egunero jaiotzen den promesa bat da.

Mendian behera garo artean iristen da, guretzat,

edo itsasoko olatuen gainean dator, kostaldekoentzat.

Adan eta Ebak paradisuan ez zuten beste zereginik:

oraina bizi.

Iragana argitara ekarri edo

etorkizunari aurrea hartu nahi izan ziotenean

igorri zituen Jainkoak handik,

geroztik gurea bezalakoa den mundura.

Oraina umezurtz jaiotzen da egunero,

eta ondo-ondo zaindu beharreko umea da.

Ez diogu gure eginkizun txepelen

presarik erantsi behar.

Ez diogu, atzokoaren igoala izango dela-eta,

ilusiorik kendu behar.

Orduen biluztasunaren aurrean gaudelarik,

gure nortasuna estaltzen duten

erosotasun horiek guztiak gabe,

benetan ez daukagu ezer,

oraina baino.

Eskolan erakutsi behar ligukete oraina maitatzen.

Aseguru etxeek beldurra ezartzen digute, ordea.

Tradizioak bere errepikatu-beharraren zama

ezartzen digu.

Eta goizean goizetik promesa batekin zetorren oraina

begien aurretik iragaiten zaigu

gure konformismoa elikatzen eta sendotzen duen

aldaketa ezaren menpean eraila.

Bere bizitza aldatu nahi duenarentzat

idatzi nahi nuke liburu hau.

Motxilan sartu eta erraz eramatekoa,

gaueko sutondoan argia egingo diona,

lotarako bakardadean

lagungarri litzaizkiokeen hitzak dauzkana.

Maiteminduta dagoenarentzat, barruan kokatu zaion

gose berri hori ase ezin duenarentzat

idatzi nahi nuke,

minik eragingo ez dioten izarrarteak eskaintzeko,

sar nazala jakako poltsikoan

Nerudak inoiz ez zuela arrazoirik izan esateko.

Itsaslabarraren ertzean jauzi basatia, azkena

egin nahi duenari idatzi nahi diot,

ez haren ihes-nahiari arrazoirik kentzeko,

ahots isil askok bizitzeko erregutzen diotela

ohartarazteko baizik,

isiltasunean lagunduko dioten

hitz ezinbestekoak erakusteko.

Bizitza aldatu nahi dutenentzat

idatzi nahi du liburu hau,

bere bizitza aldatzen jakin ez zuenak,

maiteminari neurririk hartu ez zionak,

itsaslabarren maitale izan zenak,

haren ahuldadetik besteek

indarra hartuko dutelakoan.

Banketxeak ez zaizkit gustatzen. Garbiegiak daude,

autopsiak egiten dituzten gela horiek bezala.

Banketxeetan ere zure irabazien egia baino

ez dute begiratzen.

Gaueko adiskide irribarretsuak ere

seriotu egiten dira banketxeko ilaran daudenean.

Ni bezero txarra izan naiz banketxeentzat.

Neuk nahi nuena erosteko

eta maite nituenak laguntzeko adina diru izan dut,

baina ez gehiago, eta hori gutxiegi da banketxeentzat.

Proportzioan duela hogei urte neukan

kontu-korronte berbera daukat.

Hemeretzi urterekin 600 euro aurreratu nituen,

berrogeirekin 6.000.

Beraz, pobreentzat eredugarria naiz,

eta aberatsentzat arbuiagarri,

irabaz nezakeen diru askori uko egin diodalako.

Baina ni neu naiz orain,

eta ez gizarteari ondo letorkiokeen makina bat.

Nik idatzi dut poema hau.

Makina horrek txeke bat sinatuko zukeen.

Ez dut beste mendekurik desio:

nire irudia daraman dirua ateratzea noizbait

bankeroen eskuak zikintzeko,

baita xentimoetan izan behar badu ere.

Getariako Gaztetape hondartza oso berezia da.

Behin bainu bat hartzera

hurbildu nintzen itsasertzera.

Betaurrekoak jantzita neuzkala konturatu nintzen.

Haitz baten gainean utzi eta

murgildu nintzen freskura ederrean.

Ateratakoan betaurrekoak falta!

Karramarroak ikusi nituen iheska.

Haiek eraman izango zizkidaten.

Geroztik egunkariak desagertu egiten zaizkio jendeari

uretako sartu-irteeretan.

Astero liburu bat ostu diotela salatu duenik bada.

Jehovako lekuko bati biblia desagertu zitzaion,

eta bera pozik.

Haitzartera hurbiltzen direnek kontatzen dute

karramarroek politikaz hitz egiten dietela,

Ibarretxeren planaren atal inkonstituzionalei buruz.

Surflariei taula hobeak non erosi gomendatzen diete.

Bikoteen ur azpiko ferekak sailkatzen dituzte

patologia sexualen arabera.

Ez dira mariskoaren aristokraziako partaide,

baina saiatzen dira euren maila soziala hobetzen.

Zaintzaileei burtsako gorabeherak

komentatzen dizkiete.

Behin Juan Mari Arzak aurkitu zuten uretan

eta genozida bat zela esan zioten.

Gauez haitzetara joan zen bikote batek

marihuana erretzen aurkitu zituen,

eta cannabisaren onurei buruzko hitzaldia

entzun behar izan zuten.

Karramarro irakurriek orain

mundua politagoa dela esaten duten arren,

zientzialariak oso kezkatuta dabiltza

espezie honen garapena dela-eta;

hori eragozteko, sei telebista aparailu

kokatu dituzte haitzetan

Haizearen Orraziko burdinak horretarako ekarrita.

Nik ere sexuan asko pentsatzen dut.

Eta hau esanda badakit

poema irakurtzen jarraituko duzuela.

Eta badakit hau esanda

zuen guztion bozeramaile bihurtu naizela,

zuek denok ere asko pentsatzen baituzue sexuan.

Sexuak gorputz osoa astintzen digulako,

goitik beheraino,

eta gorputzarekin batera nortasuna ere bai, izaera.

Agertzen denean

sexuak gure bizitza kolokan jar dezake,

iraunkorrak genituen emaitzak denak triskaldu,

eta gure bizitza kolokan jar dezakeela badakigulako

diogu sexuari errespetua, beldurra eta miresmena,

dena batera.

Baina sexua agertzen ez denean ez da bakerik iristen,

bere ausentziaz itaunka hasten baikara,

ausentzia horretan guk daukagun erruaz,

ausentzia honek izango duen iraupenaz,

ausentzia honek frakasoaren itxura

hartuko baitu iraunez gero.

Sexua geure buruaren indarraz menderatzea

da gure ametsa,

hark eraginik ez izatea gure erabakietan.

Eta lortu ez arren, geure buruarekin edukitzen ditugun

elkarrizketa luzeetan baietz esaten diogu, lortu dugula.

Ahaztu nahi dugunean agertu egiten delako,

gozatu nahi dugunean mingosten ere badakielako,

beste guztia ahantzarazten digulako

pentsatzen dugu hainbeste sexuan. Baita nik ere.

Gazteagotan deseoa zerbait bortitza zen.

Gero leundu egiten da,

baina ez apalago bihurtzeko.

Lehen titiak kanpoan agertzea aski zen

zure barneko indar guztiak biltzeko.

Egonda nago bi orduz emakume bati bularrak jaten,

bularrak jaten, bularrak jaten... lehertzeraino.

Orain nahiago dut neska kamiseta jantzita ikustea

nire gainean.

Orain deseoa pizteko bideak bihurritu egin dira.

Erritmoak, kadentziak, arnasketa geldotu dira.

Jakintsuago bilakatu dira agian.

Orgasmoa ez da ibilbide eder baten saria baino,

eta ez helmuga.

Lehen atal batean geratzen zena

orain gorputz osora hedatu da.

Indarra galdu du, baina lurraldeak irabazi ditu.

Haren eragina zabalagoa da.

Burmuinera iristen den informazioa

plazer-puntu askotatik igorria da,

eta burmuinari gozamen osoagoa iruditzen zaio

atal baten eraso bortitzak eragiten zuen hura baino.

Pobre jaiotzea zorte handi bat da.

Badakizu gauzak zenbat kostatzen diren.

Ezer eduki gabe ere denbora disfrutatzen badakizu.

Ezagutzen duzu lagun hurkoari zor zaion errespetua.

Publizitateak ez dauka eraginik zuregan.

Horra klabe bat:

publizitateari kasu egiteari uzten diogunean

hasiko gara zoriontsu izaten.

Pobre jaio bazara badakizu

gauzen balioa pertsonen baliotik bereizten.

Badakizu bizitza bidaia eder bat dela;

zenbat eta gauza gehiago pilatu

orduan eta astunagoa bilakatuko den bidaia.

Aberatsen bekaitzean bizi ez bazara

bizitzaren zentzua ulertu egingo duzu,

eta inoiz ez duzu ahaztuko

hainbeste gauza gabe

aurretik ere bizi izan zirenen ikasgaia.

Pobre jaio bazara bizitza pijo bat bihurtuta

amaitzeko lotsatik aske egongo zara ziurrenik.

Libre egonen zara baita

itxura progrea daramaten eta puntualki

ekintza iraultzaileetan parte hartzen duten

burges nazkagarri horietako bat bihurtzetik ere.

Musu ematen ikastean

hizkuntza berri bat zeureganatzen duzu.

Ongietorriko musuak daude,

ate irekiak direnak ilunpe umelagoetara,

musu indiferenteak,

nahita ezpainetan lehertzen direnak

edo ezpain itxiz jaurtitako gezi ezeztarrak.

Ikasten duzu bereizten zu gabe

bizi ezin direnen musuak

gau baterako hurbiltzen zaizkizunen musuetatik.

Amaren musuak, haurtzarora itsatsita geratu zirenak,

ez dituzu geroztik behar izan, baina ama

eman gabeko musu horien zain egon zela jakiterako

joana zaizu.

Halere, huts egiteak

musu emaile hobea bihurtuko zaitu.

Begirada baten gonbitaz iristen diren musuak daude,

sorbaldan pausatuta esku batek eskatzen dizkizunak,

gorputzaren mapa ezagutu nahi duten musuak

eta itxaropenik gabe

tristura basatira bultzatzen zaituztenak.

Ezpain baldarrak daude,

eta gorputzaren jakinduria guztia biltzen dutenak.

Musuen aroa:

hizkuntza berri bat ikasten duzunetik

nori emanik gabe geratzen zaren egun itsusira arte

doan denbora.

«Enamoratuta nengoen eta» esaten du jende ahulak

egin zituen txorakeriak justifikatzeko.

«Amarengatik batez ere» esango dizu

ezkontzera doan bikote inozoak.

«Kreditua eskatu nuen eta» argituko dizu

bere burua ordu estren truke saldu duen langileak.

«Kapritxo bat neure buruari» adieraziko dizu

autorik garestiena ekarri duen morroiak.

«Eske telebistan ikusten dute eta» justifikatuko du

gurasoak umearen opari garestia, gaineratuz:

«Gainera bere lagun guztiei erosi diete».

«Nora joan behar duzu ba bestela?» erantzungo du

naturaltasunez

arratsalde pasa supermerkatura joan den sendiarteak

beharrezkoak ez ziren gauzetan dirua gastatzera.

Eta horrela, besteen esanak jarraituz,

besteen pare agertu nahian,

denbora alferrik ez dutela galdu sinesteko

dirua alferrik xahutuz igarotzen dute

batzuek, askok, gehienek...

bizitza osoa.

Espero dut nire egunen bukaeran

diru asko ez edukitzea banketxean.

Ez nituzke nire oinordekoak

apurrengatik borrokan ikusi nahi.

Bizitza erabat aprobetxatu ez nuen seinale litzateke.

Lagunei ez niela behar adina lagundu.

Maiteei ez niela bizitza

erosoago eramaten erabat lagundu.

Opari garrantzitsu batzuk ez nituela egin.

Ez nuela behar adina xanpainik edan.

Niri dirua soberan geratzen bazait

zerbaitek huts egin zuen seinale.

Ez al nituen liburuak erosi, irakurri ezin ahala?

Ez al nituen puru habanoak erretzen, astean hirutan?

Nolatan irabazi nuen

xahutu nezakeen baino diru gehiago?

Nire lanak halako garrantzia izan al zuen

botereak diruarekin estali eta ilundu nahi izateraino?

Nolatan hartu nuen lo

diru hura merezi nuela pentsatzeraino?

Nire egunen bukaeran ehun mila euro banitu,

esate baterako, hilotzik miserableena nintzateke,

bizitzaren helburutzat

dirua pilatzea daukan gizarte bati

arrazoia emango niokeelako.

Badakit Euskal Herrian

ez dagoela gauza hauek esaterik.

Jendeari bere diru-nahia kritikatuz gero

samindu egiten dela.

Horregatik idatzi egin dut.

Idatzita utzi dut,

inoiz notario bati ordainduko ez diodan

testamentu baten antzera.

Inork estimatzen ez dituen liburu gehiegi

idatzi ditugu agian,

eta itsasbeherako basatzaren orduan usteltzen dauden

txalupak bezala geratu dira apaletan.

Lohasma ederrean zeuden hitzak

idatzi ditugu lotsagabeki,

jakin gabe zeinentzat eta zertarako...

Ez dakigu oraindik gauzak

esan egin behar diren edo ez,

gaua beso ezberdinen artean pasa duenak

bere maitearen aurrean zer egin ez dakien bezala.

Eguntxintaren paisaia gardena ikusi duenak

kontatu egin behar al du ikusitakoa?

Begiei atsedena eman dieten koloreak

deskribatu egin behar lituzke?

Norberak soilik ulertzen duen jakinduria apal bat

badagoela iruditzen zait,

eta susmoa daukat

hori agertzen saiatzeak

jakinduria horren deuseztatzea ez ote dakarren.

Isiltasunak zoriontsuago egingo ez ote gaituen

ikararekin idazten dut.

Ezagutu ditut mendiko aterpeak bezalakoak

izan ziren pertsonak nire bizitzaren ibilbidean.

Ur uherretako ibaien gainean

zihoazen zubi arriskutsuak

zeharkatu ditut haien laguntzarekin.

Gorrotoa ezagutu dut, niregan, besteengan.

Bekaitza ikusi dut.

Nire hitz askoren botere izugarriarekin

harritu naiz maiz,

eta botere horren sorburua aurkitzea izan da

bidaiarik luzeena, erakargarriena.

Biluzik jarri behar zenuen haraino iristeko.

Ezagutu ditut begiratuak izateko

diru asko inbertitzen zuten pertsonak.

Nire begirada bilatzen zutenak,

eta, esker onez, euren sexua eskaintzen zidatenak.

Ezagutu ditut

mendiak baino handiagoak ziren pertsonak,

aterpe izaten erakutsi zidatenak,

hitzaren menderatzaile,

edota begiratua izan nahi zuen inbertsore triste,

eta haien gailurra irabazteko

borrokara bultza nindutenak.

Nire liburuei bi gauza eskatu izan dizkiet beti.

Bat: irakurleengana iristeko ahalmena.

Bi: ni mantentzeko dirua sortzea.

Bi gauza hauek ez daude lotuta.

Asko sal dezakezu, bizitzeko behar duzuna baino

diru gehiago irabazi

eta irakurleen albisterik jaso ez batere.

Liburuak zure isla dira,

baina irakurleek esandakoarekin

osatzen du idazleak ispilu borobila.

Irakurleak liburu bila doazen bezala

joan behar du idazleak irakurleen bila.

Idazlearen nortasuna, idazkera

berak uste baino ederragoa izan daiteke,

edo kaskarragoa,

Eta irakurleak soilik emango dio

ezjakintasun horren neurria.

Irakurleak idazleaz pentsatzen duena ere

idazlearen nortasunaren zatia baita.

Hau ulertzen ez duen idazleak

inoiz ez du ikusiko hamasei urteko neska bat

parkean bere liburua irakurtzen.

Nire etsaiak maite ditut.

Etsairik ez daukanak

benetako lagunik ere ez du izaten.

Etsai bat kalean agurra ukatzen ikusten dudanean

badakit nire lekuan nagoela.

Etsai bat berriro haserretu zaidala jakitea

bide onean noala jakitea da.

Etsai batek nitaz idazten duen bakoitzean

nik idatzitakoaren indarra baieztatzen dit.

Etsaiena da dagoen maitasun eterno bakarra.

Bizitza osoan gogoratzen dituzte

zuk egindako irainak.

Bizitza osoan gogoratzeko moduko iraintzat

har daitekeena egia bakarrik izan liteke.

Gezurrak, arinkeriak, ezjakintasunak

ez du hainbeste irauten.

Egia atzeman eta adierazten jakin zenuelako

dauzkazu etsaiak.

Lagunik onenak ere

aitortuko ez lizkizukeen dohainak

aitortzen dizkizu etsaiak.

Nola ez maitatu zurekin hain bihotz zabala dena!

Amets bat darabilt buruan

nerabe izaten hasi nintzenetik:

ermitauaren ametsa da.

Goiz argi batean etxetik ateratzea,

motxila bizkarrean, kantu bat bihotzean,

eta gehiago ez itzultzea.

Gaztelako eremu zabaletara joango naiz,

makalek itzalpetutako ibaietan freskatu,

haranak zeharkatu, ermitak bisitatu,

eta leku egoki batean bizitzen jarriko naiz.

Ez dut jateko asko behar, gazta, ardoa.

Tarteka bekatu egin nahi nuke,

zazpi bekatu nagusietako bi edo hiru,

ermitau bekataria izan, ermitau ateo bat,

neskazalea hiru hilabetez behin edo, eta mozkorra.

Ez nuke lagunen bisitarik nahi.

Irakurtzen eman eguna, inguruak ezagutzen.

Tarteka bidaia luze bat zibilizaziora.

Nire liburuen diruarekin bizi nahi nuke,

eta ezintasun hori da oraingoz munduarekin

nire lotura,

hori eta nik dakidan baten begirada maitemindua,

ametsa eragoztearekin batera

amets egitera naramana egunero.

Egun batean begira jarri nintzen

nire adinekoak nola bizi ziren ikusteko.

Lau lorpen eginak zituzten gehienek:

lan iraunkorra zeukaten,

etxebizitza erosia,

ezkonduak ziren

eta seme-alabak zeuzkaten.

Krisialdi bat eduki nuen: nik ez neukan ezer.

Baina haiekin hizketan hasita bekaitza ikusi nuen

haien begietan hemezortzi urteko neskatxa bat

nola maitemindu nuen kontatzen nienean,

hartutako aukeren egokitasuna ala okerra

garbi ikusten den adinean egon arren

ez zuten horretaz gogoetarik egiten,

gorputzez ondo eta sano egon arren

burua ardura estuetan itoa zuten beti,

gauza asko konpromisoz egiten zituzten,

eta euren gogoz oso gutxi.

Iruditu zitzaidan ez zidatela abantailarik kentzen,

eta haien zorion modua ez zitzaidala gustatzen:

nik barrua astintzen duen zoriona maite dut,

ez kezkak baretzen dituena.

Askatasunaren ondorioa den zoriona, alegia,

ez beldurraren ondorioa dena.

Bide onetik nindoan nire adinekoen ondoan.

Bizitza gure ulermenari iheska dabil askotan.

Maitemintzen zarenean ez dago besterik munduan,

baina igaro denean

zeinen itxi egon zaren ikusten duzu,

artean zenbat pertsona zoragarri zenituen ezagutzeko.

Oraina da beti gure memoriaren epaile,

ezin jakin inoiz gauzak ondo joan ziren edo gaizki:

baikor zauden egunean

iragan gehientsuena ondo dakusazu,

petral zaudenean, aldiz, oso itsusi eta arrunt.

Ondorengo aroen emaitzak gure iraganean

etengabeko eragina duten abentura honetan

memoriaz ezin gintezke erabat fidatu.

Eta horrek bizitza aingira iheskor bilakatzen du,

iheslari arriskutsua gure ustearen atzaparretan.

Gaztetan denborak infinitua dirudi,

baina laster hasten da mugatu itxura hartzen,

eta horrek larritasuna bizkortu egiten du.

Edertasuna, esate baterako...

Edertasuna gaztetan edukitzen da,

baina zahartutakoan apreziatzen da.

Hori jakiterako, ordea, galdu duzu zeurea,

eta edertasun berri baten eraikuntzari ekin beharrean

aurkitzen zara beste neke askoren erdian.

Oroimenari bertute salbatzaileak ezartzen dizkiogu.

Norbait hiltzen zaigunean esaten dugu:

«Beti gure oroimenean biziko zara»

Edo: «Besteen bihotzean dagoena ez da inoiz hilko».

Inozoak gara benaz heriotzaren aurrean.

Materiarik ezaren erreinuan galduta gabiltza

bizitza osoa ondasun

materialak pilatzen eman ondoren.

Handitasun ekonomikoa erdietsi nahian beti,

leinuak sortzen ditugu, jarraitzaile zintzoak,

eta heriotza iristen denean

oroimena bezalako tresna inmateriala,

ahula eta alferrekoa baino ez zaigu geratzen

hari aurre egiteko.

Heriotzaren sustantzia ezereza da, ezdeustasuna,

desagerpena.

Oroimenarekin garaitu nahi dugu heriotza,

oroimenak ere haren osagarri berberak dauzkala

konturatu gabe,

beteko ez ditugun promesekin heriotzaren garaipena

sinatzea baizik ez dugula egiten jakin gabe,

materiarik gabe ezer ez garela onartu ezinik.

Gure ingurura zintzotasun apur batez begiratuz gero

oso nabariak diren gauzak esanez

eman dezake idazleak bizitza osoa

eta aldi oro berritzaile gertatu.

Esan dezake, esate baterako:

«Mundu osoarentzat elikadura

sortzeko tresnak edukita

gosez hiltzen den jende saldoak

hiltzaile bihurtzen gaitu automatikoki».

Eta erants dezake:

«Ez dugu epaiketarik ere merezi,

kondena segurua eta azkarra baizik

gure axolagabetasunagatik, gure utzikeriagatik,

gure dirua gosearen aurkari bilakatzea eragotziz

erosi ditugun alferrezko traste guztiengatik».

Eta jarrai dezake:

«Mundua gure kapritxoak betetzeko

miseria eremu bilakatu dugu».

Eta gehiago:

«Gezurra da mugak desagertzen ari direla,

muga ekonomiko eta burokratikoak

gero eta handiagoak dira».

Moderno izaten aspertuko ez diren idazleen

ahots eternalak behar ditugu gure artean. SOS.

Benetan diotsuet: ez dut gorputzik gogoan.

Eskuetan edukitako formak,

arnasestuetan bildutako igurtziak,

labainduta ere ihes egin ezin zuten besoak,

isurialdi lekedatsuetan pitzatutako azala,

haragi hura dena ez da gauza orain

nire oroimena ikaratzeko.

Bular gogoangarriak iruditutakoak

ez zaizkit orain batere gogoragarri,

hanka luze haiek aluak lotsati agertzen zituztenak,

bizkar haien erorketa

ipurdi zurien nagusitasunera tentetzeko,

gorputz haiekin bat egiteko zeuden moduak,

erosoak, behartuak, artistikoak, zabarrak

ez dira oroimenean ezer esatera iristen.

Agian haragiaren hizkuntza

hurrengo gorputzarena delako,

gorputz berrien gutiziarena,

oroimena gure nortasunaren iraganean

osagarri nobleagoak bilatzen saiatzen den bitartean.

Poema hau berau idaztea,

gorputzaren gorazarrezko esaldi horiekin,

asko kostatu zait.

Ez dut inoiz zakil bat ahoratu,

inoiz ez naiz aritu zakil luze eta indartsu bati

zupa eta zupa

esne zuria isurtzen ikusi arte dardara batean.

Zer sentitzen ote da?

Nolako zaporea ote dauka?

Gustagarria ote da, nazkagarria...

Non jartzen ote ditu mutilak eskuak?

Zure buruan? Zure ipurdian?

Nolakoa ote da bere hiztegia

nik hortzartean bere morboa

gero eta abiada biziagoan jartzen dudalarik?

Ez dakit idatzi dudan hau

umekeria bat ote den,

ala sexu aukera ezberdinen aldeko borrokan

lagungarri gerta litekeen

aitormen underground samarra,

baina idatzia geratu da,

eta liburuan agertuko da ezbairik gabe.

Gure gizartea deseoak sortzeko lantegi erraldoia da.

Grina artifizialak sortzen dizkigu,

gero grina horiek asetzeko beharra sortzen digu,

eta azkenik gure dirua xahutzen dugu horretan.

Irabaziekin deseoen lantegia hazi egiten da,

dibertsifikatu bere ekoizpenak,

gure grinak are xelebreagoak izan daitezen.

Oporrak Santanderren igarotzen zituenak ez du aski.

Yatean joan nahiko du Bretainiara,

eta hurrena zaldiz Danimarka zeharkatu.

Gure eguneroko bizitzarekin zerikusirik ez daukaten

grinak ase ezinda gabiltza,

eta publizitatearen helburua gu ez erotzea da,

esperientzia bereziak, exotikoak

aberasgarri direla esanez,

aseguru-etxe eta kredituen mende

bizi garen koldarroi

abenturazale handienen pare gaudela sinetsaraziz.

Erosteko gure ahalmenetik bizi den

lantegi erraldoia da gizartea,

eta publizitatea erabiltzen du erosten ez badugu

gu gaizki sentiarazteko, guk, liluraturik,

erosteko aukera amaigabeari

askatasuna deitzen diogun bitartean.

Nire inguruan diru asko irabazten duen

jende asko ezagutu dut.

Udaletxeetako zinegotziak, esaterako.

EAJkoak dira, hogeita hamar urtetik beherakoak,

beste lan bat eginez

udalean ordu batzuk sartzen dituztenak.

Dena kobratzen dute, lana eta udala.

Diru asko kobratzen dute herriaren alde lan egiteagatik.

Hilean hiru mila eurora iristen dira aise.

Gaur banandutako emakume bat joan da udalera

pobreziaren aurkako dirulaguntza eskatzera.

Hilean berrehun eurotakoa da laguntza hori.

Beraz, urtean ez du kobratuko udaleko zinegotzi gazteak

hilabete bakar batean irabaziko duena ere.

Paperak betearazi dizkiote emakumeari.

Bere egoeraren ulermen prozesua baino,

bere beharren sailkapen bidea baino

kontrol finantziero-polizialaren itxura

hartu die paperei.

Aztertuko dutela agindu diote.

Izango duela erantzuna laster.

Badaki txikikeria bategatik atzera bota diezaioketela.

Orain ulertzen du pobre asko zergatik ez diren agertzen

euren pobrezia demostratzera.

Orain badaki zein sistema darabilen faxismoak

pobrerik ez dagoela demostratzeko.

Urtaro bakoitzari ezar dakiokeen sustantzia

erabaki dut:

Udaberria argia da, goizeko freskuran margotua.

Uda airea da, bero astunaren arnasa.

Udazkena usaina da, lurrak isurtzen duena.

Negua laztana da, izotzaren laztana.

Huaoraniek, ordea, beste egutegi bat daukate.

Haien aroak dira:

txonta loratzen den aroa,

suge dantzariaren aroa,

errekaren gorakadarena,

tximua gizen dagoen aroa.

Gure aroak nekazarien izendegitik hartuak dira.

Huaotarrenak ehiztarien hiztegiko harrapakinak dira.

Urtaroak dira nekazariaren pausokera astunaren

eta ehiztarien ibilera arinaren lehen borroka-gune.

Hau izan da milaka urtetan giza belaunaldien arteko

dualitate nagusia:

etorriko denaren beldur nekazaria,

datorrena garaitu beharrean ehiztaria.

Haiek nomadak dira euren hamaketan zabuka.

Gu lur maite geldoak geure ohe sendoetan.

Haiek pobreak dira eta gu aberatsak.

Halere guk liburuak egiten dizkiegu mirespenez,

eta haiek eskuekin aurpegiak estalita agertzen dira,

ez gaituztelako ezta argazki haietatik ere ikusi nahi.

Badira

beldurra ematen duen edertasuna duten neskak.

Dardara eragiten duten begiak.

Euriaren lurrina daraman ahoan

erokeriaren bat egitera bultza zaitzaketen ezpainak.

Haien ilea, nola utzi laztandu gabe!

Nola kendu burutik haien gorputzaren

irudi imajinatua, gauean

gelako epeltasunean zaudenean!

Hain ederrak dira neska batzuek

non neure burua saldua sentitzen dudan haien aurrean.

Madarikazio biblikoen antzera,

haien hitz bat aski nuke errekara saltatzeko.

Zergatik egiten gaitu besteen edertasunak

hain ahul, mengel, nerabe eta eskas?

Gaur goizean ikusi dut horrelako bat,

zelta-odola daraman euskaldun bat.

Eskerrak ez didan begiratu,

eskerrak ez den niregana hurbildu sua eskatzera,

edo ordua galdetzera, edo elkarrizketa bat hitzartzera,

eskerrak ez didan esan nitaz maiteminduta dagoela,

eskerrak ez didan eskutik heldu eta «goazen» esan,

ezingo bainiokeen ezetzik eman

eta ezagutzen dudanetik maite dudala ukatu.

Sinboloen eremura murriztuta dago aspaldi

gure borroka.

Ikurrina, manifak, selekzioak, betetzen ez diren legeak,

ezertarako balio ez duten oihu eta aldarriak,

euskaltegiak husten ari diren bitartean.

Lehen garrantzitsua izan zen sinboloak berreskuratzea,

gure ispilua zirelako, guk edertutako arbasoen ordaina,

baina gaur sinboloen borroka

inpotentziaren eremu bilakatu da.

Ez dago eternalki sinboloekin estaltzerik gure utzikeria.

Etiketa hutsekin deitzen diogu elkarri:

xenofoboa, baztertzailea, nazia, faxista, hiltzailea.

Ezkertiar guztiek egunkari eskuindarretan

ateratzen dituzte eskelak.

Oporretan gehiago gastatzen dute,

txiringito zikinetan ganbak janez,

egunero haien adimena elikatuko lukeen

euskarazko egunkarian baino.

Pegatak, kamisetak, pankartak, sloganak eta oihalak

erakusten gabiltza beti

gure biluztasuna estaltzeko,

hutsik dagoen arimaren kontzientzia lasaitzeko.

Sinboloen borrokak, urte gehiegitan luzatzen bada,

gure eguneroko bizitzarekin harremana galtzen du,

folklore bihurtzeko, gure porrotaren lore.

Txikitatik erakusten digute:

emaztetxo bat hartuko duzu, harekin biziko zara.

Eta emaztetxoei esaten diete:

senarra izango duzu, harekin biziko zara.

Gerora jendea maitemindu egiten da

eta etxe polit bat erostea erabakitzen du,

umetako ametsa bete nahian.

Etxea erosteko kreditua eskatu behar.

Kreditua emango badizute lana eduki behar.

Eta kreditua ordainduko baduzu

ordu estrak sartu behar.

Etxea galduko ez baduzu, emaztea, seme-alabak,

zure txikitako ametsa galduko ez baduzu

langile zintzo, isil eta meneko bihurtzen zara,

nagusiari nahi duen guztia egiten utziz,

protesta egiteko beldurrez beti,

legerik makurrenak irentsiz.

Zure familia ondo bizi dadin

burututako sakrifizio guztiekin

mundu ankerrago bat utziko diezu

ziurrenik zure ankerkeria multiplikatzen

jarraituko duten zure seme-alabei.

Jadanik badakizkigu egia ikaragarri batzuk:

ez dagoela bizitza osoa irauten duen maitasunik,

maitatzen ikasteak ez duela ezertarako balio

ahanzten ere ikasten ez baduzu,

maitasuna ez dela

grina erosotasunaren truke saldu zuten

bikoteen elkar ulertzearekin nahastu behar,

askatasuna lapurtuko dizun inongo harremanek

ez duela maitasun izenik merezi,

edota maitasuna bukatzea ez dela munduaren azkena,

ikasi duzuna errepasatzeko ordua baizik.

Maitasun eza ez da hutsune bat bezala bizi behar,

zeure buruarekin hitz egiteko aukera gisa baizik,

zeurekiko solasetan indartuz baitoa beti

aro berriak gozatzeko beharko duzun

alaitasun eta lilura ahalmena.

Aukerak alferrik galtzen ikastea da

bizitzaren edertasuna are eta gehiago

apreziatzeko bide bakarra.

Badakit gizakiaren jakinduria

esperientziaren morroi dela,

eta aurrekoen esanak ez dituela ezagutzen

berak bizi arte,

baina hau guztia eskolan irakatsi baligute

gutxiago sufritu izango genukeen denok ere.

Zure ondoan nago, maite, ordubete daramat zuri begira.

Aspaldi eman zenidan giltza horrek jarri nau

zure etxerako bidean. Bero egiten du,

eta maindireak larri-larri estaltzen dizu sabela.

Ederra zaude, ilargiaren argi emearen laztanak

are emeago bihurtzen zaituen une honetan!

Zure besoak, aurpegia, saihetsak, izterrak,

ipurdi masailak... ukitzen ditut,

zure azal zuria musukatzen dut argi sakratuaren baitan.

Loak zure gorputzari atseden hartzeko ematen dion

postura liluragarrian, urrun zaude, bakean,

baina bazatoz poliki-poliki nire deseoaren deira,

nire arnasotsa labirintotik ateratzeko kriseilu zaizu.

Halere zure sexua lehenago iritsi da nigana

zure kontzientzia baino,

bustia dago, eta larrua jotzen hasi natzaizu isiltasunean.

Orduan iritsi zara zu ametsetatik, begiak zabaldu dituzu.

«Non egon zara?» diozu, «Zer ordu da?».

Orduan hasi gara hitz egiten

sexuen joan-etorrien haizealdi txikietan,

gozamenak mundutik betirako

kanporatuko gaituen beldurra baikeneukan,

tripiaren bidaia gaiztoetatik

inoiz itzuli ez ziren haiek bezala.

Mundua bakoitzarentzat jaiotzen den unean hasten da,

begiak ireki, gauzak ezagutu

eta dagoenaz jabetzen hasten denean.

«Nik hura ez nuen ezagutu» esango dizu

aurrekoa existitu izan ez balitz bezala.

Gaurko ume batek ez du oporretara joan gabeko

udarik imajinatzen, goxoki gabeko egunik,

play-stationik gabeko gelarik,

lauzpabost opari handi gabeko urterik.

Uste du jaiotzez irabazia daukala

horretarako eskubidea.

Nerabezaroan motorik ekartzen ez badiote

injustizia ikaragarria irudituko zaio,

eta geroxeago autorik ekartzen ez badiote

sekulakoak esango dizkie gurasoei

eta haiek agurrik zuzendu gabe sartu eta irtengo da

inoiz abandonatuko ez duen jaiotetxetik.

Munduaren miseriari lapurtu dizkiogun

gure eskubideen historia bat

eskolan ematen ez den bitartean

faxista belaunaldi amaigabeak sortuko ditugu

gure ongizate gehiegizkoaren babesean.

Telebistarik gabe hazi zen belaunaldi bat existitzen da

oraindik gure artean,

eta horietako inork ez luke gaurko haurra izan nahi.

Gauza guztiak bene-benetakoak ziren:

hildakorik ez zenuen ikusten etxean norbait hil arte,

baina benetakoa zen hilkutxan zegoena.

Denbora pasatzea zure irudimenaren esku zegoen.

Jolasak antolatu behar ziren lagun artean.

Eta gaur hainbat zoritxarren albisterik

ez zen iristen etxeetara.

Horregatik diote haurtzaro zoriontsua izan zutela.

Belaunaldi horretako inork ez du gogoan

umetan aspertzen zenik.

Txandaka hitz egiten badakite,

jendea agurtzen lekuetan.

Gaur egun ikusten duzun adina idiota

ez zuten ikusiko bizitza osoan.

Zure orduak kanpotik

antolatuko zituen tresnarik gabe,

zeure baitatik mamitu behar zenuen denbora.

Gero telebista asmatu zuten aspermenaren kontra,

eta gaurko haurrak

telebista ikusten ere aspertu egiten dira.

Jostailuekin bi egunetan aspertzen dira.

Gurasoekin mahaian bazkaltzen aspertu egiten dira.

Gaitz larri bat eragin dugu haiengan:

irudimena lapurtu diegu, altxorrik ederrena.

Eta hori gabe bizitzen ikasi beharko dute.

Kondena horren sinboloa baino ez da telebista

gaur eguneko haurtzaroan.

Herrialde aberatsak

oso arriskutsuak dira munduarentzat.

Animaliak babesteko legeak egiten hasten dira

euren muga itxien atarian milaka etorkin

gosez eta hotzez hiltzen diren bitartean,

pateretan, kamioien azpietan,

oinez hankak lehertzeraino.

Herrialde bat aberasten denean

armak ekoizten hasten da,

hori da aberastasunaren ezaugarria,

negozio polita izateaz at negozio bedeinkatua.

Aberastu aurretik bizitza nolakoa zen jakiteko

herrialde txiroetara bidaiatzen dute,

eta horri «turismoa» deitzen diote.

Herrialde aberatsen zorrak dekretuz

ahantzaraziak dira,

baina herrialde txiroek derrigorrez

onartu zuten legediarekin

egindako zuloari «kanpo zorra» deitzen diote,

eta ahantzezina da.

Teknologiaren mende bizitzeari

«erosotasuna» esaten diote,

eta etxeak hiru sarrailaz itxita bizitzeari «zibilizazioa».

Euren aberastasuna naturala dela uste dute,

natural bihurtuz, horrela,

goseak hiltzen diren milioika txiroen bizitza,

eta naturaltasun hori zalantzan jartzen dutenei

«terroristak» deitzen diete, «erradikalak», «integristak».

Horregatik, munduarentzat arriskutsuenak

herrialde aberatsak dira,

ondasunak xahutzeaz aparte

hitzen esanahia ere xahutzen dutelako.

Orain badakit zigarro bat erre nahiko duzula

hortxe, ohean eserita. Aurki gogoratuko duzu

ez daukazula hautsontzirik,

eta begirada ezberdin batekin

eskatu egingo didazu, zure ondoan uzteko mesedez.

Eskerrik asko.

Kafesnea ekartzen dizudanean

botatzen didazun begirada

eta lehen tragoa egin ondoren daukazuna

ezberdinak dira.

Lehenengoarekin maite nauzula diozu,

bigarrenarekin kafesnea ona dagoela,

zuri gustatzen zaizun bezalakoa.

Ezagutzen ditut

zure hogei aurpegiera ezberdin gutxienez.

Haserre zaudenekoa, lanetik nazkatuta zatozenekoa,

iraindu bazaituzte edo

ezuste txarren bat jaso baduzu ere,

nik ezagutu egiten dut zuregan, zuk ezer esan aurretik.

Zu ezagutzera zuzendu dut nire arreta urte askotan.

Zu nondik iritsi zaren jakin nahi nuen.

Zertara agertu zaren nire bizitzan,

onerako edo txarrerako.

Ez dut erantzunik kausitu,

baina isiltasuna gure alde erabiltzen ikasi dut.

Eta begiradak arimaren argibide bilakatu dira.

Oso erraza da: ondo gaudenean oso ondo gaude,

eta gaizki gaudenean ez gaude hain gaizki,

isilik gordetzen bagara begiraden ezkutaleku lasaian.

Larrua jotzen hasten garenean bakarrik

esaten duzu zerbait

hormari heltzen diozun bitartean,

gozamenak mundutik betirako

kanpora gintzakeen beldur bazina bezala.

Galiziara egin ditudan bidaia guztietatik

oroimen bat agertzen zait bereziki besteen gainetik.

Askotan errepikatzen delako hartzen du

oroimen batek gorputza

bizi izan ditugun gertaera guztien

zerrenda amaigabearen erdian.

Errepikapena da oroimenaren ezaugarri nagusia,

eta errepikapen batetik bestera hobetu egiten da,

edertu.

Hortik dator beti darabilgun gezurra:

oroimenik onenak oroitzen ditugu. Ez.

Errepikatuz asko edertu ditugun gertaera arruntak

dira oroimenak.

Nire Galiziako oroimena bezala:

Ohean nago, gela ilun batean. Goiza da.

Bat-batean, gaita hotsa entzuten dut urrunean.

Poliki-poliki,

soinua sendotzen doa, indartzen, hurbiltzen.

Herriko jaiak dira, eta gaiteiroak

jendea esnatzera datoz.

Autobusak herri sarreran utzi ditu,

plazan jaisteko lotsa balute bezala.

Oinez datoz orain, ilara luzeetan kaminoa hartuta.

Ongi afinatutako zarata basatiarekin

bereganatu dute herria.

Nik hori dena ikus dezaket ohetik mugitu gabe,

eta gehiago.

Urrundik heldu, zure leihopetik pasa,

eta berriro urrundu dira.

Loreen nagikeria guztia distilatuko zukeen

alanbike baten tanta-jarioa bezala

iristen zen musika hura,

eta udaberri larrutuan bazter guztiak betetzen zituen,

gero berriro desagertzeko.

Poesiak egiten duen bezala.

Zure leiho azpitik igarotzen da

eta zure begirada aurkitzen ez badu

betirako galtzen da.

Ezin dut eraman gizarte honek etengabe egiten duen

diruaren apologia ankerra,

denek akritikoki ontzat ematen dutena.

Dirua irabaztea da kirol nazionala,

dirua galtzea tristura nazionala.

Telebistako lehiaketa guztietan dirua ematen da,

eta negargarria da jendeak

diruaren pozez egiten dituenak ikustea.

«Asko irabazten du!», esaten da norbaiti gauzak

ondo joan zaizkiola adierazteko,

eta esaldiak errespetua eragiten du.

Diruak jendea harrotu egiten du:

ezjakin handiena gauza da

adituen mahaian eztabaidatzen hasteko, aberatsa bada.

Diruak jendea umetu egiten du:

loterian zortea izan dutenen

ospakizun patetikoak ikustea aski da.

Traizio guztiak barkatzen dira

diru gehiago irabaztekotan.

Zure dirua bankuan interes egokiekin

ezartzen ez baduzu

atzeratua zarela esango dizu lagunik onenak.

Enpresarien hitza politikako

zutabe nagusiena bilakatu da.

Bizitzan dirurik ez baduzu irabazi

porrot egin duzun seinale.

Dirurik ez badaukazu

ezta iraultza egiteko ere ez dizute deitzen.

«Ni izorratu nahi banauzu, emaizkidazu

hiru milioi euro», esan zuen behin Mikel Markezek.

Ados nengoen eta nago esaldi gogoangarri horrekin.

Dirua irabazteko beharrik ez edukitzeko adina diru

irabaztea aski izan zait bizitzan.

Hortik aurrera, dirua irabaztea

denbora galtzea baino ez da izan.

Ez dut inoiz neure buruarentzat beste paturik irudikatu

idazle izatearena baino.

Ez nuen neure burua goizero lanera joaten ikusten,

edo etxebizitza berri bateko parketa zapaltzen

umeen jostailuen erdian.

Tipo bakarti bat izan nahi nuen,

aldika konpainia onarekin gozatuko zuena.

Aldika tabernan afaltzen duten

tipo argal horietakoa izan nahi nuen,

hitz gutxi esan baina sekretu asko dauzkatenak.

Lekuetan agertu eta desagertu,

inork ez dakiela nora joan naizen.

Parrandan atera eta gaua non amaituko duten

ez dakiten horietakoa izan nahi nuen,

konpromisoak erantzun gabe utzi,

ordu erdia irauten duten maitasun promesa eternoak egin.

Nire patua idazle izatea da:

ez duzu lotura laboralik inorekin,

interesgarri agertzen zara denen aurrean,

eta beharrezkotzat onartzen dizuten ero-puntuak

zeuk nahi bezala bizitzen laguntzen dizu.

Edo zeuk nahi duzun bezala hiltzen.

Nik ere aurkitu nuen nire bizitzako amodioa,

nahiko azkar, gainera,

baina ez nuen bizitza osoa harekin igaro nahi izan.

Misterioren bat gordetzen zuten gorputzetan

galdu nintzen,

edertasunaren ikara zeukaten gorputzetan,

zantarkeriaren lilura zikinean

ibili nahi izan nuen aztarrika

nire mingainarekin, nire eskuekin,

besteen izerdia dastatu

eta zakila barneratu errai egokietan

edo leku antzu anitzetan.

Zure bizitzako amodioarekin gertatuko dena

iragarria izan zaigu enpagua sortzeraino.

Gela ezberdinetako usaina ezagutu nahi nuen.

Hainbeste lanekin lortutako zorion samurra

apurtzearen plazera sentitu nahi nuen

gorputz osoarekin.

Neure burua bota eta haitzak jo nahi nituen

gorputz osoarekin,

eta era berean nire minaren ikusle bilakatu.

Zorionak ez nau liluratzen.

Jendeak zorionagatik egiten duenak hotz uzten nau.

Horregatik nire bizitzako amodioa hil egin nuen,

benetan nire bizitzako amodio baldin bazen

berpiztuko den itxaropen etsitu baten agindura.

Niregatik balitz, nire maite, maitale edo

noizbait konplize izan diren guztiekin larrua jotzen

jarraituko nuke bi edo hiru hilabetez behin.

Denak ziren ederrak, desiragarriak,

bestela ez nintzen haiekin oheratuko.

Eta maitagarriak:

oheratu naizen neska guztiak maite izan ditut nik,

gehiago edo gutxiago, une batean edo bestean,

aurretik, bitartean edo ondoren.

Maitasunak, niretzako, magma baten antza dauka,

inguratzen gaituen indar bat grinaz,

irribarrez eta algaraz osatua.

Baina nire maite, maitale edo noizbait konplize

izan zirenek maitasunarekin zerbait egin nahi zuten,

bizitzan gauzatzen joan beharreko egitasmo bihurtu edo,

eta hori niri nekagarria iruditzen zitzaidan.

Hesi batekin itxitako amets

bihurtu nahi zuten maitasuna.

Baina zein amets itxi liteke hesi batekin desegin gabe?

Urte asko ezkonduta daramatzatenen esaera da,

emazteak ez dituela berotzen eta:

«A, baina beste neska batekin zeinek gelditu ni?».

Agian, ugaritasunaren ametsa bizi dugu gizonok,

baina emakumea aukera egin duenaren ardurak bizi du,

bere aukera zaindu beharra dauka

ez dela erratu demostratzeko,

eta agian horregatik deuseztatzen du

maitasuna magma bat bezala bizi nahi dutenen ametsa.

Prest al gaude gure bizitzako egiak entzuteko?

Galdera egiterako

prest egon behar duzu erantzuna pairatzeko,

egia batzuek lehergailuen indarra baitaukate,

zure bizitza hankaz gora jar dezakete

eztanda labur batekin.

Prest al dago emaztea

senarra astero putetara joaten dela jakiteko?

Prest al dago gaztea

gurasoek harekin izandako desilusioa jakiteko?

Prest al dago bikotea

egunetik egunera bizitza aspergarriagotzen ikusteko?

«Nik hau nahi dut!» esatetik «Nik hau nahi al nuen?»

galdetzera dagoen eremua zeharkatzeko prest al gaude?

Jendea presaka bizi omen da, lana, atsedena,

loaldiak eta dena programatuta,

ez dauka eta ez du eduki nahi denborarik ezertarako.

Etsaia zaigu denbora, galderak parasitoak bezala

ernaltzen dituen lur emankorra baita.

Ezer egin gabe

gaiztotu egiten den landare ahula da gizakia.

Iraupenaren alde sakrifikatzen ditu gauza asko.

Bere oreka kolokan jarriko duten galderarik egin gabe,

bizitzea eragozten ez duten gezurrak onartuz

ihes egiten dio suntsipenari,

gauzak noraino jakitea komeni den antzemanez.

Berandu denean bakarrik pizten zaio egiaren jakin nahia.

Egia ausardiaren edo etsipenaren fruitua baita,

eta gezurra koldarkeriarena.

Alabaina, koldarkeria hori bera ez ote da

jakinduria lortzeko bide bat,

egiara iristeko bidezidor bat?

Ni naiz gizon bat maitasun gehiegikeriagatik

mutilzahar geratu dena.

Maitasuna bi neskaren artean banatu izan dut beti.

Bi neskak bete beharreko sentimendua

izan da maitasuna niretzat.

Bigatasunaren jokoak suntsitu ditu beti nire asmo onak.

Gaztetan banuen amodio erromantiko bat Azpeitian,

baina Urrestillako bati eskua sartuz

askatzen nuen lujuria.

Gero euskarazko klaseak eman nizkien hamar neskari.

Berehala bereiztu nituen haietako bi:

bata arrastirian paseatzeko egokia iruditzen zitzaidan,

bestea sukaldean irudikatzen nuen etxeko lanak egiten.

Azkenik paseotarako laguna maitemindu nuen,

baina ez bestea.

Izan dira neskak maitasunaren osagai guztiak

beregan bildu zituztenak.

Urte zoriontsuak eman dizkidatenak.

Baina bat-batean bestearentzako dena izan gintezkeela

pentsatzearen handiustekeriak zauritzen ninduen.

Agian umildadea falta izan zaigu,

gure lilura ahalmena mugatua dela onartzeko.

Oinarrizko gauzak onartzeko naturaltasuna:

pertsona bera izan litekeela zoragarria

zinemara joateko, edo bidaiatzeko,

eta ez etxean egunero ikusteko;

izan litekeela ikaragarria sexualki,

eta ez liburu bati buruz hitz egiteko.

Geroztik maitasuna hutsunez eta itzalez beteta bizi dut,

maitasuna tristurarekin, maitasuna sexu faltarekin,

maitasuna gogaipenarekin,

baten asemenak bestearen ase ezina dakarren

bigatasunean.

Eta hau esan ondoren,

berriro hastea baino ez zait geratzen,

maitasuna baita berriro bizitzeko gogoa

sorrarazten duen porrot bakarra.

Haurtzaroa dut gogoan une honetan.

Urrestillako aiton-amonak.

Gehienak ezagutu nituen neure aitonaren bidez,

eta baserrietara pasieran joanez.

Niretzako pertsonajeak ziren denak:

aitonek ardoa edaten zuten tabernan,

amonek anisa etxean.

Bakoitza bere jenioarekin, bere hizkerarekin,

bere istorioekin, bere misterioekin,

bere egiekin eta bere gezurrekin,

pertsonajeak ziren denak.

Gehienetan bakarrik ikusten nituen,

eta ez ziren kexatzen.

Gaurko zaharrak kaskartu egin dira zeharo.

Autobusetan doaz denak elkarrekin

turismo lekurik ziztrinenetara,

telebistan agertzen dira inkestak erantzunez,

gimnasia egiten dute, ikastaroetan izena eman,

eta begiak lurrera erortzeko moduko

marrazki itsusi eta perspektiba gabeak

jartzen dituzte erakusgai (eta salgai!).

Adin guztietako jendea taldeka

antolatu eta eraman nahi duen gizarte honek

hondatu du zaharrei nien errespetua eta miresmena,

errespetua ere irabazi egin behar baitu bakoitzak.

Etxeetako jabe zirenak

ekintza barregarrienen jabe baino ez dira bihurtu

euren moderno izan nahian,

gaur egungo izatea

gaur egunerako balio izatearekin nahastu dutelako.

Ahotsa izan da beti zaharren altxorra, eta ez gorputza,

pertsonaje interesgarri haiek

txandalez jantzitako txorimalo bihurtu ziren arte.

Haurtzaroa dut gaur begien aurrean, baina ez neurea.

Nire etxe aurreko auzora etorri diren

ezkonberrien umeena baizik.

Jolasean dakuskit parkean, eta haien gurasoak,

zenbait gaztetatik ezagunak ditudanak,

orain zahartuak.

Diote umeak etortzen direnean

bizitza haien bidez ikusten hasten zarela,

oso ikuspuntu ezberdinetan kokatzen zaituela honek,

bizitzako gauzarik aberatsenetako bat dela,

geure apetak asetzeko egoismotik

goratu egiten gaituena.

Umeak umetu egiten zaituela,

baina aldi berean heldutasuna gordez.

Baina zergatik daukat nik

gurasoak berehala zahartzen diren irudipena?

Agian umeekin haien autoritarismoa

berpiztu egin delako.

Mende askotako gurasoen nekea

gainera erori zaiela dirudi,

eta nekeak ez du jakinmina ezagutzen.

Lehen irekia zegoena umearen baitara ixten da.

Haien kezkak egunen beharretara jaisten dira.

Urrun begiratzen dutenean

umearen arrakasta irudikatzeko da.

Bere ondasunak lege zorrotzez babesten dituen gizartea

hurbilago sentitzen dute orain, ulergarriago,

ulergarriago errieta, zigor eta espetxeen beharra.

Azken batean haurrak jartzen ditu gurasoak bere lekuan,

gizartearen iraupen-katearen baitan

denen norabidean tiraka.

Tipo ikaragarria zen aitona Anbrosio,

pertsonaje bat hura ere.

Aurkitzen nuen eta esaten zidan:

«Alde egin behar dek hemendik.

Hilabete batean ikasiko dek

hemen hamar urtetan baino gehiago».

Hamalau urte neuzkan.

Eta berak, asmatu balu bezala:

«Hamabost urte egindakoan,

orduan alde egin behar dek etxetik.

Biaje iniziatikoa izango dek hiretzat».

Hau esanda triste antza geratzen zen.

Niri barruan eztanda egiten zidan hitz hark:

Biaje iniziatikoa.

Neure buruari errepikatzen nion:

Biaje iniziatikoa.

Non ikasi ote zuen aitona Anbrosiok hitz hura?

Ez nekien bere esanahirik

baina ulertzen nion zentzua,

eta nire bidaia prestatu egin nuen.

Etxean bagenuen moto bat,

eta harekin emango nion itzulia

Iberiar penintsulari, itsasertzetik beti.

Libreta bat eramango nuen idazteko.

«Noiz joan behar dek?»,

galdetzen zidan Anbrosiok beti,

berak ere bidaia honekin amets egingo balu bezala.

Nik bidaia ahazten nuen bakoitzean,

Anbrosioren interesak berpiztu egiten zidan.

Ordea, ezin nuen lagunik aurkitu,

eta asmoa atzendu egin zitzaidan.

Urteak pasa egin ziren eta Anbrosio oso gaixotu.

Bisita egiten nionean beti errepikatzen zidan:

«Alde egin behar dek hemendik,

eta gero etorri neri kontatzera.

Denek nahiko ditek hirekin hitz egin,

baina hi neregana etorri».

Azken bisitan larri zegoen:

«Neuk lehenago joan beharko diat!».

Eta hitzik gabe geratu zen,

haren bidaiak ez zeukalako definiziorik.

Urteak daramatzat geroztik

biaje iniziatikoa egin nahian,

berandu izan baino lehen.

Zor diot Anbrosiori, eta zor diot neure buruari.

Concceta Probanzak oparitu zidan

libreta hori hau,

behin kalean topo eginda.

Bere maitasuna

Jose Luis Padroni ematen dio,

beraz, niri

libreta hau eman zidan.

Galtzaile ona izan naiz beti.

Beste erremediorik gabe

poemak idaztera

dedikatu naiz

musuak eman ordez.

Hona azken poema,

horra azken musua.