Arrotz eta eder

PAKO ARISTI

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.com/ebook

© 2016 Pako Aristi

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2016ko maiatza

Edizio hau: 2016ko maiatza

Susa:

        317 posta kutxa / 20800 Zarautz

        Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

        Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

                Telefonoa: 943 83 26 55

                Elektroposta: susalit@armiarma.com

                Webgunea: http://susa-literatura.com

EGUNSENTIAK

ERABAKIA

Erabaki bat

eta maite ez zenuen ogibide batean

iraungiko dira zure egun hitsak.

Erabaki bat

eta nostalgia zure zainen erbestean,

New York, Hong Kong edo Sao Paulon.

Erabaki bat

eta hiru umeren aita

inoiz maiteko ez duzun pisuan.

Erabaki bat

eta 25 urte emango dituzu

bihotza berotu ezinik espetxean.

Erabaki bat

eta gehiago ez begien aurrean

bera gabe ezingo zinela bizi

uste zenuen hura.

Erabaki bat

eta Himalaian hilotz,

izotzaren irribarre basatia

zure aurpegi zurian.

Erabaki bat

eta berreskuratu ezin litekeen

guztiari agur, good bye.

Erabaki bat

eta beste ez-erabaki baten

higadurak erreko dizkizu erraiak.

Hartzeko aske izan ginenak

zein unetan eta nola

bihurtu ginen hartutakoaren morroi

konturatu arte...

Erabaki bat.

ILINTI BAT EGUNSENTIAN

Esnatu zara,

egunsentiaren altsumak dira

zure begiak,

zabalik utzi zenuen

pertsianaren hutsartean.

Lehen soinuak

dituzu ebasten,

txori kantuak,

oin hotsak auzoan,

trafikoa urrunean.

Garbi zaude,

eder eta fresko,

duela bi ordu eskas

belarretan pausatu den

ihintz tanta bezain,

ordu erdiko bizitza baino

geratzen ez zaion

kristal iheslariaren haurride.

Haize berria zara,

atzokoaren ezberdin,

bare duzu arnasa,

zure gogoaren nasa,

eta izaki ororen

ondasunik preziatuena

duzu eskura:

beste egun bat

bizitzeko aukera.

Izan zaitez arin,

egon zaitez erne,

pentsamenduek argia

irents ez dezaten,

oroitzapenek eta damuek

zure lumaje koloretsua

belztu ez dezaten.

Eutsi epifaniaren mirakuluari,

munduaren neke zaharrak

garaitu ez zaitzan.

Lotarakoan agur

esango diozun eguna

diamantezko ihintza

izan dadin,

gozatu ondoren

ihes egiten

utziko diozun printza.

AMA, ATTE

Umetan zer nuen sentitzen

gero dator gogora.

Bularraren espazioan

haize bila balebil

amiltzen da ulermen eske.

Ia mutu izan nintzena

sei urtera bitarte,

harriduraz begira

iritsi behar ez nuen

leku hartara:

Sukalde zahar bat,

eta bonbilla horikaran

azal zuhaileko ogi tristea.

Berriro hemen!

pentsatu nuen

formarik gabeko

hizkuntza batean.

Luzea egin behar zait!

Hitz egiteko nagitasuna

defentsa bakar,

jakitun hitzak direla

konbentzioaren oinarri,

dogmak, etsipen eta uste

eztarrian behera,

eta garunera gero betiko.

Zientzia ere ez neukan alde:

Barkaezina da 20 urterekin hiltzea.

Hemen akats bat dago!

kexatu nintzaion medikuari,

baina zientziari zor hura ere:

Ez iraindu

bizi-hatsa eman dizunaren

borondaterik!

Igaroak nituen mendeak

eta gerla-aroak

giza-ikararen geografiak,

eginak ordurako

egin ezin direnak,

etorkizunean berunezko kateak

zain neuzkala jakiteraino.

Arintasuna izan dut jomuga,

eta errurik gabe

gozatzeko ahalmena

nire ondare.

Heziketa oneko basati izanez

eraman bailiteke

habeak minaren harroinetan

paraturik dauzkan

bizitza honen zama.

BOROBILA ETA PUNTUA

Uterotik mundura,

hori denek ulertzen dute.

Baina mundutik nora?

Hara noraeza

asmatu zuen galdera,

milaka urtetan

erantzun ez duguna.

Edo erantzun izan dena.

Baina hargatik ez da desagertu

gure dardara:

Uterotik mundura...

Baina mundutik nora?

Banaka iluminatuen erantzunak

talde-arau bihurtu zirenean

sortu ziren erlijioak,

izaki askea jopu egiteko

tresna harrigarriak.

Baina aske izan denak

une bereziak baititu gogoan,

beti ditu bilatzen

askatasun izpiak gauean.

Eta galderak lasaitu ala larritu

egingo duen jakin gabe,

existentziarekin erdietsitako

sinbiosi unerik gorenean,

galdera jaurtiko du

lurreko lehen gizaki gisan:

Mundutik nora?

Krudela erantzun falta.

Ala askatzailea, agian,

bakarrik kokatzen duelako

unibertsoaren erdian?

Haratago ere baikaramatza

denboraren jolasak,

norabide ugari dauzkan

haren hareazko hatzak:

Uterotik mundura,

hori denek ulertzen dute.

Baina nondik uterora?

Mundutik nora dagoen hutsunean

ixten baita

uterora nondik

ekarri gintuen zirkulua.

MANDUBIAKO PORTUAN

Erraza da hitz egitea

aberats zarenean

diruaren hutsaltasunaz.

Ezinezkoa, aldiz, jabetzea

indartsu zaudenean

noizbait minik gabe paseatzea

miragarri izan litekeenik.

Maitatua zinenean nola uste

abandonuaren orubean

irribarre bat, dei bat

altxor bihurtuko zirenik.

Zer da katarsia,

pentsamendu ororen

iraungipena ez bada,

itsas orro soila entzuteko?

Zer da estasia

azal biluziaren laztanek

orgasmoaren lilura bera

gainditzen dutenean?

Udaberriak lehertu ditu

hostotza hertsiak

belatz berde eta

lurraren aro lotiak.

Gozatu ditu

zaurien ausikiak,

eta erraza da

ez pentsatzea,

ez oroitzea,

ez hitz egitea.

Idatzi gabe ere

begietara datorren

kolore uholdearen erasoari

zure bizitza bera

eskaintzea.

ERRAUSTEGIA

Bizitza gauza xumea da,

eta gu haren umeak.

Hutsala eta biluzia da,

baina asegaitza gure arima.

Bere txikitasuna onartu ezinik

balore handien bila hasten dena.

Nire deituz orori,

ezabatzen du ororen askatasuna.

Nire ama, nire seme, nire etxe, nire samin.

Tragedien bila harremanetan,

estasia amodioan,

gizartearen errespetua,

domina, sari eta txalo artean.

Eta dirua gose soldata tantaietan.

Mereziko ez dut, bada?

Gotor besarkatzen du errua

sentikor agertu nahian,

bizkarra birrintzeraino.

Konplexua izan nahi du

zabor teorikoaren biltzaileak.

Uste du balore bikain horiek

bihurtzen dutela distiratsu,

errepika ezina guztiz

haren arrastoa munduan.

Bizitza gauza xumea da,

eta gu haren umeak,

barka ezin litekeen

akats bakarra

gure hondamen:

arazoak sortzeak

plazera zekarrela

ezagutaraztea zuri,

ego likits,

burmuin zantar,

arima eskas,

ororen birrintzaile.

GARAPEN

Onbide baten hastapena

izan behar zuen bidaia,

bizitzarena,

Okabidean galtzen da

salbazioaren arauak

ikasi ez zituen

gizakiarentzat.

Tira: onar dezagun

pertsona gehienen iritziak

bere guraso eta irakasleen

iritzien aldaera ttipiak

baino ez direla.

Baina balego une bat,

tximista baten zarrastada,

ikasitako oihartzunen durundia

kolokan jartzera letorkeena

—zeruaren ezabatze bat

galerna beltzean—,

mundua begiratzeko leiar berri bat

erauzi geniezaiokeen arrosari

saminik gabeko ihintzetan.

Oinarrizkoak diren

ideia arruntak:

ez hartzea dena hain serio,

ongi dibortziatzen ikastea,

umeei ume izaten uztea,

lagunei lagun trakets,

ondasunak inor neurtzeko

boteretik desjabetzea...

Onbide baten hastapena

izan behar zuen bidaia,

zitalkeriara desbideratu gabe

burutzeko ikasi behar den oro

deitzen baita bizitza.

BIDAIAREN ONDAREA

Geure buruari amaigabe

kontatzen diogun

ipuin baten hitz-sorta

baino ez da

gure ondare guztia,

eta besteek esandakoarekin

osatzen ditugu atalak,

bizitzari zentzua

emango dion arao baten bila,

eta azken arnasaren

atarian ere

ingurukoak behartzen ditugu

jarraitzera, aurki gaitzaten

ahots multiplikatuetan,

edozer hobe

isiltasuna onartzea baino,

ozpin zaigu haren ezereza,

minsor eta antzu,

baina arrakasta duen ipuina

bakarra da,

isil ezinezko eztanda:

Bizitza isiltasun batetik

beste isiltasun batera doan

ufada bat baino ez dela,

gerra eta bakea

bereizten ez dituen

erosta trumoitsua.

Isiltasun amniotikoan egonak,

datorkigun mutualdirako

hitzez elikatu diren

ubarroiak, gu,

beti ur azala

bai ukitu,

ez ukitu,

paisaia ainubeak

argituko dituzten

hitzen esklabo.

MUNDURA ESNATUAK

JAIOTZA AGIRIA

Uterotik haurtzarora gara jaiotzen,

artopil eta gaztaina erreak

errege ziren erresumara.

Hori da promesa guztia.

Hamalau urterekin

berriro jaiotzen gara,

oraingoan bizitzara

doa zuzenean gezia.

Gorputza dugu, lehen aldiz,

eta geure-geureak ditugun

sentipenak, begiak, lurrin

eta azalaren ikarak.

Erekzioak eta arrakala ubelak

datoz desioaren mezulari,

nor naiz ni, gorputz naizena

ala hegaldatu nahi lukeena?

Lurmentzen ari dira

zainetako harriak,

hamalau baldintza ekarri zizkizun

izotzaroko orratzak.

Garaitu beharko, ezinbestez,

arnasa higatuaren zaindariak,

osotasuna laurden erdira

mugatu nahi luketenak.

Eten mozorroaren josturak,

ederra zara, berez,

urrezko begietan

zauzkatenen txinpartetan.

Bizitza osoa iraun dezakeen

udaberri batean zaude;

izan zaitez zarena,

zarena izan zaitezen beti.

ZERTARAKO, BIZITZA

Bizitza hondatzeko dago!

esan ziguten,

eta berehala hasi ginen

hainbat eredu ikusten.

Inbertsio baten gisan

ezkonduak zirenak,

ondasunetan neurtuz

edertasunaren kopurua.

Bokazioari bizkar eman ziotenak

tradizioari jarraitzen,

gutxiespena barneratu eta

balio propioak gaitzesten.

Iritzi bako jendea

harro bere artaldean,

bidez kanpo doana

tirokatuz mihi puntan.

Aurre egiteko beldurrez

klase sozialak irensten zuen

sozialki ere aberatsagoa

izan zitekeen jeinua.

Gustukoa baztertuz

diruz hobea zen lanean,

belaunaldi osoak ikusi ditut

hondatzen etsipen betean.

Agindu guztiak betez

—ezkondu, umeak ekarri—

kontent geratzen dira

zoritxarra erdietsita.

Helburua sufritzea bailitz,

eta bere neurrian

sufriaraztea besteei,

eginbeharra bete dute.

Umea ni, ez nuen atsegin

utzi ziguten munduan

egoteko era,

urteak hondatzeko manera.

Bizitza bizitzeko dago!

oihukatu genuen euforiko,

ospatu dena, joan dena

ez baita itzuliko.

Bizitzen ari zara

jaio zinenetik,

bizi zaitez, soilik,

zeu zarenetik.

Hamazazpi urte,

zenbat indar begi-ninietan!

Eman pausoa, orain duzu orena,

imitatzetik izatera dagoena.

Babestu ongi bereizten zaituena,

zeuregan daramazu eta

berez zeurea dena:

izango zarenaren altsuma.

GAURKO OROITZAPENAK

Kezkak? Zeintzuk?

Lagun zaharrak aurkitzea

tximeleta hilen katalogoa

irakurtzea lakoa da:

Txaleta saldu behar izan dut,

langabezian nago,

aurre-jubilatuko naiz laster...

Hain urrun

Ezerk axola handirik

ez zigun garaietatik.

Dena ikusteko, dena egiteke,

ezberdin enkontru bakoitza,

loreetan etzaten ginen

zikin-beldurrik gabe,

akaso gonak gehiago

jasotzeko grina zainetan,

piztien lagun, agintarien etsai

Janis Joplin hil berritan

—ala Bob Marley zen

gure omenezko marihuanaren errege?—.

Lau teilatu entzunez

hondartzetan egiten genuen lo

—non etxetik kanpo baino hobeto?—,

aurpegiak hurbil, eskua gerrian,

euria egingo ote zuen

kezka bakar,

ezerk axola handirik

ez zigun garaietan.

Selektibitateak?

Agian amaituko ez genituen karrerak?

Lehen aldiz aire purua

arnasten ari nintzen

sentsazio hura,

ez zegoen besterik,

haur jaioberriak ginen,

bizitzaren jabetzara iritsiak.

Badoakit bizitza ezer pilatzeko

lanik egin barik,

ez badira uneak, musuak

edo estasiaren oihuak.

The House of the Rising Sun

aski zitzaigun

—Eric Burdon, hammond blues—

hegaldatzeko urrun,

urrun zitzaigun dei batengana.

Hamazazpi urte genituen,

edo hamalau, edo berrogei,

berdin zaio,

zorionaren ilunpe zitezkeen

maratila guztiak ostikoz

apurtu behar izan ditut

nintzenari eusteko

naizenaren oskolean:

bizitzaren jabetzara

iritsi berria den haurra,

aire purua arnasten

munduaren goiz-alban.

ERRESPETUA

Horrek gauza arraroak

pentsatzen ditik,

esaten zuten niri begira.

Txibiak harrapatzera joan behar diagu,

eta niri txibiak begitantzen zitzaizkidan

itsas hondoan, duin,

euren bizitza bizitzen.

Nork emana zigun eskubidea

haiek handik erauzi,

krudelki erail

eta platoan jaki bilakatzekoa?

Txibiek kurrixka egiten balekite

negar eremu erogarria

litzateke itsasoa,

goizeko bostetatik bederatziak arte.

43 txalupa Oriotik Zumaiara bitartean,

itsasoa garrasika ipiniz egunero.

Gizakia, animaliarik koldarrena,

gizakia, animaliarik ahulena,

arropa jantzi beharra daukan bakarra,

bere azalera naturalak balio ez diona

mundu honetan egoteko, hargatik

beste animalia guztien mendekatzailea.

Hegaztiak begiratzen nituen,

arkumeak, oiloak edo oreinak,

eta ezin nuen irudikatu

bizirik zegoen ezer hiltzeko

baimenik neukanik,

munduko fauna nire azpilaren

hornitzaile izan zitekeenik.

Antxoak harrapatzen gauaz,

milaka, tonaka zilar bristada

sarean saltaka,

hauek ere atera ditugu

haizearen asfixiara,

frijitu ondoren haien edertasuna

zimurturik erakusteko tabernan.

Nondik dator

bizirik zegoena

hilik ikusita

plazer sentitzeko agindua?

Horrek gauza arraroak

pentsatzen ditik,

eta bakean uzten ninduten,

zerbait desegokia esateko

aukerarik eman gabe,

badaezpada.

UDAKO GAUAK

Sentitzeko modu bat,

hamazazpi urteko hura

berpizten da nigan

udako gau epeletan.

Belar-ondo usaina,

zure gorputza,

zure bularrak nire eskuetan

txori-kume beldurti.

Ezpainen gutizia,

ilea euritan blai

eta zure blusa ere bai.

Bizikletan estu-estu eginda,

bedatsean etzanda,

berriak ziren sentimenduak,

beroak ziren hotzikarak

gorputz lerdenetan.

Hiltzeko beldurra

ezabatu zenidanetik

bizitzara itsatsita utzi nauzu,

zure sexu lurrinera lotuta

nire gogoa.

Izarrak zeruan,

errekaren murmurioa,

hostoen xuxurla,

itzalak, estropezuak,

ukitze baldarrak,

eta azkenik, biluzik,

haragiaren ausardia eta beldurra,

bat-egite miragarri bat

inoiz amaitu behar ez zuela

zirudien plazer asearen epizentroan,

behin eta berriro bisitatu arren

gehiago berdina izan ez den

zirrara sentitu nuen gauean.

MUNDUA MAINDIRE BATEAN

Larrua jotzen duenean

bizitzari zentzu bat

eman diola uste du gizakiak

plazeraren itsumustuan.

Gorputzak patuari gaina

hartzen dion unea,

hilezkortasun mezu lehenak

hormona batetik bestera.

Bizitza sortzaile deblauki,

pasioen fundatzaile,

askatzen da korapilo

hiltzaile ugari.

Misterio baten gunera,

gurasoek gordetzen zutena,

sekretuan iritsi zara

zure espeziekoen muinera.

Zeure sorrera argitzen duen

ekintzaren ekintzaile,

haurtzaroko lanbro haietara

nola iritsi zinen ikusgai.

Sexua gorputzaren erlojua,

orgasmoak une goren,

gozamenak daki maitasunaz

maitasunak baino gehiago.

Larrutan sortzaile zara

—beste batzuen desio,

intziri eta oihu—,

plazer uholdeen eragile.

Inork ostu ezin dizun tresna

zeu zara zeuretzat,

errua zelatatuz gero

eta bere mozorro guztiak.

Zapore berri bat sexuak

ematen dio egunari,

oroimenean ezdeus erabat,

orainaren menean du indarra.

Aingura bat kontzientziara,

hori bere misterioa,

hegaldatzen zaituelako ere

dimentsio sakonagoetara.

Jokoaren partaide

eta aktore nagusi,

urrezko zubian zaramatza

batasunik basatienera.

Eman eskerrak, besterik ez,

orgasmoaren gailurrean

eternitatea zer den

sentitzen lagundu dizutenei.

DIPTIKOA

Begirada bat soilik izan liteke

amodioaren habe nagusi,

ustezko edo benazko

desanparo aldietan sostengu.

Begirada batek lotu zaitzake

hezurrek errefusatzen dituzten

paraje heze hauetara,

begirada batek bildu

—hain topikoa dena—

iragana, oraina eta

geroaz gera daitekeena.

Begirada batekin moztea zailagoa da,

gorputz batekin baino.

Gorputza amodioaren probaleku,

gogortasunaren hartzaile den

haragi samurra

bat egiten

hauskortasun perfektuan

unibertsoak hautatu bailituen,

entseatu gabe ere berez

estekatzen diren giharrak,

gogoangarri diren orgasmoak

errepikapenean higatzen hasi arte,

estasia azalez azal

bidaiatu nahian,

dardararen berpizkundea bilatuz

gero eta urrunago.

Gorputzetik pertsonara

jauzi egitea zailagoa da

beste gorputz bat bilatzea baino.

DESIOEN KRONOLOGIA

Gaztetan desiratu izan ditut

emakumeak, parrandak, motoak,

sariak eta aitorpen sutsuak,

mundua hobeto gozatuko nuelakoan.

Ahazturik, ordurako,

umetako gurari sinpleenak,

ezer egin gabetan

oinarri zutenak,

belazeetan etzan,

lagunak uretara bota,

irakurri, galtzak moztu,

Zalakain eta Enid Blyton,

arboletara igo

edo poemak kopiatu

nik bakarrik dakidan harentzat.

Baina nola heldua zarenean?

Zertaz gozatu?

Jomuga berriak aurkezten zaizkigu:

Boterea, ospea,

mesedea zor dizutenen

begirada malgua

eta min egiteko

beste aukera guztiak,

sexu arruntak jada

asetzen ez duen

lujuriaren bide arriskutsuak,

bilaketa baten nekeak

zipriztindutako itsaslabarretan.

Desioa goiburu duenak

bizitza gozakaitz sarritan,

egunik ederrenean hondartzan

mugikorrari so pasieran

doan neskaren gisan.

Berera adi,

itsu beste guztira.

Dena itzultzen da ondoren,

dena dakar itzulian gero

neguko hondartza abandonatuak

bilakatu garenean,

erresuminak, on egiteko

galdu genituen aukerak,

eta gurari sinpleenak,

ezer desiratu gabe ere

dena daukazula sentitzea,

begiak zabalduta bakarrik.

GERLA ISILAK

ELKARTZEKO ORENA

Zure laztanen truke, maitea,

batere zalantzarik ez nuke,

enbata eta kazkabar-jasak

zeharkatuko nituzke

zure begiradaren abegian

pausaleku, babes eta

suaren bila.

Zure muxuen truke, maitea,

merezi luke dena,

tren bat galtzea,

elurte luzeenak abaildutako

negua itxarotea,

ezpain busti

ihintzari irekiak

hurbiltzen ikusteko,

urrundik datorrenak

nola desio duen

tximiniaren beroa.

Eta noizbait balego libre

zure bihotza, maitea,

eta nireak askatuko balitu

iragan-xuxurlen zama guztiak,

sahats baten azpian

elkartuko ginateke, apika,

lehen loreen lurrinean,

bi papogorri ginateke,

bi hosto more,

edo ortzadar betearen kolore

gure begirada seinduetan.

Zu eta ni, besterik ez,

bi izaki xume edo erraldoi,

lehen ezagutzaren egunetik

maitatzearen biluztasunera

dagoen bidaia infinitua

—itxarotea itxaropen bakar—

burutu dutenak.

ZEPOA

Zer dauka bakardadeak,

zein ikararen jabe da

bizitza osoan

haren ihesi

ibilarazten gaituena?

Begiak pantailetara so,

belarrietara entxufaturik musika,

mehatxu egiten digu muezinak

esnatu orduko:

Kontuz isiltasunarekin!

hurrupatuko zaitu, ezerezaren

dimentsio higiezinetan!

Gerra pentsamenduari!

Utikan bide propioak!

Ez kuestiona ezer,

ongi funtzionatzen du denak,

lerratu lozorroan zahardaderantz,

berriro entxufaturik

suero-jarioaz disekatuko

zaituzten ospitaleko tximeleta.

Dirua bada konbentzio nagusia,

izan konbentzional!

Ez aldendu tributik,

korri omenaldi, afari

eta jaien tourra,

izan ero urtean behin

inauterien hasperenean.

Estoldak espiritu askeez

beterik daude

zinikoek okupatutako

etxeen azpian.

Zer dauka bakardadeak?

Zer isiltasunak, ez bada

haurtzaroan kamustu ziguten

indar basatia aska lezakeen

denbora eta espazioaren

elkargune arriskutsu direla?

Bizi, bizi haien ihesbidean,

eta agian ohartuko zara

—ez nago ziur baina

ez al da ikaratzekoa?—

hiltzear zaudenean

laurogei urte

daramatzazula hilda.

PRENTSA-OHARRA

Galdetzen badidazu

etsairik ba ote dudan,

nik esango dizut ezetz.

Harrituko zara, noski.

Ezagunak dituzu

piztu ditudan polemikak,

erantzun mingotsak,

eraso pertsonalak.

Ibili zara interneten begira,

zenbat irain eta zantarkeria!

Badakit, ez nauzu internet gehiago

ez begiratzea erabaki zuen

ego atrofiatuaren jabe.

Halere, nik, etsairik ez dut.

Eta ez da Buda bihurtu naizelako

yoga eginez baraurik emandako

asteburu luze batean.

Etsaigoaren nire zatiari

uko egin diodalako baizik.

Bi ez dira etsaitzen

batek nahi ez badu.

Eta goibeltzen du

gorrotatzailearen grina,

bizigarri zitzaiona.

Zeinen tristea

alde bakarreko gorrotoa!

Alde bakarreko amodioa

baino gehiago,

honetan ilusioa baitago bederen,

hartan, aldiz, etsipena.

Nahi eta ezina.

Zein kamutsa bestearengan

erantzunik ere

sutzen ez duen gorrotoa!

Galdetzen badidazu

argi esango dizut behingoz:

Etsairik ez izatea

erabaki dudala,

etsaitzat naukatenen

ardurarik nire gain

ez hartzea.

DIASPORA

Distira hartatik, itzal hau.

Eguzki izpi batzuengatik

bizitza osoa lanean

—pisu hura kostan,

handiuste pobretuen urbanizazioan—.

Mundu zatituan

sexu gose asegaitza,

disoziatua.

Pentsatzen hasten naizenean

uzten diot itsasoa ikusteari.

Baina bada une bat

gogor ibilian noalarik

gogoetak desagertzen direna.

Zorion oharkabea.

Nola egin duzun ere ez dakizu.

Berriro itzultzen direnean

konturatzen baitzara

haiek gabe egon zarela,

ondo zeundela aitzintxe.

Zer gertatu zaigu?

Nola kontatu?

Jakingo balute benetan

nolakoa naizen!

Noiz arte ezkutatu?

Ez gara goizero

danborra jotzen zuen indio hura,

bere arimari deika,

gauaz urrun joan balitzaio ere.

Ohitura dugu oroitzea

zer garen besteentzat,

zer esan dezakegun eta nola

erabakia daukan mundura

egokitzeko goizero.

Hitzek pentsatzen gaituzte,

eta ez alderantziz,

gure aurka erabili den botereak

gutaz egin duena errespeta dezagun.

Geure diaspora gara,

iraganera hiltzen,

goizero orainera jaiotzen

ikasi arte.

BAKARDADEAREN AROAK

Hamazazpi urterekin

deserrotua izan nintzen arte

ez nuen jakin

nor nintzen oso ziur.

Zertarako, norentzako.

Obeditzea neure burua

galtzea zen,

baina ez obeditzeak

haserre-trumoia zekarren.

Hamazazpi urterekin arroztu

eta bat-batean gorpuztu

egin nintzen

munduarekiko,

original,

sortzetik aske,

eta era berean

patu kolektibo

baten aldarteko.

Nor garen

ziur daukatenen

ondotik urruntzea da

zorionaren bide bakarra.

Horretan datza

gure jarrerak xehatu

nahi dituztenen monopolioa:

dohakabe saldo izanen den jendartea,

aiseago birrintzeko

interes batzuen menera.

Ai! zer plazera zeru

urdin baten freskuran

zure jiteko lagun bat,

edo bi, unibertsoa eskura,

ardoa edanez arratsaldea

iraungitzen ikusteko.

Bakarrik egoten ikasi duenak

badaki besteekin ere egoten.

Zorion inposatua ukatu zuenak

dontsuago izanen du berria.

Deserrotu dena izanen da aske

jende asea izutzeko moduan.

Ez baikara inorenak,

orainarenak ez bada.

ISILTASUNAREN KRONIKA

Hostoen dantza haizearen menera,

ba ote gauza ederragorik?

Jakin beharra al dago

hostoak haltzarenak direnik?

Haizea dator ipar aldetik,

hego berotik ekaitza,

metaforarik egin behar al da

ulertzeko gure bizitza?

Herritik atera orduko

jendea mugitzen dakusat.

Harat-honat, ez dira nekatzen,

zeren bila, nik al dakit?

Mugiera da egunaren jarduera,

eguzki geldo, itsaso indartsu.

Geldi dena hila omen da:

Mugi zaitez, bizitzaren jopu!

Loreak miresten ditut,

mitxoleten jostun,

zanbuluka airean

hegaldatu ezinaren jakitun.

Inora joan ezin dena

geratzen omen da etxean.

Baina errege balitz

irudimenaren erresuman?

Larregi mugituz estresa,

geldirik aspermena jabe,

zer egiten zuen jendeak

antzina telebistarik gabe?

Agure bakanak geratzen dira

zahar-etxetik begira,

zenbat jakinduria, baina

nehor ez doa haien hegira.

Isilik egoteko ikastaroak,

barre egiteko ere bai,

ume galduak gara

bakarrik ibiltzeko ezgai.

Duela bi mendeko margoak

ezberdin dira egunero,

gu dena errepikatu ondoren

oheratzen gara gauero.

Mendi batek, bere geldian,

sortzen dit konfiantza gehiago

hitzik ederrenetan bildurik

datozen guztiak baino.

Ziegan leiho bat aski

aske sentitzeko beti,

begiak ixtea nahiko

zu hurbil sentitzeko.

Ura bare doa, halere,

arbolak eta airea freskatuz,

ez du uteroaren oroimenik

tantaz tanta itsasoratuz.

Orekaren etsaia da

gizakiaren zarata,

helburu handien atzetik

beti dabil arrastaka.

Begira izarrak, zeruan daude,

arbolak unibertsoaren sustrai,

isiltasunik gabe ez nuke

gehiago bizi nahi.

Jaio geroztik ibili gara

batera eta bestera,

aski da, iritsi da eta

isiltasunaren bezpera.

Egon zaitez seguru

bakea dugula aiduru,

noizbait gauden lekuan

egoten ikasten badugu.

GONBITEA

Oroitzen dituzu ekainaren zain

egoten ginen urtaroak?

Hostotzetako kolore eztanda hura,

sudur-mintzetatik sartu

eta barne-pleguak

dantzarazten zituen

lurrinaren musika?

Belar izpien azkura masailetan,

zomorro, eltxo eta

otsalizarren artean?

Gogoan etxola hartan

eman genuen gaua,

elurbilduak izoztu zuen

arratseko haizearen

orratzetatik ihes?

Ahaztu dituzu gure jolasak,

ni John Keats nintzela

gaban luze harekin,

eta zu Lou Andreas Salome,

Kontxako ur hotz-minetan

bainatzen ginelarik

iraileko uda berantiarrean?

Zatoz, ahaztu

adin serioaren lotsak,

behialako izuak

eta laidotutako

bihotzaren arrangurak.

Zain daukagu

ekaineko gozotasuna,

belardi batean etzanda

elkar besarkatuz

zelaian behera

bueltaka joateko.

Izango da borda bat

tximinia beroarekin,

eta ezer gehiago,

Lou eta John bakarrik

aurrez aurre.

Berreskuratutako amodioak

dena babesten baitu,

ahulaldiak, promesak, negarrak

eta gure hezur zaharrak.

BALAK ETA IZARAK

HERRI BATEN HISTORIA

Arina zen zure nerabetasuna

lizarren azpian paseatzen zenuenean,

denei erromerian zinela esanda

benetako helburua iristeko presaka:

bilera politiko bat Txemarenean.

Sexuaren hastapenetan zenuen gorputza,

lotsa zure masailen ilunabar gorrietan,

sua bihotzean, baina ez amodio gomutan:

Iraultza —hay hombres que luchan un día—

eta gerra zeuden ilusioaren uberan.

Zirrara zerien haizean zeuden erantzunei

—hippyak, black panther, deskolonizazioak—,

armak hartzea bekatu izateari utzi zionean

—debutó en ETA descargando una metralleta—;

okerragoa zen herri koldarren kondena biblikoa.

Presakako heldutasun baten ezaugarriak

ekarri zenituen zure gaztaro lerdenera,

diziplina, obedientzia, odol hotza

—hiriburua sutan jartzeko behar zena—;

egin ostean jarri ohi zinen urduriena.

Bota zenituzten gizon oldartsu askoak

—planifikazioak zekarren efikazia itzela—,

hiru komando zinetelakoan egon ziren,

erori zineten arte, diskrezioa falta,

agian gizakiak ahulen duen saihetsa.

Ezagutu dituzu isolamenduak, menu errepikatuak,

argibako egunak, eldarnioz betetako loak,

bizitza kartzelan emateko prest zeunden,

ezjakitun artean eternitatearen minaz,

nola gaztea egon litekeen soilik xalo.

Telebistarik gabe lau urtez, beti bakartuta,

denbora pilatu da eztandarik gabe,

ez azkar, ez geldo, ezin ezer espero;

orain zara larritzen lehen larritu ez zinena,

lehen, orain, gero, ezabatuak dituzu oro.

Iritsi egiten da dena, ez itxoitea da sekretua,

eta kamerak zain zenituen espetxe atarian,

dotore jarri zintuzten presa sozialek

—edertasuna berez daramazu, pausoan eta irrian—:

Zure begietan mututu ziren hitz antzu guztiak.

Inoiz ikusi ez duzun Kubako malekoia zirudien

Kontxako badiak zure amets iraultzaileetan,

baina urteak joan dira denboraren errailetan

—zenbat ote asko, hogeita bi, hogeita hamaika—;

bide gorrien erresuman zaude: hona Danimarka!

Pertsonarik alaiena zu zara hemen, zinez,

oraina bizitzen ikasia iragan zantarrean,

ahuldu dira utzitako herriaren aztarnak,

geu ere ez gara jada izan ginenak,

aurkituko ditu forma berriak gure bizi nahiak.

BIOGRAFIA TTIKI BAT

21 urte zenituen 1983an,

eta lerdena zinen,

zure jaioterriko

lertxunak bezain,

eta amets egiten zenuen

—Una luz cegadora, un disparo de nieve—

noiz baretuko zuen

metrailetaren kantu-hotsak

barrunbea iraultzen zizun ostotsa.

Paseo Berriko ubazterrean, bihozbera,

kondena luze baten bezpera

bizi zuten lagunei

igortzen zenien kresal-lantua,

eta elur guztiak.

36 urte zenituen 1998an,

eta zaildua zeunden,

moztuak ile-kiribilak,

zeu zinen orain

suntsiketaren txandan,

euririk ezagutzen ez zuen

zeru baten itxituran,

egun lanbrotsuak gogoan,

kaioak Getariako hondartzan

Irlandatik zetozen baporeei begira,

alga usaina iraileko ilunabarretan,

eta herri bat.

Han al dago? Bizirik ote?

Lau, bat, hiru bost zazpi,

euskal diskoak debekatu zizkizutenetik

ezin duzu kanta ahantzi.

51 urte zenituen 2013an,

lertxun bilakatua zinen

zaindariak ere izutzeraino,

tantai, begirada tenkor

pausoa bizkor.

Kezkatuta atera zinen,

zu non zer izango,

baina, batez ere,

herririk ote zen egongo,

bailara berde haiek, txalupak

lehen baino koloretsuagoak,

iraupen soilarekin etsiko ez duen

arnasa baten bila.

Lagunak hor zeuden, maitea itzuli da,

eta hemen zauzkagu,

nor izan zen ia ahaztu duen

herriari begira,

horrekin ere bizitzen

ikasi beharko duzun

egunsentian.

FINITU ZAIZU

Eta ospatuko ditugu, nola ez,

bizitzako garaipen txikiak,

nire liburu berriarengatik

bidali didaten

1.500 euroko txekea,

EGAko idazlanean

atera duzun Bikaina,

baretu zaizula eztula,

gauetan metraileta bat bezala

jaurtitzen zenuena.

Coto botila bat, mesedez.

¿Está bien así?

Ummm, oso ona!

¿Compartirán la comida?

Ospatuko dugu

25 urteko kartzelalditik

nahiko sano atera zarela,

hemen kanpoan inork

ez daukan irribarre batekin.

Ospatuko dugu gure pobrezia,

euriaren hotsak

ematen dizun baretasuna

ohean entzunda.

Eta ospatuko dugu baita ere

herri honek politikan

daukan noraeza,

ea shock bat ematen dioten

behingoz esnaraziko duena.

Hauek dira

iraultza berriaren hitzak:

Esnatu ala hil!

Baina batez ere

eguraldia epeltzen hasi dela

ospatuko dugu,

lorez bete direla zelaiak,

eta gu eskutik helduta goazela

kaleetan barrena,

zoriontsu izateko behar den guztia

bizkarrean hartuta.

Alegia, ezer ez.

Ez bada errurik

ezagutzen ez duen

lasaitasun oparo bat,

eta Getariako portuan

oparitu diguten berdela,

gure ondasun guztia.

AMODIOAREN LABURPENA

Paradisuaren lehen eguna zinen niretzat,

basoan sigi-saga datorren

errekastoaren freskura berdotsa,

eguneko lehen aparra

gau luzeenei amorruz

erantzuten dieten

oilarren haurtzaroan.

Paradisuaren lehen eguna

25 urteko etenaldiaren ostean,

muxuak esan

eta hitzak mihiarekin

gorputzean idazten zenizkidanean,

nik agindutako binomioei

—poliki, leun, azkar, gogor—

jaramonik egin gabe.

25 urtetan zinera lehen aldiz

eta zu han,

ilunpean ere,

niretzat egunsenti.

Zenbat urte itsasotik aparte!

Bisigu bat Xixariorenean,

eta zu paradisua atontzen,

lehen otoitzaren goiz-alban

hondartza hutsean paseatzeko,

dena guretzat eta

beste izakirik ez

gau haren munduan.

Lehen aldia, 25 urtetan,

larrutan lasai egiteko,

eperik —eta agian begiralerik—

gabe, eta gu,

paradisuaren lehen egunean

soinekorik gabe altzoan.

Gerezi umelak ahoan,

ardoa, kopa ahitzerainoko

zurrutadetan,

olioa azalean,

sartu nahian datorren egunari

jaisten diogun sareta

zoriona luzatuz,

luzatuz,

eta zu eta ni,

paradisuaren lehen egunean.

UNDEFEATED ARMY

Koadrozko alkandora darama,

galtza inpermeableak

mendirako eta beste

liturgia batzuetarako,

belarrian uztai bi,

zein kartzelatako oroimen

ezin jakin.

Behiala gudaroste bat izan zuen

bere esanetara, edo tira,

komando batzuk, utz dezagun hor.

Ez ziren hiletetan salbak

jaurtitzera iritsi.

Eta armak eta Goma 2,

4 tona azken inkautazioan,

gainean duen Arrano taberna

bere hiru solairurekin

hauts bihurtzeko adina.

Pentsatu izan du maiz.

Ez pentsa!

Kuartel hura bezala,

botoi bat albistegien hasiera

konkistatzeko aski,

bi hilabetetan joan ez zen

bolbora usaina utziz auzoan.

Hil zirenak, edo ez,

arbola idorrak paisaia lausotuan.

Horixe haren memoria, metafora jada.

Marxismoaz bazekien lehen

gaur infra-kapitalismoaz beste,

olio zikinean koipeztutako

mila euro irabazten dituenean.

Adi larunbat gaueko mozkor gaiok!

Bazenekite nork prestatu duen

kalimotxoarekin ahora daramazuen

solomo hori, noren eskuek

zabaldu duten piper potoa

granada baten eraztuna legez!

Zeinen gogaikarri zatzaizkioten

zuengatik —baita ere—

borrokara sartu zenari!

Baina zer eginen zaio:

erratu egin ziren Herriaren

askapen nazionaleko estrategak,

ostalaritza da armada

garaiezin bakarra,

errekluta berriak bereganatzeko

oztoporik ez daukana,

gaupasa basatien transmisioa

belaunaldi arteko lotura nagusi

bilakatu duena.

Agur eta ohore gudari zaharrari,

Estatuari aurre egin ondoren

zorupeko sukalde ketsuan

ogitartekoak prestatzen

dituen heroiari,

heroi orain den

ala lehen izan zen

erabakitzen duen bitartean.

EGIA DEBEKU

Gertaera larri guztien egia

dakitenak badaude,

esaterako, tiroka hil zuten

herritar hura,

norbaitzuek badakite

nola eta zergatik,

besteak beste

tirokatu zuen berberak.

Eta gehiagok.

Disidentea lurperatu zuena ere

gure artean dago,

gauero datorkio

leku zehatzaren gomuta,

arboladi hura, zelai bat gero,

bidezidor lokaztuaren jomugan.

Bizitza igaroko zaie,

egia inori esan gabe,

joango dira isil,

astun edo arin,

ezingo dugu jakin

zer hormatu zen

haien baitan,

eta zeren babesean,

Estatu baten arrazoia, agian,

edo ideal batzuen pipiak

azken arnasaraino lokartuak.

Sarekadan hildako lau gazteak,

36 bala batek, 42 besteak,

koartada kolektiboaren aitzakian

isiltasunaren eskubidea

irabazi zuen armadun talde hura

gure artean bizi da,

igaroko zaie bizitza,

joango dira isil,

hobetu zizkieten soldatarekin

aurrera egin zuten

seme edo alaben

malko artean.

Torturatu bakoitzeko

sei laguneko talde bat dago

ikararen egia dakiena,

bi torturatzaile

—bata on, bestea gaizto—,

haien buru zena, medikua,

epaile demokrata bat

eta haren idazkaria,

ken ile hori betaurrekoen gainetik.

Isilik egotea erabaki dute

dena jakinik

dena argitu lezaketen horiek,

orri zuriak utziz

gure historiaren liburuan,

eta pena bikoitzak

hurbilekoenen bihotzetan,

bortxaz galdu zutenari

egia ezin jakinaren

kondena gehituz.

Halere hor daude,

gure artean,

hemen dabiltza.

Eta egia dakite.

TESTAMENTUA

Porrota leunagoa da

Frakasoa baino,

baina sentimenduen hiztegia

pozoitzen daki:

hitz bat aski

urmael gardena uhertzeko.

Galtzaileak besteak dira beti,

hirugarren pertsonan

idazten dira elegiak

eta historiaren egiak,

Porrota, hitz hori,

txertatzen dizutenean.

Gogoaren ahulezia besterik

ez baita porrotaren onarpena,

lehen errebelde zenak,

erresistente edo separatista

orain hiztegietan

terrorista izaten

amaitu duenean ibilbidea.

Euskal Herri, gerlarien habi,

bizikidetza akritikora

soildu duten arbola,

festa-jantziz apaindutako

zubiak eskainiz

menpekotu gintuztenei.

Besteek esan diotena

onartzen duenean

—sufritzen ikasteko,

nazio tzarraren adabaki izateko—

sinatzen du herri batek

porrota, kapitulazioa

behialako gerla hizkuntzan.

Baina hitz sorta bat aski du,

arbasoen hiztegi zaharrean

bilatuz etorkizun diren argudioak:

bihur gaitezen hitzen gerlari,

gazteluetako murruak

hauts bihurtu direnean

ez da beste armarik

gogoaren gotorlekua

defenda dezakeenik.

Porrota, hitz hori,

isola dezagun birusa legez,

garaitu gintuztenen bakeak

lekurik har ez dezan

gure pentsamenduan.

Izan zena ezagutzea,

eta izan litekeena

irudikatzea aski baitu

edozein herrik

gerla berriak sortzeko.

ARROZTU GINTUZTENEI

GALDERAK BEHEKO SUAREN AURREAN

Zer da amodioa

sexuaren erauntsiak

baretu diren

neguaren atarian?

Intxaur-otarre bat, agian,

sukaldeko mahaiaren erdian,

elkarri alerik onenak

zuritzeko isiltasunean?

Zer da amodioa,

munduarekiko loturak

askatzeko unea

hurbiltzen ari denean?

Laztan-sorta bat, agian?

besaulkiaren gainetik

elkar babesteko

behar larri bat,

azkena?

Zer da amodioaz dakiguna?

Zer sentipenak

esaten diguna

teoriez landa

azalaren intziriak

samurtasun bilakatu

dituzten begietan?

Zertara dator, orduan,

ezin egote hau,

begi arrotzen ikaretara

hilotz zeudela uste zuten

betazal dardaratien jolasa,

amodioaren antzirudi?

Zer da

amodioaren soinekoa

handiegi zaion

misterio erraria,

izen bila dabilena?

KAFEAREN ORDUA

Neskak 46 urte dauzka,

eta gaztetan baino ederrago dago.

Haren aldaka-mugimenduek uhinak

sortzen dituzte oinez doanean,

zerbait nahi duela iradokiz

begira dituenei,

haren beharrei arrotz zaizkien

pentsamenduak isiotuz.

Hark ezin, ordea,

ibiltzen ikasi zuen bezala

ibiltzeari utzi.

Bulegoan oinarrizko lanak

egin ondoren kafetegira doa,

eta ebaki bat hartzen du

leiho ondoko mahaitxoan;

leku babesa da, argia,

kanpoa ikusi ahal du,

ibaiaz bestaldeko etxeak, eta,

urrunago, mendiak.

Aspaldi onartzen hasia da

ito egiten dela herrian,

ito monotonian;

begien ikusmiran hartzen du arnasa.

Maite du daukana,

daukanak ez duela betetzen

sentitu arren.

Oraindik ez du erabaki

hori konformismoa den

edo biziraupen estrategia.

Gizon bat eseri da

alboko mahaian.

Ikusi izan du, isilik beti,

gaur zerbait esango dio.

Eguneko momenturik onena!,

eta neskaren irriak

gizonaren irribarrea esnatu du,

lamada bera argitzen duten

bi txingar.

Zaharra iruditzen zitzaionak

urteak galdu ditu;

badira pertsonak

hitz egiten hasitakoan

gazteago diruditenak.

Mahaitik mahaira hitzak txirikordan,

berera gonbidatu du azkenean.

Zergatik uka atsegin zaiguna?

Aurrerantzean bi dira kafearen orduan,

eta partekaturiko unea lehen baino hobea.

Baina zurrumurruak abiada hartu du,

eta aieruak sendotuz doaz

txikiteoaren bukaeran.

Bikote berria sortu da

mihi gaiztoen tenpluan.

Aspaldi ezkonduak direla biak,

bi aspertu bizitasun bila,

ohean elkarrekin ikusten ditu

artalde etilikoaren begiak.

Zirimolan doa susmoa,

lardastu ditu bazterrak,

neskak ezin du gehiago:

isiltasun mingarrien artean,

taxurik gabeko zigorpean,

psikiatra ikusi du.

Hitzen ziztadek errukia ments.

Biktima bakarra da, epaile tropela,

gaizto aktiboak eta epel otzanak

arau berberaren ahaide,

bekaitza errepikatzen baino

ez dakitenen esku baitago

herriko justizia emozionala.

Bi dira maitaleak,

baina emakumea

zigortzen du kaleak.

Lagunak ez dira hain lagun,

etsaiak, berriz, zakur.

Umorez despeditu du psikiatrak:

antolatu autobusa

haiek dira eta

psikiatra premian daudenak.

Zeozer egin beharko dinagu

hargatik kondenatu gaituztenez!,

dio kafe-lagunak kikara jasota:

Gora Herodoto!

Zergatik, dio neskak algara-minez:

Umorea delako tragediaren antidoto!

Neskak 46 urte dauzka,

eta eguneko momenturik onena

—denek kondenatu dutena—

gozatzeko prest doa

gaur ere kafetegira.

HEZIKETAREN HISTORIA

Zer egiten dugu

bereziak garela

agertzeko,

eta zer

agertzen zaigu

berez,

berezia dela

susmatu gabe?

Zenbat lan

originalak izaten,

gure originaltasuna

inpunitate guztiarekin

ezabatu dutenean?

Moldakaitz zioen

irakaslearen oharrak

moldean sartu nahi

ez zuenaren libretan.

Ezin izan

izan nahi genuen gisako,

ba ote ezintasun

larriagorik?

Negarra aurrena,

txupetea hurrena,

debekatu ziguten

eskuekin jatea

eta jolas egitea,

gure barnean udaberria

ernamuinetan zenean.

Zenbat lan, orain

gizarteak berezitzat

daukanaren bila,

eta zein urrun

geure berezkotasunetik,

denen mesederako

antzutu ziguten

nortasunetik.

DIALEKTIKA

Dena sinbolikoa baldin bada,

bolo-bolo hizketan

aritzen bagara etengabe

zer geratzen da bizitzaz,

bere funtsaz zer?

Zergatik farmaziak berde,

semaforoak gorri,

ezkontzak zuriz

eta hiletak beltzez?

Politikoak gorbataz,

gorbataz enpresarioak,

eta hauen eta denen

emazteak takoiekin?

Nork eros ditzake

belaunean tarratada

daramaten galtzak

—berriak baino garestiago—

pobreziatik urrun

—eta jaustetik salbu—

dagoenak ez bada?

Pilaketa ekonomiko hutsari

Garapen deitzen bazaio

—auto garestia froga bakar—,

zerbait gaizki egingo zenuen

50ekin soldata on bat

ez daukazunean.

Sostengarria bizio garbiak

edukitzea bada,

elkartasuna Afrikako lastoa

adreiluz ordezkatzea,

eta demokrazian bizitzea

inposizioak onartzea,

zer geratzen da bizitzaz,

bere funtsaz zer?

Zelako leizea

sinboliko diren plazerei

eta pasio kartsuei

eskainitako denboran!

Alaitasun basatiaren

eta inguruari jositako

barre kontrolatuen artean!

Besteen begiradak

azterketa zaizkigunean,

desfile sozialerako

atonduz goizero,

gure hizkuntza

etiketa guztiei

emandako erantzun hutsa

bilakatu denean,

urtaroak iraungiz

ezer berezia

egiteko beldurrez,

zer geratzen da bizitzaz,

bere funtsaz zer?

USTEL-EGIAK

Ikasi genuena eta dakiguna

ez dira gauza bera;

bata oroimenean gorde da,

barne-muinean bestea.

Dakusaguna ez da

ikusten duguna;

begiratzen erakutsi digutenek

itsu egin gaituzte

interes ezarrien kulturan.

Esaten zaigun oro

ez dugu entzuten;

miretsi dugunaren hitzetan

adina jakinduria egon liteke

baztertu dugun

mozkorraren marmarrean.

Kantua da eskala kromatikora

hurbiltzen den txori-hotsa,

ulua otsoen

intziri monokordea,

ontzaren auhen gautarra.

Uste duguna ez da, maiz,

pentsatzen utzi digutena baino;

sentitzen duguna, tamalez,

sentitzeko esan zigutena.

Ikusteko prestatu duten hura

bakarrik ikusiko du gogoak,

baina dena lehen aldiz bezala

ikusiko du orotara ireki denak.

ARS POETICA

Jakintsu izatea

sinpletasuna galdu gabe;

sakona, baina xume

behar nautenengana.

Urrun begiratzen jakitea, gogoak,

baina hurbil adiskideari soa.

Jabetza pribatua deuseztea

dena emateko maite ditugunei

eta, ezagutuz gero,

maiteko genituzkeenei.

Aberatsa daukanetik gehien

ematen duena baita,

ez gehien daukana.

Urrun begiratzen jakitea, azken batean,

hurbil dagoena ikusteko adina.

Hitzetan jartzea edertasuna,

baina isiltzen jakitea

dena itsusten duten

topikoen atarian.

Ezartzen dizkiguten

neurriak apurtu,

neurri propioekin

bizitzen ikasteko.

MAITASUNA ZERGATIK

Hitzak behar ditugu

isiltasuna maite dugula

esateko ere.

Ezin isilik maitatu

sentipen hutsaren hasperena.

Ezin adierazi gabe utzi

ezer adierazi gabe

hobeto geundekeela.

Mendia maite badugu

zergatik argazkiak erakutsi?

Hura han gelditu da

zu jaitsi zarenean,

airea ez duzu ebatsiko

zure kameran,

izotza, orbela,

elurraren prismak.

Zergatik paper ofizialean idatzi

izartegia bularrera dakarkidan

maitearen izena?

Gustukoa egin nahian baina

egindakoa esplikatu beharrean

gauzka bizitzaren amarruak,

gustukoak gero eta urriago

eta adierazteko modukoak

gero eta maizago

egiten hasten garen arte,

egitera goazen ekintzak

gero esan beharko ditugun

hitzen neurrira inausiz.

FANTASIA BAT

Ume bat behar genuke alboan

erabaki garrantzitsuak

hartzerakoan.

Beti elkarren ondoan

orri inprimatuetan,

Erabakik eta Garrantzitsuk

osatu binomioan

Garrantzitsu da

benetan arriskutsu.

Garrantzitsu, traidore hori,

Erabakiaren atzetik dator,

mozorrotzea du laket

intentzioak ezkutatzeko.

Ikaratzen gaitu

hartua genuen Erabakia

zalantzan jartzeraino.

Bozkario luke

gozamenari uko eginen bagenio

ondorengo zigorren

—eta sarritan imajinazioan

soilik daudenen— beldurrez.

Umeak ez du ezagun

Garrantzitsuren esanahirik.

Behar duena ikasi

eta gainontzekoa

ahanzturaren estoldara

jaurtitzen daki,

eskuzabal dena emateraino,

egoista dena hartzeraino,

gure irudiko izatetik

salbatzen ez badugu

galduko du, oi samin!,

berak gu salbatzeko

zeukan ahalmena.

Neuregan baitakuskit gizakia:

Jakintsuagoa zena

42 urterekin,

osasuntsuagoa 35ekin,

ausartagoa 22rekin,

ameslariagoa 17rekin,

argiagoa 12rekin,

jatorragoa bostekin

sakonagoa hiru urterekin,

isilik munduari begira

egoten nintzenean.

Tximistak izutuko ninduen,

zakur zaunkak, inoiz ez

Garrantzitsuren hozkek.

Zalantza gutxi daukat:

Ume bat behar genuke alboan

edozein erabaki hartzerakoan.

ANTZINAKO DESPEDIDAK

Agur esan behar badidazu

ez dadila tren geltoki batean izan,

ez ditzagun errepikatu

barne-sarraskiaren zeremoniak.

Oroimenik zaurgarriena

horixe baitzait:

geltokiko jende artean

zure kardantxilo ibilerarekin

eta irribarre jostari harekin

niregana etortzen ikustea.

Izan liteke agur aseptiko bat

gure amodioari eman genion

ukendu tragikoa

—benetakotzat dukegun

amodio orok behar moduan—

traizionatu gabe?

Ala agurraren ekaitzean

neurtzen da

agurtutakoaren tamaina?

Ezti goria zeukan hasiera

altzairuzko herra

bilakatuko duen amaierak

liluratzen al gaitu?

Agur esan behar badidazu

egin ezazu zirujau baten gisan,

zorrotz, zehatz eta azkar.

Ez utzi erromantizismoari

zauria zornatzen,

ez dezatela jakin, begiek,

azken aldiz zaituztela ikusiko

zigarroa abileziaz pizten.

Esadazu agur partitzeko tenorea

berantetsi baino lehen,

salba nazazu, beti mesedeak

egiteko prest zinen horrek,

agur esatea erabaki dudala

aitortu beharraren

sufrikariotik.

AROEN LEGEAN

ARRATS-AURRE

Pasiotik galdu du gehiena.

Lotsatik, berriz, dena.

—Lotsa, zarena galarazteko

txertatu zizuten

mekanismoaren izena—.

Desioaren eztena,

naturaren opari,

naturak berak daki

leuntzen hobeki.

Gozatu ez izanak

dakar hobena,

galeraren pena,

eragozpenak gainditzen

jakin ez zuenaren

zoritxar azkena,

errepasoaren orduan.

Lotsatik ezina,

ezinetik barrua

kiskaltzen duen sua.

Desiratu genituenei

eman gabeko laztanak

mahasti ihartuak dira,

oroimenaren ezpalak.

Zilegi baitzen erailtzea,

lapurreta, bihotz nobleen triskantza,

baina ez maitatzea, antza,

garai triste batzuetan,

berdin dio nor, nola,

proiektuarekin edo gabe.

Pasiotik galdu du dena,

eta pozik dago halere:

ahitu du ahalmena,

taburik gabe gozatuz,

gozatua muga gabe emanez

lotsaren gerra ere

—benetakoa zenik

inoiz sinetsi ezinik—

irabazi zuenak.

METASTASIA

Arbolak astintzen

seinale batzuen bila

gabiltza sarritan,

patuaren hizkera sinbolikoa

ulertu nahian

hostotzaren erdian.

Autobusean zure gustuko kanta

mugikorrean entzuten doan neska

ez ote da zure

betirako bikotea izanen?

Jaisterakoan zerbait

esan ahal diozu,

txiste bat telefonoaren trukean...

Xoxoa agertu zaizu

belardian kantari,

mokoa hori,

duela mende erdi bat

hildako aitona

ote bisitari,

xoxoei kantuan irakasten ziena?

Eskua luzatu dizu kartoi artetik

Afrikako emakumeak,

munduko erruki guztiari deika

haren begi beltzak,

ez ote duzu behingoz

—sarri pentsatu legez—

zure bizitza erosoa

aldatzeko dei bat?

Horoskopoan leitu duzu,

jadanik ba omen dakizu

gogo-ekaitzen erantzuna, horratx!

Bazoaz dakizunaren bila

ameskerietan egotetik

zerbait praktikoa egiten

hasteko orena

iritsi dela sinetsita.

BISITA

Eta ezer gertatzen ez denean ere,

demagun igande arratsalde

hits batean gaudela,

hiriaren kanpoaldean

langabeziak agortutako

burges txikien auzoan,

anai elbarria bisitatzen edo,

inor ageri ez den egun

lanbrotsu horietako batean...

Poema bat egon liteke zure zain,

begira banku horretan

telefono zenbakia daraman

paper muturra,

zenbakia eta bihotz bat ondoan

baldar eta presaka margotua;

begira emakume arabiarra,

bebarrutik uzkur ateratzen,

fraide bat irudi

kalostran iheska;

edo arbola hori, asmatu bere izena,

begira xoxo urbanoaren moko horia,

asmatu noren gelan kantatuko duen

argiaren erreinu bezperatan,

eta zer sentituko duen agian

begiak irekitzeko ikaratan

bizi den ohetiak,

eta zergatik,

nondik nora doazen gure bizitzak,

nola iritsi zaren auzo honetara,

gerokoa hobea izango ote den,

agian auzo hau baino hutsago dagoen

zure etxera iritsitakoan.

Ez galdu orain

poema bat aurkitzeko aukera,

zentzu izpi bat, babes edo arnas

ezer gertatzen ez den

igande arratsalde hitsean.

TXANPONAREN ALDEAK

Zein dontsua den

amodioaren saminaz idaztea

maitea ondoko gelan

nobela bat irakurtzen

daukazunean.

Zein sentikor kazetaria

etorkin ito berrien harira

—67 ume tartean—

Jarraituko dugu gure

afari festa honekin halere!

idatzita afaltzera

esertzen denean

—hark sukaldean du maitea—.

Gosetiak ditugu mintzagai

bigarren platera ekarri bitartean.

Turismo masifikatua

hondartza mukuruetatik itzuleran.

Ahantzi dugu Kutxazaineko lotia

etxeko atea ireki orduko.

Errukitsu baikara, hara salbamena,

ondasunik arriskatu gabe.

Ez garen hura ulerkor zaigu,

haren lekuan bageundeke

gogaikarri litzaigukeena.

Hurkoaren arazorik ez dugunean

elkartasun oparoa dugu opari.

Kausa on guztiak urrun,

hurbil zaizkigunean, uzkur:

Nork nahi lituzke zortzi,

8! etorkin beltz bizilagun?

Astindurik ez, ordea,

gure kirio izoztuen sinapsietan,

jabetza ekonomikoaren onurak!

Eta rimmel-hitzak eskura

gure irudiaren apaintzaile.

Iritziak emateko larderia

munduari inposatu diogun

kondena nagusia.

Injustiziaren alde onean

erori denaren zorteaz

gozatzen dugun bitartean.

SELFIE

Zer jakin nahi dut nitaz? Dena?

Ala bizitza gehiegi

eskastuko ez didan

informazio galbahe bat aski?

Nori eskatuko diot

nitaz mintzatzeko?

Zein puntutaraino,

nire ispilua su goritan ipini

eta milaka kristal txintxarretan

apurtzen hasi bitartean?

Eta nola osatuko naiz berriro?

Koordenada berrien esnetan

ala ziurtasunaren

izur zaharretan?

Mosaiko bihurtuko naiz,

ala erdeinatuko dut osagarri oro,

kanpo-begirada esklabista hori,

ispilurik gabe bizitzen

hasi zen Gandhi haren gisan?

Eguzkia sartaldera bidean,

olibondo bat, soroaren bakardadean,

agian 1.000 urte dauzkana,

zainak lako zuztarrekin

lur idorra oratuz,

zikoina bi eliz dorrean.

Eta ni, dagoeneko

trenean ez dagoena.

Geltoki zahar honetan

jaitsi naiz.

Bata badoa —eguzkia—,

besteak badatoz —zikoina kumeak—;

guztiari soraio begira

olibondoa eta ni,

bere curriculum ahantziari

argazkia atera diodan unean.

MODULAZIOAK

Nola laranjak sasoiaren amaieran,

azala idortzen zaigun heinean

zaporetsuago gara geu ere;

ugaritu zaizkien pipiten antzera

—fruitu ororen legera—

hasten gara isurtzen haziak

denboraren hondora.

Zerbait esan nahi, zerbait utzi;

irabaz litekeen borroka bakarra.

Lanbrotutako bailaretan

lepoa tenkatuz ostarte bila

helburuek astun bilaka gintuzten

garaietatik ihesi,

dagoeneko mina ahaztu duten

orbanak egurasteko

—antizikloiak dabiltza pantailan—.

Zimurren uhinpeko naufrago,

mundua koloretsuago

bilakatzen da deblauki.

Non zeuden alga gorrikara hauek,

goroldioaren berde kuaternariokoa,

egunsentiaren zilar zaharra?

Noiz ikasi dute begiek ikusten?

Arnasaren urtaroak iraungi ahala

askapena den paisaiak

isiotu ote ditu?

Xerloak urdindu ahala

gero eta biluziago

gustatzen zait dena,

azalorea urdaiazpikorik gabe,

adiskidantza ponparik gabe,

programarik ez amodioan,

tragediarik ez despedidetan.

Leiho bat, eta argia.

Edo gau bat, eta soinu haiek.

Amets guztien erlastura iristean

koloreen eztanda basatiaren erdian.

LABORATEGI ANIMIKOA

Horra heriotza:

ebakuntza mahaian,

azterketa-gai bilakatua

probeta baten barruan,

lupatik mikroskopiora,

mikroskopiotik arimara,

ezin diote barrunberik ikusi

erlijioentzat mehatxu nagusi

—manipulazio sistema goretsi—

bilakatu denari.

Begira musulmanak,

kristauak, metodistak

edo protestanteak

esperimentu ezberdinak egiten,

zein baino zein

paradisu bikainagoak eskaintzen,

honetara edo hartara

jendea erakarri nahian,

begira nola artaldeak

osatzen dituzten, jendea ergeltzen,

ergelak ezjakin bilakatzen,

eta ezjakinak zalantzatien borrero.

Asmatzen dituzte ipuinak,

kontakizunak,

zentzu itxura nahi luketen atalak,

baina heriotzak ihes egiten du

beti hatzen artetik.

Bost segundo aski,

ospitaleko gelan izan da;

istant bat,

eta kamioi azpira joan den

autoan izan da.

Heriotza ez da aingira bat,

ez da mirotza,

bila datorkizuna,

unerik bereziena baizik,

bizitza bere osotasunean

maite baduzu

hura ere maita dezazun

eskatzen dizuna.

GARAMATZAN INDARRA

Gorputzak bere bidea jarraitzen du

naturaren oinatzen barrena,

sena du gidari

buruak harentzat egiten dituen

planak bazterturik.

Ez du ulertzen

bazkari luzeen protokoloa,

lagunekin alkohola edan beharra,

udaberrian loratu den

hazia da haren eredua,

udazkenean lokartuko dena.

Ezagutzen ditu mugak,

gaixotzeko baldintzak,

baina entzungor zaie haiei

gure burua, hara gure errua:

neurri gabeko ametsetan

iraun nahi zitala.

Gorputza dugu gaztelu,

bertan gaude eta hori gara,

entzuten badugu

naturaren antzinako taupada,

dei eginez hesien baitan

aiduru gauzkan orekara.

Hasi eta buka,

loratu eta zimeldu,

eta bitartean bizitzera

eman zaigun aldia

gozatzea besterik ez da

gorputzaren jakinduria.

SOSEGUAREN TAUPADAK

AGURRA

Eta besapean hartu, tolestu

eta eraman nahi banauzu,

orri zimurretan haurrek

margotzen duten eguzkia bezala;

edo horman zintzilikatu duzun

argazkitik begiratzea nahi baduzu,

samur eta goibel;

txanpon bihurtu nahi banauzu,

txantiloi, zure esperientziaren

oroigarri —sexurik onena

izan zenuen garaikoa—;

nigandik urrun joan nahi baduzu,

ni bezalako beste batzuen

bila bada ere;

arnasa hartu, gorputz

eta haragi berrien azalak

dasta nahi badituzu, ongi da,

ez baldintzarik

ez ezer ez dizut eskatuko.

Aski dut goizeko

zure lehen pentsamendua

eta gaueko maite zaitut

isil bat,

arku horren koordenadetan

eroso eseri,

orekari bi korapilo egin

eta bizitza hau

—beti egin dudan gisan—

firin-faran igarotzeko

zu gabe.

SOLASALDIA

Hiltzea erraza dela diote

munduko edozein izkinatan.

Hiltzea zaila dela diote

ospitalean daudenek,

tresnak eskura eduki arren.

Ez dietela joaten uzten

joan nahi dutenei ere.

Ez dela erabaki litekeen zerbait.

Mistika gailentzen zaio fisikari.

Haurtzaroan nahi gaituzte, halako

bilakatu dute zahartzaroa ere.

Pistola bana eman behar litzaiguke

erretiroarekin batera,

baina zikina omen,

epaitegiko langileei dagokiela

hormako odola garbitzea,

lehenaz aski estresatuak daudela.

Ez jardun gauza horiei buruz

—esan dit amak—,

neu nago hiltzetik hurbilago

eta ez dut ezer entzun nahi.

Zurea bai erosoa,

osasun betean zaudenean

heriotzaz hitz egitea.

Idatzi gauza politei buruz,

Maitasunaz, adibidez.

Ez da beti dagoenean bonbon.

Bere aroak baditu.

Maitasuna 15 urtetik

25era bitartean da ederren.

Emakume sortu bazina

jakingo zenuke,

eta gure garaian are azkarrago.

25ekin ardurak hartzen genituen,

eta hor amaitzen zen

amodioa, eta haren berriketak.

Hamar urterengatik

merezi du gainontzekoak?

Gaur baietz esan dezaket,

bihar igual ezetz.

Dagonean merezi duela,

baina ez dagoela ohartzerako

zahartu zarenean...

Galde egiezu beste batzuei,

eta ikasiko duzu

aurretik egon den

sufrimenduaren araberakoa dela

heriotzaren neurria.

Hor duzu gaia.

IN MEMORIAM

Eskelak heriotzari zentzua

eman nahi lioketen txanelak dira

paperezko itsaso mortuan.

Erreza izan zen zu maitatzea,

ezinezkoa ordea zu ahaztea.

Egoskorra zinenik

ez dute aipatuko,

ahanztura da, soilik,

delitu nagusia.

Haren aurkako arao sortak

errepikatua izan behar du

funtzionatuko badu:

Gogorra da onartzea

gehiago ez zaitugula ikusiko,

baina bizi garen artean,

ez zaitugu ahaztuko.

Zenbat dirau, baina, hautsaren oroimenak?

Bi? Sei? Zortzi? Egun? Aste? Urte?

Biziko naiz? Ez naiz biziko?

Jakin-minean bizi izan denak

ez du halako txorakeriarik gomutan

arnas etenaren ilunabarretan.

Ahaztu hildakoak berehala:

oraina bizitzen

ez dizu uzten

haien oroimenak.

Beste mundutik ere

aginduak emanen dizkizute!

Entrega zaitez heriotzari:

izan besterik gabe

deseginak izanen garela

onartzeko handitasuna!

Jaio, bizi, hil...

Lilura xumeagorik!

MUSIKA JOAN DENEAN

Mila esker, gorputz,

bizitza gozatzen

lagundu didazulako.

Mila esker, eguzki,

lore edo izar,

begiak iratzar zenizkidatelako.

Mila esker, umiltasun,

besteen tokian

jarri ninduzulako.

Eskerrak zuri, adimen,

gogoari neurria hartzen

erakutsi zenidalako.

Mila esker, zuhurtzi,

oporretara joaten

zinelako maiz.

Eta nola ez,

mila esker, hatzak,

ukitzaile nekaezin apartak.

Mila esker lotsa,

banitate eta harrokeri,

zuen porrota onartzeagatik.

Mila esker, ispilu,

neure neurrira

ekartzen ninduzulako.

Hitzoi, esker mila,

zenbat ospe

eta entretenimendu gozo!

Mila esker, pentsamendu,

soberan zeundenean

desagertzen ikasteagatik.

Mila esker, edertasun,

dena bildu zenuelako

inor diskriminatu gabe.

Zahar, gazte, nerabe,

adin guztien jabe

egin ninduzuelako.

Mila esker, heriotz,

jausitako arrosa

gehiago ez zela

nire eskura bilduko

erakusteagatik.

AZKEN ANEMONAK

1919ko abenduaren 3an

Pierre-Auguste Renoirrek

errezel horiak irekitzeko

eskatu dio neskameari.

Anemonak margotu nahi ditu,

Nénette xaloak lorategitik

ekarri dizkionak.

Argia motela da,

baina bere paletako

kolore apurrekin

gai sentitzen da

jadanik gozatu ezin duen

bizitza horren edertasuna

oihalera ekartzeko.

Les colletes-en bizi da,

500 urteko olibondoek

inguratzen duten etxean;

hauek eraitsi eta ezpalak

—Nizako oroigarri—

saldu nahi zituen

espekulatzaileari

aurrea hartu dio.

Bertatik itsasoa ikusten du;

giza-morrontza guztiak

atzean utzi dituenaren

bakea eta energia ditu zainetan.

Pintzela Artritisaren minak

zurrundu dion eskura

lotzeko eskatu,

soka batekin, guri-guri,

kaballetearen aurrean eseri,

paleta txukun-txukun belaunetan,

eta arrasto ikusezinak marrazten

hasi da mihisean,

teoria guztietatik aske,

begia gidari, eskua dantzari.

Ordu batzuetan,

gogoa loreetan,

erabat ahaztuko ditu

gorputzaren minak.

Ez du amaituko bere azken lana.

Pintzela kentzeko keinua

egin dio Nénetteri,

eta esango du

konortea galdu aurretik:

Uste dut zerbait ulertzen hasi naizela!

Ohean etzango dute margolari zaharra

eta gau hartan hilko da.

Broma edo tragedia ote da

zerbait ulertzen hasteko

amaierara iritsi beharra?

Egunero iratzartzen baita nigan

zerbait ulertzen

hasi ote naizen sentipena,

eta uneoro amatatzen,

ume bihurriari

urruntzen zaion

ostadarraren gisan.

ARROTZ ETA EDER

Noiz izan gara ederrago

17 urte genituenean baino,

pentsatu izan dut

urteak betetzen nituenero.

Sexuak lore artean

eztanda egin zuen uda hartan

masusta eta marrubizko belazeetan.

Noiz izan gara ederrago

haurra jaio zenean baino,

dio amak, bizitzaren zainetan

odol berri izan zenak.

Noiz izan gara ederrago,

eta bakoitzak du bat

oroitzapenen artean:

baserria erosi nuen egunean,

Himalaiako eternitate zurian,

Hamlet egitera ausartu nintzenean...

Denok dugu mundua perfektua

izan zeneko ideia bat,

dena bere lekuan egon zena.

Ez luzaroan, baina.

Dena mugitu zen gero

gure begien aurrean,

eta maiz pentsatu izan dut:

Ez ote iragan ederretsia

orainaren ukazio, beldurraren amarru?

Urteetan lozorro, orain ziur nago:

Noiz izan gara ederrago

gaur garena baino?

Elurraren sein, taosaren haurride,

laket bizi nahiaren adiskide,

euriaren hitz guztien maitale,

naizena izatearen izua

gainditu ondoren.

TERTULIA

Batzuetan hiztun esnatzen naiz.

Berehala antzematen diot

dantzari dabilen

barne-indarrari.

Hiztun esnatzen naizenetan

Kresala kafetegira joaten naiz.

Han aurkitzen ditut Eneko,

Joxean, Milagros edota Jokin.

Zein den hizlari hobea

nork jakin!

Zerbitzaria ere

gurekin nahasten da,

kafeak utzita.

Bestetan mutu esnatzen naiz.

Isilik utz nazaten

beste desiorik ez da izaten

goiz alu horietan.

Orduan, herria zeharkatuz,

Elurpe kafetegiko

bidea hartzen dut.

Han dago neska beltzarana,

gizon iluna, andre goibela

eta zerbitzari uzkurra.

Egunon, berdin,

eta isiltasunaren tenpluan

ez da beste irainik onartzen.

Inork ez du

inor zelatatzen.

Behin telebistan agertu nintzen,

eta egoera aldatu egin zen.

Kresalakoak lotsati zeuden,

agian haiek esandakoak aireratzen

hasiko ote nintzen edo.

Elurpekoak, aldiz,

txandarik hartu ezinda,

ni zoriontzeko, ados zertan

eta desados nolatan zeuden

agertzeko irrikan.

Infiltratu bihurtu nintzen Kresalan,

figura bat Elurpen.

Hurrengo tertulian

isil-isilik egon nintzen,

solemnitate osoarekin

honakoa esan ondoren:

Dakienak ez du hitz egiten,

mintzo denak ez daki ezer.

Telebistatik bota egin ninduten, noski,

baina berriro nire lekua

eskuratu nuen

goizetan bizitzen

laguntzen didaten tabernetan.

Hiztun nagoenetan

Kresalan hartzen dut kafea;

mutu nabilenetan

Elurpen irensten dut

isiltasunaren sakona,

bakerik gozoena.