IÑIGO ARANBARRI

Poesia kaiera

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2000 Iñigo Aranbarri

© edizio honena: Susa

Lehen edizioa paperean: 2000

Edizio hau: 2018ko abendua

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

«Poesia hermetikoa» izeneko lelopean kokatu zituzten kritikoek Iñigo Aranbarriren lehen bi liburuak. Bere poesia ulergaitza zela, alegia. Egia esan, ez zaio erraza eginen bere lehen poemek eskaintzen duten edertasunean barrena abiatzea logika zehatz bat aurkitu nahirik dabilenari. Mitologia desberdinez elikatzen da sinboloa, aipu kulturalak anitzak dira, arte desberdinekiko erreferentzia ugari dakar, esangura berriz aberasten ditu hitzak... Honek guztiak testuaren indar konnotatiboa areagotzen du eta, beraz, irakurle adoretsua eskatzen du. Zailtasun hori, erran gabe doa, poetaren beraren hautu kontziente baten ondorioa da, poesia «pentsamendu logikoaren» etsaitzat hartu izan baitu beti, baita bere azken liburuko poemetan ere; zuhurtziaz haratagoko pentsamendua delako interesatzen zaio poesia, beste ezein jenerok eman ez dezakeen durduzatze ahalmena duelako. Gauzak adierazteko posibilitatea, ordea, planteamenduen ausardiak bezainbeste ematen du adierazpideen doitasunak poesia mota honetan. Hortxe dago, nahasketa orekatu horretan, arbitrarioa izan litekeenetik ekarpen berria egiterainoko aldea.

      Zenbait eskultoreren lanaren bilakaerak erakutsi ohi duen gordekoak argitaratzearen antzekoa izan da Iñigo Aranbarrik liburuz liburu poesian egin duen ibilbidea, hots, espazio itxi baten zabaltzea. Trinkotik harrora egin du, esaldi laburbildutik lerro luzeko perpausa lasaietara eraman gaitu, eta formulazio gotorretan eskaintzen zigun mezu kriptikoak poema ia-narratiboen itxura hartu du azken liburuan. Bilakaera honetan, hala ere, Aranbarrik ez du galdu hasiera batean erakutsi zigun indar metaforikoaren mendrenik ere, testua ez baita berbalismoz hanpatu, errazkeriari amore ematen ez dion egilea dugu. Kadentzia aldatu baldin badu, alor berriak hartu nahi zituelako begipe izan da. Metafora itxia zena ingurune konkretuan kokatu digu, eta poesiaren baliabide poetiko arruntagoak erabiliz, poetak oldar lasaiagoetan ematen digu kezkatzen duten gaien berri: bakardadea, ezin ulertua, ahanztura... eta halabeharrezko paradoxan, oroimenaren ezinbestea.

      Bere baitatik espazio publikora zabaltze hori inguruaren arduraz dator, eta ingurua gizaki modernoaren kontzientzia kolpatzen duten jazoera guztiak dira poetaren baitan, bazter urrunenetan gertatzen denak ere baldintzatzen baitu gure egunerokotasuna. Hasiera batean barnetik kanporako expresionismo neurtua zena, historiaren jabetze mingarri batek eragiten dion garrasia da egun. Kontzientzia horrek, jakina, euskalduntasunaren zaharberritze bat eskatzen du, eta honenbestez gure aro modernoan aldiro ageri den gaia berritzen du Aranbarrik, bere-berea duen moldean, lirikotasun problematiko eta aldi berean eskuzabal batez.

KOLDO IZAGIRRE

Iñigo Aranbarri (Azkoitia, 1963), filologian lizentziatua, irakaslea da. Hainbat artikulu argitaratu ditu, eta poesia ez ezik nobela (Emon biar yako), kronika (Zapataren Oihana) eta saiakera (Gure mendea) landu ditu.

Bibliografia

Iturbide, Amaia. Poesia objetu maitagarria denean. Hegats, 3. zenb. Urria, 1990

Otamendi, Jose Luis. Dordokak Elurretan. Hegats 10. zenb. Martxoa, 1994

Parkeko irudia

21 mila liberetan erosia preso

zisneen aintziran herioaren irudia

planeta ororen maitaleak bereiz zitzakeen

karezko lur zirriborratuak ere

hala nola zituen ezagunak

hiriko antenetan katibu

harrapaturiko orkatilak

lurrinik hegazkorrena eta

pianista beltzen goante galduak

egun hojaldrezko hortzek

mugatzen diote dastamena

egunen arpegi deslaiak

bereiz ditzake soilik

zisne lotien begietan

1985

Felipe IV. Getarian

Oihal zabal bat zen patioan

Zoroek margotu zuten gaua

Dio irrifartsu Sebastian de Mora Bufoiak

Gauez jauzi ziren zikin, potolo

Zaparrada egun batez ilunez ase

Zutoihal odolduen bularretan

Esnatutako bele bentzutuak

Itsasizkinak ttipiagotzen

Olatu tontorretan

Ehortzi ohi zituzten

Oihal zatiz estalita

Dorreko leihoaren argipean

Erregearen platerean etzan zen ilargia

Doi doi lokartzen zihoalarik

1985

Lorelei

Gutun arrastoetan hintzenan Lorelei

Hitzen heriotzetan kamioetako

Suzannerik desbideratuena

Lurperatuak egunaren atarian

Haurtzaroaren urratsak

Etzegon badakin jadezko irudirik

Pagadian

Etzegon bidezidorrik gogora

Baina abiatuak gaitun halare

Basurdeen larrazkenean barrena

Denboraren gela hotzetara

Ustelberak direla jakinez

Arras ezagunak zamalzainentzat

Gorniak erretakoen

Zeinurik gabeko

Koaderno hauskorrak

1985

Musika: Mikel Gorosabel

Apuntea

2 postale nipoi (Sairuyo arratsaldez,

geisa itsu bat)

3 hegazti poema

5 harri dizdiratsu

Zer espero zenuten bada?

Erneguarekin amestea?

Nortasun arrastoa?

Bakardadearen berri?

1985

Txanpon batzugatik

(Guerra Florida)

Baso hurbilenari kantari

Barnetik atera ezin dudan aingerua

Hondakinen mamietan

Bart e Nicola eskailburuan

Tarta apurrak eskuetan

Hamar minutu besterik ez eta

Azteken irrifarrea duzu

Mineral egosiz betea

Inbasioz asea

Hain alaia gurasoen gela

Zurezko altzari berriekin

Zenbat urte mila eskerretan

Potosi biluzi horretan

Gailur lumatuetako sua leihoan

Barrezka akuarela zurbilak

Barrezka ilargiarrainak

Emeki biluzten arratsa

1985

Ezaguera

Ezagutzen hasia naiz,

Eta aski da horrekin,

Lehen nintzena ez izatearekin.

Zer den ezagutza, zer jakinduria,

Zer bidaia, zer geroa,

Ezagutzen hasia naiz,

Eta iadanik

Ezina zait damutzea.

Etzait gehio axola

Greko zaharren itsasoa.

Etzaidala axola diot.

Azken finean irla,

Untzia, Hondartza,

Agurra, Ohantzea,

Aurrez ezagututako

Bidaiaren baitan dautza.

1985

203. gela

Plaia aldera doazen autoen koloreak

ditu gogoan egunsentiro

203garren gelako biajanteak

irrifarre eta muxu beltzak

maleta tipian tolesten

eguzkia granvietan erosia ikusi

ahuleziak jandakoen izenak

banan bana iltzatu arte

ehunera heltzeke seguraski

lanbroak konparazio txarrak

egin ditzake balkoian

putzua izpilu bat esaterako

azken finean zubietako brontzeak

laztantzeko (galerazirik dagoela

jakinik) emakume gizen baten

gorputzean

urrun itsasoaren maindirea

203garren gelan

1985

Adaggio

kezkati zaudela dio egunak

gizen eta zizaraz betea

esku pitzatuen armonian

zergatik zaitut baina hain hurbil

betirako zaramatzan erretrato horian

murrailetako erliebeak egiaztatuz

ez dira egunen apopilo hilak baino

tximinietako kehetan

ilunabarrero ezkutuka datozenak

eztulka ari dira sukaldean

sar eta lasai hitzegin dezagun

bidaian ezagututako plaietako

gizon moreei buruz

zergatik daude hain urrun

kapelaz eta antioju italianoz

panteoi beltzetako bare erreak janez

sagar bat mantalean

beraiek bakarrik soma lezakete

gure alaitasuna mandioko

ohe deseginean saltoka

saltoka gabiltzala

hiltzen ari da pianoa jonas

ken iezaizkiozu esteak gainetik

gogoratzen zara tejeria gazteaz

duela 85 urte hil zuten

bi hamarreko besterik ez zituela

urruna desiatzearren

bai lehorra joan zitzaigula urtea

geza zen aidea eta horia eta

eternoa eta etsipenez oholeztatua

kanta ditzagun gure koplak

gatzagiz ihurtzitako notetan

jo jonas poisson jonas jo

1985

Charlevillen horditurik

te deumaren aitzin notak rumetan itoaz

saint jacqueseko organista zitala

goizero bezala koruko irudiak irendu ondoren oro

neke birjinaz altxa eta urkatu egiten da gaur ere

alanbrezko ezpain dirdiratsuak kiosko antzuetan

nahigabe ia josten kausitzen elkar

pleyadeak enboteilatuz erretenak multiplikatuz

doazen bitartean gotikoki eta han

abailduriko farola hitsen gonapean

ainitz gezi zorrotzen zaztadak dzazt

lehertzen diren zelai berdezko espaloian

gernu loditan aise nabiga zezakeen

untzi mozkorraren alboan arthur

absenta botila hutsa biluzik datza

unibertsu erraldoi mazkala

morturik gotorrena ma folle suzanne

1985

Lizar bat itsasoaren erdian ernetzen da

Eta mila bestiariotan lehertzen bitsaren arima

Negar egiten dut zure oinetara

Malutetan lokarturiko hegazti tristeengatik

Zilarrezko esnea edanen duten hodeietara

Ez naiz argi mintzatzen, eta badakit

Itsaso bat lizarraren erdian ernetzen da

1989

Apoarmatuen ohe ertzetan

egun galduak, arrebak ditut hiltzen

gatzez eta lorez zoragarriak

egun galduek arrebak hiltzen dituzte

arrebek loreetan naute irristarazten

oheak, barka, ertzak galtzen ditudaneino

egun galduek apoarmatuak hiltzen dituzte

apoarmatuak zoragarriak dira

egun galduak gatzezkoak dira

arrebak loreak dira

1989

Zazpigarren aldia da

Zure sabel malgura natorrena

Begi laranjadun narraztiak ikustera

Eta belazeetan oroitu naiz zutaz

Landare iharren artean paseatzen

Ez omen zaude baina

Iazko aintziran

Eta zinema ilun baten sartu naiz

Ez bainuen autobusik artean

—filmeko neskuts ilegorria

krokodil artean bizi zen.

eta edelweissak hazten

zitzaizkion arratsero

ditipuntetan, marrubi usainez—

Gero zure zain izan naiz geltokian

Bidaia ajentzia bateko argazkiei begira

Baina ez zara itzuli

Eta aspaldian ez dudala irten

Gogoratu dut, urdinez

1989

Dordokak entzuten dira gela honetan

Basurde urdin zaurituak, tukanak

Biblioteka zaharreko azken argiak

Prahatik inoiz

Zure gutunak datorren neguan joanen naiz

Ordea joan dira neguak, eta gutunak

Eta botila baten begitik oroitzea da

Gelditzen zaidan ohe bakarra

Bezperako soinekoz, ibisak kausi nahian

Lagun hilak ditut gogoan zurekin nagoenean

1989

Muxuka nazak Paul Celan

muxuka itzak denboraren krisantemoak,

Lauaxetaren alua, Lizardirena.

Eta utz ezak azken bat

gure arnoaren behazunean.

Ez haugu aspaldian izan.

Azkenengoz baga baten sehaskan

oroitzen haut,

miraila eskuetan.

Eta ez huen hausterrik begietan.

1989

Zorotzat hartu gintuzten

garitzan ito ginen hartan.

Baina ez genuen ekilorerik,

ez kromletxetan gorde zitekeen usorik,

mapa hitsik, lehoi abisiniarrik

Turkiako fruitu mikatzak

eta zurrumurru bat baizik:

Cernudak ez zuen elurra maite.

Zerbait gehiago apika

abiadore irlandar batek

bere heriotza iragarri du

Yeatsen poema baten ortzemugan

—zioen egunkariak

argazkian abioi bat zetzan sutan

zumar hilen artean

ondokoan cockerren begirada du zenduak:

haren malkoak

hegoalderantz ihesi doazen antzarak dira

denboraren alaba zontzonak

1989

Desorduetakoak

        I

Eromena zor dizut

zilarrezko bideen atekan

odoleztaturiko animalia bat

hiltzailearen lorratza belarretan

        IV

Ez ikaratu

kalosaurio bat bada nire bihotzean

ez dira ehizera abiatzen

irria ehuntzen duteneino

        VI

Hilak entzuten ditut

atarian jolasean

zintzarriak astinduz

mendeen isiltasuna gero

        VII

Eromena zor dizut

bakarrik izate hau

hegabera setatiak

desioaren hazian

        XI

Zabalik omen dira ateak

husar urdinen eskuetan

eustea eustea eustea

lagunak mahaian hitz egiten

1989

Badira otsoek eta zoroek baino

ahoskatzen ez dituzten silabak

bizitzaren hondarretan baino

oroitzen ez diren hitzak, liburuak,

geografia miragarriak

badira baita ere ostendu diren

koloreak, notak, oinak lainotan

Badira otsoek eta zoroek baino

oroitzen ez dituzten hitzak:

Gerla zure ateetara da etorri

1989

Poesiak heriotzari

Aurre hartzen diola dirudi

Edo hegoalderantz

Higitzen dela behintzat

Karrusel zaharren antzera

Mila pekatutan biraka

Poesia

Animalia bakanez

Landare gelautsez

Elikatzen dela diote

Igande arratsetan

Hondamendi hitza limoiondoaren

alboan

1989

Harri urdin baten kolpeaz lehertzen zareten arrebok

Gaua ez da armiarma bat baino, handia eta herabea

Nurenberg-eko errinozeroa, deskrizio urrunez egina

Gauagatik hartu zuten erleek Erroma, Zuberoa.

Rubizko latsetan bainatzen zareten lagunok

Zer da bada gorrotoa, denbora bera hainbestetan

Kaietenian sartu eta harritxintxarrak egoztea malkotan

Otarantzaz beteriko egunsentietan, ilunabarretan.

Bedatseko ihintzetan maitatzen duzuen arrebok

Orenen samurtasunaz genituen bedeinkatu etxeak

Holderlin berridatziz hogen gureak garbi zitezen

Izotzezko amodioak bezain arin, kolpe hotz batez.

Memoria urdinska bat zor dizuet, iragangaitza.

1989

Hori da

Ezar diezaiogun izena neguaren fruitu bakoitzari

Zazpi otarrain hazi ditut erraietan

Etengabeko lanbroa bezain mendekariak

Hagitz lauak dira orenak urrun zaretenean

Lagunak ditut orain gogoan, ez otarrainak

Bakardadeaz mintzo zatzaizkidanean zikloaren aztarnetan

Eta urak inoiz gure uhartea irentsiko duela

Edo aieru hori duzula bedere, gure etxeak, ostatuak,

Goletak eramango dituela harkaitz zorrotzerantz

Ahanztura ezpal bilakatuz, kaolinezko amapola

1989

                        Brueghel Zaharrak Nastassja-ri

                        musu batean esan ziona

1279an jaio nintzen

Edo hirurehun urte lehenago

       Ez dakit ziur

Iraganaz oroitzen ez direnak baino

Ez baitute ezagutzen

Argia lehenbizikoz ikusi zuten eguna

Hiru urte nituelarik Titanic-eko

Orchestrako paper zurbilskan

Sinatu nuen: Pablo Smith, eta

Hogeitamahirurekin ez nuen sumindura besterik

       Veneziako portuan

Behebarruetako suak

Hagitz garesti baitziren

Urte hartan

Ordea bedatsak aurrerantz zihoazen

Itsasoan galtzen diren untziak legez

Eta elurrak estali gintuen Grosz-en ostatuan

Upelen likeztasunean

333 bete nituenean badoan Alexandria

       Soin ezezagun batean

Dibisatu nuen arte

Eta zazpiehundik gora nituen

Shakespeare lehen aldiz ikusi nuenerako

Trapuzko anderetxo maiztuak baldarki astintzen

       Sohoko kantoi galduetan

Harrezkero zer naiz

Ipuinik bageko dontzeila bat baino

Apoarmatu urreztatuta, hostots erori bat.

1989

Trumoiaren zain

Aspaldidanik zor zaigun udako lehen orduak behar dutenak

Belar moztu berriaren itzalera biltzen den arratsa

Auto baten hotsa, traktorea aldatsaren magalean geldia

Leihoa zabalik, trumoiaren zain geratzen naiz

Argi iheskorrak noiz pitzatuko hodeien pisua

Oinutsik, urduri ekiteko bere burua berdintzen duen bideari

Etxe barnean beti, urrats handiegi, presatuz

Mundu osoa goizalba baino lehen egiteko balego bezala

Auzoko azken etxeen atzean, umeen itzalak labainka ostentzen

                                                             dira

Kartoizko kaxak, arrama hautsiak, pintura pote hutsen garraioan

Elkarren orpotik doazen oihuak

Nonbaitetik hemen den trumoiaren ihesian

Pisua? Oroimenez baino astuntzen ez diren hondar arinak

Horrek behar du izan urduritzen nauen erantzuna

Ahantz ditzadan behingoz lurpera ezineko orainak

Ez da inoiz horrela izan

Beste zerbait ekarri gomutara: Rory Gallagher hil da

Bezperako izara bustiak

Sargoria eta lasaitasun beldurgarria

Begi hobiak lur palakadaz betetzen

Euriak gogoz busti gabeko zokorrak

Busot-eko egutera txilartuan

Ihesi malkarraren argia, traktorea itzal bihurtu da

Umeek utzi diote surik handienerako egurketari

Eta ortziari beha nagoela egin didate oihu beherakoan

—Zaindu ondo!

Itzaltzera egin du bonbilak

Argiaren artegatasuna isiltasunean abailtzen

Lurra. Ez nau loak hartuko lurra dugun bitartean, diotsot Anari

Batanarekin nahasten den ostargiaren usaina

—Zaudete lasai!

Ez nioke honelako baieztapenik egin behar

Lurra da krimenik handiena

Ez naiz inoiz beste bihotz bakar baten jabe izanen, eta badakit

Sinpleago. Haren begiek berbaroan ikasi dute behatzen

Ahantz ezazu begietan ekarritakoa diost

Hartzeko arnasa

Belar moztu berriaren indarra biriketan lehertzen

Traktorearen goldearena airean ildoa egiten

Lurpera ezinak garelakoa egin

Kamioi-hozkailuetan batera eta bestera

Gogoeten errepide haustuetan

Inork ezpainak bustitzeko ere gelditu gabe

Ez du euririk eginen, behatzen didan eragatik dakit

Argindarrezko zuhaitz dira

Inoren iraganetik erredizak zutoin etzanaren kontra

Garbigailu kaxa hutsen azpian

Aurpegirik gabeko txorimaloa masta muturrean

Arrats urratuaren zama sudur-mintzetan

Eta edertasun hura, ezin herrenago

Trumoiaren zain, sorbalda izerdituan beratzen den eskua

Mihuraz bezala janzten da zerua

Euririk ez, lurra

Entzun al duzu zer zarata ateratzen duen gure gainean?

Ez da ezer. Trumoia lehertu gabe joanen da

Egunen batean aitortuko dizut

Nire eskua zurera heldu ezinik

Umeak, zeruraino eginen den tontorra ez dadila busti

                                                  erregutzen elkarri

1998

Marrumaren isiltasuna

Elkarri behatu eta entzun

Inoiz entzun gabeko marruma oinpean

Hondarra beluritzen ikusi, akazia artetik uhinak biltzera biziro doan itzalaren ibilia

Harriaren hotsa hondarretan. Hareazko laino zarratua

Zer duen lurrak horrenbesteko amorruz heltzeko ikasi nahian

Zer den ur garbien azpitik horren doilor hartzen gaituena

Ibiliko ez genuen estrata ibili zuten zure begiek, norbaiten bila bezala

Galderak, hilerriko bidezidorra, portuko jatetxeetako argi biztu berriak

Autoen islak arroka gaineko errepide estuan irristaka

Inon ez diren herrietan ere errepikatuko zen paisajea

Gertaerak gogorrak dira baina gure aldean

Ezerk ez du isiltasun hark besteko mina ematen

Ni ez nintzen nahikoa zure ikara uxatzeko

Eskain niezazukeen babesa ahula zen:

Zurea besteko egonezina

Traina sikuek hilda ziruditen gurdi nekatuen magalean

Eta irlaren harrotasuna amatatua zen

Harrezkero ez dakizu zenbaterainoko beldurra diodan argi mingarri hari

Berbarik gabe bada maitasunik?

Ez zen gogora zetorkidan lehen aldia

Oroimenen zaparrada. Arrangura urduria. Harrien xuxurlatze itoa

Norberaren baitako paisaje mina:

Behegainera jausten diren itzalak

Arrazoia olatuen antzera joan-etorrian al dabilen galdetu

Norberarena galdu baina ausardiarako bide guztiak itxita daudela esan nahi

Egon behar du begiek ikusten ez duten zerbait, urak berarekin daramana

Elkarren gainean metaturiko aulkiak. Faroko argia. Bidea

Oroimeneko hilak ur azalean kulunka

Eukaliptoak harantzago

Hala da, bada oraindik begiek neurtzen asmatzen ez duten itzalik

1998

Aberriaren zera hau

Nola arindu hainbeste egonezinen zama

Nola higatu gure harrotasun zigortua

Nola gorrotatu gure mintzoaren merkatu zuria

Aspaldi eraitsi behar genituzkeen arbola santuak

Inoiz eraitsi behar ez gintuzkeen

Ez genituzkeen txara hezigaitzak

Nola ahantzi itzal iluneko hegaztiei

Harrika eman izan diegun zelaiak

Nola ahantzi hainbeste bide hesitu hainbeste hesi bidetu

Esan nola erakutsi behar dugun gure etxea

Gela bakar bat giltzatu gabe

Nola erakutsi eskuak nola bildu begiak

Nola mututu hauen kodea

Esan nola zikindu behar dugun gure memoria

Hain hauskor hain barne

Hain geografia basa non bidezidorrak

Itsasora amiltzen diren

Itsasora amiltzen gaituzten

Gorpu ahantziak besarkatzen dituzten harkaitzak

Antzinako ametsak urrumatzen dituzten urak

Esan nola maitatu behar den

Hain astiro ernemintzen dena

Kristalezko arrosa hau, hain zauri bozatua

Nola aurkitu haren aurpegia itsu hatzez ez bada

Nola eman ahora haren hatzak horzkada ttikirik gabe

Nola ikasi ahal dugun hainbeste eginbehar

Nola ikasi behar dugun

Nola idatzi lur zokorretan

Nola desidatzi zorua larratu gabe

1998

Nonbaiten

Erauntsiak zuhaitz harroak etzaten dituelarik

Egur hanpatuak hondarretan usteltzen dira

Hona ere negua etorri da, Ana

Irratiak albiste itzelak emanen ditu egun ere

Orainaren eta geroaren arteko atearen bila hil da laguna

Zerrautsak estaliko du haren itzala

Eta orain ez, baina ohituko gara zapata zolei behatu gabe ibiltzen

Haren gainetik pasatzen, hitz egin gabe beti

Itsasoa bizitza bezalaxe harrotuko da gure labarrean

Nonbaiten emakume batek negar eginen du

Gaur ere hilik jaioko den alabarengatik

Nonbaiten ustekabeak errugabe bat ehizatuko du

Nonbaiten goregi ausartutako ubarroi bat gurutziltzatuko dute

Zerua ederrago eta ikusgarriagoa izan dadin

Ohe gainean etzanda, beste nonbaiten jaiotzera eginen dut amets

Beste lur bat zapaltzen dudala, karrika arrotzak

Beste jende bat agurtzen dudala

Janari bila etxetik irteten dudanean

Eremu karroindu batean nago —ahaide gara Kaukason—

Izotz-kamioietan sartzen gaituztela egiten dut

Enbaxada leherturen baten hondarpean zapuzten garela

Zakur goseek jaten gaituztela hiri ezezagunetan

Aireportuko gela hatsitu batean gauzkatela, Ana

Horregatik, zure begiradapean nire malurak ez du itzalik

Antigoaleko armairu bat ekarri du itsasoak lehorrera

Eguzki hotza jutazko amaraun batez erditu da

Eta nik beste egunerokotasun bat eskaini nahi dizut

Buruko baten epeltasuna. Hitz zoli baten ederra

Ez naiz iritziz aise aldatzen den horietarik. Badakizu

Nonbaiten norbaitek atea jotzen du

Ukabil sendoa du. Beldur da

Nonbaiten elkarrekin egiten dugu geratzen zaiguna

Nonbaiten etorkizuna edertzera egiten dugu

Baina ez dut gauza ederrik ekarri nahi gomutara

1998

Bilaketa lanak

Helikopteroa berriro igaroko da gure buruaren gainetik

Etsipen neurriko gau atalak moztuko ditu urrundu ahala

Faroko argia zamalka olatu zurdetan

Orraztu gabeko uretan sartzeko argizko apatsak

Gorririk, uhin bareak harrotzeko

Gehiago ezer ez, ezer gehiago ez, eta halarik ere

Oraino itxaropena dagoela aldarrikatuko dut

Dena ez dagoela galdurik, kalma zuria alde dugula

Odolezko eskularruak jantzi arte aztaparkatu ohi ditugula itsasoak

Maite ditugunak geure etxeetara ekarri arte

Orain ez ditugula harrikatzen zuhaitzak inorako bidean

Baina aspaldi galdu nuen zerutik etor daitekeelako esperantza

Hodeiek azken urratsak uzten dituzte

Bizkaiko itsas alorrean

Laster dakar iluna, eta helikopteroak etxera eginen du

Norbaitek sua eskatzen digu

Poltsikoak arakatzen ditugu azken esperantzaren xerka

Asteak dira dagoeneko erretzen ez dugula

Hondartzako etxean norbaitek argia biztu du

Zamaontzia ostendu da, helikopteroak labarretara hartu du

Haize berdeak ireki egiten ditu zauriak horrelakoetan

Nik badakit aurkituko ez zaitudana

Eta nik beso artean bildu nahi zaitut

Ez hotzetik babesteko baina, hotzago egin dezan baizik

1998

Berrogei minututan ez esateko beldurra

Esan bare. Esan niri. Esan zakar

Esan ez dugula elkar maitatzen asmatzen

Esan ez dugula orbainak gozatzeko betarik hartzen

Esan niri. Esan zakar. Esan geldi

Esan zakar ez gaituela geroak horrela nahi

Esan ez dugula geroa horrela nahi

Esan gatz gehiegi eman diegula:

Esan gure irekiek larregi ikasi dutela

Esan baratx. Esan niri. Esan zakar

Esan hildura xarea hazi zaizula zuri ere

Esan aztarrika ekiten diola egunsenti bakoitzari

Esan nahikoa dela, akitu egiten direla bihotzak

Esan ez dugula oinazearen gorazarre eginen

Esan ez gaituela edonola nahi

Esan itxarotea ere badela bizitzea

Esan itxarotea ere badela bizitzea

Esan gozo. Esan soilik. Esan

1998

Nire eskualtasunaz bi hitz

Ni ez naiz Astiz kapitaina

Nigatik harrotu badituzue ere etxe guztiak errudun xerka

Ni ez naiz Harguindeguy jenerala

Nigatik ekarri badituzue ere hizpidera munduko deserriratuak

Nire eskuek ez dute pikanarik oratu

Nire begiek ez dute irteteko agindurik eman

Ez dute aginterik, ez dute zuzentzaren iparrik

Eta sinetsidazue, ez diot aberriari atzea eman nahi

Baina ez naiz Harguindeguy atxiloketa patrullak

Buenos Airesko etorbide hutsetara bidaltzen

Zaldi alderraien belaze behinola

Astiz zuena da Harguindeguy jenerala zuena da

Hamaika aldiz kontatu badiet neuk ere maite ditudanei

Badela neuri ere etxean kontatu bezala neuri ere

Gorde bezala eskuz esku ahopean babes emandako

Lurralde eder bat itsasoaz bestalde

Inoiz nahi dugunean ahal dugunean

Urrats lasaituz itzultzeko inoiz

Hil edo bizirik ostera ere gozo

Ezti jasoko gaituen lurralde ttiki bat

Baina ez esan zuetar bat naizenik, galdua betirako

Nire aberriak ez du itsas gainean irristatzen den hegazkinik

Esan ahoz aho hegazkinik ez izateagatik galdu ditugula

Beti galdu beharrekoak hamaika euzkadi eder

Nire aberriak ez du Mekanika Eskolarik armadarentzat

Ez du atxiloketa agindurik ez du argindar kablerik

Nire aberria traidore da, ihesi dabil

Ez du Belgrano 1144ko Euskal Etxean atsedenik hartzen

Urteak dira ez naizela aberkideen mahaietara eseri

Horregatik, ez esan ni ere Harguindeguy izan naitekeenik

Nire aberria urpean bizi da, ez daki igeri

Hogei milatik gora dago nire aberritik lehorra

Arrotz ditudan milaka aberkide ditudanak arrotz

Valeryren itsas hilarrietarik habitatuena

Izan ginenaren itzal, inoiz izanbakoaren geriza

Etorkizuneko umekiak ozeanoetan azalera ezin

Alferrik da, nire begiek ez dute itsasargirik biltzen

Eta aberkide arrotzak ditut lagun erorian

Horrela da, nire aberriak zailak ditu koordenadak

Horra gure lurraldearen argazkirik gozoena hemen

Urak ez dira gozoak beltz dira

Gauez botatzen gaituzte beti

Iluntasuna dardarka jartzen duen helikoptero hegalen hotsa

Eta uren astintze urduria gero, oihuak

Norbaiten birao bat

Marrazoen itzalak eta isiltasuna

Ez nazazue zuen biktima zerrendetan oroitu

Ez dut eskualdun izan nahi Astiz zen eskualduna

Harguindeguy jenerala zen eskualduna

Segi ezazue euren bila arren

Haiek ez dira gorrotoaren etxaldeetan bizi

Ez itzazue inoiz ere zeuen memoriatik egotz

1998

Etxe abandonatuak

Denok dugu etxe bat iluntzean noiz helduko itxaroten gaituena

Leiho bustiberria sukaldean

Gauak bere ezin egin dezakeen mahaia hozkailuaren ondoan

Botila ardoa, kortxoa kendu gabea

Oraino inor etorri ez den seinale

Norbait maitasunez ase dabilen amenazuzko itsaso sakona

Argia biztu eta aulki banatan esertzen gara

Atsedena behar du isiltasunak

Hezetasunak sabaiko pintura harrotu du

Maratilak ostu dizkiete ate-leihoei

Hutsik zeuden edalontziak betetzen ditugu

Harro dabiltza ur gorriak, nahasiak barrenean

Honela adierazten diogu elkarri

Bakardadeari diogun beldurra

Ateri da eta argi gehiago ikusten ditugu urrunean

Paper zaharraren koloreko dira eta dardara egiten dute

Inoren zoriontasun pitzatua gordetzen ari dira

Izarpean ontzi irauli handi bat gaua

Zenbaki ezagun batzuk markatzen ditugu

Lagunak zenbakietara ekarriak

Ni naiz esanez deitzen dugu Ni naiz, Ni naiz

Alferrikakoa da ordea izan aditza telefono haririk ezean

Etxera ezinik dabiltzan adiskide hordiak gure hitzak

Galduak herriko kale-karkabetan

Lemarik gabeko ontzi iraulia

Berandu da, esan dit lagunak

Eta haren atzamarrek keinu zahar bat egiten dute

Bere barnean itsaso agortua begiratzen duen botilari tapoia kentzen ari balitzaio bezala

Baina dialak ez du gaua baino ekartzen

Ahots arrotzetan emandako maitasun mezuak dira

Eta ez ditugu ulertzen

Tara mea tunsa chilug

Sora mea de detentie si singuratate

Harroak ditu itsasoak urak

Zuek ez dakizue zer den

Zuek ez dakizue zer den mezu horiek entzun eta

Mezu horiek ibili eta etxetik urrun entzutea

Moartea citeste ziarul

Dardara egiten dute argiek urrunean

Paper zaharraren koloreko

1998

Entzuten baduzu

Harrien lauhazka entzuten baduzu

Ez nazazu dei goizaldean

Harrien lauhazka entzuten baduzu

Segurua zirudien teilatuaren azpian

Ez zaitez inongo adiskidetzan aterpetu

Zuretzat bakarrik da lurraren kolpea

Zuretzat dum-dum bala asasino honen zauria

Ihesnahi hau. Lurgabetuen urrats hauek

Atelier hutsetan eginiko etzanguak

Harrien lauhazka entzuten baduzu

Zapaldu eginen dizu idazten duzun eskua

Begiak bilatuko dizkizu

Soka ezarriko saman

Lur zurizko sertaõa

Eta eremuko arroztasunean

Ez nazazu goizaldean dei

Nahiago dut jakin gaberik maite

Harrien lauhazka entzuten baduzu

Harrien lauhazka entzuten baduzu

Hatsedan itzazu oroimenen bateko hodeiak

Zarratu leihoak eta entzun: entzun

Zamalkatze zalua. Harrien hotsa lur gainean

1998

Hizkera arazoak

Zein hizkuntzatara ekar zaitzaket hurbilago nahi bazaitut

Gozotasunik gabeko batean lotu natzaie orain arteko bihotzei

Ez dut adierazi gogo dudana esateko gaitasunik ukan

Ez dut adierazi gogo dudana esan nahi izan

Oso herrendu naiz mintzoz

Hautatu izan ditudan berbek ez dute kreole ilun bat baino erakutsi

Mintzo gaitzeko polizoi izan naiz inoizko itsasotan

Eta nik badakit badena beste mintzaera bat

Argiagoa hagitzez, gardentasunaren erreketan ulerterraztua

Baina mihia lodi dut, hamaika tristuraren basatzetan baldartua

Nireak ez diren gerretan gatibu

Mornarik ilunenean babestua bilatu zaitut

Hizkuntza zilar batean maita behar zintuzket

Baina nire berbek ez dute dorpe hau baino ikasi

Eta nik badakit beste mintzaera bat badena

1998

Leiho irekiak

Zeru suntsituaren azpian itzartu ginen goiz batez

Ez zituzten lagunen bihotzak barreiatu gure atarte aurrean

Ez zituzten gure banderak urratu. Bere egin zituzten

       —Egin daiteke amets hiri honetan?—

Bazkalostean izan genuen dei bat dut akorduan, nola ginen galdezka

Ondo, esan genuen. Ez zuen inork hots egiten aspaldian, eta poztu egin ginen

Ez zen lehen aldia bihotzek horrenbeste pisatzen zigutena

Ez zen lehen aldia etxeko izkinen bila abiatzen ginena

Sukaldeko harraskapean sagu batek zura karraskatzen zuen

Haizeak urkiaren hosto beltzak zabaldu zituen egongelan

       —Egin daiteke amets hiri honetan?—

Inoiz ulertuko ez dudan zerbait esan zenidan:

Erantzuna berarekin zeraman galdera

Ekaitz aurreko karriketan izaten den usaina

Minari eta denborari buruzko zer edo zer erantzun nahi izan nizun

Baina belaunetaraino nuen orbelpean hondoratu nintzen

       —Egin daiteke amets hiri honetan?—

Garaipen txikien egunetan laztandu gogo gaituen ardo horrek beste nahi nuen bakardadea

Itzali egiten den argia, ixten den atea

Esadazu amets egin daitekeela hiri honetan

1998

Behan itzultzen

Orga Handiaren karranka negarrak

Bide luzea zuen ibiltzeko artean

Atzean geratu zen Artizarraren bekaitz gorria

Astunegia zitzaidan gau izarniatsuaren babesa

Gurditik eroritako milaka izar ortzi beltzean

Eta dena itzal. Dena argi eta ilun

Hotzaren isila. Gipuzkoako muga-mendiak

Izara etzanak balira bezala urrunean

Pinu gandorrek hodei gabeko ortzi garaia zauritzen

Botak belar bustian sartu ziren: izotz beltza

Eskuargiak arbola artean galtzen zen bidea seinalatzen

Bada itzal zaharren oroimenik hartan guztian

Iraganean bizi gara, iraganago orain

Autoan nituen gauzen astiroko zerrendatzea

Gerrarako berriro altxatu diren hilen bila

Esku arrotzak orriak arakatzen, linternen bortxa

Urrats astunak, metraileta urdurien oilar hotsa

Eta lauso urduria goraka

— Itzuliko didazu hau? Hemen, IRA dioen hau

Linterna lau esku argitzen, folioen artegatasuna

Gau zaharrak gorrituriko eskuak zituen, azkazal motzak

Ni bezala, jatera behartzen zuen eguneroko martxak

— Brendan Behan-ena da, esan nion

Irlandarra, mozkorra, iraultzailea

Hala definitzen du Encyclopaedia Britannicak lerro bitan

Baina interesgarria atera zitzaidan

Astiro itzuli nion, traiziorik egin gabe Behani

«Erredentzio zerbaitekin 1942ko urtarrilean kaleratuko nintzela
jo nuen. Lotarako gertatu nintzen. Mersyde-n nonbait elizen bateko ezkilak jo zuen»

Noizkoa zen, eta zaharra nik. Denok gara zaharrak hemen

Pertsekuzioak bezain zaharrak

Gorroto astiro egosiak baino are zaharragoak

Isilik geratu nintzen ordea

Orga Handiak hitz egiten zuen nire ordez

— Michael Collins-en garaikoa?

Filma ikusi du. Gezurra frogatzea zetorkidan

— Bai, Collins bezain zaharra

Orgapean, hegazkin baten argi gorrien keinua

Etxe berora itzultzen zen jendea

Ezezagun baten ondoan lo plantak egiten

«Gaua hotza zen eta hankak inurritzen hasiak nituen. Espero nuen Ellis negarrez-edo ez hastea» jarraitu nuen

— Ondo da, esan zidan. Joan zaitezke

Erlojuari eman nion begia, urduriago izarrei baino

— Bizitzeko herri ederra hau

Nola uste duzu konpon daitekeela hemengoa?

Nire gorputzak hitz egin zuen nire ordez

Giltza jiratu nuen. Motorraren hotsa, besoa nondik esaten

Hegazkina galdurik zen

Orga handiaren karranka ortzibidean behera

1998

Sorterrira nator

Eta urratsek lehen ibili bideak ezagutuko dituzte

Hegaztiek hiltzera doan argia edaten dute harresietan

Uraren orbainak ez ditu gordeko itsasoaren bizinahiak

Eta bakarrik zoazelarik lurrak ez du zure izena ahantzi

Hozminduko diren fruituz betetako gauak, amets oihandua

Zuhaitz lerdenegiak. Belar beltza, odolezko musu atzendu bat

Joan ziren bezalaxe itzultzen diren urratsen ibilia

Iraganeko oinak etorkizuneko karriketan zutaz galdezka

Burua ostatuko atetik beha sartzeko ausardiarik gabe

Eta orok neuk beste iraunen zuen susmoaren hatsa kolkoan

Poz txikiak, helbide zapuztuak, atzerriz jantzitako haurtzaroa

Atzamar artetik doakizun laino zarratuaren aihena

Hemen izan gabe han ez izatea

Han izan gabe hemen ez izatea

Eta nik, badakizu, itzuli egin nahi nuen, p'tit pays

Itzultzeke joatera egiten duenaren ibilia

Izua da eta ez da etorkizunari

Izua da eta etorkizuna da iraganaren jantziz

Gauak hazi egiten dira sorterrira itzuli naizenetik

Hosto handiak zabaltzen dituzte zure oinpean

Usteldu egiten dira, loa galarazten dizute

Eta bilguan ekarri ditudan zauriak ez dira inorentzat

Begiak zabalik lo egitera behartu naute ate nahi zuten egunsentiek

Ate nahi zuten egunsentiek itsaso begiak zituzten

Labar gorrien deia ikusi ez duzuna zeure egiteko

Borborrean datorren odola beratu eta berriro hasteko

Nola ixten ziren ahanztutako ukabilak etorkizuna zemaitzen

Gauaren aitzi lehertutako hitzak

Horrenbat maitazarreren hartzigarri zure begietan

Eta zaina: norberarekin batera ez dabilen ipar magnetikoa

Norberaren bizitza zulatzen duen bala barea

Eta sorterrira nator

Eta sorterrira nator

1998

Oroitarriak

Zoazen tokira zoazela

Ekarridazu harri bat

Ekarridazu harri bat

Hilobi musulman eder bana egin diezaiogun

Edonora zoazela

Gure bihotzen lubaki gorri bakoitzari

Ez dezaten nekarazten baino atsedenik hartu

Igitai eiteko ilbehera berdea

Mailua baino arinagoa izarra

Ihes guztietan lagun izanen dugun

Lurra arin dakigun

Uraren azalean edonora zoazela

Kolore biziz margotzeko nahi nituzke neuk ere

Hangoak eta hemengoak

Lauak eta akastuak

Margolari vudu baten mozkorraldia

Biluziegi zaizkidan harrien azala janzteko

Museo bitxi bat koronel guztien iraingarri

Baina motelduak ditut behar nituzkeen denak

Eta euriak bezain higaturik zikintzen naute

Zoazen tokira zoazela

Ekarridazu harri eder bat

Hodei oparo bat jar dezadan

Gure bakardadezko Boavista gorriaren gainean

Harri soil bat

Oroimen kolpe garratza

Ontzi harro bat egin diezaiodan gure egonminari

Zoazen tokira zoazela

Zoazen tokira zoazela

Etzazu ahantzi egundo nire harria

Hilobiak harrizko hodei baten beharrean dira

Hodeia eta harrizko ontziaren harrotasuna

Uhin beltzei branka gozo ematen

Inoiz ahantziko ez dudan argazki ederra

Inoiz azalduko ez dizudan hizkuntza

Ekarridazu harri bat

Inon ez diren herrietara zoazenean

1998

Bibliografia

JONAS POISSON. Susa 1985

DORDOKAK ETA ELURRAK. Susa, 1989

HARRIEN LAUHAZKA. Susa-Euskalgintza Elkarlanean Fundazioa, 1998

Diskografia

BADA HIRI GORRI BAT. Lorelei, 1997.

Lorelei heriotzean

GRISA. Bide Ertzean, 2000.

Haize zaharrak