ANARI ALBERDI SANTESTEBAN

Gari eta goroldiozko

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2022 Anari Alberdi Santesteban

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2022ko azaroa

Edizio hau: 2022ko azaroa

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

           Telefonoa: 943 83 26 55

           Elektroposta: susalit@armiarma.eus

           Webgunea: http://susa-literatura.eus

Elvira, Joxemai “Txulo” eta Jontxuri.

Zinematik ateratzean sei dei galdu nituen. Ez nuen zenbakia ezagutzen. Baina banekien norenak ziren.

      Telefonoari begira, oraindik ere gogoaren erdia fikzioan nuela eta beste erdiaren erdia ere mugikorraren barruko ez fikzio ez errealitate den dimentsio horretan, eztanda lehor baten burrunbak astindu zidan barrua, dardaratu zituen hormak, tinpano, harri eta hormigoizkoak. Beirateek doi-doi eutsi zioten hautsi zoriaren kirrikari.

      Zapart erraldoiaren oihartzun ubera mehartuz eta sakabanatuz joan zen gero Parte Zaharreko karriketan barrena.

      Leherketa osteko bareak isiltasuna isilagotu zuen eta denbora paralizatu segundo luze batez.

      Zartadaren erresonantzia artean barruan genuela, kanpora ateratzen saiatzen hasi ginen, eta kaletik babes bila zetozenekin talka egitean, zinemako atearen estuan bultzaka, gorputz eta garrasi anabasa artifiziala sortu genuen.

      Udaltzainen eta Poliziaren argi-seinale urdinek orain etxeak, orain zuhaitzak argitzen zituzten. Zinta zuri-gorriek are nabarmentzen zuten hesitutako eremuaren arriskua.

      Ni ere zaurituta nengoen, nahiz zauriak neurekin nekartzan arratsalde horretan.

      Irrati eta telebistetan, larritasuna galtzeraino iragarria zuten olatu eta ekaitzengatiko alarma egoera.

      Horrexegatik, gure molde eta klaseko jendeak egin ohi dugun legez, zinema aretoaren epelean aterpetzea erabaki nuen neuk ere, ez soilik ekaitzetik.

      Beste olatu harrotu bat lehertu zen berrogeita hamar bat metrora zegoen murruaren kontra. Lipar batean txikitu zituen segurtasun eremuari egindako kalkulu eta protokolo guztiak. Itsasoa nahieran barreiatu zen kale eta zirrikituetan, eta bonbetatik edo galerna batetik ihes egiteko aktibatzen duen salbazio mekanismo berari erantzunez, jendeak korrika ekin zion berriro ere; izakien artean, superbibentzia sena deritzona: norbere burua salbatzera daramana eta, ondorioz, espeziearen biziraupena bermatuko duena. Eta ez alderantziz.

Kostata atera nintzen pelikula-kartelek apaindutako ataritik.

      Haizeak gogor jotzen zuen eta leku guztietatik ari zuen euria. Ehun metro aurrerago, eskubitara egin eta erdigunerantz jarraitu nuen. Nahikoa izan zen bi etxe ilara atzean uztea hiri eder hartako babes hormak gainditu nahian zebilen itsaso zakarraren oldarra ahazteko.

      Kolpetik ilundu zuten arratsa espaloietako, eraikinetako, kotxeetako argi piztu berriek. Oinezkoak eraikin ertzen babesaren bila zebiltzan. Beroki eta guardasol azpietan sartuta, erauntsiaren kontrako autodefentsa imintzioak esajeratuta egiten zuten harlauzetan aurrera.

      Dendak ere ixten ari ziren. Nire ondoan bidea gurutzatu zain zegoen gizon gazteak dezepzio garesti erosi berria zeraman zilar koloreko poltsa batean.

      Autobusek, mukuru beteta, basapiztia nekatuak ziruditen aurrean, behean eta alde banatan piztuta zeramatzaten begi margul haiekin.

      Etxera oinez joatea erabaki nuen. Hiru kale ibilita, ekaitzak berea duen barealdia zabaldu berri, hiriak argiztapen irreal baten tankera hartu zuen, hiru ordu atzera egin eta berriro argitu izan balu bezala.

      Urrutira, olatuek apar zuritan lehertzen segitzen zuten itsaso beltzetik.

      Artean udazkena zen arren, arratsaldeko eguzki goxotan atera zirenak arropaz arin harrapatu zituen negu tankerako iluntzeak. Urtaroen aldaketa beti da horrela, beti bidaltzen du hurrengoak bere egun bat: egun sargori bat udaberrian, iluntze eta goizalde hotz bat abuztuan edo udazkeneko arrats hartan jendea uzkurtzen zuen haize hotz hura. Mareek ere lantzean behin botatzen dute olatu bat, zazpitik bat, hurrengo olatualdiaren tamainakoa. Seinale bat.

      Eta horrela aldatzen da dena; urtaroak, marea edo bizitza bera: begitarte kezkagarri bat, gezur txiki bat edo luiziaren aurreko harri soltea.

Zorretan nengoen telefonoarekin. Azken urteetako krisi ekonomikoagatik itxiarazitako denda bateko bi eskaparateen arteko atarian geratu eta dei galduen zerrenda zabaldu nuen. Lehenbiziko zenbakiari eman nion.

      Errieta batean erantzun zidan gizonezko ahots batek. Eskua aldakan, generoaren organora eraman nuen. Beste paisaia bateko haize zakarra sartzen zitzaion hitzen artean ahots ajatuari eta ez nion oso ondo entzuten.

      Pentsatuko genuela esan nion, eta erantzungo geniola. Baina presarik ez izateko.

      Aurikularrak[*] jantzi eta Nick Caveren ahotsak bildu ninduen. Bi etxaditan barna ibai ertzeko espaloi zabalean jarraitu nuen. Itsasoa ezin kabituta zetorren.

      Alde banatan luzatzen zaizkion etxe ilarak eta abenidak lotzen dituzten zubiei bultzaka ari zen uraren emana; eta —abesti haren zabuan, propio sortutakoa zirudien soinu banda batean, biolin eta gitarra distortsionatuen arpegioek atxikia—, gainezka egingo zuela zirudien arren, bere buruari eusten zion.

      Atertu bazuen ere, panpano luzeen azpitik pasatzean, desgaraian bustitzen ninduten ekaitzean bildutako tantek haizeak astinduak.

      Zuhaizpea utzi eta ibai ertzetik jarraitu nuen. Ur gazi eta gezaren etenik gabeko gatazka bizi du bertan emari zabalak.

[*] Aurikularrekin lotutako pasarte harrigarri bat ageri da Carson McCullers-en Bihotza ehiztari bakartia da liburuaren hasiera aldera. Narratzailea den Mick Kelly neska gazteak dio handitan abeslaria eta asmatzailea izan nahi duela; eta beste asmakizun profetiko batzuen artean hurrengo hau aipatzen du: “Jendeak belarri barruan sartuta edonora eramateko moduko ilar baten tamainako irrati txiki-txikiak asmatuko nituzke”.

      1940an idatzia, urteak beharko zituen teknologiak, literaturak asmatutako gailu hori gauzatzeko.

Batez besteko errentaren arabera, droga desberdinen arrastoak atzeman daitezke hiriko estoldetako isurietan.

      Aldamenean neraman ibaiaren tarte hartako biztanleek, esaterako, frantziar estiloko eraikin dotoreetako leihate zabalen atzean beraien hezurdura higatuetan goratuak, malenkonia letalari kontra egiteko Bordeleko kopa eskuetan, ibaian barruragoko jende apalagoak isuritako antidepresibo hondarrez pozoitutako arrain sarden koreografia hipnotiko geldoari begiratzen zioten arrats hartan ere. Eta beraien biharamunetako buruko minak arintzeko hartutako kafea eta kondarrak erantsiko zizkioten ibaiaren ibilguari.

      Ura bareago jaisten zen egunetan, aldirietatik inguratutako langabetuak, jubilatuak eta beste terapizatu batzuk, bizpahiruna kanabera aldean, arrantzan aritu ohi ziren ur gezak eta gaziak nahasten ziren itsaso aurreko azken zubian. Zenbaiten kasuan, psikiatrak —arrantzaren onura terapeutikoaz gain— errezetaturiko fluoxetina eta lorazepamez kutsatutako arrain berbitaminatu eta kafeinatuak harrapatu eta jaten zituzten etxera bueltan.

      Hala multiplikatzen zen esponentzialki medikazioaren eragina.

Ibaia atzean utzi eta etxe eta kotxe tarteetan barrena egin nuen orduan bizi nintzen auzorantz.

      Iluntzearen deskribapen existentzialista areagotzeko, aldirietako trena txistuka eta zezelka pasatu zen, bere onomatopeian bildua. Argi horidun leiho blindatu harramazkatu eta lurrunduen atzean poesia sozialaren topiko guztiak karraio, disforia arin bat sortzen zuen literaturaren teorian.

      Jendearen ibilerak beste pauso bat zuen inguru hartan, beste arnasa bat, munduari ordu batzuk luzatuko balitzaizkio bezala.

      Hiri irteerarako errepide zaratatsuaren zubipeari itsas usain sarkorra zerion egun hartan ere. Buruxkariek bertan utziak zituzten lehortzen marea jaistean hondartzan bildutako alga gorriak.

      Atletismo pista baten ertzetik egiten zuen aurrera espaloiak. Ihesetik eta ehizatik zetorren baina orain denboraren kontrakoa bilakatutako alferrikako korrikaldiarekin jarraitzen zuten pistan bueltaka ari zirenek.

      Hala ere, begia emakume gazte bati jo nion, pista erdiko itxituraren barruan zegoen.

      Pisu jaurtitzailea.

Pisu jaurtiketaren teknika greziar garaiko harri jaurtiketatik dator.

      Pisua ahalik eta urrunen botatzeko, berebiziko garrantzia du kokaleku egonkor eta ekilibratu batetik abiatzeak, oinaz jaurtiketa eremuaren ertzik zapaldu gabe. Ezinbestekoa da, halaber, hiru atal desberdintzea: jaurtiketaren eremua, erorketarena eta segurtasun eremua.

      Modalitate honetan bi teknika nabarmentzen dira: jaurtiketa zuzena eta errotaziozkoa (zurea, gauzei mila buelta eman ondorengoa).

      Jaurtiketa zuzena errazagoa da.

      Errotaziorako ezinbestekoa da atleta orekatua egotea, teknika honekin nulu asko gertatzen delako. Eta hala dira jaurtitzailea bere eremutik ateratzen delako —paperak galtzea ere esaten zaio—, edota pisua ez delako erori beharko lukeen eremuan erortzen —ez dagokionari min egitea ere esaten zaio—.

      Neska gaztea sarearen barrualdeko porlanezko zirkuluaren erdian zegoen, eta pisuaren metafora, kasu honetan, burdinazko bola beltz huraxe zen, munduko materiarik hauskorrena balitz bezala lepoaren eta eskuaren artean goxo heltzen zuena.

      Ezkerreko besoa zabalduta, perimetroa garbitu du neska gazteak, inguruan leudekeen guztiei alde egiteko esango balie bezala. Orduan hasi da biraka. Eta hain ezaguna zaizun inertziaren indarraz, baina kasu honetan bere alde baliatuz, bueltaka ekin dio eta bola beltza berun koloreko zeruaren kontra jaurti du. Ozta-ozta eutsi dio, baina ez du oinarekin jaurtiketa eremua pasatu.

      Begiekin jarraitu dio pisuari eta, azken urtean metro erdi bat irabazi badu ere, ez zaio aski urruti irudituko. Zuri ere ez.

Atletismoko pista atzean utzi eta etxeratuko ninduen bideari jarraitu nion.

      Urrutitik, neure bizitzaren kanpotik bezala ikusi nituen auzoko bizitokietako leihoak, pixkanaka, ausazko sinkroniaz argiztatzen. Geroz eta leiho txikiagoak eta telebista handiagoak dituzten etxeak.

      Etxe orratz bateko bosgarren pisuan bizi nintzen egun eta gau hartan. Kalkulua egina nuen: ehun pertsona inguru ginen etxepean. Herri txiki batean adina; elkar ezagutzen ez genuenak, gehienak. “Gure gizartean, ehunetik batek...” hasten diren azterketa soziologikoetako hainbat kasuk elkarrekin lo egingo genuen arkitektura hostil moduan diseinatu ez, baina azken beltzean halaxe bilakaturiko langile auzoko erlauntza hartan.

      Eta nik ere, orain inoiz arkitekto batek diseinatutako luma-kartoizko maketako edifizioen arteko plastikozko zuhaitz ilara meharraren azpian ezarritako miniatura hura nintzenak, bidegurutze bateraino jarraitu nuen.

      Semaforoaren aurrean gelditu nintzen alde banatan soka motzean bi galgo lotuta zituen andrearekin batera.

      Txakurrek adi-adi begiratzen zioten semaforoari, eta duda egin nuen argi aldaketa interpretatzeko gai izango ziren ala ez. Baietz iruditu zitzaidan.

      Soinu berdea egin zuenean, eskuaren mugimendua sumatu eta, galgo parearen korrikarako ahalmenak berez kale horretako trafikoaren abiadura-muga aise gaindituko bazuen ere, lurrera begiratu eta jabearen pauso indargean abiatu ziren.

      Munduaren ohikotasunari batere onik egiten ez dion tristuraren azpimarratze alferrikakoa iruditzen zait galgo pare nabar, uzkurtu, alderrai haren eta beraien nagusiaren estanpa.

      Grisaren erdian, jardin deitzea esajerazioa litzatekeen belar puskarantz egin zuten bi galgoek. Bertan zegoen beste txakur baten nagusia telefonoaren argitan. Lauhankakoaren obramendua solidoa fortunatu zenez, telefonoa gorde eta poltsikotik plastikozko poltsatxoa atera eta gorozkia batu zuen gazteak. Txakurrek elkarri irribarre keinu ziniko bat egin ziotela iruditu zitzaidan. Anaideia bat. Antistenesen eskola zinikoaren garaipenik behinena.

      Inoiz imajinatu ere ezingo zutena lortua zuten: gizakia makurrarazi eta beraien kaka jasotzera behartu.

      Beste txakur bat zebilen inguruan. Ohartu zenean, ileak harrotu zitzaizkion mokordoaren jabeari. Burua aurreratu zuen, buztan luze batean amaitzen zen bizkarrezurrarekin lerro zuzen perfektua osatu arte. Belarriak atzera bota, sudurra tentetu, eta beste txakurra ondotik pasatzean, ez ikusiarena eginez bezala, marmar kontenitu bat aireratu zuen.

      Bideari jarraitu nion txakurren betiko haserrea gogoan: noiz etsaitu ziren elkarrekin? Zenbat urteko gorrotoa dakarte eta noiz arte luzatuko dute lehia?

Hamar minutu falta ziren supermerkatua ixteko.

      Sartu orduko, kaxako neskaren begiradak arrats hartako zorigaitz guztiak leporatu zizkidan. Denbora tarte beraren bi jabe ginen. Gaueko zortzietan giltzatzen den supermerkatu batean, azkenengo hamar minutu horiek norenak diren ebatzi gabe jarraitzen du zibilizazioak.

      Sarreratik eskubitara, gelatxo batean lau pantaila desfragmentatuk behatzen dute iluntze horretako bezeroen joan-etorria. Definizio eskaseko irudi zenital aleatorioetan karroen inertziaren aldaroari kostata kontra eginez doaz erostunak.

      Orgatxoan pilatutakoaren azterketa intimo eta sozialean, utzikeria nabarmena erakusten dute ixteko hamar minutu falta direla sartu den emakume gazte horrek, esate baterako, bildutako kafe, marmelada, tostada, tomate, ahuakate, urdaiazpiko, atun lata, zerbeza, jogurt, txokolate eta arrautzek.

      Beheko pantailan ageri den gizonak, berriz, botila bakan bat darama orga zabalean. Farmazietan saldu behar lukete bakardadean edateko ardoa.

      Txartelarekin ordaindu eta gabon pasa esatean, zortziak eta lau minutu ziren. Beste langile batek pertsiana erdi jaitsia zuen inor ez sartzeko. Ez zuen jaso eta makurtuta pasatu behar izan nuen. Merezita.

      Izurde bat imajinatu nuen itsasoaren beste aldean nagiz barreiatzen zen eguzkitan nire plastikozko poltsak irentsi eta itotzen. Hala berundu zen iluntze hartako nire aldartea.

Atea zabaldu orduko begien aurrean neure barnearen isla hura, etxe desordenatu eta eragabea. Arrotz, isolatu, garestiegi ari nintzen ordaintzen intimitatea.

      Zauritua nengoen. Zauritik ateratzen.

      Gogoratze hutsari kiratsa dario oraindik ere.

      Nola mendratu dezakeen minak pertsona animalia paralizatu bihurtu arte. Etxean bueltaka, bakarrik, sargori, telebista aurrean lorazepamdua. Izerdi, gantz, pixa eta gauzatu bako sexuaren usain mina zerion egonezinari.

      Baina egun horretan ez nintzen egun haietan bizi.

      Artean, askatasuna ere bazen munduari eraikitako murru hori, aurrerago zer bilakatuko zen ezjakin.

      Sarreran, kaxetan pilatuta zeuden azkenengo etxe-aldatzetik —elipsiaren mesedetan utz dezagun hitz elkartu horretan zortzi nobelatarako emango lukeen materia literarioa— erreskatatutako liburu eta diskoak. Eta hauen ondoan, tente, beste kartoizko kaxa batean, liburu eta diskook txukun paratzeko propio erositako apalategia. Nire prokrastinazio bitalaren azalpen ezin grafikoagoa.

      Kanpotik letorkeen inork ez luke jakingo esaten bezperan heldua nintzen edo biharamunean ateratzekoa, etxe sarrera hark erakusten zuen behin-behinekotasunagatik.

      Astearte iluntzea zen. Norbere bizitzaren bizigarritasuna era objektibo batean neurtzeko merkuriozko balantza den eguna.

      Asteartea, egunik neutroena. Alde batetik hurrengo asteburuak berez dakartzan espektatibetatik distantzia egokira; eta bestalde, joandako asteburuaren dezepziotik ere aterata ordurako. Asteartea eta iluntzea, hain neurea dudan eta inoiz izena ematen asmatu ez dudan ezinegon horrek hartua ninduen berriz ere.

      Erosketak utzi, arropak aldatu, zerbeza eta gazta zati bat hartu eta egongelan eseri nintzen.

      Telebista piztu aurreko segundoan, neure burua ikusi nuen pantailaren ispilu beltzean. Ohartzerako, olatu erraldoi batek irentsi ninduen; zinematik ateratzean ikusi nuen itsasaldiarekin abiatu zuten gaueko informatiboa, eguraldiaren partea ere baden narrazio ideologizatuan. Informatiboari belarriz jarraitu nion sukaldera ogi zati bat hartzera jaikitzean.

      Hormaz bestalde, telefonoak jo zuen. Jendeak maizago deitzen du eguraldi txarra denean.

      Erruz ari zuen. Haizea zakar zebilen. Ekaitza zeure kontra ari dela sentitzen duzun iluntze horietako bat.

      Gortina ixtera joan nintzenean hainbestetan ikusi baina inoiz erreparatu gabeko eszena erromantikoari begira geratu nintzen:

Kantoira heldu denean, kontainerren parez pare geratu da kamioia.

      Desioa bera baino erakarpen indar programatu eta errektifikatuagoz gertatu ohi da dena. Kontu handiz, metalezko besoak luzatu eta olde leunez, bere gorputzarrera ekarri du ontzia kamioiak.

      Bustia eta hotza. Sukaldeko leihoko kristalean lehertutako ur tantek are gehiago lubrikatzen dute eszena.

      Samurtasunez altxatzen du kontainerra kamioiak altzairuzko beso sendoekin.

      Bi gorputzen arteko frikzio bustiak sortzen duen zarata laranjaz jantzitako garbitzaileen ahotsekin nahasten da. Klimax moduan defini genezakeen puntu gorenean irauli eta kamioiaren barruan hustu da kontainerra. Kale hartako beste kontainerren hustuketekin batu da. Berriro bere onera etorri, eta leuntasun elektromekanikoz jaitsi, lurrean paratu eta kontu handiz atera ditu beso indartsuak, beste baten bila joateko.

      Harritu egin ninduen norainoko leuntasuna lortu duten ingeniariek beren programazioetan kamioiaren eta kontainerraren arteko uztarketan.

      Gizonetako batek ostikoz jo eta bultzaka baztertu du kontainerra espaloi ertzera.

Sofara itzuli eta, zerbezaren garratza ezpainetan, asperduraz jarraitu nion albistegiko berri txarren narrazio kateatuari.

      Besteen minen eta injustizien antologiaren notario lanean, jakiteak kulpatik libratuko banindu bezala. Praktikan apenas eraldatzen nauen kulpa arin bat, kristautasunak utzitako hondakin toxikoen aztarna.

      Betikotzen ari zitzaidan gaueroko esnatualdian ordea, non benetako arazoek larritzen ninduten —lau kilo gizendu izanak, kasu—, zorigaitz haiek ez zuten lortzen lekurik hartzerik. Salbuespenen konkatenazio gero eta ugariagoan, lanak nituen performatzen nuen simulakro ideologiko horretara ere iristen.

      Iluntze hartan ere, nik eta nire espezie babestukook telefonoa zilborrean paratu eta telebistaren aurrean inplosionatzen genuen.

      Ordu hartan, ahal den moduan eusten genion gehienok telebista aurrean gauari, eta gaitzik hilgarrienari, nork bere erara izendatzen duen zauri fundazionalari.

      Edo izenak dira denborarekin aldatzen edo gehitzen doazenak. Munduak hain bereak dituen injustizia, desoreka, min, tristura eta bortxa; guri antsietate, arnasestu, bizkarreko eta zerbikaletako min pandemiko, betazaleko ekzema eta ezin izenda daitezkeen gaitz indibidualetan lehertzen zaizkigunak.

      Lantzean behin denok batera ikasten ditugun neologismo tekniko horiek bermatzen duten komeni erako pertenentzia eta distantziaz betiere, somatizazioa esango genukeen hori.

      Aspaldi psikoanalista austriar batek histeria kronikoa deitu zuen hori bera, gaixotasunetan kronikoena, gizakitik gizakira zorrien antzera jauzika ibili dena, dabilena eta ibiliko dena.

Gaur egun, iruntzitara dator denbora.

      Akatsa erlatiboa edo absolutua den ebatzi ezinik, mediumek mukuru betetzen dituzte kultura etxeak eta udal aretoak. Ohe gaineko gurutze eta amabirjinekin hazi eta marxismoaren bidetik agnostikotasunera egin zuten haien eta oraingo gazteagoen fedea bueltan da.

      Izpirituaren ahalaz eta indarraz ari da areto betean gizon (ezin bestela izan) gazte eta euskalduna. Hori bai, gazteleraz (ezin bestela izan). Inongo esoterismo zantzurik gabe, banku bateko langiletzat hartuko genuke kiroldegiko sarreran topatzera. Jende artean adi-adi, mutil gazte zurbil bat, mediumaren izen bera duena. Adin ertaina deitzen zaion horretan kabituko lirateke biak.

      Orain bi urte, lana galtzean galdu zen bera ere. Aita eta amaren genealogia bezatu oinordetuan, injustiziak isilik eta bakarrik irensteko lezioan hazitakoa, familiako bi adarretatik zetorkion sumisioaren transmisioa. Krisia zela eta, enpresako langile erdiak bota eta beste erdiak ERTEra bultzatu zituztenean, etxekoek istiluetan ez sartzeko esan zioten, ez ateratzeko manifestazioetan, ez nabarmentzeko inondik ere. Eta han non dagoen, ez sindikatu batean izena ematen, ez ERTEko dirulaguntzei esker nagusiak erositako 60.000 euroko auto zuriari su ematen, ezpada areto hartan, mira-mira eginda entzuten neoliberaltxo jator hari nola komunikatzen den hildakoekin. Aldameneko emakume ilehorituak, mende erdi aldean, auto zuri horietako bat garajean, ukondoaz jota kenarazi dio besoa aulkitik.

      Atera aurretik banan-banan besarkatuko dituela esan die mediumak bertan bildutakoei. Barnean duen energia partekatu nahi omen du. Gure mutilaren aurrean ilaran zegoen emakume txiki eta argal batek, bere txanda iristean, larritasunez eutsi dio beso banatatik mediumari, eta galdetu dio hildakoekin hitz egin badezake, bere anaia nork erail zuen jakin nahiko lukeela eta galdetzeko, faborez, anaiari. Hitz egin, bere horretan ez duela hitz egiten, eta dena dela ere, horretarako kontsulta pribatu bat eskatu beharko duela erantzun dio mediumak. Garbi esan dio eskua askatzeke eta irribarre zuria ezpainetan: “Baina jakizu ez naizela gai politikoetan sartzen”.

Nik bakarrik lo egiten nuen garai hartan.

      Artean ez nekien handik gutxira eme beltzaran baten ilaje kizkurrarekin nahaspilatuko zela lotan nirea. Bi adats beltz elkarrekin oheratu eta ileak urdinduta esnatuko ginela. Neure ex-ak ere ez nituen artean ezagutzen.

      Gizon batekin egindako zauria emakume beltzaran baten begiek miaztuko eta onduko zidatela.

      Eta bien artean, bezperetan beraiekin oheratzean azal leuna izanagatik hurrengo goizean bizarrak lakartutako gizon ederren eta emakume zoragarrien azal beti leun eta amaigabeen kontra igurtziz azalberrituko nintzela, sugeek harrien kontra egiten duten eran.

      Ez jakiten hasi, eta ez nekien, gau hartan, ilaje kizkurdun eme beltzarana beste emakume baten bizkarrean sexuaren likaz itsatsita lokartu zela nire orduko etxetik 156 km-ra. Jakin izan banu, jeloskortasun erretrospektibo batean bilduko ninduela. Hondakin toxikoen sailkapenean, beste bat: monogamia.

      Berrehundik gora zomorro eta inbertebraturekin pisua konpartitzen nuela ere ezjakin, gau hartan bakarrik lo egiten nuen.

      Eta astearte iluntze hartan ere, aldaketa klimatikoa omen den mehatxu gero eta berehalakoago eta saihetsezinagoari buruzko telebista programa ezin larrigarriago bati begira loak hartzen ninduenez, eta aspaldi ulertuta aukera handirik ez dagoela hemendik bizirik ateratzeko, ohera joatea erabaki nuen, errendituta. Hitzaren zentzurik txarrenean.

      Berealdiko haize eta euri erauntsi ekaitz batean, bata bestearen ondora, elkarri leku eginez nolabait, hasieran poliki —bertigoa eta distantzia kalkulatuz— baina ondoren, eta ezinbestean kolpetik, bortizki eroritako eukalipto hondatuen xaflez fabrikatutako ohean, bare eta azkar hartu ninduen loak.

      Hortzak eta haginak higatzen nituen bitartean, bruxismo intimo eta animalian.

      Insomnioaren kontrako posturen errotazio amaigabean, lotarako jantzitako kamixetaren barruan preso, gauaren erdian esnatuko nintzen gau hartan ere, betiko ordu bertsuan, —hain jakintsua omen den, baina beraiei hain onura gutxi ekarri dien medikuntza txinatarraren arabera— tristura, nostalgia eta beldurrarekin zerikusia omen duen horrexetan.

Dena isilik zegoen eta txakur baten zaunka nekatuak mundua zahartu zuen.

      Ez-esna ez-lo, halako ordeka mental batean, agian inoiz gertatu ez ziren eta gertatuko ez diren pasarteen berrirakurketa lausoari ekiten nion. Eta berriro lokartzen nintzen berehala, inork idatzi gabeko hitzarmen sozial eta politikoa den esnatzeko ordura arte.

      Hala ere, goiz zen oraindik.

      Txolarreak entzuten nituen balkoian, baso eta belazeetako zizare eta zomorroen ehiza darwinista utzi eta bezperan konpostatutako gazta-azalei mokoka.

      Zozo baten kantu mainstream baina liluragarria kotxe baten motorrak zapaldu zuen.

      Inguruko etxebizitzetako biztanleen ohituren soinu mapa errekonozitzeko lain denbora baneramanez etxe hartan, banekien huts handirik egiteko beldurrik gabe zer ordu inguru zen.

      Jaiki eta sukalderantz egin nuen. Irratia piztu eta esatariaren ahotsak —maite dut esatari horren ahotsa— ordu luzeetan nekarren bakarrizketa isilarazi eta lasaitu egin ninduen.

      Berriak entzutera jarri nintzen, jakinki berria hitza substantibizatu denetik ez daukala kontatzen denak zertan berria izan. Gehienetan, bezperako kontakizunarekin jarraitzen du munduak, kazetaritzaren irizpide estilistikoek aginduta, ustez objektiboa den narrazio orojakile eta hirugarren pertsonakoaren mendean.

      Lehen pertsonatik hirugarrenera doan distantzia horretan kabitzen da munduaren brutalidade osoa.

      Bezperako kondarrak hustu eta berriaz beteta jarri nuen kafetera.

      Suaren imitazioa den uztai gorri induzituan.

      Suaren alegoria bat.

      Kafetera txistuka hasi aurretik, dutxatu eta logelarantz egin nuen. Etiketetan hogeita batgarren mendeko esklabotza oihuka salatzen duen Bangladesh hitza baino larrigarriagoa zaigun ez plantxatu edo ez 40º baino ur beroagoetan sartu ikonodun arropaz beteriko armairu desordenatutik estalkiak aukeratu eta jantzi egin nintzen.

      Hainbeste urtetan errepikatutako sinkroniaz, ogia eta marmelada jarri nituen manteltxoaren gainean. Katilua, zapia, koilaratxoa gero, kafetera italiar txikia ondoren, bodegoi desordenatu bat osatu nuen arte.

Kafe hutsari egindako lehen hurrupak sei mende atzera doan Amerikaren konkista eta sarraski osoa justifikatzeko lain emango lioke artean ilun zen egunsenti hartan bosgarren pisuan lanpara fluoreszenteak argitzen zuen sukaldeko emakume gazteari. Etxe orratzeko leihoen atzean itzalak ageri ziren, hara eta hona; katu batek errepidea zeharkatu zuen jardinerantz, gaueko erreinuaren jabe. Zebrabidearen lehen marran zetzan bezperako kontainerra trabeska, eta supermerkatua sekula zabalik egon izan ez balitz bezain itxita, atletismo pista hutsik. Alde zaharreko teilatuek desordenatuki eroritako karta-sorta ziruditen, panpano ilara luzeek urrutira zeramaten lau zubik zeharkatzen zuten ibaia, eta trenbideek ubide agortuaren traza hartzen zuten. Iparraldetik, itsaso berun geldiak eusten zion hiri nagituari, eta barrualderantz barreiatzen ziren autobideak tontortutako muinoen artean, ortzi muga kurbatzen zen lekura arte. Hantxetik ari zitzaion eguzkia ateratzen udazkeneko zeru gorriaren ebakietan zehar beste behin ere mundu zaharrari.

Goiz zen, hotz egiten zuen, eta balirudike, kotxera bidean, lanera sartzen zen aldra nagituaren hatsarekin batera sortzen genuela udaberriko goiz hartan dena biltzen zuen behe-laino itxia.

      Kotxea hartu eta, konturatzerako, hiriko irteerako semaforoan nengoen. Kostata utzi zidan ezkerreko erreian sartzen atzetik zetorren gizonak. Laurehun kilometroko ihes betea egiteko adina errekinez betetako deposituarekin, asteazken goiz hartan, handik bost kilometrora dagoen lantokiko parkingeraino helduko zen akatsaren logikan segitzeko, gehiegizko afanez, esango nuke.

      Gasolinak ez zidan bidaia osoa egiteko lain emango, baina beteko nuen aurrerago.

      Konturatzerako, iritsia nintzen kostaldea albaintzen duen errepide bihurrira. Eskubiko leiho itxitik, itsasoa sartzen zitzaidan. Akuario baten efektu erabatekoa.

      Errepide hartako kilometro bakoitza urte luzez itsaso zabalarekin negoziatutako muga zen, munduarekin joskura egiten zuena. Urtean hiruzpalau aldiz, bere kontratuaren partea berrestea edo baldintzak berrikustea exijitzen du itsasoak.

      Ezkerreko leihoa, berriz, malkarrak betetzen zuen. Negoziazio bereko beste elementuak. Egia esatera, konfliktoa mendiaren eta itsasoaren artekoa zen, gizakiak bien artean korridore humanitario bat egitea erabaki zuenera arte, herri batetik bestera igarotzeko, eta hala, gerra horretan ere auziaren parte bilakatu.

      Labarra sare metaliko batean bildua zegoen. Inpresioa egiten zuen, hauskorregia zen sarea gainean zituen lursail, baserri eta goiz hartan etxe horietako baten atarian kafea hartzen ari zen emakumeari paparrean paratu zitzaion zamari eusteko.

      Litosferak, bere aldetik, luizien bidez negoziatzen zuen mugen afera. Itsasertzeko errepide hartan, oso ohikoak dira euri jasen ondorengo luiziak.

      Eta horrela, proiektu arkitektonikoek huts egiten dute behin eta berriro, tunel, sare eta porlanezko euste-horma teoriko eta definitiboekin.

      Gogoan dut behin, lanera bidean, garai hartan bizi nintzen herria ondokoarekin lotzen duen bihurgune amaiezineko errepidean, harri-koskor bat agertu zitzaidala bidearen erdian.

      Ez dakizu zehatz nondik, baina badakizu harri hori malkarretik erori dela, eta ulertzen duzu luiziaren aurrerapen seinale bat izan daitekeela; eta azeleratzen duzu, nahiz eta ez dakizun azkarrago edo mantsoago joateak salbatuko zaituen.

      Ihes egitea izan delako zure betiko aiurriak agindu izan dizuna. Baina geldirik geratzea ere izan daiteke ihes modu bat, salbatzeko era bat, esate baterako, ekaitza denean: garaiz tratatu gabeko zure trauma infantilaren senari segika, ekaitzaren begiraino heldu zara behin baino gehiagotan ihesean.

      Kasu horretan, ihes egitea geldirik egotea zen. Baina luiziarenean ez.

      Lantokira iristen ari zinela, sekulako lur jausia izan zela entzun zenuen irratian, zuk harria ikusitako leku berean.

      Orduko hartan ulertu zenuen harria. Ez beti.

Bare zegoen itsasoa goiz hartan, zilartua. Olatu txikien gora eta beherek itzalak sortzen zituzten uretan, eta oliozkoa zirudien. Topikoak erauntsiaren ondorengo barealdia esango luke, baina zuri, zure negatibismo ez-zientifikoaren arabera, erauntsiaren aurrekoa irudituko zaizu beti.

      Paisaia eta oroimena elkarrekin korapilatzen zitzaizkidan.

      Aurreko kristaletik, lainoak jotzen zituen kotxeak. Eguzkia ateratzen ari zen eta, aurpegian, denborak egindako marketara tolesten zitzaidan keinua.

      Bizitza galderaz betetzen ari zitzaidan, inoiz baino gehiago; bizitzak galderak bidaltzen zizkidan iraganetik, eta etorkizunetik ere bai.

      Behin izan nintzenaren eta gero izango nintzenaren artean.

      Galderak eta beldurrak.

      Umetatik nekartzan eta zahartzarotik datozkidan beldurrak elkarren gainean metatzen zaizkit, bide erdia edo erdibidea den mortu honetan.

Ez naiz akordatzen zeren jakin-minez jarri nintzen ordenagailuaren aurrean: zein, zer, nondik... baina nabarmena zen aurrez egindako galderak gordeak zizkidala Googlek.

      Oker ez banago, jendeak gehien zer galdetzen duen, hurrenkera horrexetan ematen ditu bilatzaileak. Eta halaxe harrapatu nuen neure burua. Aproba egite aldera, galdegai bera idatzi nuen euskaraz, gazteleraz eta frantsesez. Txokatu egin ninduen ariketa soziologiko-politiko haren emaitzak.

      Esate baterako, euskaraz, itaun metalinguistikoetan barrena abiarazten zaitu bilatzaileak. Antza denez, hizkuntzari buruzkoak dira sarrien egiten ditugun galderak.

      Konparazio batera, “nola esan...” idatziz gero, “nola esan orduak euskaraz”, edo “nola esan gilipollas euskaraz” dira lehentasuna dutenak.

      Aldiz, gazteleraz galdetuz gero, “cómo decir... a alguien que no te gusta” da lehen erantzuna. Frantsesez, berriz, “comment dire... je t’aime” edo “merci” da erantzuna.

      “Nola ekidin... zure kontuak hackeatzea”, “comment éviter... le stress”, “cómo evitar... la caída de pelo”.

      “Cuánta gente... se llama como yo”, [...] “harritzekoa da zenbat jendek... ez duen ezagutzen herri honetako historia”, “combien de gens... sont morts dans le passé”.

      “Nola egin ondo... laburpen bat”, “cómo hacer bien... las sentadillas”, “comment faire bien... caca”.

      “Noiztik... deklinabidea”, “desde cuándo... se cuenta el embarazo”, “depuis quand... l’homme existe-t-il”.

      “Noiz arte... euskaltzaindia”, “hasta cuándo... se puede abortar en España”, “jusqu’à quand... peut-on souhaiter la bonne année”.

      “Zenbat balio du... kuantifikatiboa adieraztea”, “cuánto vale... un bitcoin, un camello”, “combien coûte... l’euthanasie en Suisse”.

Inora ez daraman pentsamendu laino hartatik kopilotuaren asientoan botata nuen telefonoaren argiak atera ninduen.

      Dentista irakurri nuen. Dentistarenean zita hartu beharra neukan.

      Ez nekien gau bat edo bi pasatu behar izango nituen beste etxean.

      Badaezpada ere, eta gorputzeko atal desberdinak erabilarazteko, buruan gorde behar nuena eskuan eramatea erabaki nuen, eta semaforo bateko itxaronaldia probestu nuen boligrafo bat bilatu eta ezkerreko eskuan DENT. narras bat idazteko.

      Banituen lanak dentistarenean. Hiru egun lehenago, intxaurrak jaten ari nintzela, hagina hautsi eta zati bat erori zitzaidan.

      Bizitzan beste egoera batzuetarako ere subjektibitatearen irakasgai beharko luke mingain puntarekin hagineko zuloa aurkitzean sentitzen den zulo abismalaren eta eskuan ikusten duzunaren arteko ekuazio erratuak.

      Lo nagoela haginak lauskitzen ditudala esan dit dentistak.

      Hirugarren hortzarora iritsi naiz, behin betikora: titanio eta zeramikazkora.

      Gaixotasun isila deitzen dio medikuntzak bruxismoari. Barru jana, inplosioa.

inplosio: iz. (Fis., Astron.): Barruranzko presioa kanporantz egindakoa baino handiagoa denean, barrutik lehertzeko ekintzari deitzen zaio. // Astro baten bat-bateko uzkurtzeari dagokion fenomeno kosmikoa.

Bidean aurrera, errebuelta batean ikusmira urrutiraino zabaltzen zen, hurrengoan erabat ixteko; itsasoak eskubiko leihoan zirauen, munduaren zabuka eternala olatuz olatu kulunkatuz. Marea oso behean zegoen. Eta ur ertzean, bide kontra ageri ziren jalgitze xaflek milioika urteko kontakizunaren sintesia gordetzen zuten, liburuki bilduma amaigabean.

      Irratia piztu nuen. Arrikrutzeko lehoiaz ari ziren.

      Begi-bistan nituen harkaitz borobil eta erraldoi haiek ere, harri bihurtuta desagertzeari aurre egindako lehoiaren garaiko itsas elefante fosilduak ziruditen. Piztitzar haietako baten goroldiozko bizkarrean hegazti migrari bat zegoen pausatua hanka bakarraren gainean, izatearen arintasun jasanezinari desafioka.

      Aurrez ikusia nuen lehoiaren argazkia, Pleistozenoan etzan eta 700.000 urte ondoren esnatua. Esnarazia.

      Ez dakit zergatia adierazten, baina familiako erretratu apurretan azaltzen diren gure arbaso haiek arrotzago eta urrunagoko zaizkit denboraren zuloan etzandako piztia hura baino. Aurkikuntzaren berri eman zutenean, lehoiaren singulartasuna aipatu zuten hedabideek, garai bateko azkena izatearen bakantasuna.

      Nik bakardadea ulertu nuen: garai bateko azkena izatea.

      Arra da eta, oraingoen aldean, handia. Kobazulo batean galduta zebilen gazte batek aurkitu zuen. Lehen begiratuan hartza zela pentsatu bazuten ere, letaginek salatu zuten.

      Argazkietan hezurdura handi bat ageri da: aurreko eta atzeko hankak zabalduta eta burua aurrera begira. Lasaitasuna iradoki zidan betirako egoteko era hark, bakardadearen patxada paleontologiko jakintsu bat.

      Horregatik, hiriko museo batean erakusketa egin ziotela entzun nuenean, autobusa hartu eta hitzordu berezi baterako aldartearekin joan nintzen lehoia neure begiez ikustera.

      Min eman zidan kristalezko kaxa batean sartua aurkitzeak, baina bereziki mindu ninduen estruktura metalezko batean lehoi etzana tente ikusteak, harrapakariaren topikoaren errelatora berreraikia.

      Eta letaginak, kaxa berezi batean.

Amorrarazita alde egin nuen museotik.

      Sargori zegoen, eta lehoia barruan nuela, eraikin neoklasiko hartako lorategi botanikoan landareen edertasunaren barbariea zarratuta, angelu zuzeneko heskaien arteko xenda zibilizatuan barrena, bueltako autobusak hartuko ninduen zumardirantz egin nuen.

      Errepidearen bestaldetik, markesinapean babestuta ageri zen jendea. Ezin jakin ez zer egunetan eta ez nork erabakita hasi ginen, pelikuletan bezala, agertu ahalako ordenan autobusetara igotzen eta hurrenkera hori espaloian zibikoki errespetatzen.

      Bakoitza bere denboran, bere historian udarako eguerdi eguzkitsu hartan.

      Denekin batera osatzen dugun historia bakarka abandonatzen dugu, ordea.

      Bestiario bat, eta bakoitza bere fabulan.

      Garai, une eta gune batean ordu laurdenero autobus bat bihurtzen eta desegiten den kapsula soziologiko eta geopolitikoa.

      Demagun, erlojua hiru minutu atzeratua duzunez, berandu iritsi eta hartu ez duzun autobusa den fikziozko aldiberekotasun posible horrek bizitzan gehiagotan ikusiko ez duzun jendea daramala.

      Ordu erdiko ibilbidean, historiaren mende luze bat biltzen duen busa:

      Emakume eslaviar bat, adibidez, tinte horiz esajerazioraino azpimarratua bere kaukasikotasun post-komunista. Krokodilo larruzko gerriko faltsu bat darama. Larrua da faltsua, ez krokodiloa. Beno, krokodiloa benetakoa da, eta larrua ere bai. Gerrikoa da faltsua.

      Andrearen ondoan zutik doan neska gazte hegoamerikarrari bi kontinenteetan bildutako nekea metatzen zaio begi akituetan. Lanetik lehentxeago atera da bere herrialdeko hauteskundeetan korreoz bozkatzeko. Hanka bakoitza geopolitikaren garai eta plaka tektoniko banatan duela iruditzen zaio.

      Bi eserleku aurrerago eserita doan emakume txinatarrak kostata ihes egitea lortu dion komunismoaren aldeko botoa emango du neska hegoamerikarrak. Leihotik begira ikusle bakartia urrundik zauritzen duen galderarekin hausnarrean.

      Eta bien artean, duela bost hilabete abioi bateko eskaileraren azken mailatik lurrera hamarkadatako saltoa egin duen mutil gazte pakistandarra, autobuseko tiketa eskuen artean birrinduta, kristalaren bestaldean agertzen eta desagertzen zaizkion etxe, zuhaitz, auto eta oinezkoei darien kapitalismoaren bihozgabekeria diskretuari nini beltz eta liluratuez begira.

      Edo autobusaren atzeko partean, elkarri begira eserita, Afrikako hiri bereko aldirietan sortutako adin bereko bi mutiko. Adoptatua bata, artean haurtxo zela ekarria; hiru urte lehenago amarekin aitarengana etorria bestea. Halako epaiketa espres batean, ama zuriak ezin izan dio ama beltzaren begiradari eutsi. Jasotakoak orduantxe sentituko du aurrenekoz handik urteetara psikologoaren kontsultan eta medikazioaren laguntzaz kostata ebatzi nahiko duena.

      Historiaren matazan norbanakoa aurrekoaren atzetik eta atzekoaren aurretik, historia idatzi, borratu eta berridazten.

Arte garaikideari buruzko dokumental batean ikusi nuen.

      Horma zuri hutsari josia, arotzen egurrezko konpas handi horietako bat. Orratza paretan lotua zegoen eta, motor txiki baten bidez, bueltak ematen zituen. Ardatzetik bi beso ateratzen ziren: arkatza eta borragoma. Biraka hasi eta batera, arkatza zirkulua osatzen hasten zen. Atzetik zetorkion borragomak ezabatzen zuen, ordea. Jazarlearen jokoa, behin eta berriz. Etengabe eta eten gabe. Historia du izena obrak.

      Iluntzean, aretoaren zaindari gogaituak itzaltzen du, hurrengo goizean berriro martxan jarri eta lanean jarrai dezan. Erakusketa bukatzen denean, kontu handiz desmuntatu eta kutxa gotorrean gordeko dute munduaren beste muturrean berriro beste pareta bati iltzatu eta itzulika eroari lotzeko. Lekuan-lekuan, arkatzak egiten duen marraren arrastotik tiraka, buruz marraztuko du ikusle bakoitzak bere historia eta min egingo dio badakienaren ebidentzia artistiko ukaezinak.

      Egia esatera, obra behinola jamaikar batek sortutako asmakuntza apalago baten berrasmatze sofistikatua da: borragomadun arkatza. Bizitza, intrahistoria, norberarena, beste batzuek aurretik idatzi eta borratu edo marratutako koaderno txiki bateko orrialde baten tamaina duen azaleran eta azalean eskribitzen da. Eta bertan ezabatzen. Idatzi, borratu, indarrez idatzi eta indarrez borratzearen mina. Arkatza eta borragoma, bata ala bestea, zein gastatuko den lehenago, norberaren historia.

Nik, geure historian gatibu, beste autobusa hartu nuen.

      Txaketako poltsikotik txartela atera ezinik nenbilela, pasatzeko barrura esan zidan txoferrak; ilaje beltzeko gazte sendo eta bizarduna, desagertu eta hogei egunera errekan eskuak lotuta agertu aurreko bere azken lanegunean ikusi uste izan nuen.

      Abiatzerako geratu behar izan zuen lehenengo bidegurutzean.

      Hogei bat metroko tartetxoa egiten zuen eta berriro ere geratu.

      Aurrean neraman emakumea telefonoz ari zen. Xehetasunik txikienaz jakiteko moduan zertan ziren senideren baten kimioterapia saioak. Spotifyk bere algoritmoan harrapatutako Atahualpa Yupanquiren abesti bateko erreka ondoko zuhaitz-azpi baten itzalean babestu nintzen kaskoak jantzita.

      Autobusak geldirik zeramatzan minutu batzuk, eta abiatzean duda egin nuen leihotik ikusi berri nuen jende andana hura zen mugitzen zena ala geu ginen azkenean abiatu ginenak. Atzeraka eserita nindoan eta galdurik nuen munduaren ardatzaren pertzepzioa. Leiho karratuaren zabalera osoa betetzen zuen aldra hark oihuka. Kaskoak kenduagatik, ez nien ulertzen zer zioten.

      Ez zen oso jendetsua, soziologikoki askotarikoa bai; hainbat klase, azal kolore eta adineko pertsonek osatua. Kostata egiten zuen autobusak aurrera Poliziak zinta horiz zabaldutako bidean.

      Eta araldea atzera, atzera.

      Manifestazio bat zen, atzeraka.

      Burua gure parera heldu zenean, albo batera egin zuten. Pankarta eta karteletan “abortua hilketa da”, “homosexualak sendatu” eta ondo irakurtzeko astirik eman ez zidan beste mezu batzuk bistatu ahal izan nituen.

      Autobusa haserre bezala berrabiatu zen, eta bulkadak are atzerago, edo aurrerago, eraman ninduen, manifarantz bezala. Ondoren, semaforo baten gorriranzko trantsizioa indarrez zanpatuz, azken ehun urteko garapen arkitektonikoan luxuaren bilakaera esplikatzen duten eraikinen artean intermitenteki azaltzen zen itsasoari begira, etxera bueltako bidea egin nuen.

Udaberriko goiz lainotu hartan kotxearen leihoetatik gainezka egiten zuen harkaitz koloreko itsaso hura bera. Guk urdina idazten, esaten eta ikusten ikasi duguna. Homerok ez omen zion sekula urdina deitu, eta itsasoa besterik ez du bere obretan. Gerora ikasi omen genuen hura urdinez janzten. Konstrukzio fiktizio bat, beraz. Beste bat.

      Nik neraman itsasertzeko norabidearen hurrenkeran, laugarren herrira iritsi nintzen. Hangoa da nire familiaren hari bat.

      Aitaren aldeko amona, zehazki. Goroldiozkoa. Ni jaio baino lehen hil zena.

      Agian amamak begiratu zidan artean jaio gabe nintzen bilobari, nik orain berari begiratzen diodan bezala. Inoiz elkar ikusi gabe begiratu genion agian noizbait elkarri bizitzaren eta heriotzaren arteko sinkronizazio akats arin bategatik.

Bai goroldiotan eta bai garitan, katebegi antzua naiz nire aurrekoen makurren produkzio eta erreprodukzio katean. Eta gizakiak guganaino narrasean ekarri dituen alferrikako organoen zerrendari bat gehiago erantsi diot: umetokia.

      Zuk umerik ez ekartzea erabaki zenuen, edo hori litzateke, hipotesien jolasean, sinesgarritasun handiena leukakeen bertsioa.

      Oraindik ez esaten pasatu zenuen denbora; behin, honezkero ez esaten harrapatu zenuen arte zeure burua.

      Ezetz erabaki zenuen baietz erabaki zenuen baino gehiagotan.

      Ezetz erabaki zenuen, azkenean. Azkeneko aldian.

      Ezetz erabakitzea ez zaizu erabaki bat iruditzen orain.

      Ezetz erabakitzea ez erabakitzetik gertuago dago. Eta utzi denborari pasatzen, bere lana egin dezan. Kasu honetan, ordea, denborak bere burua jan du.

      Orain halako damu bat ari zaizu ernaltzen, ez genuen zugandik gutxiago espero.

      Duda eta gero, damua.

      Beraz, zure ama bakarraren, bi amonen, lau birramonen eta amonen birramonen gorputz eta corpus amaiezinean katebegi antzua zara.

      Ez zaude harro, baina noizbait gertatu behar zuen.

      Ikuspegi biologiko batetik, sobra ebolutiboak deitzen zaie ezertarako balio ez duten gorputzeko atalei.

      Ez omen ditugu denok: apendizea, eskumuturreko gihar bat —arboletara igotzeko garatua—, azkenaginak, gorputzeko biloa zutitzeko muskulua —beldur egoeretan itxuraz handiago emateko, katuek egiten duten eran—, buztan enbrionarioa edo koxisa —ekilibrioa mantentzeko— edota gizonen titiak. Eta hirugarren betazala, narrastiek baino mantentzen ez dutena.

      Zuk beste bat erantsi diozu zerrendari: ugaltze aparatua.

Buruko min arin bat sentitu nuen, eta eguzkiak ere logura ematen zidanez, ontziolaren pareko parkingean aparkatu eta tabernara sartu nintzen. Kafe bat eskatu eta eguzki goxotan eseri nintzen atarian.

      Ontziolari begira jarri nintzen. Burdinazko barku baten barrena lixatzen ari ziren bizpahiru gizon beltzaran.

      Herdoildutako orban bat orain garbitu eta orain laztandu egiten zuten eskularru potoloz.

      Langileen txikitasunak erakusten zuen ederraren tamaina.

      Ikusia nuen behin, Bretainiako herri batean, barkuen hilerri bat. Bata bestearen gainean etzanda, elkarrekin ari ziren usteltzen paduran halako makur-molde etsitu, solidario eta antiekologikoan.

      Kasu honetan, ordea, bizirik zegoen barkua. Mailatua, baina bizirik.

      Ontziolaren eskubi aldean, biologoek inbaditzailetzat duten ihiz beteriko hondartzatxo bat dago eta, bertan, eguzkipean eta uretan marazten urteak daramatzan txalupa baten eskeletoa datza, marea jaistean erabat bistan geratzen dena.

      Balea baten hezurdura dirudi.

      Sarritan ikusia nuen arren, orduantxe otu zitzaidan aurrenekoz balearen irudira eginak direla itsasontziak.

Itsasertzeko bidea utzi eta barnerantz egingo zuen aurrerago errepide-seinaleetako aukeretako batek. Seinaleari jarraitu eta aldapan gora, mendirantz egin nuen.

      Urruneraino ikus zitekeen urtaroari eta uztari zegokien hitzarmen estetikoz jantzitako bailara berde zabala. Bertako baso-zelaietan agertu eta desagertzen zen orografiaren menera itsatsitakoa zirudien errepideak.

Plastiko beltz batek bele bat zirudien zuhaitz adar batean.

      Eta ni, bat-batean, basoaren argi-ilunetan zuhaitzen eta txorien itzalak harrapatzen zebilen auto beltz bat nintzen.

      Bele batek, bere geriza salbatu nahian, basotik atera eta gorantz egin zuen. Handik ikusi zuen kotxe beltza, zuhaitzen artetik udaberriak ernatutako bailaran.

      Zabalera egin orduko, belea ikusi nuen zeruari urratu bat egiten.

      Haizeak astindutako plastiko beltz bat zirudien.

      Baina haizerik ez zebilen.

Errebuelta batzuk aurrerago, barruak inarrosi zizkidan errepide ertzean dagoen baserri batek. Baserri handia da, zaharra eta zuriz pintatua. Balkoi txiki bat du, eta bertako eskudelean zintzilik, afixa bat. Munduan diren koloreetatik, alegia, munduaren berezko koloreetatik kanpoko kartel fluoreszente bat.

      Balkoi azpiko ate ondoan, berarentzat propio egindako etxetxo batean, txakur zahar bat zegoen lepoan kate bat zuela, eguzkitan etzanda.

      Beste era batera esanda, txakur bat zegoen jabeak salgai jarritako etxeari katez lotua, eguzkitan lasai.

      Neurekin etorri zen txakurra denboratxo batez bidean. Txakurraren ezjakin bareak angustia eragin zidan.

      Eta larrimin hark, kolpetik, aspaldi sartzera ausartzen ez nintzen leku hartarantz eraman ninduen.

      Badut barruan leku bat, hiri handietako zenbait auzotan gertatzen zaidan moduan, egunez baino sartzen ausartzen ez naizena.

      Hara ez joateagatik, beste bide batzuk hartzera behartzen nauena.

      Beste eremu semantiko batetik eratorria, beldurraren mapa trazatzea deitzen zaio biziraupenerako segurutzat jotzen ez diren zenbait eremu markatzeari. Hiri askotan osatu dituzte bertako emakumeek beren espezie berekoak diren gizonengandik babesteko.

      Ez sartzea erabaki nuen. Baina sartu egin nintzen.

      Motozerra hotsak atera ninduen.

      Bi baso-mutil haritz tantai bat laurdentzen ari ziren. Moztutako adarren itzalak errepidean zirauen. Bolanteari zakarki eragin eta itzala salbatzea lortu nuen.

      Leihoan, bata bestearen atzetik, haritzak, lizarrak eta pago zaharrak islatzen ziren; haien itzaletan zein iparrerantz zeutzan harri eta enborretan, goroldioa etengabe hazten zen, naturaren geldotasun subertsiboan.

      Lehen intsignis pinu eta orain eukaliptoaren kontra berdea hitzak dezakeen edertasunaren apologiaren panfletoak ziren zuhaitzen hosto dardartiak.

      Arbolek, bidean aurrera, aleka abandonatzen zuten basoa zelai-larreen zabalean bakantzeko.

Gutxinaka ari zitzaion eguzkia goizari gain hartzen. Bide kontran, azkenaldian urre berdea deitzen dioten kolore bereko piper sail amaigabea, soroa estaltzen zuten plastiko beltzen zulotxoen artetik banaka hazten zen plastikozko poltsa erraldoi batetik edaten zuten plastikozko tutuen bidez ureztaturiko ekoizpen hidroponiko ekologikoan. Eta hantxe zebiltzan, piper biltzen, begi kolpe batera, hiru kontinentetako soldatapeko besakariak.

      Jaio zituen munduaren beste aldetik, lurrari helduta eta tiraka, makurtuta.

      Hezurretako mina eta depresioa omen dira etorkinek garatzen dituzten oinazeetan ohikoenak. Hezurretako mina entzun eta konparazioa ikusten nuen: ernaldutako lurretik erauzitako zuhaitzen minaren pareko oinazea.

      Baina berez, ez da batere poetikoa: hezurretako mina dute lan fisiko behartu eta gogorrenak egiten dituztelako.

      Depresioarena, ezin literarioagoa hau ere; Ulisesen sindromea deitzen zaio etorkinen tristura hitzaren ostean bizi den arrozte, porrot, bakardade edota terroreari.

      Aurreko biez gain, beste gaitz bat ere aipatzen da: saturnismoa. Hain zen hitz iradokitzailea. Esanahiaren arruntasunak dezepzionatu egin ninduenez, ez dut idatziko.

Asteazken goiz buruzuri bat zen eguzkiaren alde honetan. Umeak eskolan eta jende gehiena lanean ariko zen konturatu gabe pasatzen den bizitzaren zati handiena betetzen duten egun eta ordu horietan.

      Literatura klaseetan nerabeei bizitzaren iheskortasuna kontzeptua azaltzen ari naizenean, nerabe nintzela horixe berori azaldu zidan literaturako irakaslea etortzen zait. Orduan ez nuen ulertu eta orain ez dute ulertzen.

      Nola bada. Heldutan agertzen zaizkizu zulo antimaterial bat betetzen duten eta elkarrengandik bereizteko gai ez zaren ordu, egun, aste eta hilabete horiek denak. Errutina hitzaren barruan ezerezten direnak.

      Urrutira ikusten zen pentze batean gora eta behera zebilen traktorea aurrez segaz moztutakoa batzen. Baserritarrak bigarren belarraldia osten ari zitzaizkion munduari.

      Bide ertzeko silo-bola beltzetan bilduta, bi soro ontzen zeuden. Eta belaze moztu berri haietan fermentatzen ziren arratsalde eguzkitsuak eta euria, hiru sugegorri, elurte arin eta berant bat eta haren hotza, bi ilargi, gerezi hezur batzuk eta satitsu bat.

      Belar-bolen ondoan, iraulita zegoen sail bat, lugorri utzia. Land art-aren interbentzio psikologiko-estoizista paregabea iruditu izan zait beti lugorria, psikologoen eta psikiatren kontsultetan erakutsi beharko litzatekeena.

Telefono mutuaraziak jo zuen. Amaren izena irakurri nuen pantailan: AMA.

      Alderantzizko zilbor-hestea den dei bat.

      Etxean ikusi zaitut, bakarrik.

      Azken bizilaguna lehen sei bizi izan ginen etxe hustuan.

      Argazkietako jendearen artean bizirik atera den bakarra.

      Argazkietan, existitzen ez den jendeari eusten diozu.

      Mundua bukatu zaizu eta bizitzak jarraitzen dizu.

      Pauso txiki eta azkarrean, ilargirainokoa egina duzu. Hala kalkulatu genuen behin anaiak eta biok.

      Ederra eta zauria heredatu duzu eta dizkiguzu.

      Aberasten ez duten lanetan zaildua.

      Bizitzan, hiru katu eta bi txakur gastatu dituzu.

      Bakarrik jaio ginen, zu eta ni, egun elurtu batean.

      Bakarrik gaude.

      Noiztik esaten ez dakit, baina neure buruarengandik babesten zaitut.

      Nire amatasun inbertsoa zara.

      Beste batzuei zesarearen orbaina ageri zaien leku berean zornatzen zait niri oraindik ere gaizki itxitako zilbor-hestearen korapiloa.

      Alaba izatea ama izatea da orain.

Eta gure lotura atabikoa espartzuzko soka zahar bat da.

Espartzuzko soka zahar bat, elkarri lotutako zuntz sorta batez osatua, zeinetako bakoitza, era berean, beste hari-korda batzuekin lotzen den. Hartzen duzu landare lehor baten zuntza, eta ondo bihurrituz, eta beste hainbatekin txortatuz, soka osatzen duzu.

      Ondoren beste hainbatekin lotu eta soka sendoagoa sortzen duzu. Eta hala, multzo bakoitza, behin txirikordatuta, hurrengoaren barruan geratzen da, eta beste hau hurrengoaren barruan; atzera egiteko aukerarik gabe.

      Azkenean, esponentzialki txirikordatu zuntz pila hori da guk soka deitzen dioguna. Soka idor horrek bizitzan bizpahiru korapilo izan ditu, egunerokoaren busti-lehorrean maiztuak, orain zuntz konkor bat osatzen dutenak, gaizki sendatutako zauriek uzten dutenaren modukoa. Hura askatzen saiatze hutsak soka haustea lekarke, aspalditik delako korapiloa sokaren muina.

      Negarra, beldurra, itolarria, bakardadea, iluna, txikitasuna, poza, taktoa, zaintza, argia, titia, ezagutza, goroldioa, maitasuna, heriotza, proiekzioa, denbora, espektatibak, konplexuak, lagunak, alarguntzea, dezepzioa, beldur amniotikoa, sorpresa, esnea, gorputza, anbizio nahia, eta eza, garia, harrotasuna, harrokeria, kartzela, hizkuntza, egiak, gezurrak, oinordetza, laguna, etsaia, anaia, jabetza, zorra, apropiazioa, amona, abandonua, homosexualitatea edo elurra bezalako zuntzak elkarrekin lotuta osatzen dugun soka.

Amak eman zidan bizitza, eta hizkuntza bat, nire ama hizkuntza ez dena. Eta paisaia bat.

      Garizko paisaia bat. Paisaia hartara nindoan egun eta ordu hartan. Berdetik larura.

Kilometro eskas bat geratzen zitzaidan mendiko errepide hura utzi eta autobidera ateratzeko. Aldapak beherantz egiten zuen orain, eskubiko leihoan neraman errekastoaren emanari jarraiki.

      Bidegurutzera heltzean, ibaiarekin eta errepide nagusiarekin bat eginez, goitik behera zetorren ur eta trafikoan diluituko ginen erreka eta biok.

      Urak bere bidea jarraitu zuen hala ere, eta nik geratu beharra izan nuen. Garbitzen ari ziren errepide ondoko magala. Semaforo txiki batean abiada moteldu, efusibitate mekaniko neurtuz besoaz kasu egiten zidan buzo eta kasko laranjako gizonari men egin, eta berak agindutako lekuan geratu nintzen.

      Telefonoari begira nengoela, nahi gabe, besoari eragiteari ez ziola uzten konturatu nintzen, automata bat zen. Ez zegoen beste autorik. Bera eta ni bakarrik geunden basamortuaren erdian.

      Horra kapitalismoaren aurkikuntza antropologiko bikaina. Egunean zortzi lanordu ordaindu behar ez zaizkion txorimaloa, duplikatu perfektua sortu dio kapitalak langileari. Hotzik eta bero kexarik ez du, ez zaio besoko minik egiten. Ez dago sindikatuko den beldurrik.

      Luze iritzita nengoen. Besoa jasota, stop seinalea zuen esku batean. Eta bestean, trapu gorri bati eusten zion, gora eta behera astintzen zuena. Urduritzen hasia nintzen, ez nion ulertzen zer esan nahi zidan.

      Ez nekien beste mugimendurik egiteko programatua zegoen edo hori zen egiten zekien gauza bakarra.

      Halako batean, atzetik kotxe bat azaldu zen eta argiekin keinuka hasi zitzaidan urrutitik, ondoren ezkerreko leihotik, eskuarekin pasatzeko eginez. Onartu beharra daukat eszena hartan beste gizaki bat azaltzeak lasaitu egin ninduela. Bere atzetik jo nuen.

Kostatu egin zitzaidan bide nagusia hartzea. Kamioiz beteta zetozen bi erreiak eguerdiratzen ari zen goiz hartan ere. Azkenik sartzea lortu nuenean, trailer baten atzean geratu nintzen, metro batzuetako tartea utzita. Ez neukan aurreratzen hasteko batere intentziorik; nahita ere, ezina zen. Dena zen kamioia.

      Lasai hartzea erabaki nuen, baina ez zen erraza. Kargu hartzen zetorkidan atzeko kamioizalea argi diz-diz eta esku espantuz. Gauza jakina da ez dutela maite autorik eramatea aurretik. Eutsi egin nion, aurreko erretrobisorea biratu eta bere imintzioak kotxeko planotik ateratzea lortu nuen. Kilometro gutxi batzuen buruan, hirutan banatuko zen trafikoa, eta nik hartuko nuen bidea lasaiagoa izan da beti.

      Tunel labur baten zulotik ateratzean, ondare industrialaren edertasun oinazegarriak herdoiltzen zuen bide hegia. Eguzkia atera nahian zebilen arren, ez zuen lortzen poligonoen, supermerkatuen eta etxe multzoen atzean kroma pantaila batek egiten zuen efektu irreal eta atenporala zirudien lainoa erabat zartatzen.

      Soro haien artean gailentzen den mendirik garai eta handientsuena lainoak harrapatua zuen, eta ez zen bistaratzen. Nik ikusten nuen, buruz dakidalako paisaia hau. Duda egiten nuen, ordea, aurrean neraman gidari portugesak ikusi ote zuen.

      Bailara hori ezagutu zuen berak mendi hori gabe.

      Behe-laino artean, larre zabaletan, behorrek, zurda luzeak haizearen kontra, orain dela 10.000 urte hasitako trostan, taupada asinkronikoak ateratzen zizkioten munduaren atenporalitateari.

      Ataketako txarrantxetan utzitako zurda-mototsek jabego pribatuaren mugen kontzientziaren berri ematen zuten.

      Zaldi zuri batek aurreratu ninduen. Transporte de animales vivos zioen pegatinadun erremolkean zihoan zutik, begi larriz, karbono dioxidoko aire pozoituan utziz munduaren ustezko aurrerapenaren lagin galdu bat.

      Animalien garraiolaritza mendiz egin beharko litzateke, transhumantzian. Eta ez kamioietan.

      Eta zuhaitzak... paisaia. Paisaia ere eraman egin baitaiteke batetik bestera.

      Hala, kamioiak garraiatu egin dezake paisaia, nik orain buruan daramadan bezalaxe.

Atzetik ez ditut ondo ikusten, baina lau direla esango nuke. Olibondoak daramatza kamioi luzeak. Lau olibondo zahar. Bakoitza errafiazko poltsa zuri handi batean, bere sorlekuko 250 metro kubiko —eta nostalgiko— lur karraio.

      Olibarik baduten nahiko nuke ikusi. Ezetz esango nuke.

      Badakit zerbait olibondoez.

      Badira urte gutxi batzuk hamabi jaso nituela oinordetzan.

      Hamabi olibondo zahar.

      Eta heredatu dut horrekin batera gure garizko aitonak artean gazte zela landaturiko olibondo orduan gazteen itzal denborarik gabea.

      Aitonduko zen gizon gazte hark landatutako olibondo gazteak.

      Urtez urte, arbolak begiratu, kimatu, olibak batu.

      Azken uztak irabazi zion arte.

      Hil ondoren ere olibak erortzen zaizkio urtero. Olibondoari.

      Eta heredatu dut oliba bakar horien hotza. Eroriaren kolpea. Testigurik gabe.

      Kamioiak paisaia transportatzen du, eta paisaiak ni.

      Goroldio eta garizkoa naizelako. Garia, olibondoak, gerezia eta almendrondoak.

      Beste kamioi batzuekin gurutzatzen direnean, lotuta doazen arren, haizeak adarrak astintzen dizkie. Aitonarekin baino tiorekin, herentziaren transmisio-katearen bitartekoa izan denarekin ezagututakoa datorkit orduan.

      Nire bizitzako egun gutxi batzuk pasatu ditut haien bizitzan, eta bizimoduan are gutxiago.

      Azkena gogoan dut. Argazkiak ditut egun hartakoak.

      Noiz eta nork erabakitzen du, zergatik eta zertarako egunerokoari bat ateratzea? Garai batean, igandeko jantzita onartuko zuten argazkia egitea; baina lanean ez. Egun hartan, ulertu zuen osabak lanari ateratako argazkia zela hura, ez berari. Eta otzan agertu zitzaidan. Berak ere ikusi zuen hostoekin batera haizeak beste zerbait zeramala. Olibondo hura elkarrekin bilduko genuen azken aldia izango zen. Urte hartan bertan salduko zuen, bi olibadiren mantenu lanei handi iritzita. Aitarengandik jasotakoari bakarrik eustea erabaki zuen, niganaino iritsi diren olibondoen bitartekari izateko, hil arte.

      Argazkia buruz dakit, neuk atera nuelako.

Hiru bat egun kostunbrista eman genituen sail hartako olibak biltzen. Eskura daudenen adarrak goitik behera igurtziz jetzi, eta goikoak makilaz astindu. Arrantzaleenak diruditen sare zaharretan jausitako azeitunak bildu eta handik zakuetara pasa. Sareek, zakuek, urtetako lanaren orban lehortua dute.

      Sarean, ordea, olibarekin batera hostoa dator, eta adaxkak. Hauek eskuz atera, eta hostoak eta olibak geratzen dira. Hurrengo lana, bazkalostekoa, haiek elkarrengandik banatzea da.

      Haize arina ibiliagatik, harri koskorrez inguratutako aihen adaxkei su eman eta txingarretan osabak goizean goiz ehizatutako piztia larrutu eta bertan erre duela idazteko tentazioari eutsiko diot autofikzioak hain beharrezkoa duen gezur dosian ez gainezka egiteko. Beraz, egiari zor, harategian erosi ditu arkume saiheskiak.

      Bukatzean, pixa egingo du errautsen gainean.

      Gizonak piztu eta piztiak itzali duen sua.

Ziertzoa txistuka ari da adarren artetik, bi kubo darabiltza hara eta hona. Bakoitzari harri eta birao erretolika bana sartu dizkio osabak barruan. Ondoren, elkarren kontra pausatutako zakuetatik lehena hartuta kubotik harria atera eta zakua bertan husten hasi da, ia goraino bete arte. Denbora eta ohitura diren eskultore hiperrealistek zapaltzen zuen lurraren antza eman zioten tiori; lur horretan bildutako mahats, oliba, gari eta zainzurietara makurtua. Mahats-andui eta olibondo gerrien eran zimeldutako gorputza eta aiurria: higatu eta gogortua. Haize erauntsi bati aurre eginez dabilenaren pausajean ibiltzen zen.

      Bere azkenetan, hankak arrastaka, etxeko pasilloan goldea pasatuko balu bezala ibili ohi zen hara eta hona.

      Etxeko ate eta pareta ertzetan hazkatzen zuen bizkarra, piztiek zuhaitzetan egiten duten gisa, basa bizitzatik edo, agian, bakarrik bizitzetik zetorkion keinua.

      Haizea bera baino zaharragoa bada ere, eta haize honek betiko lekutik jotzen duela dakien arren, bila dabil. Norantza antzeman duenean, kuboa altxatu du geroz eta beherago duen baina iristea geroz eta gehiago kostatzen zaion lepo ondoraino. Handixetik hasi da hankekin eusten dion beste kuborantz olibak kontu handiz iraultzen.

      Batetik besterako tartean, haizealdiak berarentzat hartzen ditu hostoak. Zoru gainean duen kuboan lehenengo erori diren olibek txingorraren zarata egiten dute. Eta gutxinaka, goian duen hosto berdez eta oliba beltzez beterikoa, oliba beltzez betetako ontzi bihurtzen da behean. Oliba kuboa kontu handiz hustu du ondoren, arabiarrez idatzitako gari marka daraman zakuan, arratsalde hartan, olibadi atzetik pasatzen den trafiko hotsari begira, auto beltz bati aurreko kristalean pausatu zaion hosto likatsuari erreparatu gabe.

      Liluragarria iruditu zitzaidan metodoa, efikazia, emaitza. Barruak gainezka egiten didan egunetan itsasertzeko haize-kontrako paseoetan beti berritzen zaidana.

      Egun, Errepublika garaian oliba izerdiz eta odolez sortutako eihera kooperatiboan, zinta mekaniko batean garbitzen dituzte, ziertzo artifizialarekin.

Telefonoak bateria azkenetan zuela adierazi zidan. Bezperan ez nuen kargatzen utzi ohi moduan eta, kotxea ere bihurtzen ari zitzaidan obsoleszentzia programatuan, gogoratu nuen metxeroak ez zuela funtzionatzen azken asteetan.

      Geratu egin beharko nuen. Gasolina ere bota beharko nion; harakoan ez bazen, bueltarakoan. Eta zerbait jan bitartean, bi gauzak batera egiteko molda nintekeen. Zailena mobila entxufatzea izango zen.

      Hainbeste orduero entxufe bat behar dugun animaliak gara.

      Konturatzerako, lautada nasaia zeharkatzen zuen orain autobideak. Bidean aurrera egin arau, zerua gero eta gehiago zabaltzen zen eta mendilerroek ere, elkarrengandik gero eta urrunago, leku egiten zieten belaze eta soro oparoei.

      Astiro, apalduz zihoan zelai-zuhaitzetako berdea. Ez zebilen trafiko handirik eta bizkorrago nindoan. Tren luze bat ikusi nuen niregana ailegatu orduko aldentzen. Errailek lerro amaigabea dibujatzen zuten, eta trenak, bertatik pasatzean, mundua azpimarratzen zuen.

      Ezkerreko eskugainari begiratu nion, zerbait nuen idatzia. Eta bizitzan lehenengo aldiz, azalean sortzen ari zitzaizkidan zimurrengatik, ez nuen ulertu zer jartzen zuen.

      Denboraren toles batean sentitzen nintzen.

      Hamar urte baziren denborak tolestura arraro bat egin zidala. 50 urte bete nituen egunean idatzi nuen:

Badira ia 10 urte aita baino zaharragoa naizela.

      Nire aita baino 10 urte zaharragoa naiz, beste era batera esateko.

      Nire aita baino gero eta zaharragoa, edo nahi bada, bera da gero eta gazteagoa dena.

      Aurreikuspen onenetan, 80 urte beteko banitu, nire semea izan ahalko litzatekeen aita baten alaba nintzateke.

      Bion ileak urdindu zaizkit.

      Badut argazki bat non, udarako egun eguzkitsu batean, Donostiako Kontxako hondartzan, ume bat naizen. Bi urte inguruko ume bat.

      Kristo gurutziltzatu baten eran, ozta-ozta heltzen diet ezkerrean dudan aitaren eta eskubian dudan amaren eskuei.

      Erloju bateko orratzen moduan, nire besoei kasu eginez gero, eta udarako eguzkiak argazkia nola erretzen duen ikusita, ordu biak bost gutxi dira. Horixe litzateke denbora kamerak harrapatutakoa segundo horretan neurtzera.

      Eta garaia, zoriontasunarena. Nire ama eta aitarena. Ni, alaba bakarra artean.

      Eta gaurdanik begiratuta, berrogeitaka urte geroago, bi denbora hauen arteko lotura naiz: eskubiko besotik tira egiten dit atzera aitarenak, eta ezkerrekotik aurrera amarenak.

      Argazki horretan bi urteko aldea zuten aitak eta amak.

      Orain, berrogei urte ingurukoa.

      Aita gero eta gazteagoa da, eta ama, gero eta zaharragoa.

      Aita dugu etxeko gazteena. Eta gure ama, gizon gazte baten alargun zahartua.

      Berarekin izandako bi ume zaharren ama.

      PD: Duda bat utzi duzu munduan, aita —beste hainbesteren artean, bat—. Aurpegian zenituen markak sehaskan zeundela arratoi batek koska egindakoak zirela diote zure umetako lagun aitonduek.

Matematikaren poetikaz azaldua:

Gezurra dio gaur paisaiaren berdeak.

      Udaberria izaki, larrea dirudi garitza erne berriak, eta are dotoretzen ditu han-hemenka lehertzen diren koltza soro horiak. Hilabete pare batean, gorritu egingo da paisaia.

      Gidariaren ateko poltsikoan, denbora darama gaizki tolestutako mapa batek. Erabat zaharkitua dago. Zu orain zoazen errepidea ere ez da existitzen. Presaka eta ahal den moduan tolestua, ezinezko kartografia horretantxe bizi da jendea, hainbestean behin ageri zaizkizun panel urdinetako herri izen zurietan. Itsasoko urak itotzen ditu hor olibondo, herri, mendi, mahasti, errepide eta aspaldian abandonatutako lur eremu zabalak.

Makal ilara zabalaren atzean ezkutatzen da urrunera mapan idatzitako hiri haietako bat. Bertako azken etxe-multzoetako etxebizitzetako bateko bigarren pisutik jaitsi den emakumeak bebarru aurrean gainezka duen kontainerraren ondoan utzi behar izan du zabor poltsa urdina, sailkatu gabeko hondakinez ia hausteraino betea. Gau horretan, basurdeek barreiatuko dituzte andre langilearen bizitzaren test kriminologiko edo poetikoa egitera oso bere aldeko epaia emango luketen zabor kondarrak. Betiere, ez balira bertan azalduko mila zati egiten saiatu baina hogeita hamazazpi txataletan bereizita ageri diren behin ete orrezko tea alok uaren airu derrig betiko kontrat lexema edo morfema ebidentziak.

Berriro erreparatu nion esku gainean idatzia nuen DENT. zirriborroari. Inpresioa egin zidan berriro ere neure azalaren zimurrak.

      Azken urtebetetzean, agindu bat eman nion neure buruari: urtebete bakarrik zahartuko nintzen urtean.

      DENT. Dentistari ere deitu behar nion, inplantea probatzeko ordua lotzeko.

Egun eguzkitsu hartan ere, berrehun eta hirurogeita hamar mila bizitza berri munduratuko ziren. Bezperako zerbezak gehitxo luzatzeagatik buruko minez eta nagituta jaiki den neska gazte zurbil eta meharra goiz horretako gorpua erre zain dago. Hiru ordu luze emango ditu labeak gaur hil den emakume beltzaran eta txikiaren hezurrak 800 gradutan desegiten.

      Laneko txanda aldaketa tokatu zaionez, ez daki inor dagoen publikoarentzat errauskailuaren ate metalikoaren aurrean paratu ohi dituzten eserleku bakanetan. Hutsik daude guztiak eta, denbora erretzeko, aurreko mendeko poesia liburu bat irakurtzen jarraitu du alarmak jo duen arte.

      Argi gorri intermitentea itzali denerako, labearen behealdeko ontzi zapalera erori dira errautsak. Bertan utziko dituzte hozten.

      Ondoren, dena hauts xeheago bihurtuko duen kremuladorean sartu aurretik, burdinazko koilara luze eta mehe batez bereiziko ditu tanatorioko langileak, ganoragabe, txiklea ahoan bueltaka duela, gorpuak leuzkakeen bizitzaren errektifikazio edo gehikuntzetarako erabilitako bestelako materialak. Esaterako, gaur erraustu duten andrearen hortzetako inplanteen titanio pusketak.

      Ez dira bakarrak. Errautsen artetik, hamar bat milimetroko lau torloju eta plakatxo bat ere atera ditu pintzez. Azken asteetako gainerako piezak dituen kutxatxoan gorde ditu hauek ere. Titaniozkoak dira guztiak. Industria aeronautikoan berrerabiltzen omen dituzte, hala esan diote.

Baina oraindik haragi naiz. Gaur.

      Eta bizi nauen andrearen telefonoko geolokalizatzaileak seinale egiten duen gunean, sekulako elurtea bota zuen egunean, jaio, eta bizitzaren bide sasituan aurrera egin ahal izanak, bost inplante eta tibia eta perone haustura konpondu batekin, adin ertaineko ile urdindun emakume egiten nau.

      Pobreago banintz, edo munduko beste bazter batean jaio izan banintz, honezkero bizitzearen hotzak jositako ezpain mamitsuen barnean galdutako hortzen hutsuneek eragindako aurpegi hondoratuko andre zahar, txiki, muker, beltzaran, gizen —38-40 tallaren perimetro estutik salbu—, trakets, minbera, erre eta herrena nintzateke.

      Euri zaparrada baten ondorengo eguzkitan bidera atera eta bare batek orduetako lanaz utzitako zilarrezko lorratz distiratsua ezabatzen duen emakumea, arrastaka daraman eskubiko hanka baldarraz karrakatuta.

Goiz jaikia nintzen eta bidea ere luzetxo egiten hasia zitzaidan. Erreta nituen begiak, eta izan daitekeen auto-erretratuaren definizio zehatzenean, erretrobisorean, betaurreko beltzen atzean, denborak begi ertzetan egindako zartadurak zizelkatzeari jarraitzen nion.

      Esan nezake zehazteko gai ez naizen egun seinalatu batean aurpegi txarrarekin eta nekatua jaiki nintzela, eta hazpegi horixe geratu zaidala betirako. Nekatua nengoen. Nekatzen hasia beti.

Autobidean, bakarrik gindoazen gehienok.

      Gindoazen edo gentozen. Norabide berean, joan eta etorri egin daiteke eta.

      Errepidetik begiratuta, orain musker kolorez inguratzen ninduten soro landatu berriek galburu arrezko ohe desordenatua dirudite udarako egunetan. Bezperan elkarri ihes egin dioten eta elkar jan duten espezieen zelai beteko bataila salatzen dute soilgune zanpatuek eta haiek zeharkatzen dituzten bidexkek.

      Eta pixka bat aurrerago, autopistako babes-hesietan putrea adi, basurde edo behorren batek kotxe bat lehertu zain, espezieen kate trofikoaren ezinbestekotasuna hausteko.

      Ez zen hainbeste bide eta denbora geratzen etxera iristeko, baina nahiago nuen edozer janda iritsi zerbait prestatzen hasi baino.

      Gelditu egingo nintzen.

      Kilometro gutxi batzuk falta ziren hurrengo zerbitzugunerako. Nire klaseko —moldekoa erran nahi baita— jendeak bere premia fisiologiko, hornitze energetiko eta behar fosilizatuak asetzeko pentsatutako ez-lekuak.

      Garitza eta artasoro gaitzen erdian, errepidearen apendize bat; gutako edozeinen superbibentziarako eraikitako kapitalismoaren beharren sintesi ariketa bikainak dira porlan eta metakrilato distiratsuko restop metonimiko horiek. Errefuxiatzeko eremu bezala ere balioko luketenak.

      Jatetxean sartu eta komunerako buelta egin ondoren, leiho ondoan eseri nintzen bazkaltzera. Aukeratu nuen plastifikatutako oilasko entsaladaren osagai bakoitzaren jatorri eta eratorriek librekanbismo salbajeenaren narrazio propioa osatzen dute.

      Biologa batek, egunkariko elkarrizketa batean, eman dakiokeen erantzunik poetikoena eman zion gai honen politikotasunari: “Inguratzen gaituen paisaia jan beharko genuke”.

Gorputzaldi txarra nuen. Gorputzaldi txarra jarri zitzaidan.

      Self-service-ko otordu prefabrikatua ordaintzeko zain nengoela, aurrean nuen bikote bati erreparatu nion. Gazteak ziren. Egia esan, begia aurrena jo zidana mutilaren kamixeta urdineko marrazkia izan zen. Aurrealdean, zuriz, Neil Armstrongen oinatz famatua zeraman. Eskubitara, Armstrong bera izango zela imajinatu nuen astronauta baten irudia, eta ezkerretara, ilargiko krater batena.

      Astronomia interesatuko ote zaio mutil horri? Marrazkiarengatik erosiko zuen propio bestela? Ala koloreagatik egin du?

      Horrelako pentsamendu sakonetan nenbilela, iruditu zitzaidan aldamenean zuen neskari zakarki heldu ziola beso mehetik. Oso gertu banituen ere, eta zeken esanagatik, ezin izan nuen ulertu zer esan zion.

      Neskak lotsatuta atzera so egitean, berrogeita hamar urte inguruko beltzez jantzitako emakume txiki beltzaran bat ikusi zuen, oilasko entsalada eta zerbeza lata eskutan, berari begira. Egoerari irribarre behartu batez erantzuten saiatu eta zerbait esan zion mutilari. Honek ez zion kasurik egin, eta neskak, isiltasunari eutsi ezinik, mutilari beste zerbait esan zionean, isiltzeko egin zion honek haserre, begiekin. Neska, eskubiko oinaz, lurrean zuloa egin nahian bezala hasi zen, txakurrek hondartzan egiten duten eran, bertatik ihes egin ahal izateko.

      Kaxara heltzean, mutilak, mostradore atzeko neska ilehoriari irribarrerik seduktoreena erakutsiz, plastikozko erretilua pausatu zuen. Kartera atera eta ahal bezainbat luzatu zuen ordainketaren zeremonia. Neska-lagunaren konplizitatearen bila aritu zen. Eta aurkitu egin zuen.

      Nire atzean, bikote heldu bat frantsesez ari zen ardoaren prezioari buruz. Eta, beste behin ere, konturatu nintzen neuk bakarrik ikusi nuela minutu bat lehenago gertatutako mundu mailako gerra intimo hura.

      Ez gehiago ikusteko, propio, bizkarra eman nion bikoteari mahaia aukeratzerakoan, eta leiho ondoan eseri nintzen: lehen paisaia bazen kotxe aitzinetik pasatzen zena, orain kotxeak ziren paisaian barrena igarotzen zirenak.

      Begien aurrean nuen neure autoa. Ederra da berez, baina zikina, mailatua eta desordenatua eraman ohi dut. Kilometro asko egin dizkiogu elkarri. Txakurrengatik dioten moduan, denborarekin nagusiaren antza hartzen du kotxeak ere. Horrexegatik, ez zitzaidan asko kostatu ustez asmatzea zein zen nirearen alboan aparkatua zegoen auto gorri arrunt baina nabarmenkiro tuneatuaren jabea.

      Ondoko mahaian bi kamioilari errumaniar kafe bana hartzen ari ziren. Beraien solasaldian ulertu uste nituen pierde, dormi eta miercuri hitzetan, erromatarren biolentziaren arrasto etimologiko konpartituaren zantzuak entzuten nituen.

      Berriro ere, neska etorri zitzaidan gogora.

      Atzera begiratu nuen. Hantxe aurkitu nituen haren begiak, esku banatan zekartzan bi kafeen ketan lausotuak. Mutilak, hankak zabalik eta mobila eskuetan zuela, ez zuen bururik altxatu kafearen eta neskaren usaina sumatu zuenean.

      Neskak boltsotik zerbait ateratzen ikusi zuen ilaran atzean zeukan emakume beltzarana. Koaderno bat zen, zerbait idatzi zuen bertan.

      Orri bat kendu zion koadernoari. Txaketa bakero beltza hartu eta aterantz joaten ikusi zuen neskak. Ibilera arraroa zuela iruditu zitzaion, ez luke esango herrena zenik, baina ezta kontrakoa ere. Munduaren errotazioari kontrakarra eginez, pixka bat aldebateratua bezala definituko luke haren pausajea.

      Hurreratzerako zabaldu zitzaidan kristalezko atea. Zuzenean jo nuen kotxe gorrirantz, orria tolestu eta aurreko kristaleko eskuilan harrapatua utzi nion. Dudarik ez nuen egin mutilak gidatuko zuela; beraz, ezkerrekoan laga nuen:

      Feminismoa: pauso txiki bat gizonarentzat.

      Pauso erraldoia gizateriarentzat.

      Neurera hurbiltzean, neuk ere eskuilan zerbait nuela konturatu nintzen: olibondo hosto likatsu bat. Bertan utzi nuen. Kotxean sartu eta ez nuen zabaldu telefonoan, dei galduez gain, goiz osoan metatutako mezu pila. Beti isilarazita daramadan mobilari, eguerdi hartan ere, sekulako zarata soziala zerion.

      Arrankatu aurretik, aitzakia moduan bateria baxua nuela jarrita, dei labur bat egin nion amari: “Luego te llamo, ama”. Hala lortu nuen baldintzapeko askatasuna ordu batzuez luzatzea.

      Irratia piztu eta musika klasikoak estali zuen ingurualdea. Erretrobisorean kotxe txiki gorri bat ikusi nuen gutxinaka handitzen. Segundo luze batez, tamaina bera izan genuen, eta aurreko kristaletik berriro txikitzen joan zen ikusezin bihurtu zen arte.

      Goi-hodei saretuek time-lapse abiada zeramaten. Aurreko kristalak zerua jaten zuen. Baliabide lunatikoei jarraiki, Buzz Aldrin-ek “bista izugarria, desolazio ikaragarria” poeman kondentsatutako ilargiko ikusmiraren deskribapenak begien aurrean nuena ere hartuko luke. Are, txitxar-hots burrunbatsuan, unibertsoaren marra urtzen duen udarako bazkalondo kiskali eta geldietan.

      Paisaia zabalegia da, begientzat eta gogoarentzat. Ihes egiteko posibilitate bakarra distantzia da, izan espazioan, izan denboran. Gordeleku bakarra. Inguru honek distantzia eragiten dit beti. Nonbaitenganakoa.

      Kotxearen aurreko kristalaren enkuadrean uso saldoa sartu eta atera zebilen zeru gero eta urdinagoaren kontra, hogeiren bat uso. Honanzkoan zuri-zuriak ziren, eta haranzkoan, berriz, beltzak, norbaitek belusezko zeru bat eskuaz laztanduko balu bezala.

      Herrira iristen ari nintzen. Hurrengo eguneko hitzorduarekin pentsatzen harrapatu nuen neure burua. Urduritzen hasia nintzen.

      Aihen berdez eta lur gorriz zikindutako muino baten atzean ageri zen herria. Garai bateko etxeak mahasti-harriz eginak dira, eta bertako biztanleen begitarteekin batera, erabateko mimetizazio arrean berdintzen dira. Herria inguratzen duen errepide ondoko espaloira ematen du gure etxearen atzeko aldeak. Bertan, Google Earth-eko argazkian urteak eman ditu aparkatuta aspaldi txatarretara botatako tioren Renault horiak. Hark utzitako hutsunean aparkatu nuen leihoko gometako junturetan goroldioa zekarren kotxea.

Ehun urte inguruko etxea da gurea.

      Gariz, mahatsez eta olibaz gain, gereziz, zainzuriz, mertxikaz, tomatez, garagarrez, artoz, tipulaz, almendraz, albertxikoz, txerriz, oiloz, arrautzaz, egurrez, porlanez, harriz, hareaz, Errepublika garaiko bilera klandestinoz egina.

      Hiru zatitan banatzera, gizakia zatekeen. Ortozik ukuilua, herria urbanizatu aurreko lurrean errotuak oinak. Mendez mende jalkitako hareharria zapaltzen du kaskoan dagoen bi ateko etxeak. Etxea soina, logela, komun, komedore eta ekonomikaz hornitutako sukaldearekin (irentsi egingo dut suaren metafora kutrea). Eta orno zerbikaletan mailaz maila gora, ganbara.

      Ganbara memoria da orain. Garai batean motorra zen, planifikazioa zen, estrategia, ideologia.

      Hormako harri faltsu batean, beldurrez eta abileziaz egindako gordelekuan, bost abizenen konbinazioan kabitzen diren dozena bat gazteren izenak eskuz idatzitako orri batean. Eta amonaren anaiaren Espainiako Bigarren Errepublikako pasaportea, Ameriketara ihes egiteko erabili zuena. “Ezer gabe joan da”, esango zuten. Nahiago zukeen, hala ere, ezer gabe joan izan balitz, eta ez bere anaia gaztearen suizidioa begien atzean gordeta.

      Orain memoria da ganbara, desordenatua eta hautsak bildua. Hainbeste esaten duten eta zure ezin ulertuak ezgauza bihurtu dituen trastoz betea.

      Inkomunikazioa.

      Eten bat denboran eta espazioan, zure kasuan, urte gutxitan, aurreko mendeetako bizitzarekiko.

      Atzeko egurrezko atetzarra ireki, eta jaitsi egin nintzen. Erratza hartuta, hildako hiruzpalau uso baztertu nituen, gurpilek zapal ez zitzaten. Kotxea sartu, atea giltzatu eta eskaileretan gora igo nintzen uso eta enarekin konpartitzen genuen etxean, beraien bizitza laburrak ere uzten dituen heriotza, galera eta zirin arrastoak saihesten alferrik saiatuta.

      Hainbat gerra egindako jendearen ondorengoek beste gerra bat deklaratu diete txoriei, bereziki usoei, hegodun arratoiak orain, eta enarei. Herri kontra dauden soroetan garaian garaiko aleak ostu eta gurea bezalako etxe abandonatuetan egiten dituzte habiak, hala lasaiago igarotzeko hemengo negu hotzak eta udara erreak.

      Ganbara aireztatzera igo nintzenean, ikusi nuen aldameneko etxekoek balkoi ertzean erretxinazko hontz erraldoi horietako bat zutela jarria. Uste aldean, norbere bizitzako eremu ezberdinetan hautsitako, demagun, gauzen konponketa posibleak eskaintzen dituen brikolaje saltoki handi horietako batean ikusiak nituen horrelako hontzak: kaxa batean, hogeiren bat aleko txori-saldoa, begiak zabal-zabalik, norabide guztietan, eta elkarri ere, harrituta bezala begira.

      Goizeko txorimalo mileuristarekin gogoratu nintzen.

      Gu erabaki ezinda geunden gerrarako zein taktika erabili. Momentuz, udalak berak jartzen zituen kaiola-tranpa handiak genituen ukuiluan. Halakoxeetan atzitzen zituzten bizirik, handik kilometro batzuetara natura aitzakia muntatutako aisialdiko parke tematikoko harrapakari alfertuei jaten emateko.

      Ganbaran gelditu nintzen. Hurrengo egunerako utziko nuen. Ordu gutxi nituen hainbeste egun, aste, hilabete, urte eta hamarkadatan elkarren ondoan inkoherenteki gordetako bainoago, elkarren ondoan geratutako traste pila harekin guztiarekin zer egin erabakitzeko. Egia esan, zer egin baino, zer salbatu erabakitzeko.

      (Aitaren aldetik ez genuen hainbesteko lanik. Erantzunez eta hezurrez betetako panteoitzar bat da gure jaraunspen bakarra; eta darion goroldioa urtero santuguztienegunaren bezperatan guraize eta eskuilarekin garbitzeko ardura).

      Erabakia hartua genuen. Goizeko hamarretan nuen langileekin zita.

Eguzkia apaltzen hasi zenean, laurogei bat urteko distantziara dagoen sukalde berritura jaitsi nintzen. Hozkailua piztu eta afaltzeko eta gosaritarako ekarritakoak bertan sartu ondoren, etxearen atenporalitatera egokitzeko neure gaztetako arropa zaharrak jantzi nituen. Terrazara atera, eta handik, etxe barruko eskaileretan behera, ukuilu aurreko patiora jaitsi nintzen. Kotxea atera eta erratz handiarekin, han eta orduan, gerra definizio guztien artean, ondoen gerra zikin moduan definitu genezakeen hartan, nire partea jartzeko.

      Zirin lehortua, txoriak hilda, lumak, fetuak, arrautza oskolak, azeituna hezurrak, arrautza abandonatuen barruan txori abortatuak, denak zabor-poltsa batean bildu eta kontainerretik buelta egin ondoren, autoa berriro ere bertan sartu nuen.

      Konturatzerako, ilunabartzen ari zuen.

      Urteek aurrera egin ahala, hain neurea dudan eguneko une horrek eragindako zuloa noraino sakondu zitekeen sumatzen hasi nintzenez, berriro ere arropak aldatu eta korrika atera nintzen etxetik, korrika egitera.

      Olibadiko bidea hartu nuen. Olibondoak sendatzeko garaia zen, kimatzean eragindako zauriak orbaintzen laguntzeko garaia. Langile marokoarrak laneko arropak aldatu eta furgonetetan sartzen ari ziren. Ni baino gazteago izanagatik, nik baino gertuago zituzten arbolok. Distantzia, kasu honetan, bestelako materiaz neurtzen zen.

      Traktore bat zetorren aurrez, berak sortutako hautsaren atzean ezkutatua.

      Filtro okre batek iragazten zituen bide bazterrera etorritako lore, landare eta langileen ibilgailuak.

      Berriro ere multinazionalen monolaborantzagatik latifunditzen ari zen paisaian, labore sailetan barrena, intsektu beldurgarria zirudien urrunduz zihoan traktoreak.

      Errepublika garaiko laborariek diferituan galdutako gerra bat.

      Pausoa mantsotu, amari dei egin, eta bere paisaiaren eta arratsaren deskripzio inpresionista, kaotiko eta presatu bat egin nion.

      Herri barnea hustu ahala ari da zabaltzen hemen ere ingurua. Adostasun estetiko eta arkitektonikorik gabe, higiezinen agentzia bateko katalogotik atereak diruditen etxe bakar eta singularrek mugatzen dute herria.

      Bizileku hauetako baten atarian, gizon gazte bat ari zen belar artifizialezko etxe sarrerako belazetxoa ureztatzen. Heskai artifizialez eginiko hesiak inguratzen zuen etxea, gezurretako kristalezko sarrera zuen, egurraren zainak antzeratzen zituzten harlauzak, eta dena osatzeko, etxe osoa estaltzen zuen antzinako harriaren imitazioa zen gresezko bilgarria. Duda egin nuen bizitza erreal bat bizi daitekeen horrelako etxe batean.

      Herriaren atzeko bideari jarraituz bueltatu nintzen etxera, badaezpada ere, garajetik. Kalera ematen du aurreko ateak, eta onenean, norbait agurtu eta bi kontu esateko, neure oskol absurdutik atera beharko nuen.

      Anaiari mezu bat bidali nion —gizon bat nik beti diminutibo batean babestua— hurrengo eguneko hitzorduaren berri emanez.

      Anaia.

DNAren eta bizitzaren ehuneko berrogeita hamarra, gutxi gorabehera, berdina izan dugu; berdina, baina ez bera. Gure herentzien ondasun eta txartasunen artean, jaso dugun jaraunspen genetikoak beste etnia batekoak izan litezkeen hazpegiak trazatu dizkigu.

      Bizitza berdina, baina ez bera.

      Barrukietatik maite dut.

      Maitatzearen adiera kosmologikoan sortzez elkarri lotuak, maite ditugunen eta gaituztenen minen eta poz interdependenteen biktima sekundarioak biok.

      Egon eta izan aditzen semantikaren angelu itsuen zirrikituetatik galtzen diren ñabardura abismalek zulatutako elipsidun bertsioaren gure historiaren narratzaile subjektiboa.

Dutxatu, afaria prestatu, harriko minimala egin, eta aurreikusten nuen insomnio gau hari aurre egiteko plangintza martxan jartzen hasi nintzen.

      Ez nuen bakarrik egoterik lortzen etxe huts hartan.

      Ordenagailua eta atzeratutako astekaria hartu eta ohe gainean eseri nintzen.

      Nagiz pasatu nintzen elkarrizketa eta zutabe interesgarri, argazki hunkigarri eta lerroburu supiztaileetatik. Utzi eta ordenagailua ireki nuen.

      Egunkari eta astekari banatara harpidetua nintzen aspalditik. Errealitatera. Azkenaldian, berriz, fikziora. Hiper-errealitatera. Jende helduarentzat umeen lo aurreko ipuinaren efektua duen fikziozko plataforma globaletako telesailen kontsumora.

      Zeure bizitzaren antzekoegia daraman pertsonaia horrek ere —polizia batek, esate baterako— alegiazko egoera intimoetan okerreko erabakiak nola hartzen dituen ikustearen enpatiaz, eme sendo eta ilehori horri begiz eta mihiz jaten dizkiozun titi-punten desiraren lanbroan eta kuleroen azpian igurzten duzun zeure klitori puztu eta bustian hondoratzen zara.

      Gau horretan, desiotik baino farmazeutikotik gehiago duen lorazepam naturala ere sortzen omen duen orgasmo sakon eta bakartian, bi egunetarako zaurira heltzen ez den min arin bat utziko dizuna.

      Loak hartu aurreko infidelitate usain mikatz arineko segundoetan, gure ohean ikusi zintudan sustraien eran barreiatutako ile kizkurraren azpian, ahuspez, lurrari helduta bezala, lo. Milioika kilometrora sortu den izarretako lurrikararen ezjakin, hiriko zirkunbalazioko ibilgailu bakanen argi gorri eta zuriak itzulinguruka dituzula, gure etxetik seiehun metroren irian eraikitako lantegi petrokimikoaren balizko leherketa baten alerta toxikoaren protokoloan duzun fedearen bermeaz, seko lo.

Goiz jo zuen telefonoaren alarmak, baina esna nengoen ordurako.

      Kafea eta tostadak hartu eta terrazara irten nuen.

      Bi uso atera ziren hegan aurrez aurre nuen teilatu erlaitzetik.

      Kalera bainoago, terraza hark zerura ematen duela esan daiteke. Laurehun metro koadro zeru, norberarenak.

      Etxe honetan ematen ditugun udara hasierako arratsetan, konturatua nago beren hierarkia arau propioen arabera dituztela antolatuak hegaldiak herriko hegaztiek.

      Sorbeltzak ziztu bizian, doi-doi libratzen dituzte teilazko gailurrak.

      Haien gainean usoek era pausatuago batean egiten dute etxe batetik bestera.

      Gorago, zapelatz bat pasatzen da lantzean behin.

      Eta goragotik, hiri batetik beste baterako hegazkinen hariek josten dute zeru urdina.

      Goiz hartako freskuran, gorantz tira egiten zioten lanbroari sorbeltzek.

      Ganbarara igo nintzen.

      Gainezka egiten zidan han pilatutako kaosak. Sartu eta eskubitara, azken zaharberritzean badaezpada ere bertara igotako eta betirako ahaztutako altzari zaharrak zeuden hautsez betetako plastiko eta izarapean.

      Hanka batzuk ikusi nituen estalki baten azpian, aulki batenak. Udaran almendra alea babesten duen belus berdea lirudikeen oihalez forratutako jarleku bat zen, orain dela berrogeita hamar urte nekazari errepublikano baten etxeko egongelan, garaiko interiorismoaren kanonaren arabera, luxuaren bekatu burgeserantz egindako labaintze arin baten ebidentzia sotila. Beharraren eta desioaren artean, debilidade irristada bat.

      Noizbait zuriagoa ere izandako izara bat erretiratu nuen eta orban beltzez zipriztindutako ispilu horitu batek neure buruaren isla itzuli zidan. Ilea urdindua eta motots narrasean bildua, amonaren presentzia batean erretratatua agertzen nintzela idatziko nuke horrelako sineskeria atzerakoi eta esoterikoetara emana banintz.

      Ez nuke jakingo zehazten ezgauza haiek guztiek eragiten zidaten ezinegonaren eta beldurraren arteko gorputzaldi hura.

      Teilatupea makurtzen hasten den txokoan, mesanotxe bat zegoen, osabaren gelan ezagutu nuena ume nintzela.

      Sekulako sustoa hartu nuen, jakin-minez, tiradera azpiko atetxoa zabaldu nuenean. Bi begi distiratsu nituen begira.

      Kattagorri bat zen. Disekatua.

      Eternitate osorako pinaburu bati eta haren adaxkari heldua. Arrikrutzeko lehoiaren irauteko eraren antitesia. Azala eta hezurra.

      Ilajea zahartua zuen, ezinago lehorra eta norabidean inolako adostasunik gabe kalpartua. Taxidermistaren lanik zailena, ordea, begira nituen bi kanikatxo haietan animaliaren arima atrapatzea izango zela pentsatu nuen.

      Arima eta aldartea. Adi eta izu hitzen arteko akats semiotiko bat zuen mesanotxeko katagorriak.

      Altzari eta etxe barruko zeren eremua utzi, eta ganbara nabarmen zabaltzen den aldera so egin nuen. Kamioi bat kabituko litzateke bertan, erraz. Azalera eta bolumenaren metro, metro koadro eta metro kuboak, denak, altzari, lanabes eta zertarako balio zuten ez nekien abarrez beteta zeuden: lurra, paretak eta airea —teilatupea alderik alde zeharkatzen duen habean zintzilik zeuden zer haiekin guztiekin—. Itolarria eragiten zuen. Han zeuden guztien artean aukera egin, garbitu, ganbara hustu eta era ordenatu batean jarriz gero, lasai emango luke bazter guztietan ugaritu diren eta hainbesteko jakin-min gutxi sortzen didaten museo etnografiko ezin interesgarriago horietako bat bikain hornitzeko.

      Oinordetzan jasotako kaos hari, antropologikoki, behaketa modu ez parte hartzailean begira niezaiokeela uste banuen ere, bazegoen lotzen ninduen zerbait: erabilita zeuden; eta erabilera haren seinaleak zituzten zumezko otarre handien heldulekuek, igitaiaren kirtenak, edota hainbestetan askatu eta lotutako korapilo baten estruktura teorikoa gordetzen zuten zakuek, eta zer esanik ez, erabilitako zapatek eta prakek.

      Higadura eta geriza-orban haietan zeutzan garitan ia ezagutu ez nuen aitonaren eta ezagutzera iritsi ez nintzen amonaren bizitza eta bizimodua.

Ganbara hartako gauza bakoitzak inguruan zuen paisaiaren lagin posible bat gordetzen zuen.

      Ferra herdoilduak, mandoa.

      Tamaina desberdinetako tranpek, tamaina desberdinetako animaliak: azeriak, saguak, untxiak, basurdeak.

      Galbaheak, gari alea.

      Entziklopediak (El libro de los “por qué”), fedea galdu duenarentzat kodigo etiko bat.

      Txongilak, usoak (txongila, bere ura edateko tarte eta guzti, usoak alde zituztenekoa).

      Igitai txikiak, mahasti bat bere hiponimo zoragarriekin: aihen, mulko, andui.

      Errobera baten pneumatiko apurtuak, karroa.

      Zerra dobleak, erreka ertzeko makalak eta arteak.

      Irratiak, mundua.

      Kakoak, ukuiluko zerria.

      Sareak eta hagak, olibondoak.

      Pasaporte errepublikano batek, beldurra eta askatasuna.

      Igitaiak, gari soro bat, eta urre koloreko olatuak haizearen menera.

      Zakuak, almendrak.

      Sokak, korapilo zaharrak.

      Aizkorak, olibondo, almendrondo eta gereziondoen adaxkak.

      Zumitzezko otarreak, patatak, zainzuriak, gereziak, alkatxofak.

      Olanak, zerua.

Amaigabea zen.

Goiz hartakoa nuen azken aukera gure etxearen eta gure etxekoen memoria bilakatua zen ganbara hartako trastetzaren artean gutxi batzuk ahanzturaren edota indiferentziaren ugerretik libratzeko. Horretaraxe joana nintzen.

      Eguerdia baino lehen ziren agertzekoak ganbara hustera.

      Neuk berez nekarren eta, urteen poderioz, areagotua nuen anti-nostalgia mekanismoari ijitoen materialismo ez-historikoa gehituta, ezer gutxi salbatuko zela kalkulatu nuen.

      Beraiei txatarra deitzen dioten kontzeptu aski zehaztugabe horretan kabitzen den oro interesatzen zitzaien. Niretzat —kontuz, nostalgia arrastoak eduki ditzake— memoria zen kontzeptu itsaskor eta likin hori, materia hutsa zen haientzat: burdina, egurra, altzariak, kobrea, plastikoa, kartoia, kristala eta txatarra.

      Zenbat, zertarako eta nola gogoratu; eta zenbat, zertarako eta nola ahaztu.

      Memoria historikoaren eta Googleko Ahaztua izateko eskubidearen legeen garaian.

      Plastikozko olana urdin astunaren azpian gorde nituen olibondoak eta almendrondoak gobernatzeko, gobernatzen segitzeko, behar nituenak: sareak, kuboak, hagak, arrasteluak eta arboletara igotzeko zurezko eskailera luzea.

      Ate hotsa entzun nuen. Ukabil baten meta-errepresentazio artistikoa den burdinazko aldabaren hotsa.

      Garaiz zetozen.

      Bi ziren. Zuzenean egin genuen ganbararantz.

      Bi gizonak traste artean ikusita, are beteagoa iruditu zitzaidan. Bietan zaharrenak esan zidan hamar bat minutu behar zituztela zer zegoen miatu eta txatarraren balioa kalkulatzeko. Hori zen tratua. Txatarretan hainbeste egiten bazuen, horren trukean hustuko zuten ganbara. Ez bazegoen hainbeste, ordaindu egin beharko nien.

      Aurreko udaran eginak nituen kalkuluak bertako lagun batekin. Badaezpada ere.

      Gazteenak, paretaren kontra kondenatutako koadroa desestali zuen.

      Ezagutzen nuen, urteak egin zituen salan.

      Denborak bere esanahiaren antonimo bihurtzen dituen zenbait hitzen adibide, paisaia erromantiko germaniko moduan definituko genuke, baserrietako teilatuen eiteagatik.

      Garai hartako nekazari familia batek ikusiko zuen han paisaia zoragarri bat; zeruaren marra ebakitzen zuten mendi punta haietakoren batetik, ordea, paisaiaren eta esanahiaren beste aldetik, Friedrichen lebitadun gizona ere ager zitekeen.

      Zer, nondik eta zeinek ikusten duen.

      Gure gizon gazte rubiozta eta begiargiari ez zion hainbesterako eman arte obrak. Hala ere, markoaren urre kolorea ere fikziozkoa, errepresentazioa zela ondo zekien arren, ezin izan zion eutsi azazkalarekin pintura karrakatzearen keinuari.

      Sukaldean itxoingo niela esan nien. Nik neureari ekin nion, bezperan ateratako guztiak gorde eta berriro ere hurrengo udara arte lasai abandonatzeko protokoloari. Eskaileretan behera sumatu nituen. Baietz. Txatarraren truke husteko lain bazegoela. Ebidentzia honek ere ez zuen uberarik utziko nire aurrejuzguen topikoetan.

      Kamioiaren eta lagun gehiagoren bila atera ziren. Eguerdirako hustuko omen zuten.

      Bakarrik utzi nituen. Pasiera labur bat egingo nuen bitartean.

      Zapatilak jantzi eta paisaiarantz atera nintzen. Hotz egiten zuen artean.

      Erreka-lainoa zegoen. Hala ere, eguzkiari zulatzen kostatu arren, hasia zen argitzen. Ihintzak distira inarrak eragiten zituen soroetan.

      Arte baten barrutik hegaka atera zen sorbeltz multzo sinkronikoa, eta bueltan zupatu bezala egin zituen arbola zaharrak, hegan atzeraka egingo balute bezala.

      Erreka ondoko makalen arteko sasitzan, nik ikusi ez nuen gartza batek oinazez zeramatzan azken egunak eta gauak, isilik. Etzanda egoteko luzeegiak egiten zaizkion hankak eta mokoa ezin eroso pausatuta. Multinazionalen monokultibo amaiezinen ongarriek, lur azpiko filtrazio bidez, usteldu egin dute errekako ur geldia.

      Herrirantz bueltan nindoala, txatar-biltzaileen deia jaso nuen. Bukatu zutela. Atea bere horretan itxiko zutela. Horrelaxe. Konbertsazioan fade in eta fade out-ik gabe.

      Heldu orduko, ganbarara jo nuen. Hamar aldiz handiagoa da hutsunearen tamaina gauzena baino. Argazki bat bidali nion anaiari.

      Kulpa lausoz printzatutako arindu gaitza eragin zidan dena hutsik ikusteak.

      Behingoz, erantzuna eman nion hainbat urte lehenago, ziklogenesi arratsalde hartan, zinema irteeran neu nintzen animalia zauritu hark egindako telefono deiari.

      Garajeko atea giltzatu eta kotxea hartzera nindoala, bi uso ikusi nituen teilatu hegalpetik gure etxera sartzen.

Eskerrik asko, liburu honetako hitz eta lerroen artean ibili zareten Jone Uria, Iñigo Aranbarri, Jose Luis Otamendi, Eider Rodriguez, Pello Lizarralde, Maialen Lujanbio, Mikel Txopeitia, Xabier Olazabal, Kattalin Miner, Irene Elorza, Elurre Iriarte, Karlos Beristain, Susako jende argi eta ederra, Janex, Xan eta Mattin.