UGAITZ AGIRRE

Tximeletak bizkarrean

Liburu honen salneurria: 3 € + BEZ.

Ordainketa egiteko, edo liburu gehiago eskuratzeko:

http://susa-literatura.eus/ebook

© 2018 Ugaitz Agirre

© edizio honena: Susa

cc-by-sa Creative Commons Aitortu Partekatu

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.eu

Lehen edizioa paperean: 2018ko ekaina

Edizio hau: 2018ko ekaina

Susa:

      317 posta kutxa / 20800 Zarautz

      Adoain Aita 92 / 31015 Iruñea

      Zubitalde 21 / 48195 Larrabetzu

            Telefonoa: 943 83 26 55

            Elektroposta: susalit@armiarma.eus

            Webgunea: http://susa-literatura.eus

Preludio (luze) bat

Soinu bat: ura hodietatik behera. Komuneko atea zabaldu eta emakume bat azaldu da. Ilea bildu eta apalategira hurbildu. Liburu bat hartu du han eta, azalari begiratuz, leihora gerturatu da. Zabaldu, eta indarrez eta amorruz jaurti du liburua. “Cazzo fai?”, entzun da, harriduraz eta haserrez nahastutakoa. Emakumeak leihoa itxi du kaletarrek diotenari erreparorik jarri gabe, eta aulkian eseri da pantailari eta orri zuriari begira. Minutu erdia besterik ez, eta mugikorra jo eta jo. Sakelatik atera du, eta erantzun.

      – Pronto.

      – Sara! Egun on! Giuseppe naiz. Zenbat denbora...

      – Egun on, egun on... Zer nahi duzu?

      – Ezker hankarekin jaiki al gara gaur, Sara? Normalean ez zara hain zakarra telefonoz hitz egiten duzunean.

      – Ez nago denbora galtzeko, Beppe. Zer nahi duzu?

      – Ba ez dizut denbora galaraziko. Jakin nahi nuen ea nola zoazen eleberriarekin. Badakit denbora hartu nahi duzula, baina gutxienean zertaz hitz egingo duzun jakin nahi dugu argitaletxean.

      – Oraindik ez dakit zeri buruz idatzi, eta ez dut nahi inork molesta nazan. Berriz zure dei bat jasotzen badut, Firenzetik alde egingo dut eta ez nauzu gehiago aurkituko.

      – Ez jarri horrela, Sara. Ohiturak dira. Ez dizut presio egin nahi, baina jakin nahi dut ea aurtengo nobedadeen artean zurea egongo den bai edo ez.

      – Ba ezezkoan pentsatzen joan zaitez, beste urte batean beharko du nire eleberriak.

      Elkarrizketak luzaroan jarraitu du horrela, baten jakin nahia guztiz ase gabe eta bestearen urduritasun eta haserrea areagotuz.

      – Gomendio bat egiten utz nazazu bederen. Takashi Hiraide izeneko idazle baten lana da. Murakami zalea zarenez... Oraintxe ez dut izenburua gogoratzen, baina pasatuko dizut e-mailez.

      – Ciao, Beppe.

      Eta deia moztu du.

      Beste behin ere, eserlekuan. Beste behin ere, emaitza berbera. Ez da gauza izan hatzak ordenagailuaren teklen gainean mugitzeko. Presioak alde guztietatik. Editorearen deiak sarriagoak bihurtu dira hilabetetik hilabetera. Eta irakurleen mezuak ugariagoak dira blogean, hurrengo eleberriaren nondik norakoak jakin nahian. Eskema labirintiko bat ere egina dauka gelako horma batean. Testu solteak, argazki inprimatuak, egunkarietako berriak eta post-it koloretsuak. Dena bata bestearekin lotuta harien bidez. Sherlock Holmes-en gisa Game of Shadows filmean. Baina Sarak ez du detektibeak bezainbesteko imajinazioa lotura horietatik guztietatik James Moriarty irakaslearen argazkira iristeko. Eta Sarak bere Moriarty akabatu gabe jarraitzen du azpi-joko edo estrategia perfektu bat bururatzen ez zaion artean. Bigarren eleberri madarikatu horren ardatza, bigarren eleberria osatuko duten hitzen atzean ezkutatzen den hari mehe eta ia ikusezin hori otu arte, Moriarty bere kapritxora ibiliko da kaosa ereiten bere posizio pribilegiatutik.

      Eta Sarak biderik gabeko bidegurutzearekin amaitu nahi du behingoz. Urteak pasa dira bere lehen eleberria argitaratu zuenetik, eta izandako arrakasta medio, bigarren bat idazteko adorea biltzen hasi zen. Hasiera batean, ilusioz beteta, euforiaren aparretan, dena posible zela pentsatzen zuen. Egunak pasatzen joan dira, ordea, ordutik. Egutegiak biluziago zeuden hilabetetik hilabetera. Zenbat urte pasa ote dira eleberri hark argia ikusi zuenetik?

      Etxeko txirrinak jo du halako batean. Azpiko bizilaguna da, duela bost urte alargundutako agurea. Eguzkitako betaurreko graduatuak ditu jantzita, eta txapela kendu du emakumeak atea zabaltzearekin batera. Elegante jantzita, txaketa eta gorbata eta guzti, akaso meza nagusitik etorriko da. Adeitasunez agurtu du etxekoa, eta duela ia ordubete leihotik jaurtitako liburua luzatu dio dardara txiki batekin. Boomerang efektua izan behar du bai ala bai. Sarak “bihotzez” eskertu dio keinua. Gero, atea itxi du eta begirada hiltzaile bat bota dio liburu madarikatuari, baina liburuak ez ditu gizakiaren erregistroak ulertzen, eta berean jarraitu du: liburu huts bat, tindatutako orrien bilduma koadernatu bat izaten.

      Gero logelara abiatu da, liburua eskuetatik askatu gabe. Ispiluaren aurrean geratu da bere islari so. Ez du oroitzen noiz hasi zuen minutu luzez ispiluaren aurrean egoteko ohitura. Hipnosi ariketa bat dirudi: ispiluan sartzen da eta itzultzen denean aurretik ez zekien egia batekin datorrela uste du.

      – Liburu putakume hori...

      Pixka bat lasaitu denean, zabaldu eta lehen lerroak irakurtzeari ekin dio.

      “Alkitran koloreko gaua zen. Ilargiaren argia bera ere hodei lodien atzean ezkutatzen zen, lotsatuta baino gehiago beldurtuta. Eta berrogeitaka urteko gizonezkoa aztoratuta zebilen bere atikoan, pentsamendu kamikazeen kaosak argi eta garbi pentsatzen uzten ez ziola. Dena atzean uztera behartu zuen patuak, eta patuari aurre egiteko adorerik ez zuen sakeletan. Enegarren zigarroa itzali zuen, eta apalategitik ausazko zenbait liburu larruzko zorroan sartzerakoan, batzuk lurrera erori ziren eta erori bezalaxe geratuko ziren eternitate guztirako. Txaketa beltza, bufanda eta txapela modu traketsean jantzi eta bizkar eman zion gela hari, betirako seguruenik. Begirada malenkoniatsu eta nostalgiko bat. Agur esateko modu egokia zela iruditu zitzaion”.

      Garrasi egin du, haserre, eta kolpez altxatu da lurretik.

      – Nola da posible horrelako hasiera batekin izandako arrakasta izatea?

      Eta liburuaren balizko erantzun bat jaso aurretik logelako hormaren aurka jaurti du indar guztiekin. Arnasestuka makurtu da, haserre kapritxosoa kontrolatzeko ariketa bat dirudi. Eskuin eskua sorbaldaren gainean pausatu du. Bitartean, isilpean lapur baten pare, bisitari bat sartu da logelara. Atzapar iletsuekin hanka igurtzi dio bizpahiru aldiz eta, jarraian, hanken artean bueltaka hasi da, ilearen sentsazio goxoa.

      – Zer duzu, Capisci?

      Tripa zorriak orroka hasi zaizkio.

      – Bazkaltzeko ordua dela dirudi. Hori al zen nahi zenuena?

      Miau, erantzuna. Sukaldean moldatzen den horietakoa da Sara. Etxetik kanpo hainbat urtez bizitzen egon eta gero, bere teknikak eta maniak ditu zerbait kozinatu nahi duenean. Ardo zuriak edo pipermin beltzak ematen duten ukitu berezi hori atsegin du, eta leihoaren ondoan lorategi txiki bat eraikita du hainbat belarrekin. Perrexila edo oreganoa edo menda edo bestelako zaporeren bat nahi badu, hor ditu fresko-freskoak. Batzuetan, gauza sinpleenari berezitasun txiki bat jartzea nahikoa da sinpletasun hori desagerrarazteko.

Giulia Marchettok ilea solte darama Firenzeko kaleetan aurrera doala. Gauaren sabela bezain ilunak diren ile-adatsak haizeak mugitzen ditu, eta begien paretik kentzen saiatzen da, hatzekin belarri atzera eramanez. Arratsaldeko eguzki izpiek azala jo eta gorriztatzen dute; hala, bere begien eta ilearen belztasunarekin nahasturik, iraultza garaiko bandera bat iradokitzen da momentu zenbatezin batez bada ere.

      Bi musurekin agurtu du Sara, plaza txiki bateko terrazan esperoan egon baita, zigarro bat eskuan. Zenbait hitz Giuliaren soinekoaren inguruan. Urdin iluna da, lore estanpatuekin. Turkesa koloreko lepoko bat ere badarama, merketik deus ez duten horietakoa. Sarak esku hatzekin hartu du arreta gehiagorekin ikusteko. Arratsaldeko eguzkiak dirdira berezi bat ematen dio harribitxiari. Nondik datorren jakin nahi du Sarak, jatorriarekin zer nolako harremana duen Giuliak, zerk elkartu ote dituen, dena jakin nahi du Giuliari eta turkesa koloreko harribitxiari buruz. Giulia ohituta dago halako polizia galdeketetara, eta ez da batere urduritzen. Batzuetan obsesiboa izatera iristen baita Sararen jakin-mina, izate ororen logika ezkutua argitara azaldu nahi duenarena. Giuliak desiratzen dituen erantzunak eman dizkio banan-banan, Sararen asmoen atzean inolako intentzio makabrorik topatu gabe. Zazpi urte bete zituenean, gurasoek halako lepokoa oparitu zioten. Egunero janzten zuen zorte onaren talismana bailitzan. Baina behinola, mahaiaren gainean utzi zuen betirako, enbarazu egiten zionaren aitzakian. Agian, lagunen komentario gaizto batek bultzatuta. Oso garbi ere ez du zein izan zen motiboa. Egun batez, Firenzeko kaleetan barrena zebilela, gurasoek oparitutako lepokoaren antzekoa ikusi zuen bitxitegi bateko erakusleihoan. Ez zuen bitan pentsatzeko astirik hartu, eta konturatzerako lepoan jarrita zuen. Halako nostalgia punttu batekin, denborak bere oniritziz lapurtutako zerbait berreskuratu izan balu bezala. Auskalo. Horrek ez zion axola Giuliari.

      – Ardo zuri kopa bat, mesedez –eskatu dio terrazara gerturatu den zerbitzari gazteari.

      Eta isiltasun labur baten ostean, zerbitzariak eskaria hartu eta alde egin arte iraun duena, Giuliak pasatu berri den udako zenbait anekdota aipatu dizkio lagunari. Gurasoen etxean egin ditu aste batzuk, bere jaioterrian. Triesten. Italiako azken hiria, garai bateko Jugoslaviarekin mugan, Winston Churchillek altzairuzko oihalaren amaieratzat jo zuena. Baina egun Eslovenia txiki batekin egiten du muga, eta inork ez du gogoratu nahi Welcome to Sarajevo graffitia. Enperadore erromatarren garaiez arduratzen diren historialariek Giuliaren jaioterrian nonbait kokatzen dute Teodosio enperadorea kristautuko zuen garaipena herri barbaro baten aurka. Garibaldik ere Triestetik harago joan nahi izan zuen Italiako erresuma modernoa sortzen hasi zenean, baina ez zen Venetotik pasatu, eta patuaren zortera utzi behar izan zuen Italiak bere mugak Adriatikoaren beste ertzean kokatzeko asmoa. Historiaren anekdotek ez dute inolako antzik, ordea, Giuliak kontatu dituenekin.

      Ez anaia ez ahizparik ez du izan, eta beraz, bere gain izan du familiaren etorkizunaren pisu guztia. Langile klaseko familia batean jaio zen, baina ontzioletan hainbat urtez lan egin eta gero, gurasoak sindikatuz aldatu eta goi kargua eman zieten. Dirua egiten hasi ziren, bestelako jendearekin egoten... Giuliak ikasketa onak izatea nahi zuten, atzera egingo ez zutela bermatzeko. Txikitatik bere gaitasunei ahalik eta zukurik gehien ateratzen saiatu ziren, Giulia euren aurka agertu zen arte. Akademietara apuntatzen zuten bederatziak hamar eta hamarrak ohorezko matrikula bihurtzeko. Esajeratua hiperbolatzen zuten. Bigarren hezkuntza bukatzerako, ama hizkuntzaz gain beste lau hizkuntza ulertzeko gai zen: alemana, ingelesa, frantsesa eta kroaziera. Ama Udineko probintziakoa zen berez, eta friulera ere ulertzen zuen hala moduz, nahiz eta ez zen hitz egiteko gauza. Amak ez zion erakutsi nahi izan, pentsatuz ez zuela ezertarako balioko, eta hobe zela atzerriko hizkuntzak ikastea, etorkizunean mundu zabalera irten beharko baitzuen seguruenik. Bestelako akademietan ere apuntatu zuten: matematikak, fisika, biologia... Gurasoek mediku bihur zedin nahi zuten, alegia, ondo ordaindua zegoen lanbide bat.

      Giuliak ez zuen denbora askorik behar izan testuingurua ulertzeko. Gurasoen aurka ager zitekeen, esan ez zela gehiago klase partikularretara joango, ez zuela beste hizkuntza bat ikasi nahi, ez zuela gurasoek agindutakoa gehiago egingo. Baina ez. Gainontzeko lagunak futbolean edo jolasean edo lehen alkohol tantak probatzen zebiltzala, gurasoek markatutako bidean jarraitu zuen Giuliak. Bazekien hark denborarekin balioko ziola, etorkizunean momentuko frustrazio guztiak desagertuko zirela. Ikastetxe pribatuko nota onenak lortzera iritsi zen, eta beka bat lortu zuen unibertsitateko ikasketak atzerrian egiteko. Gurasoak pozarren zeuden. Pentsatu zuten medikuntzako ikasketak egingo zituela Estatu Batuetan edo Europako hiri garrantzitsuren batean. Erratuta zebiltzan, ordea. Giulia atzerrira joan zen, bai. Baina Londresko King´s College-n sartu zen, eta Medikuntzaren ordez, Historiako ikasketak hautatu zituen bere ibilbide akademikoan aurrera jarraitzeko. Tony Judt edota Eric Hobsbawm historialariek han ikasi zutela eta, aukerak izanik, han bertan ikastea erabaki zuen. Etxean ez zuten oso begi onez ikusi alabaren erabakia. Giulia horren jakitun zen, bazekien medikuntza ez bezala etorkizunik gabeko ikasketa bat hautatzen bazuen, etxean sekulako asaldura sortuko zela. Baina bere mendekua zen, meditatua, urteetan isil-isilik aurrera eramandakoa.

      Haserrealdi beroa izan zuten Ingalaterra aldera joan aurreko astean. Giuliak burges batzuk zirela aurpegiratu zien gurasoei. Ondotxo zekien non kolpatu behar zituen. Burges deitzea blasfemia hutsa zen haientzat, euren kontraesanak agerian uzten zituelako. Kasik etxetik bidali zuen aitak hori entzundakoan. Amak lasaitzeko erregutzen zion, pentsatu gabeko zerbait zela Giuliak esandakoa, nerabezaroko tontakeriak eta ero haizeak. Berriz ere oker. Giuliak tinko eta sendo jarraitzen zuen berean, eta beste behin errepikatu zuen.

      Azkenean amak bidali zuen etxetik. Giuliak maletak eta eraman beharreko guztia prest zituen, eta ahal bezain azkar alde egin zuen, gurasoek iritziz aldatu aurretik. Lagun batekin hitz eginda zegoen, eta astea non pasatu bazuen. Plan makiavelikoa zirudien hark, tentuz tentu, erreakzioz erreakzio planifikatua. Momentua gogoratzen duen aldiro, sentsazio hori du bederen. “Agian etxeko alaba kuttuna eta bakarra izateak horrela pentsatzera eraman ninduen”, aipatu ohi du Giuliak.

      Jendea bere asmo eta nahien arabera manipulatzeko aukera izan zuen bakoitzean, ez zuen zalantzarik izan bere abileziak bere onerako erabiltzeko. Baina denborarekin manipulazioaren kontua zerbait kontrolagaitz bilakatzen joan zen. Edo hobeto esanda, naturaltasunez hartzen joan zen jolas bihurtu zen.

      Timothy izena zuen mutil hark, Timothy Flynn. Manchesterreko eskualdetik metropolira hurbildutako hogeita bat urteko mutil lotsatia. Analisi historikoaren klasean elkartu zen lehen aldiz Giuliarekin, eta ikusi orduko begiak zabaldu zitzaizkion mutilari. Ez zen atzerritar bakarra, baina agian exotikoena egin zitzaiona izan zen Giulia. Indiarrekin eta Ekialde Hurbilekoekin ohituta akaso, italiar baten gainean jarri zituen bere begi urdin goibelak. Zer zuen bada galtzeko? Baina mutila ez zen ausartzen kaixo esatera. Denbora guztian neska italiarrari begira. Irakasleak zerrenda pasatzen zuelako, bestela ez zuen bere izena ere jakingo, ezta Italiatik joana zela ere. Giuliak bira ematen zuen aldiro, disimulatu nahian zabalduta zuen liburuko hitzen artean gatibatzen zen. Giuliak ez zuen denbora askorik behar izan gertatzen zenaz jabetzeko, hain zen behatzailea ezen detaile ñimiñoenari ere ez ziola muzin egiten. Ez zuen inondik inora erakartzen, ordea. Lasto artean, beste lasto bat. Jolasak, baina, erakartzen zuen. Notatxo batekin eman zion hasiera. Maitasun itsua zein absurdoa den frogatu nahi zuen, jendea zer egitera irits zitekeen, alienazioaren hari muturrari tira nahi zion ea zein puntutan apurtzen zen, apurtzen baldin bazen. Hitzordu baterako gonbita: arratsaldeko bostetan bere etxe azpian. “Ez jo txirrina, ni jaitsiko naiz”. Baina bere etxeko helbidea idatzi beharrean, kalearen bestaldeko atearena idatzi zuen, bere gelako leihotik ikus zitekeena. Gaueko hirurak arte egon zen itxaroten gizajoa. Bitartean leihotik ezkutuan, Giulia zelatan alkohol merkea eskuetan.

      Erronkek aurrera jarraitzen zuten. Neska zintzoarena maskara-joko baten icebergaren punta besterik ez zen eta Timothyk Giuliaren atzetik jarraitzen zuen itsu-itsuan, etorkizuneko ondorioei erreparorik jarri gabe. Erronka bat gainditu eta beste bat zetorren atzetik, aurrekoa baino gogorragoa. Horretara mugatzen zen bien arteko harremana Giuliaren jolasean, erronketara, eta Timothy itzalpetako esklabo bat soilik zen neskarentzat. Klase orduetan edota unibertsitateko korridoreetan ez zion begiratu bat ere eskaintzen. Notatxo berri bat irakurtzen zuen une oro, baina, itxaropena berragertzen zen Timothyren sabelaren eta bihotzaren artean.

      Bi hilabeteren ostean, erronken kontuarekin nazkatu zen Giulia, eta azken nota batean, sinpleki, dena bere kapritxo bat izan zela azaldu zion. Aspertuta zegoela, eta denbora-pasa egokia izan zitekeelakoan hasi zela notatxo haiek idazten. Timothyk hura irakurriko zuenean, Giuliaren aburuz, ezer larririk ez zen pasako. Uste horren aurka, Timothyren konfiantza faltak eta txotxongilo baten gisa erabili izanak suizidioaren eta mendekuaren arteko hari mehearen gaineko funanbulista bihurtu zuen. Auskalo zer izan zen azken erabakia hartzera eraman zuena, baina goitik behera aldatu zen mutila, halako mozketa bat iraganaren eta etorkizunaren artean.

      Ordu txikietan deiak jasotzen zituen Giuliak, hitz koherenteen absentzia zuten deiak. Batzuetan soinu arraroetara besterik ez ziren mugatzen. Kaleetan norbait jarraika zuela nabari zuen zenbaitetan, bere itzalaren jarraipen bat. Giuliaren hasierako konforta bat-batean desagertu zen, kontrolak eskuetatik alde egin zion eta babesgabe sentitu zen lehenagotik ezagutzen ez zuen egoera hartan. Poliziarengana hurbildu zen, hori izan zen burutik pasatu zitzaion lehen gauza, eta gizonezko bat jazartzen ari zitzaiola argudiatu zion polizia-etxeko harreran zegoenari. Timothy Flynn izena zuela, eta salaketa jarri nahi zuela egiten ari zitzaionarengatik. Poliziak, bere uniformeak eskaintzen zion babesetik, frogarik ezean ezer ezin zezaketela egin aipatu zion. Aztoratuta irten zen komisariatik, eta ahal bezain jende gehien zebilen tokietatik itzuli zen etxera. Bertan, egoerari nola buelta eman pentsatzen ibili zen gaueko ordu txikiek jo arte. Orduantxe, telefonoaren txirrina. Zalantza izpirik ez zuen Timothy zela, baina oraindik ez zuen oso garbi nola konpondu zezakeen arazoa, eta telefonoa hartzeak ez zion konfiantza handirik ematen. Azala gogortzen ari zitzaion pixkanaka. Jo eta jo jarraitzen zuen, eta bizilagunak esnatzeko ez zen askorik faltako. Erabaki bat hartu behar zuen lehenbailehen. Arnasa sakon hartu eta isiltasunari tarte bat eskaini. Eskua telefonoaren gainean jarri, eta hiru... bi... bat...

– Pronto ... Bai? ... Bai ... Orain? Ezin du itxaron? ... Berez bai, baina nahiago nuke gerorako utzi ... Konforme, ez badago beste modurik ... Bai, oraintxe naiz bertan, emazkidazu hogei bat minutu ... Bai, hori da ... Ciao, ciao.

      Mugikorra poltsan sartu du. Arnasa hartu eta barkamena eskatzen hasi zaio Sarari. Besotik heldu dio. Eskuak elkartu ditu ezpainen aurrean. Sarak lasai egoteko esan dio, joateko joan behar duen tokira. Giuliak barkamena eskatzen jarraitu du, beharraren deiak bere atseden momentua zapuztu baitu. Sara bere aulkitik altxatu da, eta bi musu emanda joateko esan dio, ia bidaltzeko tonuan. Eskuarekin agurtuz, atzeraka alde egin du Giuliak Via Toscanellan aurrera, eta Sara bere bakardadearekin geratu da Firenzeko plaza exotiko horretan. Piazza della Passera. Turismoak irentsitako hiriaren apendizea izan daiteke agian, gutxi batzuek bakarrik ulertzen duten tokia.

      Caffè degli Artigiani izena du kafetegiak. Bost mahai borobil ditu kanpoan, egurrezko eserlekuz inguratuta. Bi mahai hutsik daude eta beste bietan bikote bana. Azken mahaian Sara dago libreta bat zabalik duela. Lehen bikotea gaztea da, hogeita gutxi urte izango dituzte. Mutilak izozki kukurutxoa du eskuan; neskak hiru izozki-bola ditu terrina batean, marrubizkoak, gainetik txokolate zatitxoak dituena. Plastikozko koilaratxo batekin zatitxo txikiak kentzen dizkio esfera bakoitzari, eta mutilaren dastatzeko eskariari erantzunez, bikotearen ahora eraman du koilaratxoa. Beste mahaian, adineko bi gizon daude ardo kopa banarekin. Batek egunkaria du eskuetan, eta albiste guztiak milimetroraino aztertu ondoren pasatzen du orrialdea. Ez dute hitz bat ere gurutzatu azken bost minutuetan. Zer kontaturik ez dute, jada nahikoa esan diote elkarri, eta hitzek ez dute garai batean zuten balioa. Nahikoa da begirada bat edo keinu bat esan nahi dutena adierazteko. Batzuek bizitza osoa dute aurretik, oraindik zer deskubrituko duten ere ez dakite, mundua irensteko gogoz daude. Besteek, aldiz, azkeneko geltokian itxaroten diote trenari, eta itxaronaldi luzearen ostean hitzak berak ere agortuta daude, herdoilduta, akabatuta eta esanahiz itota. Keinuak geratzen dira soilik, keinu nekatuak eta geldoak. Gaueko espresa etortzen denean, akaso azken irribarre batekin agurtuko dute elkar.

      Eta batzuen algarek eta sorpresak eta besteen isiltasunak zerbait iradoki dezaketelakoan, libreta zabaldu du beste zigarro bat piztu aurretik. Bolalumaren tinta beltz orbanak daude orrialdean, zirriborroak, harizko bola abstraktuak. Kea irentsi eta bolalumaren punta orriaren gainean utzi du. Zer idatzi ez dakiela, paperak tinta xurgatu du zirkulu bat eratuz. Tatuajea.

      Pertsona garrantzitsu batek eman zion gomendioa gogoratu du: bere esperientziari buruz idaztea, bere bizipenei buruzko istorio bat asmatzea. Akaso gomendioa ona zen, baina ez zuen halakorik egin. Ez zuen orduan bere burua biluztu nahi. Edo nahi baldin bazuen ere, ez zen gai bere burua biluzteko. Agian orain da horretarako momentua, baina ez daki nondik abiatu ere. Letrak marrazteari ekin dio. “Bizi esperientzia. Autobiografia” idatzi du. Gero zigarroa ezpainetara eraman, eta zorrotz begiratu dio idatzitakoari. Kea bota du tintaren gainean. Hitzak desagertu eta berriro agertuko dira behe laino atzetik bezala. Bat-batean halako argitasun jainkozko bat azalduko balitz ideia onena begien aurrean argitzeko... Baina horrelakorik ez da gertatu, ez eta gertatuko ere. Zigarro osoa erre du hitz horiei begira, idatzitako hitzei buruz hausnartzen eta hausnarketen abstrakzioan naufragatzen.

      Bere baitan asmatu berriak diren ideiak baztertzen dituela, ahozko historiari buruz egin zen hitzaldi bat etorri zaio burura. Irlandan izan zen, 2001. urtean. Ipar Irlandako gatazkaren inguruko ziklo batean. Ikertzaile gazte batek elkarrizketak egin zizkien berrogeita hamar hiritarri, Lurgan udalerrian gatazka nola bizi izan zuten ezagutzeko. Agian, pentsatu du, ahozko historiaren teknika erabil dezake bere istorioa harilkatzeko. Azken ideia hori apuntatzeari ekin dio zigarroa hautsontziaren aurka suntsitu eta gero. Buruan bueltaka dituen pentsamendu guztiak libretan idatzi ditu ahaztu baino lehen, eta bere gertakari garrantzitsuenak ordenatu ditu kronologikoki.

Goizeko sei eta erdietan jaiki da. Aurpegia ispiluaren aurrean ipini, eta...

      – Gaur egun berri bat da!

      Kantatzeari ekin dio, Cyndi Lauperren Girls Just Want to Have Fun. Kamiseta tiranteduna eta kuleroak erantzi, eta dutxan sartu da. Laranja usaineko xanpuz ilea garbitu, xaboiarekin azala igurtzi. Ura azalean behera irristatzen zaio, eta lurruna komun guztian zabaldu da. Kanila itxi du. Bi toalla hartu ditu: bat buruan jartzeko eta bestea gorputza estaltzeko. Sukaldera joan eta kafea egiten ipini du. Bi ogi xerra txigortzen jarri, eta katilu bat mahaiaren gainean utzi du beste armairutik azukrea ateratzen duelarik.

      – Esnea!

      Energiarekin zabaldu du hozkailuko atea, esnea hartu eta katiluaren ondoan ipini du. Gaingabetua bitamina eta kaltzioarekin. Hozkailura joan da berriz ere, marmelada potearen bila. Ogiek txigorgailutik jauzi egin dute. Plater batean ipini, eta mahaiaren gainean utzi ditu. Tabako paketea ere katiluaren alboan jarri du. Kafearen aroma arabikoak sukalde osoa inbaditu duenerako, dena prest du gosaltzeko. Irratia piztu du. Zazpietako berriak bata bestearen atzetik. Ez dira askorik aldatu aurreko egunetik, baina egunero kontatu behar da zerbait, seguruenik egunero argitzen duelako, eta beste egun bati hasiera eman behar zaiolako. Ogi txigortuen gainean marmelada jarri, eta gosaltzeari ekin dio hankak gurutzaturik.

      Oraindik kafearen zaporea ezpainetan duela, zigarro bat ostu dio paketeari. Leihoaren ondoan jarri da, landareen berdetasunaz inguratuta, gaueko orban ilunak apurtzen dituen zeruari begira; zigarroa patxadaz erre du. Capisci ere bere loalditik esnatu da. Aho zabalka hurbildu zaio Sarari, eta honek burutik buztaneraino laztandu du egun onak emanez. Lata bat zabaldu, eta plastiko gorriko plater batean jarri dio katu jana. Pixkanaka jan du, hark ere ez du presarik.

      Denboraren orratzak aurrera doaz, eta tximeleta bat pausatu da hosto berde baten gainean, goizeko ur tanta baten ondoan. Handiagoa dirudi tantak sortzen duen distortsio optikoa medio. Baina hegal zuriko tximeleta hori ez da handiagoa egingo, nahiz eta agian distortsioak azaltzen duen bezain handia izan nahi duen. Nola alda daitezkeen gauzak distortsio batengatik. Behar zaionari arreta gutxiago eskaini, eta gainontzekoari behar duena eta are gehiago. Norberaren usteen kontra askotan, momentuak erabakitzen du zer den garrantzitsua, eta erabaki okerrak etorkizunean epaitzen dira. Seguruena gaurko klasean ere halako zerbait egingo du, historiako gertakari bat etorkizuneko ikuspuntutik epaitu. Horixe da bere ofizioa. Zenbat buruhauste. Momentu batez garai zaharretara itzuliko litzatekeela pentsatu du tabakoari darion kea irentsiz. Kezkarik eta ardurarik ez zen garai haietara bueltatzeko txartelak garesti dira baina, eta soilik memoriaren irudi distortsionatuek eraikitzen dute simulazio bat Sararen neurona artean. Aitarekin baratzean aritzen zen garaia. Amaren atzetik mendiak igotzen eta zeharkatzen zituen garaia. Ahizparekin jolasean aritzen zen garaia. Lagunekin arratsaldea ibaiaren ertzean pasatzen zuen garaia. Poza. Irribarreak. Zoriontasuna. Noiz bukatu ote zen hori dena?

      Eta bat-batean, Capiscik jauzi egin du tximeleta zuria harrapatu nahian. Orduan itzuli da Sara bere gogoetetatik. Zigarroaren errautsak filtroraino iristen dira, eta konturatzerako zazpiak eta hogeita bost pasata dira. «O, Dio! Berandu iritsiko naiz», pentsatu du zigarroa hautsontzian itzaltzen duela. Gelara korrika joan, eta janzten hasi da. Kulero beltzak, bularretakoa ere, zetazko alkandora beltz bat? Bai, eta jeans urdinak, bere hanka luzeei itsatsita. Komunera joan da. Ondo orraztu, edo ahal duen bezala; azkenerako ilea bildu du. Kolore pixka bat jarri, begi ertzak beltzez pintatu, belarritakoak jantzi, perfumatu. Hortzak garbitu. Txaketaren bila gelara joan eta Heroiaren kaiera lurrean ikusi du.

      – Zer egiten du hemen?

      Apalategira eraman eta dagokion tokian utzi du: arrastoak utzi dizkioten objektuen apalean.

      Takoi txikiko zapata beltzak jantzi sarrerako atetik metro batera, eta poltsa hartu. Dena duela uste du, eta “Ciao, Capisci” esanez, giltzaz itxi du etxeko atea. Bizikleta portaletik hartu duenean, ordulariari begiratu dio: zortziak laurden gutxi. Justu antzera, baina garaiz iritsiko da. Helmuga: Via San Gallo, 10.

      Heldu bezain pronto, lehenik eta behin, bulegotik pasatu da. Zenbait mezu elektroniko hari eta honi bidali, telefono deiren bat egin, klaserako beharrezko ikusten duena hartu. Zehazki, aurreko egunean gainbegiratu zituen liburuak. Eric Hobsbawm, Tony Judt, Gerda Lerner eta Giuliano Procacciren liburu bana. Pare bat poltsan sartu ditu, besteak eskuetan, klasera abiatu da ahal bezain azkar iristeko. Lehen klasera berandu iristea ez du batere gustuko, jendearen denbora alferrik gastatzea errespetu falta handia iruditzen zaio. Arnasestuka zabaldu du atea, eta borobilean jarrita dauden hamahiru ikaslerekin egin du topo. Koadernoak zabalik, grabagailuren bat martxan jartzeko prest... Apunteak hartzeko zain daudela dirudi. Gogo eta indar berezi bat eman dio Sarari horrelako eszena ikusteak. Zerrenda bere baitarako irakurri du izenak aurpegiekin lotzeko.

      Mirella Lombardi. Brescia, 19 urte. «Anaren begirada bera du zerbait ondo ez dagoenean». Vincenzo Fusai. 19 urte, Arezzo. «Ile motz horrekin Xaviren antza duela esango nuke». Tamara Mancini. Erroma, 20 urte. «Uste dut bera dela Joan Scotten liburuarekin ikusi nuena aurreko astean». Alice Conti. 18 urte, Firenze. «Untxi bat du tatuatuta besoan?». Mario Bianchi. Varsi, 18 urte. «Seguru nago honi bohemioen garaia gustatzen zaiola». Fiona Giani. Siena, 18 urte. «Zergatik sienatar bat?». Daniella Neri. Bolonia, 18 urte. «Galderak egin eta egin ibiliko den baten aurpegia du». Ugo Fabbri. Bolonia, 18 urte. «Zerrendan agertzen delako, bestela gelaz nahastu dela dirudi». Davide Gori. Erroma, 18 urte. «Musikari pinta du. Zarataren apologista bat». Domenico Spadafora. Cosenza, 18 urte. «Núria bezalako bat!». Ivan Bacci. Milan, 18 urte. «Zein koloretakoak dira? Distantzia honetatik ezin da nabaritu begien kolorea». Elena Martini. Pistoia, 18 urte. «Ez nuen uste oraingo gazteei txotxongiloak interesatzen zitzaizkienik». Alessandra De Luca. Palermo, 22 urte. «Hegoaldea... egunen batean hartu beharko nuke hara doan bidea».

      Aurreneko klase eguna da. Sarari egokitu zaio unibertsitate munduan sartzera doazen hamahiru ikasle horiei inpresio ona ematearen zama. Lehen aldiz. Beste urteetan gai zehatzagoak eman beharra izan du, bere tesiarekin zerikusi handiagoa dutenak, edo bederen, hain orokorrak ez direnak. Kontua da aurtengoan aldaketak egon direla, eta ondorioz, hasiberriak motibatzeko lana berari tokatu zaio.

      Menderik odoltsuena, krudelena, basatiena begi inozente horien aurrean erakutsi. Jean-François Lyotard-en metaerrelatoak saturatu ziren mendea. Ortodoxia alternatiben aurka eta viceversa, dena edo ezer ez. Matxino modernoak mundu zaharreko agureen kontra. Partisano eta errebeldeak. Eta beren besaulkietatik zeruetako bunkerretan historiaren norabidea tentuz jarraitzen dutenak. Baina konturatzerako munduak beste begirada bat du, gizarte ortopediko hutsetik cyborg izatearekin amets egitera pasatu da, eta mundua ez ezik –zergatik ez?–, unibertsoa bera ere konkistatu nahi du etorkizuna iritsi baino lehenago. Informazioa urrea da, eta tankeak eta bonba nuklearra baino kotizatuago daude espioiak. Agian, pentsatu du Hobsbawmen liburua eskuetan, ez ote zen XIX. mendea suntsipenaren preludio luze bat besterik izan?

      Liburua mahaiaren gainean utzi du. Besteen gainean, behetik gora handienetik txikienera. Ordenaren obsesio zoro bat edo. Ondoren, mahaiari buelta eman, eta ipurdia haren gainean jarri du hankak gurutzatuta. Eskuin eskuarekin belaunari heldurik, klasearekin hasi da.

      – Ongi etorri denoi. Ni Sara Ballet naiz eta zuen irakaslea izango naiz ikasgai honetan. Lehen klasea da, ezta? Esan nahi dut, aurretik ez duzue klaserik izan, ezta? Ondo. Beraz, edozein galdera baduzue, zerbait ez baduzue ondo ulertu edo beste edozer gauza, lasai galdetu. Dakidan bitartean erantzungo dizuet –pausa bat egin du. Badaki inork ez diola ezer galdetuko, baina esandakoaren erakustaldi bat egin nahi du. Berriz hartu du hitza–. Dakizuen moduan, gaurkoa aurkezpen klasea da, ez gara materian sartuko, orduan lasai egon zaitezkete. Esplikatuko dizuet lauhileko honetan zer tratatzeko asmoa dudan eta nola egingo dudan azken ebaluazioa. Orduan... Hau izango da eskema.

      Eta orri sorta bat banatu dio ikasle bakoitzari. Batzuk soberan geratu dira, eta karpetan sartu ditu egunen batean ikasle berriren bat azalduz gero, hari emateko. Materia guztia XX. mendean kokatzen da, nahiz eta XXI. mendeko hainbat kontu azaltzen diren hamargarren puntuan. Bere asmoa Gerra Handiaren bezperetan hastea da. Gerratearen sustraiak azaletik tratatu eta gerraren ondorioak zein izan ziren azpimarratu. Estrategia eta taktika militarrak albo batera uzten ditu, edozein dela ere gatazka. Horrelakoen inguruan idazten edo filmatzen duen pertsona andana dago munduan. Ivanek horren inguruan galdetu dio, zergatik ez duen sakondu nahi gerraren dinamika eta noranzkoetan.

      – Gomendatuko nizuke Erich Maria Remarqueren Berririk ez frontean. Edo Hobsbawm beraren XX. mendearen historia liburuaren hitzaurrea. Axola dute lubakien artean egindako sarraskiek? Gallipoliko guduak? Errusiako frontean edo Alpeetan egondako gorabeherek? Badakizu oraindik txangozaleak Alpeetan barrena ibiltzen direnean orduko hildakoen gorpu izoztuak aurkitzen dituztela? Agian norbaiti interesatuko zaio operazio militarren inguruko klaseak ematea, baina niri ez. Ulertu behar den bakarra da XX. mendean gerra hiltzeko makina bat izan zela, hiltegi bat. Eta nik ez dut nahi historiaren ardatza hilotzen kronika bat izatea. Zertarako jaio ginen? Hiltzeko ala bizitzeko?

      Galdera egin dion ikaslea eta gainerako guztiak mutu geratu dira. Horrelako erantzun bat jaso eta gero, galdera gehiago ez egiteko hitzarmen isila adostu dute begirada konplizeen bidez. Ez baita izan erantzun lau bat, pasioz betetakoa baizik, bihotzetik ateratzen diren horietakoa. Isiltasun kasik deseroso baten ostean, Sarak, beste behin ere, hitzaren testigua hartu du aurkezpenarekin jarraitzeko. Agian bere emozioak erakutsi izanak hasierako ikasle-irakasle harremana konfiantzaz hustera eraman du, eta eskuen atzean gorde beharko lituzkeen kartak biluzik utzi ditu denen bistan. Bere amesgaiztorik handiena da biluztasuna: ispiluaren aurrean ezer gabe ikustea, soilik bere isla, margo eta maskara guztiak argitan.

      Ur botila ezpainetara eraman eta trago bat eman. Arnasa sakon hartu ostean, ingurua aztertu du. Oxigenoak eta urak itsaso harroa baretuko dutelakoan edo, momentu aproposenaren esperoan geratu da klasearekin jarraitzeko. Hamahiru ikasleak arretaz begiratu, baina haiek konturatu gabe, tentuz eta diskrezioz. Isiltasuna gehiegi luzatzen ez ote den ari galdezka dirudite batzuen aurpegiek. Denbora gehiago galdu gabe, aurkezpenarekin jarraitzea erabaki du.

Ez da oso sentsazio onarekin atera klasetik. Kafetegira joatea erabaki du, kafe bat hartzera. Gian Carlo eta Francescarekin gurutzatu da, haiek ere klase osteko kafearen beharrean direla dio bigarrenak. Sarak umorez hartu du hasiera txarra izan duen bakarra ez izatea.

      – Bi kafe huts eta kafesne bat, mesedez –esan dio Francescak zerbitzariari.

      Eta eguneko bizitzaz zein eguraldiaz zenbait hitz gurutzatzerako, kafeak prest daude barraren gainean. Sarak bere katilua hartu du, baina tximista batek jo balu bezala, katilua askatu eta lurrera erori da. Mila zati txikitan apurtu da, kafe beltzezko putzu batez inguraturik.

      – Barkatu! –oihukatu du errealitateaz jabetu den neurrian, eta eskuekin katilu puskak jasotzen hasi da.

      “Utz ezazu”, dio zerbitzariak trapu baten bila abiatzen den bitartean. Sarak ez dio kasurik egin. Francesca makurtu da laguntzeko asmoz, baina Sararen aurpegia ikusi duenean, larritu egin da.

      – Zer gertatzen zaizu? Zergatik zaude horren zurbil?

      Sarak katiluaren puskak jasotzen jarraitzen du. Ez dio kasurik egiten lankideari. Eta ez dirudi kasu egingo dionik ere. Francescak eskuak heldu dizkio, gera dadin bederen. Eskuak izotzaren pare ditu. Gehiago larritu da. Sorbaldatik heldu, eta bere bulegora doazela esan dio Gian Carlori. Kafetegitik bulegorako bidean ez du hitzik egin. Francesca saiatu da zer gertatu zaion argitzen, baina ez du ezertxo ere lortu. Bulegoko atea zabaldu, eta Giulia dago bertan, Sararen bulegokidea. Ikusi duenean, bere lekutik altxatu eta laguntzera joan da. Francescak gertatutakoa azaldu dio, baina ez dakiela zergatik dagoen horrela. Halako batean, Sara betiko egoerara itzuli da, trantzetik atera balitz bezala.

      – Ongi al zaude? –galdetu dio Giuliak.

      – Noski ongi nagoela. Zergatik egon behar nuke ba gaizki?

      Harriturik dago. Zergatik begiratzen ote dute horren arraro bere bi lankideek? Zer gertatu ote zaio bada?

      – Zer gertatu zait?

      Francescak dena azaldu dio. Nola Gian Carlo eta berarekin gurutzatu den, kafetegira joan diren eta kafea hartzeko unean katilua erori, eta trantzean bezala sartu den.

      – Egia –esan du Sarak eskuak burura eramanik–. Katilua beroegia zegoen eta erori egin zait. Besterik ez. Edonori gerta dakioke horrelako zerbait, ezta?

      – Ezagutzen zaitut –esan dio Giuliak begietara begira–. Zer edo zer gertatu zaizu, eta ez didazu ezkutatuko!

      – Benetan, Giulia. Ez da ezer. Soilik erre egin naizela. Ez kezkatu niregatik, ongi nago. Benetan. Joan zaitezkete joan behar duzuen lekura, eta lasai geratu niregatik.

      Bere benetako irribarrearekin ikusi dutenean, lasaitu egin dira, pixka bat bada ere. Francesca kafetegira joan da dena ongi dagoela ikusitakoan, mesfidati halere, ez du inoiz Sara horrela ikusi eta. Giuliak bere gauzak hartu ditu, eta klasera abiatu da behin eta berriz ongi dagoen galdetu ostean. Sarak behin eta berriz baietz. Irribarretsu, “gero arte”, esan dio, eta atea itxi du.

      Sara bakarrik gelditu da une batez. Ongi daki zer gertatu zaion, baina ez daki zein den zergatia. Berak hori jakin nahi du, ordea. Inoiz ez da izan superstiziosoa, baina zerbait txarra gertatu dela pentsatzen du. Ezin du burutik kendu ideia hori.

      Mahaiaren gainean duen egutegiari begiratu dio. Urriak 2. Orduan gogoratu du: hemezortzi urte ama hil zela. Orduan 17 urte zituen, eta institutuko azken urtea hasi berritan zen. Bat-bateko zerbait izan zen. Zuzendaria klasera joan eta Sarari gelatik ateratzeko eskatu zion aurpegi serioarekin. Zerbait txarra egin zuela pentsatu zuen hasieran, baina ez. Zuzendariaren bulegoan, gela gris eta monotonoan, bere aita zegoen lur jota. Zuzendaria kanpoan geratu zen Sara gela barrura bultzatzen zuela. Bazen zerbait, baina, gelatik kanpora tiratzen zuena. Ez zuen oso ondo ulertzen sentsazio hura. Auskalo zergatik, beharbada aita okre koloreko tapizatua zuen eserlekuan lur jota ikusteagatik, edo agian bulegoaren gristasun burokratikoagatik. Azkenerako indarrez sartu zen barrura, eta libre zegoen aulkian eseri zen aitaren aurrean. Ez zuen ezer esaten eta Sara beldurtzen hasi zen, aitagatik batik bat. Desolazio sentsazio bat zabaltzen zen bere poroetatik, kutsakorra oso. Elkar besarkatu zuten. Negar zotinka, belarri ertzean baldar eta umel amaren heriotzaren berri eman zion alabari.

      Shock bat. Elektrizitate hotzaren dardara gorputzean barrena, belarritik behatz puntetara. “Ama hil da”. Hitz bakoitza biderkatu egiten zen segundoak pasatu ahala. Oihartzunak isiltzeko joera du, baina hitz horien erresonantziak indar gehiagorekin eragiten zuen zelula bakoitzean. Mila zatitan apurtu zuen berriak. Begiak zabalik, begiak zuri eta gero pixkanaka gorritzen, emozio guztiak uholdearen gisa irten ziren malkoen forma hartuta.

      Gero autoan sartu ziren, R-5 grisean. Etxerako bidean ez zuten hitz erdi bat ere egin, eta ondorenean ere ez zuten adorerik izan gaiaren inguruan jarduteko. Sara ahazten saiatu zen amaren gaia. Aitak, ordea, ez zuen bururik altxatu ordutik. 1994ko urriaren 2an beste aro bat hasi zen, aurrekoarekin zerikusirik izango ez zuena. Hemezortzi urteren ondoren, Sarak ia ahaztuta zuen egun hura, eta momentu batez, bere burua gorrotatu zuen orduan hartutako erabakiagatik.

Bi espazio-denbora

Bat-batean, Giuliak atea zabaldu du.

      – Lehen ahaztu egin zait esatea, baina Ana izeneko batek behin baino gehiagotan deitu du. Azkenerako, deiari erantzun diot, eta esan dit ahal duzunean deitzeko. Kezkatuta zirudien.

      – Mila esker, Giulia.

      Eta atea itxi du berriz ere.

      Telefonoari begiratu dio. Azken deiaren zenbakia ikusi du: +34 688 852 884. Ez du inoiz zenbaki hori ikusi, baina atzerrikoa da. Agian Ana Ballet izan da deitu duena, bere ahizpa gaztea. Urteak ez dutela elkarrekin hitz egin, eta bakoitzaren interes mailaren arabera jakin izan dituzte bataren eta bestearen inguruko berriak. Urtebetetze egunean zorion mezu bat asko jota. Horretara bakarrik mugatzen da bi ahizpen arteko harremana. Denborak elkar urrundu ditu, pixkanaka, dosi txikietan inor konturatu ez dadin. Hasieran egun bakarra pasatu zuten hitz egin gabe. Gero eguna aste bihurtu zen. Noizbait, hilabete elkarren berri izan gabe egotea jasangarria zela uste izatera iritsi ziren. Eta urte erdi horrela egonda, zer da beste erdia egotea? Sara Dublinera ikastera joan zenetik gaurko deia arte.

      Hainbat aldiz deitu baldin badu, hots egin beharko dio ahizpari. Zerbait garrantzitsua izango da. Amaren inguruko zerbait akaso. Pasatako urteak eta gero familiako urtemugaren bat antolatzen ariko dira agian. Baina pixka bat arraroa ez ote da? Egunean bertan abisatzea? Logikoagoa izango zen hilabete lehenago edo abisatzea eta ez azkeneko momentuan. Kezkatuta zirudiela esan du, ordea, Giuliak. Kezkatuta egoteko maila ezberdinak daude. Zerbait antolatzen ibili osteko azken momentuko urduritasunak eragindako kezka dago. Bat-bateko kezka ere izan daiteke, zerbait larria gertatzen denean bezala. Giuliak kezkatuta dagoela bakarrik esan du, ordea, ez oso kezkatuta, ez urduritasunak eragindakoa, ez zerbait larriaren susmopeko kezka... Dituen pista apurrekin ulertu nahi du dena, baina ezinezkoa zaio, eta ahizpari ez deitzeko arrazoi baten bila dabilen bitarte horretan, konturatzen ari da ez duela aitzakiarik eta zer gertatzen den jakin nahi badu, telefono deia itzuli behar diola.

      – Bai, esan?

      – Ana, ni naiz, Sara. Zenbat denbora!

      – Sara! Azkenean lortu dut zurekin harremanetan jartzea. Hiruzpalau aldiz deitu dizut azken ordu erdian, eta zure bulegokideak hartu dit azkenerako. Pentsatzen nuen ez nuela lortuko zurekin hitz egitea. Baina zer moduz zaude? Aspaldi ez dudala zure berririk izan.

      – Ongi esan beharko. Oraintxe amaitu dut kurtsoko lehen klasea. Halere, ez dut uste hori izan denik niri deitzeko arrazoia. Zer nahi duzu?

      Isiltasun tarte bat egon da galderaren eta erantzunaren artean. Ez da luzea izan, baina ezta ere halako galdera bat eginda izan beharko lukeen isiltasun laburra. Ana ez da isiltasunen zalea, ez du behintzat horrela gogoratzen. Ahizpa zaharrari galdera bat egiten zion bakoitzean, honek erantzuna pentsatzeko denbora lasai hartzen zuen, eta horrek bere onetik ateratzen zuen. Eta alderantziz zenean, Sarak galdera egin aurretik jada erantzuna emana zuen Anak. Susmo txarra hartu dio telefono deiari.

      – Beno, Sara, badakizu aita gaizki ibili dela azkenaldian. Igual ez da ezer, baina azken urteetan egun hauetan... Aurrekoan bisitan egon nintzela zurekin hitz egin nahi zuela esan zidan. Komentatu nion lanean zinela eta ez nekiela etortzerik izango zenuen. Badakit zaila izango dela. Hori esan nion. Nolanahi ere, berean jarraitu zuen, zurekin hitz egin behar zuela. Horretan tematu zen. Ez dakit ahalko duzun. Astebeteko oporraldia edo eskatuko bazenu... Orain hasi bazara klaseetan agian zaila izango da. Baina ulertzen didazu, ezta? Uste dut egunarengatik dela, gehiegi eragin dio.

      – Alegia, nahi duzuna da etxera itzultzea eta aitarekin hitz egitea.

      – Bai...

      – Arratsaldean deituko dizut erantzunarekin. Dekanoarekin hitz egin behar dut astebeteko jaiegunak hartzeko. Kurtsoa hasi berritan zaila izango da, baina horrela badaude gauzak, saiatuko naiz. Orain utzi egin behar zaitut, lanean ari naiz.

      – Bai, imajinatzen [dut]...

      – Adeu, Ana.

      – A [deu] –Klik.

Motordun txalupa batean zegoen. Itsasotik kostaldera bidean. Olatuak txikiak ziren, eta urreokre kolore bat zuen denak. Film irudi zaharren gisakoa. Antzina ez hain antzinako irudia zirudien begi aurrean zuen paisaiak.

      Bere gurasoak txaluparen barnean zeuden. Baita Ana ere. Ez zegoen beste inor. Egurrezko eraikin baterantz zihoazela iruditu zitzaion; hondartzaren gainean zegoen, guztiz hondatua, apurtua, eroria. Normala. Itsasoaren kontra egonda, olatuen eta haize bortitzaren lehen biktima izango zen. Zertara ote zihoazen hara? Ez zekien, eta okerrena zen ezin zuela handik ihes egin.

      Eraikin haren pean lehorreratu ziren. Eskailera batzuk igo, eta bi agure zahar zeuden bertan. Beldurra ematen zuten. Zertara eraman ote zituzten hara? Gurasoak agure haiekin hizketan egon ziren. Zertaz ez zekien, ordea.

      Ordulariak aurrera egin zuen, eta azkenik, gurasoek Ana hartu zuten. Sara, ordea, bi agure haiek heldu zuten. Zergatik? Eta bat-batean, gurasoak eta Ana txalupa motordunean nola urruntzen ziren ikusi zuen leiho bihurtutako horma batetik. Sarak garrasi egin zien, berarekin ahaztu zirela. Txalupak ez zuen bira eman. Akaso, benetan ahaztu ziren. Edo beharbada, Sararekin ahaztu nahi zuten. Negarrez hasi zen, bi agure haiek beste norabait zeramaten bitartean.

Kolpe batez zabaldu ditu begiak hamar mila metro itsasoaren gainetik. Zerua oskarbi, eta alboan adineko gizon bat dago eserita esku artean liburu mardul bat duela: Thomas Mannen Mendi magikoa. Aurrean haur bat dago, gailu elektroniko batean Alizia herrialde miresgarrian ikusten. Gero leihatilatik kanpora begiratu du, hodeiak gainaldetik ikusteko. Ez dio garrantzi handirik eman izan berri duen ametsari, eta segituan egin dio uko bere bizitzako momentu edo sentsazio bat adierazi nahi duela pentsatzeari. Firenzeko aireportuan erositako aldizkaria zabaldu du.

      Aurikularrak jarri ditu eta musikaren aplikazioa zabaldu du mugikorrean. Zer entzun pentsatzeko denborarik hartu gabe, aurretik entzuten ari zenarekin jarraitu du: Erica Mou abeslari gaztearen È diskoa. Hamar mila metro itsasoaren gainetik begiak itxi ditu berriro.

      Alboko gizonak esnatu du Bartzelonara iritsi berritan. Motxila txiki batean sartu du Thomas Mannen liburua. Erdi lotan eman dizkio eskerrak eta burua mugituz ez dela ezer erantzun dio gizonak. Konturatzerako desagertu da hegazkineko erdiko korridoretik. Lepoko ariketa batzuk egin ditu Sarak, postura txarrean lo egitearen minak kentzeko. Azkena irten da hegazkinetik, eta azafatari agur esan ostean Prat-eko terminalean galdu da irteera aurkitu nahian.

      Kanpora atera denean, bero sentsazioa aireportuko aire girotuarekin kontrastean. Merkurioak 26 gradu markatzen ditu arratsaldeko hiruretan. Eguzkitako betaurrekoak jantzi ditu eta zigarro bat piztu. Sentsazio arraroa da. Gaztaroko lurretan dago beste behin, baina arrotz sentitzen da, inguruak baztertu izan balu bezala. Horrek, ordea, ez dio askorik eragiten, beste zerbait da. Toki askotan sentitu da arrotz. Firenzen bertan lehenengo urtean edota Dublinen pasatu zuen denbora guztian. Ez zen inoiz bertako sentitu. Baina Kataluniara itzuli eta etxean bezala ez sentitzea... oso arraroa egiten zaio. Zergatik galderak baino gehiago nola galderak kitzikatzen du. Nola iritsi da puntu horretara? Nola bukatu dute Sarak eta bere jaioterriak bi ezezagun izaten? Seguru Bartzelonara iristen diren milaka eta milioika turista etxean bezala sentitzen direla, Sara ez bezala.

      Baina bertako sentitu nahi du. Nahiz eta lau egunetarako joan bere jaioterrira, ez du kanpotar sentitu nahi behin bertako sentitu zen tokian. Zigarroa amaituta, zerbait jatera joan da aireportu barrura. Arratsalde osoa bidaiatzen pasatu behar duela kontuan hartuta, tripak baretzea ez da estrategia txarra. Pare bat sandwich bakarrik jan ditu, ordea, laranja freskagarri batez lagunduta. Gero kafe bat, kafeina dosia behar baitu. Eta buruan bueltaka eta bueltaka aitak esan nahi dion zera. Urduritasun sentsazioa barruak nahasten. Jakin nahi, baina aldi berean harea mugikorretan sartzeko beldurra. Komunera joan da. Kanila zabaldu eta aurpegia busti du. Ispiluari begira geratu da; nekatuta ikusi da eta eskua bekokitik behera irristatu du. Paperarekin lehortu ostean, aurpegiari begira geratu da zerbaiten bila bezala. Neska gaztetxo batzuk sartu direnean, bere islari so egiteari utzi eta ilea askatu du berriz lotzeko. Tren geltokira abiatu da.

      Trenez Manresara eta Manresan autobusa galdu eta gero, taxi bat hartu du Gironellara. Bere herrira bidean, bere etxera bidean. Taxi gidariak altuago jarri du irratiaren bolumena. Dirudienez, arrazoi pertsonalengatik eman du dimisioa Jose Manuel Castelao Espainiako goi karguak, eta ez astearteko adierazpenagatik: “Legeak emakumeak bezalakoak dira, bortxatzeko daude”. Sarak sekulako sumindura aurpegia jarri du, baina gidariak ez dio kasu handiegirik egin eta Sarak ez du gaiaren inguruan hitz egiten hasteko gogorik.

Zazpiak inguru dira herrira iritsi denean. C-16 autopistatik irten, eta C-1411a bidea hartu du ibilgailuak. Herria alderik alde gurutzatu dute Katalunia hiribidean aurrera. Hamazazpi urtez egon da Sara handik urrun, dena ezberdina egiten zaio. Zaharragoa. Denborak abandonatu duela ematen du. Haurtzaroan kale haietan jolastu zen, eta orain, haurrek albo batera utzi duten jostailuaren gisakoa da herria. Ezagunak zaizkion tabernak identifikatu ditu, baina esku bateko hatzekin zenba ditzake. Kaleak hutsik dira, eta horrek izugarri harritu du jakinik ostiral iluntzea dela. Ez du inolako ongi etorririk espero, baina malenkoniatsua da kaleetan inor ez ikustea. Beste zerbait espero zuen. Bizitza espero zuen.

      Herria iragan eta, Llobregat ibaia igaro ostean, gurasoen etxera iritsi da. Taxi gidariak parean aparkatu du. Behin ordainduta, autotik jaitsi, maleta hartu eta ingurura begiratu du. Dena mantentzen da gogoratzen zuen bezala, baina beste tonu batean, tristeagoa, film zahar bateko eszena iruditu zaio. Sepia koloreko efektua jarri dioten argazki bat. Taxiak alde egin du. Etxe alboan bazen zuhaitz bat. Txikitan, zabu bat jarri zuen aitak adar batetik zintzilik. Muntatu zuen egunarekin gogoratu da, umeek berriarekiko duten antsietatearekin imajinatzen zuen bere burua. Lagundu beharrean, presa sartu besterik ez zuen egin. Eta aitak itxaroteko eta itxaroteko errepikatzen zion. Behin lana bukatuta zegoela esan zuenean, zabuaren gainean jarri, eta aitari bultzatzeko eskatzen zion. Irribarre magiko bat zuen. Gero Ana hurbildu zen, hark ere zabuan jolastu nahi zuela erreguka aitari. Baina Sarak ezetz esaten zuen, mihia aterata isekaz, bera zegoela han, eta gainera, zaharragoa zela. Liskar artean, aita eseri zen zabuan, eta bi alabak bere izter banaren gainean eserita jolastu ziren. Orain, inozentzia puntu batekin gogoratzen du garai hura. Zabua apurtuta dago, eserlekuaren kolorea urratuta, eta soketan lizuna da nagusi. Haizeak nahi bezala mugitzen duen mamu bat da.

Hanburgesa bat afaldu du herriko taberna batean, garagardoarekin lagunduta. Gaztetan asko joaten zen taberna hartara, eta ez du gehiago pentsatu atearen aurrean jarri denean. Jabea aitaren lagun handia zen lehen behintzat, baina ez du ikusi. Honezkero jubilatuta egongo da.

      – Sara?

      Hozkada ematekotan den hanburgesa plateraren gainean utzi du nork deitu dion ikusteko.

      – Sara, zu zara?

      – Marta?

      – Sara! Zu zara!

      Eta euforiak hartuta besarkatu dira. Gogor. Indartsu. Urteak elkar ikusi gabe, eta nabaritzen da.

      – Zer zabiltza hemen? Uste nuen haurtzaroko kontuak abandonatuta zenituela. Florentzian bizi zara, ezta? Eta noiz etorri zara?

      – Lasai, lasai, Marta –beste behin besarkatu baitu lagunak–. Ba aita bisitatzera etorri naiz gaur bertan. Astelehenera arte ibiliko naiz hemendik, eta gero berriz buelta Firenzera lanera. Zu zer moduz zaude? Oso ondo ikusten zaitut! Eta nor da mutiko hau?

      – Begira. Hau Pau da, nire semea. Esaiozu kaixo Pau, bera Sara da, txikitako laguna.

      – Kaixo Pau, urte askotarako –eta bi musu eman dizkio zortzi urteko mutikoari.

      – Sara? Zu zara? Zer zabiltza hemen?

      Martaren gurasoak dira. Manuel eta Milagros. Biak Andaluziatik joanak Gironellara 1950eko hamarkada amaieran. Urte asko elkar ikusi gabe, eta sorpresa bat izan da inongo hitzordurik gabeko halako enkontrua. Ostean, gurasoek Pau etxera eramango dutela esan diote Martari, lasai gera dadila Sararekin hitz egiten. Pixka bat lasaitzeko beharra baduela, eta trankil egon dadila gau honetan. Gurasoak haren semearekin joan dira etxera, baina kostatu zaio Martari baietza esatea, asko kostatzen zaio Paurengandik urruntzea.

      – Garun paralisia diagnostikatu zioten, eta bere gainean egon behar dut ia denbora guztian.

      – Eta zure bikotea?

      – Duela zazpi urte banandu ginen. Pau jaio eta berehala. Haur bat izatea karga handiegia omen zen bera bezalako gizon askearentzat –kakotxen keinua egin du eskuekin–, are gehiago garun paralisia izanda. Nahi dituen aitzakia guztiak jar ditzake, baina niretzako tipo hori hil da.

      – Barkatu, Marta, ez nuen...

      – Zer jakingo zenuen bada? Ez da zure kulpa. Hamazenbat urte elkar ikusi gabe? Niri buruz dena jakitea behar genuen! Hala balitz, espiatzen edo ibili zarela susmatuko nuke. Halere, Pau bizitzak eman didan oparirik handiena da, gertatu zaidan gauzarik zoriontsuena.

      Baina zoriontasun horren atzean hainbat zorigaizto ere badaude. Garagardo bana esku artean, egiten duen bero udatiarrarekin oso ondo sartzen baita, zoriontasunaren ñabarduren inguruan jardun dute bi lagun zaharrek. Eskola bereziak eta koordinazio ariketak, psikologo eta medikuen parametro humanoen barruan sar zedin mutikoa. Medikamentu hau emateko, baina lelotuta uzten duenez, beste hau ere bai. Eta bi astean behin azterketa medikoa, ea mugikortasun eta hizkuntza funtzioak behar bezala garatzen doazen. Eta ariketa gehiago. Eta medikamentu gehiago. Eta terapiak eta terapiak eta terapiak. Eta ez da amaitzen inoiz, gizakiak izan behar omen duen bezalakoa izatera ez delako iritsiko. Azkenerako, gaiarekin suminduta amaitu du Martak. Eguneroko sumina dena, baina egunero gertatzen zaizkion gauzak lagun bati hain garbi azaltzean, sumina garbiago ikusten du. Eta gero, medikuntzaren parametroetatik aldentzean, ekonomiaren gaiarekin lotzen da. Joan-etorriak, medikamentuen prezioak, estatuak luzatzen duen aurrekontuak ez duela terapiak eskatzen dituen gastu guztiak ordaintzeko balio. Amorrazioz beteta, garagardoa ia tragoan amaitu du.

      Sarak ez daki zer esan. Medikuntzaren eta terapien munstroak nolakoak diren badaki. Baina ez du gaiaren inguruan hitz egin nahi, Martari eskaini nahi dio protagonismo guztia, eta berari buruz ezer esaten ez badu, ezer ez baleki bezala izango da. Adi-adi entzun du lagun zaharrak esateko duena. Pentsatzen du, eta ziurtasun osoarekin nahiz eta urte luzeak diren elkarrekin egon gabe, aspalditik ari zaiola gorputza Martari horrelako momentu bat eskatzen. Barruan gordetako dena, kontzienteki eta inkontzienteki, atera beharrean duela.

      Amaierarako, hitza pasatu dio galdera batekin:

      – Eta non hartu duzu ostatua? Pena handia ematen dit zuen etxe paretik pasatzen naizen bakoitzean, eta pentsatu gero zure familiari gertaturikoa. Nola dago zure aita?

Etxeko ateari begiratzearekin batera, zerbait ondo ez dagoela konturatu da. Atea puskatuta dago. Ostiko batekin bota izan balute bezala. Gerturatzen hasi da, pixkanaka, pauso ia baldarrez, baina izuak kolpatu du atetik metro batera. Barrura sartu? Ideia ona izango ote da? Eskua luzatu du, jadanik zabalik dagoen atea guztiz zabaltzeko. Indar ikusezin batek geldiarazi du, ordea. Ez du oso ondo ulertzen zergatik, agian ez dago arrazoi bat bera ere hori ulertzeko. Segundo batzuk pasatu eta gero, nahikoak trantze laburretik irteteko, atea guztiz zabaltzea erabaki du. Barrura sartu da. Argi izpi beldurtiekin batera eman du lehen pausoa barrura, eta arratsaldeko izpiek ez bezala, berak aurrera jarraitu du paisaia ilunean. Hauts geruza batek estaltzen du giltzak uzteko erabiltzen zuten mahaia, ia zentimetro erdiko lodierakoa. Han ez da aspaldian inor bizi. Norbait dagoen galdezka hasi da, dardarti. Ez du erantzunik jaso. Dardarti jarraitu du bere ibilian. Lehenik beheko solairuko gela guztiak pasatu ditu. Sukaldean ontziak herdoilak janak daude. Norbaiti harrikoa egitea ahaztu zaio. Euliak dantzan dabiltza desertu ilunean. Eta gortinak zartatuta eta apurtuta. Egurrezko mahaiaren gainean aiztoarekin egindako markak daude. Julia x Andres. Marka horietatik harago, data bat dago errotuladore batekin idatzita: 25-8-2008. Ez du inongo esplikaziorik datak. Utzikeria hark oraindik gehiago beldurtuta, pare bat pauso eman ditu atzera.

      Desolazioa: eremu idor eta bakartia.

      – Sara! Jan platerean duzun guztia, edo bestela, ez zara kalera aterako!

      – Ez! Badakizu ez zaizkidala lekak gustatzen!

      – Ez dizut berriz errepikatuko! Jan! Ez badituzu jaten, ez zara kalera aterako, eta afaltzeko plater bera edukiko duzu muturraren aurrean!

      – Ez! Ez dut nahi!

      – Sara...

      – Ez! Banoa!

      – Nora zoaz? Itzuli hona!

      – Ez! Nire gelan entzerratuko naiz! Utzi bakean!

      – Ez zaizu horrelakorik otuko! Zatoz hona! Sara! Zabaldu atea! Sara! Ez dizut berriz errepikatuko! Hiru arte zenbatuko dut, ez baduzu zabaltzen, ahaztu astebetean kalera ateratzearekin!

      – Ez!

      – Bat...

      – Ezetz!

      – Bi...

      – Ezetz! Ez dizut atea irekiko!

      – Hiru! Zabaldu atea derrepentean! Sara!

      ...

      Egongelan apaingarri eta objektu guztiak falta dira. Ez dago ez telebista, ez bestelako gailu elektrikorik. Lanpararik ere ez. Eta argazki guztien kristalak apurtuta daude. Buruz behera dagoen bat hartu du eskutan: ama, Ana eta bera ageri dira irribarretsu. Aitak atera zien argazki bat da, Saloura oporretara joan ziren batean. Hirurek zakil bana dute marraztuta ahoan. Lurrera bota du nazkaren nazkaz. Jabetu da gainontzeko argazki guztietan gauza bera dagoela marraztuta. Egongelatik irten, eta goiko solairura igo da. Eskua barandan ipini du eskailerak igotzeko, zenbait apurtuta daude eta beste hainbat azkenetan, eta elurra mendi garaietan bezala pilatu da hautsa barandan. Hauts-jauzia. Eskailera batekin estropezu egin du, eskuak lurrean pausatuta geldiarazi du erorketaren kolpea. Armiarma bat parez pare du begira. Lau hanketan igo ditu geratzen zaizkion sei eskailerak. Ezpal bat sartu du eskumuturrean. Eta panikoak eraginda, behin goraino igota, hormaren aurka jarri da bizkarrez, lurrikara bat izan balitz bezala. Izan da-eta lurrikara bat, metaforikoa bada ere. Bere oinpeko lurra, hain segurua eta sendoa dirudiena, mugitzen eta zatitzen dabil, eta horrelakoetan zaila da orekari eustea.

      Azken erronka begien aurrean. Erronken erronka. Goiko solairuko korridorera begiratu du, eta azken atea zabalik ikusi du barrutik iluntasun handiagoa irteten dela. Bere logela izandakoa, bere zitadela, bere gotorlekua, bere babestokia handik alde egitea egokitu zitzaion arte. Pauso dardartiz, esku ahurrak behin ere hormaren hoztasuna utzi gabe, gelara abiatu da. Atearen aurrera iritsi da orainaldiari eta iraganari buruzko pentsamendu antzuak nahasiz. Anarkiaren A esprai gorriz. Eta pertsianak behean daudenez, ez du ezertxo ere ikusten. Oina non jartzen duen oso ondo jakin gabe, instintuari jarraituz, leihora hurbiltzea lortu du. Zalantzati, azkenean, pertsiana igotzea pentsatu du. Arratsaldeko argi gorria kolpez sartu da, uholde baten moduan.

      Hasieran argiak itsutu du. Gero, gelan zehar dauden objektuen siluetak nabarmentzen hasi dira, eta objektu bakoitzaren esentziarekin betetzen joan dira siluetak pixkanaka. Momentuak sorgindu du. Pertsiana ez du guztiz goraino igo, eta argiak erdizka argitzen du gela. Itzalaren eta argiaren arteko jolas bat dirudi. Jolas horretan, bost pauso eman ditu aurreraka gelaren erdira iritsi arte. Txoko guztietara begiratzen du, ikusten duena sinetsi ezinik. Etxetik joan zen azken egunean utzi zuen bezalaxe dago, denborari handik pasatzea ahaztu balitzaio bezala. Egurrezko ohe hura, hostoen formak dituzten kolore berdeko izarak, pelutxezko hartza lazo gorri batekin lepoan. Oraindik han dago. Gau-mahaiaren gainean liburu bat. Markagailua erdialdean. Gelaren beste aldean dagoen apalera begiratu du, han daude Maria Milagros irakasleak irakurtzera derrigortzen zituen liburuak. Espainiako 98/27 belaunaldietako autoreak, Valle-Inclánetik García Lorcara Barojatik pasatuta. Alboan, diskoak. Lehenengoa beti Silvio. Ondoren, Queen. Eta argazkiak. Inoiz gehiago jantziko ez dituen arropa horterekin ageri da lagunekin batera. Leihorantz hurbildu da. Bioleta moreak daude leihoaren alboan. Norbaitek loreak ureztatzen jarraitu du ez zitezen zimeldu. Eskua estudioko mahaian jarri du. Birraitonarena zen, gereziondoa. Gogoratzen zuen bezain leuna. Hormetan, argazkiak eta marrazkiak eta posterren bat. Gauean irakurtzeko erabiltzen zuen lanpara txikia estudioko mahaiaren gainean dago. Irrati-kasete zaharra. Alde egin zuenean bezala.

      Eta bat-batean, errealitatea: geratzen diren objektu bakarrak ohea eta birraitonaren mahaia besterik ez dira. Ohea apurtuta dago, erre orbainak egurrean zein izara nahasietan. Eta mahaiaren gainean zaborra pilatuta eulien paradisu. Beheko solairuan bezalaxe, argazki guztietan zakilak daude marraztuta, eta pelutxezko hartza atearen atzean dago, lehertuta, barruko kotoiaz inguratuta.

      Korrika irten da handik. Eskailerak launaka jaitsi ditu, eta ahal bezain laster egin du ihes iraganaren espektro makabro horretatik. Bihotza taupaka, azeleratuta, ez du atzera itzuli begirada.

      Behin nahikoa urrunduta, aztoratuta, Anari deitu dio. Ez du erantzuten, ordea. Eta Las Vegasko erruletan dena galduta Nevadako errepide bazterretan doazen ibiltari demakratuen moduan, maletari tiraka pauso arinean, Gironellara bidean jarri da.

– Zer dakizu nire aitari buruz?

      Ezustean harrapatu du Marta galderak. Pentsatzen zuen aita zegoen bezala egonda, bisitan itzuli zela herrira. Momentuan ondorioztatu du ezertxo ere ez dakiela, eta ez du izan nahi horren berri emango dion pertsona. Gaia alboratzen saiatu da, beste norabide bat ematen solasaldiari; alferrik. Gainera arratsaldeko izu eta ezinegonak eraginda, garagardoaren efektua burura igotzen hasi zaio Sarari, eta bere jarreretan nabaritzen hasi da. Martak ez dionez erantzuten, indarrez heldu dio besotik galdera bera errepikatuz. Askatzeko eskatu dio, hasieran lagunarekin enpatizatuz, baina ez dionez kasurik egiten, azkenerako erdi haserretuta eta tonu txarrean.

      – Begira, Sara, entzun. Ni ez naiz inor zuri horri buruz hitz egiteko. Ezin dizut ezer esan.

      – Gironellara itzuli naiz ez dakit zenbat urte eta gero. Anak eskatu zidan etortzeko aitak zerbait esan behar zidalako. Baina etxera joan naiz eta han ez da inor bizi duela batek daki noiztik. Auskalo zu han egon zaren aspaldian, baina ez nizuke joatea gomendatuko. Gainera, Anak ez dit deirik hartzen ez itzultzen. Galduta nago, ez dakit ezer. Ziur ezin didazula ezer kontatu? Amorratzen hasia naiz honekin guztiarekin. Badakizu zer den zure txikitako herrira itzuli eta arrotz sentitzea? Badakizu zer den hori? Munduko beste edozein tokitan bezala nago nire etxean. Pentsio batean lo egin behar dut, pentsa. Eta orain nire txikitako lagun batek ez dit ezer kontatu nahi?

      Sekulako kolpea eman du plastikozko mahaiaren kontra, Martak ez baitio begietara begiratzen. Gaineko edalontziak lurrera erori dira. Zerbitzaria kanpora atera da zer gertatzen den jakitera. Martak ez dela ezer esan dio, baina handik bidali ditu errespetuarekin. Ez omen du eskandalurik nahi tabernan. Martak berean jarraitzen du, ez dela ezer esanez, momentuko haserrealdi txiki bat besterik ez. Bigarren abisua eman die. Baita hirugarrena ere. Laugarren abisurako, Sara eserlekutik altxatu da, eta mespretxuzko hitzez agurtu ditu zerbitzaria eta txikitako laguna.

      – Sara! Itxaron! –oihukatu dio geroz eta urrunagotik Martak.

      Ez dio kasurik egin, bere bidean aurrera jarraitzen du espaloi ezagunen gainean arrotz. Atzetik korrika heldu da Marta, nahiz eta Sarak bere presentziari muzin egiten dion. Bere aurrean jarri da, bidea oztopatuz, eta bi sorbaldetatik heldu dio lasaitzeko eskatuz. Lasaitu eta hitz egiten jarraituko dutela. Sarak beste aldera begiratzen du, aldi berean pausoa ematen saiatzen delarik. Martak indar gehiagoz heltzen eta geldiarazten du.

      – Azalpen minimo bat besterik ez nuen eskatzen! Laguntza pixka bat besterik ez! Hain zaila da hori?

      – Ulertuidazu, Sara. Hori zure ahizpak edo izebak kontatu beharko lizuke. Familiako kontuak dira. Ez naiz pertsona aproposa sentitzen horretarako. Mesedez, ulertuidazu.

      Zigarro bat atera du poltsatik eta piztu.

      – Konforme. Orain utz iezadazu lotara joaten.

      – Bihar lasaiago egongo gara.

      – Bai, bai. Adeu, Marta –esan dio bizkarra emanez eta eskuarekin agurtuz.

      Atzetik, Martak tristuraz begiratzen du. Gorputz zati horretatik ezagutzen zuen Sara desagertu izan balitz bezala edo. Beharbada egun aldrebesa izan du, baina hala eta guztiz ere, urruntzen doan pertsona horretan gauza asko aldatu direla iruditu zaio.

Mugikorrak 3:02 markatzen du. Anaren bost dei galdu daude. Begiak erdi itxita, zein tekla zapaltzen duen oso ondo jakin gabe, deia itzuli dio. Segituan erantzun du. Emozioz kargatutako ahots aztoratuarekin mintzo zaio, eta nahiz eta Sarak baretzeko eskatu ez diolako ezertxo ere ulertzen, alferrikakoak dira eginahal guztiak. Arnasa sakon hartzeko abagunearen ostean, zera esan dio ahalik eta garbien: “Aita hil da”.

Goizeko zortzietarako Anaren deia. Jada prest dagoela pentsio azpian. Gosariaren aitzakian, hitz egiteko geratu dira. Aspalditik bizi da Bergan bere senarrarekin eta erabat beharrezkoa denean soilik etortzen da jaioterrira. Hori erantzun dio non bizi den galdetu dionean ahizpak.

      Arin jaitsi da kalera. Ana etxeen hormei begira harrapatu du bizkarrez. Agian berak ere nostalgia puntu bat sentitzen du. Egunon batez agurtu du atetik irten bezain laster, eta Anak bira eman duenean, sekulako sorpresa hartu du: ahizpa haurdun dago, eta ez zaiola askorik falta dirudi.

      Ez dute aitari buruz hitzik esan lehenengo segundoetan. Testuinguru egokiago baten bila, kafetegi batera hurbildu dira gosaldu eta esateko duten dena esateko. Baina ez da erraza eremu publikoan pribatutasun pixka bat bederen aurkitzea. Tentuz dauden belarriak, nora begiratu hoberik ez duten begiak.

      Kafetegiko izkina marjinalean jarri dute begia esertzeko, ez dute inork molestatzerik nahi.

      Barran bi kafe eskatu dituzte, bat hutsa eta bestea ebaki deskafeinatua makinakoa. Bi laranja zuku natural eta ogi txigortua marmeladarekin. Eser daitezela nahi duten mahaian, hara eramango duela dena esan die adineko zerbitzariak. Cristina izena du eta amaren laguna zen. Txokoan eseri dira bi ahizpak.

      – Eta noizko umea?

      – Urriaren 27rako esan didate. Gutxi falta da –tripa igurtziz.

      – Ba pozten naiz, Ana. Eta izenik aukeratu al duzue? Zer da, neska ala mutila?

      – Neska. Silvia jarriko diogu izena. Aitak aukeratu zuen, Silvio Rodríguezen disko bat entzuten ari zen bitartean.

      – Aitak aukeratu zuen, e? –esan du tonu baxu eta etsituan ia.

      Cristina azaldu da mantso-mantso, metalezko erretiluaren gainean kafeak, zukuak eta ogi txigortuak dakartzala.

      – Hemen duzue dena –eta ahizpa zaharrenari begiratu dio–. Sara zara, ezta? Zenbat denbora! –bi musu eman dizkio–. Sartu zarenean Anaren lagun bat izango zinela pentsatu dut, baina gero gogoratu naiz. Berriz ikusiko ez zintudalakoan... Eta zu, Ana, zer moduz? Laster beste bat gehiago izango zarete etxean! Zorionak!

      – Bai, Cristina, gutxi falta da. Desiratzen gaude biok. Ea dena ondo ateratzen den.

      – Bai, noski! Positibo izan behar da.

      Beste zenbait hitz esanda alde egiteko keinua egin du, baina bira erdia eman du aurpegiko keinuak aldatzearekin batera.

      – Ez nuke behar ez den lekuan muturra sartu nahi, baina egia al da zuen aita hil dela?

      Burua makurtu dute biek.

      – Bart gauean hil da –hasi da Ana–, bihotzekoa izan du eta ez da buelta emateko gai izan.

      “Sentitzen dut” bat atera zaio barru-barrutik. Barrara joan da berriz ezer gehiago galdetu edo esan gabe.

      Beste behin, txoko marjinalaren bakardadean.

      – Aita hil da, beraz.

      – Bai. Bihotzekoa. Erreanimatzen saiatu ziren, baina alferrik. Ez zen ospitalera iritsi.

      Isilik geratu dira bost segundo amaiezinez.

      – Azalpen bat nahi dut. Nik alde egin nuenetik gaur arte. Detailerik txikiena ere jakin nahi dut.

      Sararen ahotsa sendo agertu da, oso garbi du zer jakin nahi duen eta ez du alferrikako itzuli-mitzulietan ibili nahi.

      Anak emozioak kontrolatu nahi ditu, baina hasperen itoak tik kapritxosoen gisa espresatzen dira. Ahotsa umel eta begiak gorri. Malkoz bustiak egon direnaren arrastoak: dirdira. Eskuak ezin ditu geldirik mantendu. Ezkerra dardarka hasten bazaio, eskuin eskuarekin heltzen dio indarrez, baina eskuina hasten zaio dardarka segituan. Sarak indartsu heldu dio eskua, tinko, sendo, dardararen espresio guztiak hutsal bihurtuz.

      – Esplikazio bat, faborez.

      – Ez da erraza, Sara.

      – Dena jakin nahi dut, eta ez naiz hemendik mugituko dena jakin arte.

      Hitz totelka hasi da mintzoan, ideiak bortxaz elkar loturik. “Zu joan zinenean, aita... aitak hondoa jo zuen”.

Sarak alde egin zuenean, Josep Balleti gainera erori zitzaion habea. Pixkanaka, ordea. Emaztearen bat-bateko heriotza kolpe latza izan zen, baina Sara eta Ana oraindik alboan zituen. Alaba zaharrena Bartzelonara joan zenean, beste kolpe bat izan zen. Halere, Bartzelona hurbil zegoen, edozein momentutan itzul zitekeen etxera. Hori pentsatzen igaro zituen Sarak Historiako lizentziatura egiten pasatu zituen lau urteak. Dublinera joan zenean, ordea, baratzea belar txarrez bete zen.

      2001eko martxoaren 14an, autoa hartu zuen. Soldadutzako lagun bati bisita egitea otu zitzaion, eta Lleidarantz abiatu zen oraindik arazorik gabe funtzionatzen zuen R5a. Gironellatik atera eta segituan, auto istripua. Lurra labainkor omen zegoen eta kamioneta bateko gidariak kontrola galdu eta aurrez jo zuen R5a. Mirari bat izan zen handik bizirik irtetea, baina agian hobe izango zen bertan hil izan balitz. Kolpearen ondorioz, buruko hainbat lesio izan zituen. Mugikortasunean eta mintzamenean arazoak izateaz gain, memoriaren funtzioak okertu zitzaizkion. Egoera begetalean geratu zen ia. Bizirik eta hilda.

      Ana Bartzelonako unibertsitatean ikasten hasia zen: Artearen Historia. Inoiz ez zion esplikatu inori, baina barne-barnean miresmen berezia sentitzen zuen bere ahizpa zaharrenarekiko, eta haren pausoen atzetik joan zen bidea egiten. Eta jarraituko zukeen baldin eta ezbeharrak dena hankaz gora jarri ez balu...

      Klaseak amaitu eta etxera itzultzen zen berehala aita zaintzera. Egunero goizeko bost eta erdietan jaikitzen zen. Gosaria prestatu, gosaldu, aita esnatu, garbitu, gosaltzen eman, Ana bera dutxatu, bizilaguna etorri arte itxaron eta berandutzen bazen, ziztu bizian autoan Bartzelonaraino joan, klaseetan arreta jarri, liburutegitik pasa, mokadu bat jan, arratsaldeko klaseetan arreta gehiago jarri, tutoretzak, berriz autoan ziztu bizian etxera bizilaguna bostak arte geratzen baitzen, paseo bat eman etxe ingurutik aitarekin medikuaren gomendioz, afaria eta hurrengo eguneko bazkaria prestatu, aitari afaltzen eman, telebistaren aurrean utzi berak afaltzen zuen bitartean, aita ohean sartu, garbigailua jarri, harrikoa egin, arropak zabaldu, plantxatu, klaseko lanak egin eta gauerdian ohera sartu. Egunero. Horri gehitu behar zitzaizkion gerta zitezkeen aldaketak eta momentuko gertakariak. Sekulako jipoia ematen ari zitzaion bere gorputzari; hilabete batean, hezurretan eta neka-neka egina zegoen. Bigarren lauhilekoko ikasgaiak bost ziren, eta bakarra gainditu zuen. Artearen historia alde batera uztea erabaki zuen uda hartan, bere tokia aitaren ondoan zegoela sentituz.

      Oso luzea, luzeegia egin zitzaion uda hura. Etxetik irteteko aitzakiaren baten bila ibilita ere, ezinezkoa zitzaion aita bakarrik uztea. Baina aldi berean arnasa hartu nahi zuen, trago bat lasai hartu lagunekin, parrandara atera, mozkortu. Etxeko grabitateak gehiegi erakartzen zuen, ordea. Etorkizunari begiratzea blasfemia bat zen, onartezina. Hala, telebistako programen eta modako aldizkarien bidez lokartzen zituen amets utopikoak, analgesiko indartsuak ziren.

      Aitak izaten zituen argitasun momentu batzuk, eta Sarari buruz galdetzen zion. Behin baino gehiagotan pentsatu zuen ahizparekin harremanetan jartzea. Zertarako? Alferrik kezkatuko zen, eta gainera ez zuen nahi bere ahizpak hasi zuen ibilbidearekin amaitzerik. Berak bezala bukatzea etxetik ezin irtenda eta zer eginik izan gabe etxe barruan usteltzea? Ez, ez zion horrelakorik opa ahizpari, eta pentsatu zuen bere kabuz egingo zuela leunagoa edo eramangarriagoa egoera hura. Zaila zen, baina, ia hitzik egiten ez zion haragi puska hura bere aita baitzen, eta ezin zuen besterik gabe abandonatu. Zer pentsatuko ote zuten inguruko herritarrek? Bizilaguna ez zen azaltzen etxean ekainetik; Anak bere gain hartu zuen lan guztia, haren bizitzako denbora kentzen ari zitzaiola uste zuelako. Horregatik esan zion behin klaseak amaituta lasai egoteko, bera moldatuko zela aitarekin. Isilpean, eta inori ezer askorik esan gabe edo laguntzarik eskatu gabe, aurrera jarraitzea erabaki zuen.

      Iraila iritsi zen. Bizitzak bira eskizofrenikoak emango ez balitu, seguruenik udako azken parrandaren ajearekin esnatuko zen. Edo bikotekidea izan zitekeenaren alboan. Asteartea zen, telebistaren aurrean zeuden aita-alabak. Aita sofan eserita, eta Ana, aldiz, arropa plantxatzen bazkaria prestatzen hasi aurretik. Espainiako kate publikoan ostegun horretan estreinatuko zen telesailaren promozioa egiten ari ziren: Cuéntame cómo pasó. Tramaren nondik norakoak entzun ostean, agian aitari lokartu aurretik jartzeko modukoa izan zitekeela pentsatu zuen. «Igual bere bizitzako pasadizoak gogoratzeko balioko dio». Ilusio sentsazioak hartu eta irribarre egin zuen. Bazekien ez zela sendatuko, baina lehenago zen hartara hurbiltzeko balioko balu... Eta bat-batean, albistegiak hasi ziren. Hasierako informazioaren arabera, hegazkin bat New Yorkeko World Trade Center dorreetako baten aurka kolpatu zen. Ameriketako Estatu Batuak eta mendebalde guztia aho-zabalik utzi zituen momentuaren hasiera zen, munduaren jaun agertzen zen estatuari atzerritarrek euren lurrean egindako lehen erasoa. Menderakaitzak zirela uste zutenei bihotzekoa diagnostikatu zieten. Eta telebistari begira zeudela, bigarren hegazkin batek beste dorrea nola kolpatzen zuen ikusi zen. Emakume baten “O, my god!” atzetik. Anaren begiek ezin zuten sinetsi ikusten ari zirena. Aitarenek, aldiz, ez zuten mugimendu keinu txikiena ere egin.

      Amaren heriotzaren zazpigarren urtemugan izan zen: bisita bat, izeba Doloresena, amaren ahizpa zaharra. Beti bezala, dotorezia dirudun eta pertxenta batekin, handitasun aireak ezin abandonatuta, ilobak eskainitako kafea hartu zuen eskolan eta etxean ikasitako jarrera burges eta antigoalekoarekin. Hilerrian loreak jarri omen zituen, eta aspaldian handik inor ez zela pasatu ondorioztatu zuen. Anak azken urteetan gertatutako gorabeherak aipatu zizkion, eta horrelako gauzetarako denborarik ez zuela esan zion barne amorru batek irentsita. Ez zela aita ez zen beste inorengatik kezkatzeko gauza, nahiz eta berak hala nahi izan. Aita mugitzeko gauza izango bazen, seguruenik hilerritik pasatuko ziren bisita bat egitera, baina ezin.

      Anak erosketa batzuk egitera joan behar zuen herrira, eta ea aita ordu erdi batez zaindu zezakeen galdetu zion izebari.

      – Lasai, Ana. Pasa ezazu arratsaldea zure lagunekin. Seguru aspaldian ez zarela beraiekin egon. Ez dut ezer egitekorik gaur, eta egongo naiz hemen. Azaldu zaitez nahi duzunean.

      – Baina...

      – Ez baina eta ez baina ondo! Hartu ezazu haize pixka bat, diberti zaitez, zure adinean ez zenuke beste ezer egin beharko. Utzi zure aita nire kontu. Ondo zainduko dut.

      Bere koinatuaren ondoan eseri zen eta telebistari begira geratu ziren biak Anak kalerako bidea hartzen zuela.

– Nola utzi zenuen aita sorgin nazkagarri horrekin? –galdetu dio Sarak haserre.

      – Zuk ez dakizu zer den egunero pertsona baten gainean egotea eta zure bizitza osoa aldatu behar izatea. Gainera, zuk ere egin zenien kritika zure nobelan zaintza lanei –Anak ere haserre, badirudi-eta bere erabaki guztiak kuestionatu nahi dizkiola ahizpa zaharrak.

      – Eta zer pentsatzen duzu egin beharko duzula zure haurrarekin jaiotzen denean?

      Ana izoztuta geratu da. «Benetan esan du entzun dudana?», pentsatu du bere baitarako. Hor lerro gorri asko pasatu ditu, eta ez dio horrelako ezer onartuko.

      – Nor zarela pentsatzen duzu? Unibertsitatean hasi zinenetik ez duzu etxea zapaldu ere egin. Zenbat lagundu duzu etxean? Zuk ez dakizu zer bizi izan dudan, ez duzu ezta imajinatu ere egiten. Ez zinateke zure haragian bizitzera ere ausartuko. Beti izan zara libre nahi duzuna egiteko. Beti ibili zara hara eta hona zure lagunekin, zure maitaleekin, zuk nahi zenuenarekin. Zuk badakizu ia lagun guztiak galdu nituela urte haietan? Bat-batean desagertu egin nintzen haien bizitzetatik. Nor izan zen lagundu zidan bakarra? Nahiz eta zuri amorrua eman, nahiz eta zuri ez gustatu, berdin zait! Bakarrik nengoen eta izeba Dolores izan zen lagundu ninduen bakarra. Beraz, orain ez etorri hona niri lezioak ematera! Dei bat ere ez zenuen egin. Ez zinen kezkatu ere egin ea etxean ondo ginen, ea zerbait jazo zen, ea aitak gainditu zuen amarena.

      Sarak lurrera begiratzen du, baina ez Ana esaten ari denak enpatia eragiten diolako. Ez, ez dio begietara begiratu nahi. Uste du ez duela arrazoirik, uste du gaizki egin zuela izeba Doloresen laguntza onartzeagatik. Nahiz eta urteak pasatu diren, Anak bere ahizparen espresio guztiak ondotxo ezagutzen ditu, eta badaki begirada axolagabe horrek zer esan nahi duen.

      – Benetan? Ez duzu ahalegin txiki bat ere egingo nola bizi izan naizen sentitzeko? Beti izan zara hain hotza nirekin, baina ez nuen uste hain bihozgabe bihurtu zinenik urte luze hauetan! Nire asmo on guztiekin etorri naiz zuregana beilatokian egon beharrean. Eta zuk ere han egon beharko zenuke! Baina iruditzen zait alferrik nabilela zurekin. Ez dakit pena apur bat ere sentitzen duzun aita hil delako. Egia esan, ez dakit zer sentitzen duzun ere. Ez zaitut ezagutzen. Ziur Sara Ballet zarela? Txikitan zu bezalakoa izan nahi nuen, baina uste dut ondo egin nuela, behartuta bada ere, zure pausoak ez jarraitzen. Pena ematen didazu.

      Eta haserre bizian, kafetegitik alde egin du Anak. Cristinarengana hurbildu eta bere gosaria bakarrik ordaindu du. Nola doan leihotik ikusten, bakarrik geratu da Sara kafetegiko txoko marjinalean. Bere gogoetan hartu du babesa.

      Konturatzerako, Cristina bere alboan dago. Kafetegia nahiko hutsa dagoenez, ea eser daitekeen galdetu dio. Esker txarreko ez izateagatik, eserlekua mugitu dio.

      – Begira, Sara. Badakit ez nukeela muturrik sartu beharko, baina pena eman dit bi ahizpak horrela ikusteak zuen aita hil berritan. Gogoratzen naiz zein umoretsua zinen, nola ezerk ez zintuen kikiltzen. Beti ibiltzen zinen irribarretsu amaren ondoan, baita lagunekin ere. Zer pasatu zaizu?

      – Ez da ezer.

      Eskutik heldu dio eta indarrez eutsi, justu Sarak lehenago Anarekin egin bezala. Begi iheskor horiek erakarri nahi ditu eta bere begiradaren parte bihurtu. Sarak beste aldera begira jarraitzen du.

      – Sara, faborez, ez izan ume bat!

      – Ba ez tratatu haurra izango banintz bezala! Denek pentsatzen duzue nire bizitza erraza izan dela, dena ondo atera zaidala, dena eskura izan dudala. Ez dakizue ezer ere, ez dakizue ezer nitaz.

      – Ez baduzu ezer kontatzen normala da ezer ez jakitea. Halere, nik badakit Anak zer pasatu behar izan duen, eta benetan diotsut ez dela batere gustagarria izan. Ni nintzen zure aita zaintzera joaten zena Ana unibertsitatean zegoen bitartean, eta hilabete gutxitan nola gelditu zen ikusteak sekulako pena eman zidan. Gainera, zure aita jada ez zen zure aita. Nik kontatzen nizkion zure amak eta biok berari buruz kontatzen genituen gauzak. Neskatxa tentelen kontuak eta horrelakoak. Ez zuen erreakzionatzen, ordea. Ez zen ez pozten, ez nahigabetzen. Ondo egin zuten psikiatrikoan sartzen.

      – Psikiatriko batean egon zen? –eta orduan begiratu dio lehen aldiz Cristinari.

      – Ez dizu kontatu hori? Beno, jakin beharko zenuke eta nik kontatuko dizut. Baina mesede bat egidazu.

      – Zuk esan.

      – Hartu denbora pixka bat eta pentsatu Anak kontatutakoan. Pentsatu nola ibili zen orduko hartan. Gero, beilatokira agertu eta egon zaitez etxekoekin. Familiak batuta egon behar du, eta horrelakoetan oraindik eta gehiago –eskuak indar gehiagorekin estutu dizkio eraztunarekin mina emateraino–. Mesedez eskatzen dizut ezin zaitudalako behartu.

      – Ondo dago Cristina, joango naiz. Orain kontatu falta dena.

      – Zure aita psikiatriko batean sartu zuten, eta atzo arte han egon zen.

      Eta horrela jarraitu zuen Cristinak bere bertsioa kontatzen:

      Entzun omen zuen Josep Ballet koinata jipoitzen saiatu zela. Inoiz ez zuen halako oroitzapenik izan Cristinak, ez zuen oroitzen Sara eta Anaren aitak halako jarrera zuenik. Gainera, jakinda nola zegoen, guztiz surrealista iruditzen zitzaion hura guztia. Baina psikiatrek buruko gaixotasun bat diagnostikatu omen zioten, eta medikuek horrelakorik esan bazuten, zerbait zegoelako izango zen. Psikiatrikoko gastu guztiak Doloresek ordaindu zituela ere aditu zuen, agian Anak berak esanda, baina ez da oso ondo gogoratzen. Behin joan zen bisitan, psikiatrikoan sartu eta sei urtera. Eta oraindik beste hainbeste egon zela pentsatzea...

      – Nik ez dudana ulertzen da zergatik ez zen atera. Hainbeste denbora eta gero... Ez dakit. Nik ikusi nuenean hobekiago zegoela iruditu zitzaidan, argitasun momentu gehiago zituela. Egia esan, ez dut ulertzen.

      – Eta Ana?

      Bartzelonara bizitzera joan zela esan dio. Izebak alokairuan zituen pisuetako batera, hain zuzen. Ikasketak berriz hastea pentsatu zuen, baina jada ez zuen gogorik, motibazioa falta zitzaion, eta Berriztapena eta Artisautza izeneko kurtso batean eman zuen izena. Hura egin eta gero, ikasitakoaren inguruan lan bila hasi zen, baina ezertxo ere ez. Beraz, sukaldaritzako kurtso batean eman zuen izena, eta amaitzean jatetxe bat zabaldu zuen lagun batekin. Juxtu krisia hastear zenean. Bi urtera itxi beharrean izan ziren. Sekulako ilusioak jarri omen zituen proiektu hartan. Cristinak berak bisitatxo bat egin zion jatetxean, eta benetan ondo jan omen zuen. Geroz eta jende gutxiago azaltzen zela aipatu zion elkartu ziren batean, ordea, eta azkenerako atea betirako ixtea beste erremediorik ez zuten izan. Gero, sukaldari laguntzaile gisa sartu zen beste jatetxe batean. Ez zen erabaki ona izan, ordea. Jabeak sekulako zorrak pilatu zituen, zuloa handiagoa omen zen hilabetetik hilabetera, eta langileek ez zuten sosik ikusten. Urtebete baino gutxiago iraun zuen han. Alde batetik bestera ibili zen, baina ez zuen itxurazko lanik bilatzen. Orduan, jubilatzear zen gizon baten tailerrean topatu zuen lana. Gizonak kontratu bat egin zion, baina urtebetekoa bakarrik. Hasieratik utzi zion garbi jubilatzeko asmoa zuela, eta hori gertatzen zenean, denda itxiko zuela.

      – Tailer txiki horretan jarraitzen du oraindik. Ez dakit noiz itxiko duen jabeak, are gutxiago zer egingo duen Anak. Hori berari galdetu beharko diozu.

      – Eta non du ba tailer txiki hori?

      – Bergan dago. Zergatik galdetzen duzu?

      – Jakiteagatik, besterik gabe –mahaitik altxatu da–. Plazera izan da urte luze hauek eta gero zurekin hitz egitea, Cristina. Honekin iritsiko da bi gosariak ordaintzeko, ezta? Bueltak zuretzat –Cristina zerbait esaten saiatu da–. Bai, badakit Anak berea ordaindu duela, baina hurrengoan etortzen denean gosaltzera, esaiozu nik gonbidatzen dudala. Bitartean sekretua izan dadila. Halere, seguru arratsaldean edo bihar ikusiko dugula elkar. Ondo izan. Ciao.

      Eta zigarroa ahoan irten da kalera. Zerura begiratu du. Oskarbi dago. Eguzkiak indartsu jotzen du, eta autoen aurka errebotatzen duten izpiek edonor itsutu dezakete. Eguzkitako betaurrekoak lagun, eskuinera hartu du eta Cristinak adi-adi jarraitu dizkio pausoak, begien bistatik desagertu den arte.

Hiru oroitzapen

– Uste duzu aita baten hileta aurreko gaua pasatzeko modua dela hau? –esan dio Xavik txinatarrean erosi eta lurrean barreiatuta dituzten garagardo latak seinalatuz.

      Klak!

      – Hau ez bada modua, zergatik zaude nirekin?

      Ilunabarra da. Faroletako argiak pizten hasi dira, pixkanaka argi artifiziala indartuz, eta egunaren simulazio kutrea iradokiz. Llobregat ibaiaren ertzean bada parke bat, gazteluaren eta alde zaharraren oinpean. Denboraren talaia menditik itsasora doan ur korrontearen ertzean. Argi elektrikoa ur azalean islatzen da, eta pegatina baten gisa itsasten da hidrogenozko eta oxigenozko konbinatu likatsuan, argia bera ere likatsu bihurtuz.

      – Ez zenien hori kontatuko, ezta?

      Errekari begira, garagardo lata zabaldu, eta trago bat eman dio Sarari erantzun aurretik.

      – Ez duzu uste jada zerbait esango zizutela hori kontatu izan banien?

      Isilik geratu da. Lata bankuaren gainean utzi, eta zigarro paketea atera du poltsatik. Xaviri eskaini dio bat, baina hark ezetz esan dio. Duela hamar urte utzi ziola erretzeari. Sarak zigarroa ezpainetan jarri, piztu, eta kea airera bota du. Inguru ilunera begiratu. Isiltasuna da nagusi; autoren baten zarata eta kaletik dabilen jende gutxiaren hotsa entzuten da noizbehinka: isiltasun magikoa profanatu, eta berriz ere isiltasuna nagusitzen da.

      – Zenbat aldatu den Gironella. Ez nuen horrela gogoratzen.

      Xavik tragoa eman dio garagardoari. Eskumuturrarekin sikatu behar izan du ezpain alboetatik eroritakoa.

      – Denbora pasatu den seinale. Aldatzen eta garaira egokitzen ez dena desagertzera kondenatuta dago. Gironellak ere garai berrietara egokitu behar izan du.

      – Arrazoi duzu –mekanikoki.

      Lehen aldiz, errekatik altxatu du begirada Xavik, eta Sarari so egin dio. Egurrezko bankuak bizkarra ezartzeko duen oholaren gainean dago eserita. Alkandora zuria eta jeans beltzak jantzita, eta kolore bereko oinetakoak. Ilea bilduta du. Desolazio aurpegia nabari zaio, edo hala interpretatu du Xavik. Esku bat oholaren gainean du oreka mantentzen laguntzeko, eta bestean garagardo lata eta zigarroa. Ostiral ilunabarretako plana izan ohi zen garagardoa edanez bakoitzaren penak eta zorionak kontatzea. Hori Sarak Dublinera alde egin baino lehenago. Ez dio kulparik botatzen horregatik, ordea; zergatik bota behar dio errurik, bada? Bera izan zen hori egitera bultzatu eta lagundu zuena. Haren ihesaren konplize bakarra da. Baina desolazio aurpegi hark ez luke egon beharko Sararen aurpegian. Dublinera alde egiteak aurretik gertatu zen guztia ahazteko forma izan behar zuen. Beharbada, aitagatik da. Logikoena, egia esan. Hori da pentsatu nahi duena.

      – Pertsona handia zen Kapitaina.

      Begiak zabaldu zaizkio Sarari. Burua ezkerretara biratu, eta lagunari begira geratu da. Irribarre txiki bat du, bizitzako momentu ederrak nostalgiaz gogoratzen direnean marrazten den irribarre horietako bat.

      – Zuk ere horrela deitzen al zenuen?

      – Ez zen ezizen hobeagorik berarentzat. Lan handia egin zuen herri honengatik. Ikusi duzu zenbat jende azaldu den beilatokira. Lagun asko izan zituen herrian eta inguruetan. Eta denek Kapitaina deitzen zioten.

      – Arrazoi duzu. Ez nuen espero horrenbeste jende azaltzea.

      Emoziorik gabekoak iruditzen zaizkio Sararen hitzak, zerbait ezkutatu nahi izango balute bezala. Logikoena betiko galdera existentzialak egitea izango litzateke, baina ez du horrelako jokoetan sartu nahi. Immune izan nahi duela dirudi, inguratzen duen guztia axola gabeko bihurtu nahiko balu bezala. «Zergatik?», pentsatzen du Xavik. Ezin dio begirik kendu.

      – Sara, galdera bat egin nahi dizut.

      Buruarekin “aurrera” egin dio, baina begietara begiratu gabe.

      – Zer da burutik pasatzen ari zaizuna?

      Sakon hartu du arnasa. Hamabost bat segundo pasatu dira hitzak sortzen hasi direnerako. Garagardoari trago bat eman dio lehenik, halere, eta zigarroaren azken kondarrak kontsumituta, lurrera bota du zigarrokina.

      – Pentsatzen ari nintzen zenbat aldatu zareten denak. Bakoitzak bere bidea hartu duzue, eta ilusioz eta zoriontsu zaudete. Faltan botatzen nituen denak, baita zu ere, Xavi. Orain Firenzetik bueltatu naizela, pentsatu dut, beharbada, hemen zoriontsu izan nintekeela. Damutzen ari naiz hemendik alde egin izanaz. Uste nuen kanpora joan behar nuela zoriontsu izateko, baina beharbada ez da ideia onena izan. Abandonatu zaituztedanaren sentsazioa dut, zuek denak, eta orain hemen nagoela, inori aurpegira begiratzeko gauza ere ez naiz. Anarekin izan dudan liskarra ikusi izan bazenu... Ez dakit ideia ona izan den itzultzearena. Eta gero zuek. Denak etorri zarete doluminak ematera, negarrez. Besarkatu nauzue, inoiz baino estuago, zuen babesa ematen. Zergatik horrenbeste erruki? Merezi al dut, bada? Zuen artean lekuz kanpo sentitzen naiz, mamu bat naizela sentitzen dut.

      – Inoiz ez zara lekuz kanpo egongo hemen, eta hori badakizu. Lekuz kanpo dagoen bati ez diozu negar egiten sorbaldaren gainean, ez duzu besarkatzen dituzun indar guztiekin, ez diozu sentitzen duzun mina hutsaren truk azaleratzen. Ez pentsatu horrelako gauzetan. Denek dakite zure ametsak betetzera joan zinela atzerrira, ez dituzu abandonatu! Ados?

      – Egia da, denak abandonatu nituen. Zuk beste inork baino hobeto dakizu. Inori ezer esan gabe joan nintzen, eta gainera zuri utzi nizun karga guztia. Zuk ezkutatu behar izan zenituen egun haiek.

      Azken bi hitzak entzutearekin batera bankutik altxatu da garagardo lata albo batean utzita, eta Sararen aurrean jarri da. Denbora guztian lurrera begira. Sarak ere bere oinei begiratzen die, erdi negarrez.

      – Sara...

      Xaviri begiratzeko burua altxatu...

      Zapla masailean!

      – Ez aipatu berriz ere “egun haiek”, entzun? Adostu genuen zuk hemendik alde egingo zenuela, eta pixkanaka gainditzen joango zinela. Nik nire partea bete dut, ez diot inori ezer esan, eta egia esatea nahi baduzu, ez da erraza izan. Orain ez etorri esanez Dublinen edo Florentzian edo egon zaren tokian ez duzula zoriontasunik topatu eta beharbada hemen topatuko zenuela. Horrek ez du balio! Ezin dugu atzera itzuli eta gertatutakoa aldatu. Gauzak ez dira beti guk nahi bezala ateratzen, eta zer? “Denak ilusioz eta zoriontsu zaudete”. Hori lortzea zen zure helburua, baina dirudienez, ez zara gai izan.

      – Ez da erraza! –eskua gorritutako masailaren gainean jarrita du oraindik. Xavik indartsu eman dio zaplaztekoa, amets sakon batetik esnatzeko intentzioa izango balu bezala. Baina zaplaztekoak baino min handiagoa eman dio hitz horiek entzuteak.

      – Badakit ez dela erraza, eta badakit zurea dela zatirik zailena... Ostia! Min ematen dit zu oraindik horrela ikusteak –Xavi bera ere negarrez hasi da–. Jakin nuenean zure aita hil zela, zurekin gogoratu nintzen. Seguruenik jada zoriontsu izango zinela eta horrelako kolpe bat jasotzea... Badakit beti oso lotuak egon zinetela. Beilatokian ikusi zaitudanean, ordea, gogoaren kontra gordetako tristura kumulu bat besterik ez dut ikusi. Tristura eta mina. Egun batean, horrek denak eztanda egingo du. Ez zaitez izan kamikaze bat. Zure benetako irribarrea ikusi nahiko nuke berriz ere, inolako maskararik gabe.

      Bankuan eseri da beste behin, eta trago batean edan du lurrean utzitako latan geratzen den garagardo guztia. Besoak eta hankak zabal-zabal ditu, eta eserita baino gehiago botata dagoela dirudi. Sara bere alboan dago burua belaun artean sartuta. Biek dituzte begiak bustita. Xavik esateko zuen guztia esan dio, eta zeruari begira geratu da. Ez da izarrik ikusten, zeru sabaiko argi puntu guztiak desagertu dira herriko argi artifizialaren eraginez. Haizearen ulua entzuten da, zakartzen ari dela ematen du. Hirugarren lata eskutan; zabaldu, eta aurrekoari bezain trago luzea eman dio.

      – Barkatu zaplaztekoagatik, baina merezi zenuen.

      – Badakit –negarrez.

      Bi minutuko isiltasunaren ostean, burua hanka artetik atera, eta malkoak sikatu ditu. Paketeari zigarro bat ostu eta piztu. Kearen kiribilak desagertu egin dira ahotik botatako ke masak kolpatu dituenean.

      – Badakizu, Xavi? Neska oso interesgarri bat ezagutu dut Firenzen. Giulia izena du, eta zutaz maiteminduta dago. Nirekin egiten du lan, bulegokideak gara. Oso alaia da, nik uste beragatik jarraitzen dudala oraindik zoriontasunean pentsatzen.

      Irribarrez esan du, zuzen-zuzenean Xaviren begiei begira. Berak ere irribarre egin du. «Badakit irribarre hori behartua izan dela, baina pozten nau oraindik irri egiteko gai zarela jakiteak», pentsatu du.

      – Baina arazo bat dago –aurpegia aldatu du hori esaterakoan–. Oso lagun ona eta beharrezkoa bihurtu da niretzat, eta ez dut nahi horrelako norbait galtzerik. Baina ez diot minik eman nahi zuri bezala, Xavi.

      – Ni bezalakoa baldin bada, nolabait jasango du etorriko den guztia.

      – Ez hasi zure buruari loreak botatzen. Serio nabil!

      – Noiztik zara hain sentimentalista eta kurtsia?

      Garagardo latari hainbat bira eman dizkio ezpainetara eraman aurretik. Sarak erantzun bat entzun nahi du, laguntza behar du, baina Xavik ez dio ezer esaten. Sarak erantzun lagungarri bat erregutu dio, baina Xavik ez daki zer esan. Ideiak ordenatzen pasatu du denbora isilik, ordea, ezer iradokitzekorik ez du. Beharbada, garai hartara egin du jauzi, garai ilun haietara. Ez dio inori desio berak pasatutakoa, ezta Giulia izeneko ezezagun hari ere. Halere, ez daki nola lagundu, eta ez daki Sarari zer esan.

      – Bera da Florentzian bizitzen jarraitzeko arrazoia? Lanaz aparte diot –galdetu dio azkenerako.

      Sarak baiezkoa egin du buruarekin. Errekari begira jarri da pentsakor. Sara pertsona ona da, hala pentsatzen du Xavik, baina aurrera jarraitzeko arrazoiak behar ditu.

      – Badaki zerbait horri buruz?

      – Hori ez diot inori esan. Norbaiti esatekotan, zu baino hurbilagokoa izan beharko du. Baina ez dut uste kutxa hori zabaltzeko gai izango naizenik beste pertsona baten aurrean. Oraingoz behintzat.

      – Ezin diozu alde egiten utzi. Horretarako bihotza zabaldu beharko diozu noizbait. Hotza bihurtu zara denborarekin, hotzegia; aurpegian, hitzetan nabari zaizu. Mundutik urruntzen bazara, agian, ez da inor zure bila joango. Gogoan izan ezazu.

      Azken zupada eman dio zigarroari lurrera bota aurretik. «Mundutik urruntzen banaiz, ez da inor nire bila joango? Ez dut nahi horrelakorik. Ez diot inori minik eman nahi, ordea. Zergatik da horren zaila? Munduak egin nau naizen bezalakoa, bera izan da guztiarengandik urrunarazi nauena, ez da nire kulpa!». Orain bera da izarrei begiratu nahi diena, baina ez da ezertxo ikusten sabai beltzean. Haize ufada zakar batek astindu du inguru guztia, eta bere ulua zuhaitz adarren eta hostoen artean gatibatu da auskalo ze lurraldetako negarrak abesten.

      – Berandu da, Sara. Etxera joan beharko genuke, bihar egun berezia izango da-eta. Hotelera laguntzerik nahi?

      Bankutik altxatu da, eta garagardo latak jaso ostean, zakarrontzi batean bota ditu.

      – Eskertzen dizut, Xavi, baina moldatuko naiz. Ez dut uste galduko naizenik. Zoaz zure bidetik, nik nirea hartuko dut.

      – Oso ondo. Eta ez zaitez ezer arraroa egiten saiatu.

      Bizkarra emanda urrundu da eskuin eskuarekin agurtuz eta ibilera baldarrean.

      – Eskerrik asko, Xavi –ahapeka.

Santa Eulalia elizara gerturatu da autoan. Anaren senarrak gidatzen du, Citroen gris bat. Atzean doa Sara, Anarekin batera, mutu, begi goibelekin eta ezpainak lehortuta. Leihatilatik begiratu duenean, jendez gainezka ikusi du eliz ataria, nahiz eta bertaratutakoek aspaldian ez duten Josep Balleten aurpegirik ikusi. Autotik atera da, eta ingurura begiratu du. Zaharragoa, dekadenteagoa iruditu zaio dena. Elizaren dorretik datozen hil kanpaien soinua entzuten da, eta oihartzun egiten dute bihotzean.

      Nuovo Cinema Paradiso gogoratu du. Salvatore Di Vita Alfredoren hiletan bezala sentitzen da: etxean eta etxetik kanpo. Iruditzen zaio loturarik ez izatea dela lur zati honekin lotzen duen bakarra. «Zenbat zahartu diren aitaren eta amaren lagun guztiak! Nola zahartu den Carles! Ez du ilerik eta kristoren tripa atera zaio! Eta gaztetan kirolaria zela pentsatzea ere... Hori Matilde da? Zer gertatu zaio horrela egoteko?». Eta denak burumakur, familia besarkatzera hurbildu dira batzuk. Sararengana hurreratu dira bere txikitako lagunak. Urteetan ikusi gabekoak denak. Gutxi batzuekin beilatokian egoteko aukera izan du. Besarkatu ditu, musukatu ditu eta lasai egoteko esan die. Denbora luzez gaizki zebilela, eta ez dela harritzekoa izan. Jada buruan bueltaka zuela aitaren heriotzaren aukera. Familia batuaren irudia eskaintzeko metodoa. Kanpoko solasaldi banalak aurrera doazen bitartean, hil-auto beltza eliz atariaren aurrean geratu da. Hilkutxa atera dute, eta aitaren hurbileko gizonezko batzuek aldarearen aurrera eraman dute sorbalda gainean. Haren atzetik sartu dira denak barrura. Eliza guztiz bete da, eta kanpoan ere jendea geratu da barrura sartzeko tokirik gabe.

      Aldarearen erdian, Joaquim apaiza. Momentu batez lehen ilarara hurbildu da, eta familiakoak agurtu eta besarkatu ditu. Hurbileko pertsona zen Joaquim, aitaren lagun handienetako bat. Sarari belarrira xuxurlatu dio: “Pozten naiz zu hemen ikusteaz”. Gero, aldarera igo da beste behin eta erritual kristauarekin hasi.

      – Josep Ballet, Kapitaina deituaren hileta elizkizunak elkartu gaitu gaur hemen –hasi da ahots sendo eta garbiz–. Bere arima zerura igoko da Jaungoikoaren albora. Berak agian ez zuen sinetsiko horretan, baina ni seguru nago. Gainera, hainbeste maitatu zuen Mercedes emaztearen albora itzuliko da eternitate guztirako.

      Azken hori entzuteak poz txiki bat sorrarazi dio Sarari. Dolores izebak, Anaren alboan dagoenak, muturra okertu du, ordea. Inoiz ez zuen onartu bere ahizpa txikia hil berri zen “horrekin” elkartzea eta ezkontzea. Mundu oso ezberdinetatik zetozen biak. Amaren familia 1940ko hamarkadan aberastu zen merkatu beltzaren kontura, eta gero, etxebizitzen negozioan jarraitu zuten dirua egiten. Horregatik ditu Doloresek hainbeste etxe Bartzelonan, denak familiak orduan eskuratuak. Familia oso kristaua zen amaren aldekoa. Frankismoari lotua. Dolores sekzio femeninoan ibili zen urte luzez. Espainiako trantsizioa iritsitakoan –“haur ipuin hori”, Sarak esango lukeen moduan–, Fragaren bueltan sortutako Alianza Popular eta ondorengo Alderdi Popularraren militante egin zen. Alderdiko sekziorik kontserbadoreena eta erreakzionarioena jarraitzen zuen, eta aspertu gabe errepikatzen zuen Francoren gidaritzapean hobeto bizi zela. Sara amarekin harro sentitu da bizitza osoan barre egin ziolako herentziarik gabe gelditu izanari.

      Aitaren familia guztiz bestelakoa zen. Aitona zena Kataluniako Fronte Nazionalean ibili zen 40ko hamarkadan. Sararen aita 1943an jaio zen, eta handik urtebetera eraman zuten espetxera haren aita. Ordutik ez zuten haren berri gehiagorik izan, eta etxean ez zen inoiz horri buruz hitz egin. Gaztetan, ideia komunistekin busti zen. Batez ere Leninen tesiekin. Kulturak zuen indarra eta boterea baliatu behar zela pentsatuta, Joaquim apaizarekin zineforumak antolatzen hasi ziren 1964tik aurrera. Orduko filmak proiektatzen zituzten herriko antzokian, eta udan kaleko zinema egiten zuten. Jende asko biltzen zen, eta behin baino gehiagotan Guardia Zibila gerturatu eta dena desegin zuen erregimenaren aurkako kontzentrazioa zela argudiatuta. Zenbait aldiz kalabozoan amaitu zuen, baina ez zen luzerako izaten, Joaquim apaizak, bere sotanak eskaintzen zion boterea baliatuta, hura erregimenaren balioak eta ideiak jendeari helarazteko forma ludikoa zela aipatzen baitzuen. Elkarren artean zuten konplizitatea seminario garaian sortu zen. Hamaika aldiz galdetu zion Sarak aitari zergatik sartu zen seminarioan, garai hartan komunista zela esaten bazuen. Aitak garbi erantzun zion: ikasten jarraitzeko modu bakarra zen dirurik ez zuenaren etxean. Baina inoiz ez zen apaiz sartu, Joaquim ez bezala. Halere, euren arteko adiskidetasunak eta sintoniak azken eguna arte jarraitu zuen. Herrian JotaJota ezizenarekin ezagutzen zitzaien.

      Hiletetan apaizak hildakoaren inguruan denek entzun nahi dituzten hitz politak esaten dituen momentua baliatu du JotaJotaren istorioak eta anekdotak kontatzeko. Momentu batez bada ere, badirudi non dagoen ahaztu duela eta, hilkutxaren alboan jarriz, hildakoarekin tabernako solasaldi bat izaten ari dela gazte denboran bezala.

      – Baina garai haiek bukatu hituen, e, compai! Ekaitzaren erdian filmak proiektatzea ez duk ideia ona izan inoiz. Gogoratzen haiz bestela nola busti zen Totò itsasoaren gainean Ulisse proiektatzen zuten bitartean? Gogoratzen Kirk Douglas, Ulises heroiaren azalean, Polifemo ziklopearen aurka? Hori gintuan gu, Itaka aurkitzen ez zuten bi gizajo nabigazio kartak irakurri eta ulertu nahian.

      70ean proiektatu zuten azken filma. Giroa gaiztotzen hasia zen. Frankismoak bere benetako aurpegia azaldu zuen berriz ere, aurreko hamarkadan pixka bat disimulatua zuena. Marisolen pelikuletan agertzen zen aitona jator eta maitagarriari analgesiko eta opiazeoen efektua amaitu zitzaion, eta Massielen La, la, la hark ere ez zuen jada inor alaitzen. Katalunia Askatzeko Frontea eta Kataluniako Herri Armada sortu ziren, Burgosko prozesua etorri zen, Carrero Blancok seroren komentu batean amaitu zuen. Pelikulak ikusteko ez zegoen inor. Sarak Joaquimen gogoeta horiek eskualdeko aldizkari batean irakurriak zituen duela urte asko.

      – Pelikularen parte ginen orduan! Aktoreak bizitza deitzen duten eszena honetan!

      “Ejem” batek memoria eta oroitzapenen trantzetik atera du Joaquim. Elizkizunarekin jarraitu du Bibliako pasarte bat irakurriz.

      Sara, pentsakor, aitarekin lotzen zuen zerbaiten bila hasi da. Zerbait intimoa, zerbait biena bakarrik dena. Joaquim hala ari da bitartean:

      – Jesukristoren Ebanjelioa San Joanen liburutik: Munduak gorrotatzen bazaituzte, jakizue zuek baino lehen gorrotatu nauela Ni...

      Uztailak 8, 1995. Josep Sararekin gerturatu zen Bartzelonara, Silvio Rodríguezek eskaini behar zuen kontzertua ikustera. Sara unibertsitatean hastekoa zen uda amaituta, eta ez zekien zenbatetan joango zen etxera kurtsoan zehar. Horregatik, aita animatu nahi zuen. Hilabete dezente pasatuak ziren jada urriaren 2 hartatik, baina aitak burumakur jarraitzen zuen. Momentu intimo bat pasatu nahi zuen aitarekin, eta egunkarian irakurri zuenean Silvio hirira zetorrela, berehala erosi zituen bi sarrera. Aita urrun azaldu zen hasiera batean, kontzertuko sarrerak eskuratu zituela jakin zuenean. Aitzakiak bilatzen ibili zen ez joateko. “Eta zer egingo dugu Anarekin? Etxean bakarrik utzi? Oraindik oso umea da!”, eta horrelakoak. Sarak berean tematuta jarraitzen zuen: Silvioren kontzertura joango zen aitarekin. Núriari deitu zion, eta Ana zaintzeko eskatu zion hiru mila pezetaren truke. Behin begiralea lortuta, aitak ez zuen aitzakiarik, eta gainera Núria zen. Oso ondo ezagutzen zuen, eta ezin zuen ezezkorik esan. Erabakiarekin ez oso konforme, baina azkenean Bartzelonara eraman zuen Sarak.

      Joan ziren. Silvio oholtzaren gainean ikusi zuten. Abestu zituen Ojalá eta Unicornio. Abestu zituen La canción del elegido eta La maza. Abestu zuen Óleo de una mujer con sombrero. Eta autoan bueltan, oraindik kantu haiekin nahikoa ez eta Días y flores kasetea jarrita, ahoa zabaldu zuen Josepek errepide ilunari begirik kendu gabe:

      – Eskerrik asko, Sara. Eskerrik asko bihotzez. Maite zaitut.

      Sara isilik geratu zen une batez. Aspaldian ez zuen aitaren maitasun keinurik ikusi. Guztiz hotza bihurtu zen bere izaera, eraisketagatik itxitako eraikina balitz bezala. Hitz horiek itxaropena eman zioten berriz lehengoa izango zela pentsatzeko. Irribarre batekin “ez da ezer izan, eta nik ere maite zaitut”, erantzun zion. Ondoren, Brechten hitzak errezitatu zituen Silviok.

      Joaquim elizkizunarekin amaitzen ari da. Jada bedeinkatu eta banatu ditu jaunaren gorputza eta odola. Aipatu du, elizkizuna bukatzean, hilerrian lurperatuko dutela. Behin elizaren barruan egin beharrekoa eginda, kanpora atera dira. Sarak hilkutxa hartu nahi izan du, eta sorbaldaren gainean jarrita pauso geldoan eraman du hil-autora beste hirurekin batera. Kanpora ateratzean, jendea pasillo bat egiten ari diren eskolako mahaien atzean jarri da. Sarak ez du ulertzen zertarako dauden mahai berde horiek hor jarrita. Pasatu dira lehenaren paretik, eta Gabriel igo da mahaiaren gainera hiruzpalau pertsonaren laguntzarekin. Bere aitaren lagun mina, alboko etxean bizi izan zen duela hogei urte arte. Eztarriak garbitu eta zerraldoari begira geratu da.

      – O, Kapitaina, nire Kapitaina!

      Hurrengo mahaia eskuinaldean dago. Jaume igo da haren gainera, lankidea izandakoa.

      – O, Kapitaina, nire Kapitaina!

      Xavi igo da hurrengoan eta berdin:

      – O, Kapitaina, nire Kapitaina!

      Aurrea hartuta dagoen Joaquim ere eskolako mahai baten gainera igo da.

      – O, Kapitaina, nire Kapitaina!

      Eta jende gehiago beste mahaietan. Aitaren lagunak, gertukoak, bidelagunak. Zerbait ez dagoenean jabetzen da jendea bere faltaz. Baina Sarak ez du horrelakorik sentitu, ez behintzat zerraldoa hil-autora daramanean. Alderantziz, hunkitu egin da, eta jatorrizko eszenarekin oroitu da.

      Hogeita bi urte lehenago, ehun bat pertsona elkartu ziren Santa Eulalia eliza zaharrean, berriaren parean dagoenean. Goitik behera tela zuri bat bota, eta zinema kalera eraman zuten beste behin, hogei urte eta gero. Sara han zegoen orduan. Hamahiru urte zituen eta bere lagunekin elkartu zen. Horrelakoak gauez kalean ibiltzeko aitzakia aparta ziren. Dead Poets Society zen filma, urtebete lehenago zinema aretoetan estreinatu zena. Izen handiko akademia zahar eta elitista batean kokatzen zen pelikula, soilik mutilak zeudena. Irakasleak autoritate bakarra ziren, eta ez zegoen ikaslerik autoritate hori zalantzan jar zezakeenik. Halako batean, irakasle berri bat azaldu zen, John Keating, Robin Williamsek interpretatzen zuena. Irakasle hau ezberdina zen, ohitura eta izate antigoaleko eta tradizional haiek ez zituen gogoko ikasleak motibatzeko. Horregatik, eta ikasleak mugak gainditzera bultzatzen zituelako, akademiatik kanporatu zuten. Bere gauzen bila klasera sartu zenean, beste irakasle bat eskola ematen ari zitzaien bitartean, ikasleak mahaiaren gainean jarri eta errezitatu egin zuten Walt Whitman poetak Abraham Lincoln Ameriketako Estatu Batuetako presidentearen ohorez idatzitako olerkiaren zati bat: “O Captain, my Captain!”. Eta orduan izan zen. Baten batek esan zuen Robin Williamsek Josepen antza zuela, eta albokoak baietz, eta zurrumurrua hedatzen den bezala zabaldu zen baieztapena. Josep publikoaren aurrean azaldu zenerako, bertaratzeagatik eskerrak ematera eta filmaren inguruko eztabaida txikia proposatzera, publikoak Kapitaina deitura jarria zion. Momentu hartan, gogoratzen du Sarak, aitak ez zekien non sartu. Denek oihukatzen zituzten pelikulako azken hitz haiek, eta inork gutxik egiten zion kasu.

      – Egia da, zure aitak aktore horren antz handia du! –aipatu zion Núriak.

      – Zera izango dute antza! –Sarak–. Nire aita ez da hain dibertigarria!

      «Itxuragatik ari ziren denak, eta nik pentsatzen nuen izaeragatik zela. Nolakoa nintzen nirearekin ateratzeagatik bakarrik».

      Zerraldoa autoaren barruan sartu, eta lur ematera joan dira hilerrira. Soilik gutxi batzuk. Gertukoenak, intimoenak. Hor eman diote azken agurra, amaren ondoan.

Núriak eskaera bat egin dio. Berarekin lasai hitz egin nahi du. Kafe bat hartuz hitz egiteko kontutxo bat omen da, ez dela luzea izango, baina berarekin bakarrik egon nahi duela. Azken urteetan buruari bueltak ematen ibili ostean, zerbait diola esateko. Sarak galdetu dio ea publikoan esan ezineko zerbait den. Núriak ezetz, barrez, baina gauza batzuk erakutsi nahi dizkiola eta momentuan ez dituela gainean. Sarak esan dio herrian dagoela hotel batean, eta nahi izanez gero, afaldu ostean gera daitezkeela. “Konforme”, esan dio azkenerako. Eta afalostean geratu dira hitz egiteko.

– Egun on, Sara. Zer moduz? –galdetu dio Xavik autoko atea zabaltzearekin batera.

      – Egun on. Ondo esan beharko. Zu?

      – Esan beharko?

      – Bai, esan beharko. Utz dezagun hor.

      – Bale, bale. Ez naiz hor sartuko orduan.

      Eta irratia piztu du. Kataluniako politikak hartu duen norabidea dute hizketagai ia albiste guztiek. Are gehiago Artur Mas The New York Timeseko erreportaje batean atera eta gero. Horrek suposatzen baitu prozesu katalanak dimentsio eta sona internazionala hartuko duela. Eta ez da gutxiagorako. Azken Diadan ikusitakoa ez da aspaldian ikusi. Noski, Masek independentziaren aldeko hautua egiteak harrabotsak sortu ditu Espainia osoan. Alicia Sánchez-Camacho PPCko kideak “ezgauza” kalifikatu du Kataluniako Gobernua. María Dolores de Cospedal ere ez dago isilik egoteko, eta Masek hartutako bideak irteerarik ez duela azpimarratu du. Felipe González bide beretik: inongo lurralderen independentziarik ez dela izango adierazi du. Denek dute zerbait esateko, baita Gerard Piqué Bartzelonako futbol jokalariak ere. Klasikoa gainean dela, aipatu du Barça-Real Madrid partidua Katalunia-Espainia bezalakoa dela. Horri lotuta esan du esatariak metroko grebak markatutako klasikoa izango dela. Desmarkatu direnak, aldiz, artzapezpiku katalanak izan dira euren hurko espainiarretatik.

      – Ez dakit non amaituko dugun honekin. Baina egia esan, badut fede pixka bat –ezkerreko argiari emanez kamioi bat aurreratzeko.

      – Espainiak duen independentzia berarekin jarduteko aukera lortzea ezin du inork ukatu. Beno bai, uka dezake, baina ulertzen duzu zer esan nahi dudan. Subiranotasunaren kontua oso aldagarria da. Oraintxe bertan bere gaitasunak baino ez du baldintzatzen herri bat independentzia aldarrikatu edo beste bat okupatzeko orduan.

      – Gironellak independentzia nahi badu, izan dezakeela esan nahi duzu?

      – Noski. Gai bada eta onurak ikusten baditu, egin dezake.

      – Eta zerk justifikatzen du independentzia hori? Kataluniak badu bere historia, bere kultura, bere hizkuntza propioa. Zuk jakin beharko zenuke Bartzelonako konderria independente izan zela, edo 1714 arte gure lege propioak genituela eta Espainiak kendu zizkigula.

      – Zuk esan duzu. Justifikatzeko moduak besterik ez dira. Estatu Batuak independizatu zirenean, zein sostengu historiko zuten atzetik? Inoiz izan ez zen estatu bat sortu zen. Egipto independente da faraoiek Egipto independente batean gobernatu zutelako... duela 5000 urte? Zuk nahi baduzu zure historia propioa asma dezakezu. Imajinatu Hadriano eta Trajanori espainiar enperadoreak deitzera iritsi direla batzuk. Noski, Erromatar Inperioan espainiartasun kontzientzia zegoen. Eta bisigodoak horien ondorengo izan ziren. Eta Covadongan borrokatu zirenak bisigodoen ondokoak, eta birkonkistan penintsula osoa konkistatzeko moldatu ziren aurretik eurena zelako eta moroek kendu zietelako. Eta hortik aurrera Espainia beti izan da Una, Grande y Libre. Eta zergatik ez ditu aldarrikatzen Latinoamerikako lurrak? Edo Grezia eta Italiakoak edo Belgika bera. Katalanok eska ditzagun Aragoiko koroak Mediterraneoan eskuratu zituen lur guztiak, gureak dira.

      – Bukatu duzu ironia guztiarekin?

      – Egia da, Xavi. Zergatik ez gara momentuan geratzen? Zer sentitzen dugu orain? Independente izan nahi dugula. Ados! Eta hor geratu. Zertarako bilatu historian guk orain nahi duguna justifikatuko duen zerbait? Jendea gai da Atapuercan topatutako giza arrasto zaharrenari espainiar nazionalitatea emateko espainiar guztien arbaso urruna izango balitz bezala. Lehen espainiarra, kristauek Adam lehen gizakia izan zela esaten duten bezala. Eta lehen espainiarra izateaz gain, beste espezie batekoa.

      – Konforme. Ez dut gaia gehiago aterako. Ulertu dut.

      Sarak errepideari begira jarraitzen du. Pare bat minutu isilik egin ondoren, bera hasi da hizketan.

      – Badakizu zertara goazen Bartzelonara, ezta?

      Xavik beheko ezpainari hozka egin dio, eta gero, burua okertu du.

      – Bai, badakit. Baina ez dakit ideia ona den. Gauean bueltaka ibili natzaio atzo esan zenidanari, eta ez dakit. Ez zait oso egokia iruditzen.

      – Egokia den ala ez denborak esango du.

      Hileta elizkizunak amaitu ostean, Sara Xavirekin geratu zen, eta aipatu zion ondorio batera iritsi zela: zoriontsu izan nahi bazuen, inguratzen zuen zorigaizto guztiari aurre egin beharko zion. Gainera, bere autobiografia idaztea erabaki zuen, eta bere pausoetara itzuli behar zuen horretarako, zorigaizto horren arkeologia egin, eta Bartzelona izango zen lehen geltokia.

      – Eta bakarrik egin behar duzu? Zergatik izan behar zara hain kamikazea?

      – Kamikaze bat naizelako. Balio dizu erantzun horrek?

      – Ez!

      – Lasai egon zaitez. Okerrena pasatzen bada, deituko dizut. Eguna libre duzu, ezta?

      – Goizean bulegotik pasatu behar dut, baina segituan libratuko naiz.

      – Lehenik eta behin unibertsitatean utz nazazu. Buelta bat eman nahi dut Bartzelonara joan aurretik. Orduko Sararen azalean sartu nahi dut.

      Hasperen egin du Xavik. Ez zaio inondik inora ideia normala iruditzen Sarak planteatzen duena, baina egoskor hutsa da. Horretan bai ez dela ezertxo ere aldatu.

      Iritsi dira Cerdanyola del Vallèsera. Autoa aparkatu, eta Sara bertan jaitsi da Xaviren kezkak atzetik dituela.

      – Zerbait gertatzen bada, huskeria bat izanda ere, deitu. Gainean eramango dut mugikorra.

      – Ez kezkatu, Xavi. Adeu –eta autoko atea ixtear dela–: A! Ahaztu zait esatea: afaria zure kontu.

      – Pentsatuko dut zerbait. Adeu, Sara. Eta zaindu. Ez egin erokeriarik, nahiz eta hau erokeria bat iruditzen zaidan.

Unibertsitate garaian, han bizi izan ziren. Paseo bat emango du, garai hartako melodiez bustitzeko. Bere lehenengo pisuaren aurretik pasatu da. Balkoian arropak zintzilikatuta daude, baita estelada bat ere. «Beste ikasle batzuk sartuko ziren etxean». Edo hori ondorioztatu du zintzilik dauden arropen estiloa ikusita. Edo igual familia atzerritar bat bizi da etxe hartan, eta independentismoaren aldekoak dira. Aurrera jarraitu du norabide zehatzik gabe. Eta ematen duen pauso bakoitzeko, sentsazio arraro batek inguratzen dio gorputza. Gauzak ilunago ikusten ditu, eta gainera, norbait segika duela iruditu zaio. Minutu batean, lau aldiz begiratu du atzera fantasia edo errealitatea den baieztatzeko. Baina bere itzalak bakarrik jarraitzen dio doan tokira. Antsietate sentsazioa, pultsua azkartzen doakio. Lasaitzeko beharra duenez, noizbehinka gosaldu ohi zuen kafetegira abiatu da. Pare bat kale aurrerago zegoen duela hamahiru urte bederen.

      Aldatua du itxura, izena ere bai. Seguruenik jabez aldatuko zuten. Eguraldia lagun, terrazan libre den mahai bat hartu du. Garagardo marka baten logoa plastikozko mahai gorriaren erdian. Eguzkia eta itzala elkartzen diren eremukoa aukeratu du, elkar ulertzerik ez duten yin eta yang hartan. Zerbitzaria gerturatu da; ez zaio ezaguna egiten.

      – Egun on, zer hartu nahi duzu?

      – Egun on. Ebaki bat faborez. Eta egunkaria ekartzerik bazenu...

      Zigarroa piztu, eta goizeko erosketak egiten dabiltzanei begira geratu da. Zentzu horretan, ez da batere aldatu. Nor edo nor oraindik bistaz ezagutzen du. Etorkin gehiago daudela iruditu zaio. Erosketak egitera atera den emakume magrebtarraren ibilerari erreparatuz, bere gogoetetan murgildu da Sara. Krisiak barkatzen ez duen garai hauetan, bueltako hegaldia garesti da, eta jendea harrapatuta geratzen da ametsak egiazko bihurtu nahi zituen herrialdeetan; aldi berean, geroz eta kontserbadoreago bihurtzen dira herrialdeok eta kontserbadore bilakatzearekin atzerritarren aurkako jarrerak sarriagoak dira. Baina krisiak berdin-berdin jo ditu hangoak eta hemengoak. Kaosean murgildu ditu denak, eta bakoitza bere gaitasunen arabera Monopoliko mahaiaren gainean jarri ditu bankuaren aurka jolasean. Eta bankuak beti irabazten du. Bestela Greziari begiratzea besterik ez dago. Erreskatea duela bi urte, gobernuaren aurrekontuetan murrizketak, enpresa publikoen pribatizazioa. Halere, ekonomia kapitalistaren zulo beltzetik ez da ateratzen. Jendeak ezin du gehiago jasan egoera katastrofikoa.

      Eta Grezia balitz herrialde bakarra. Italia eta Espainia bide beretik doaz. Dena amildegian behera doa eta inor ez da gai erorketa geratzeko politika humanoak utopia diren garai honetan.

      – Krisi ekonomiko honetan egonda, normala da Francorekin hobeto bizi zela esatea Doloresek –esan du Sarak zigarroari zupada bat eman diolarik–. Nola bere ideia berak konpartitzen zituen erregimenak eta hazkunde ekonomikoa tokatu zen eta euren dirua horren kontura egin zuten... Baina ikusi zen frankismoa bukatuta: denak hondoa jo zuen lastozko ekonomia bat sortu izanagatik. Eta gero dirua egiteko, berriz ere espekulazioa. Arrazoi puntu bat badu Max Weberrek ekonomia kapitalista sortzerakoan protestantismoak izan zuen eragina aipatzerakoan. Katolikoek bekatu bat egitean, nahikoa dute apaizaren barkamena eta penitentzia pixka batekin.

      – Barkatu, nirekin ari zinen?

      Sarak buelta eman du. Bere alboan zerbitzaria dago ebakia eta egunkaria eskuan.

      – Ez, ez. Nire buruarekin. Ez da lehen aldia.

      Txintik esan gabe, zerbitzariak kafea eta egunkaria mahaiaren gainean utzi dizkio, eta kafetegi barrura sartu da isilik. Sarak, ezer arraroa pasatu ez balitz bezala, egunkaria zabaldu eta azukrea bota dio kafeari. La Vanguardia ekarri dio. Seguruenik pilaren gainean hura egongo zelako.

      Hala esaten du titular nagusiak lehen orrialdean: “El PP retendrá Galicia y el PNV ganará en Euskadi”. Azpian, letra txikiagoan hiru esaldi ageri dira, bi titular handiarekin lotuta eta bestea artzapezpiku independentisten kontuarekin. CISek gehiengo absolutua ematen dio Feijooren alderdiari, eta Bildu bigarren izango da Euskadi autonomikoan. Euskal sozialistek erorketa librean jarraitzen omen dute eta ez dakite nola zabaldu paraxuta. Orriaren erdian, hiru argazki eta hotzikara sortzen duten titular horietako bat: “La pesadilla de un niño raptado y maltratado en Barcelona”. Azpi titularrean hala jarraitzen du: “El menor, liberado por los Mossos, pasó tres días a oscuras, sedado y atado”. Azalaren beheko aldean, ezin klasikoa aipatu gabe utzi. Xavi Hernández Bartzelonako jokalariaren argazkia ageri da, eta egunkariak ez dio muzin egiten politika aipatzeko aukerari. Jokalariak babesten omen du katalanen nahia adierazteko aukera. Eta hori da La Vanguardia egunkariaren azala. Gero, lehen begiratu azkar batean, orriak pasatu ditu titularrak bakarrik irakurtzen.

      Hamarrak hogei gutxiagotan, unibertsitate aldera abiatu da, txanpon batzuk kontuaren gainean utzita. Kafeak lasaitzeko balio izan dio, eta egunkariak bere mundu partikularrean murgildu du. Campusera bidean ez du inor atzetik jarraika sentitu, aurreko sentsazioa azken egunetako presioaren eta emozioen sintoma iheskor bat besterik ez zen izango. Halere, pauso arina eraman du fakultatera iritsi arte.

      Sarreraren alboko kioskoa zabalik dago. Larunbata izanik ere, zenbait ikasle ikusi ditu inguruan. Ikastera edo lanak aurreratzera edo auskalo zertara joan diren larunbat goizez unibertsitatera.

FACULTAT DE FILOSOFIA I LLETRES

FACULTAT DE PSICOLOGIA

      Fakultateko sarreran dauden letrei begira geratu da momentu batez. Denak lehen bezala jarraitzen du. Ez da ezertxo ere aldatu. Bertan sartu zen lehen eguna etorri zaio burura. Oso urduri zegoen, noraezean bezala. Ez zekien oso ondo nora joan behar zuen, non zen klaseko aurkezpena, non zeuden informazio orriak, non zegoen behar zuena. Klasekiderik ere ez zuen ezagutzen. Mundu berri baten aurrean sentitzen zen, gogotsu, oso gogotsu, baina segurtasunik gabe. Goizean goiz jaiki zen, eta Xavirekin gosaldu ostean, bakoitzak bere bidea hartu zuen. Atezaintzan galdetu zuen, eta bertan, ez oso umoretsu, oharren eta informazio orrien kortxoaren kokalekua argitu zion administrazioko langileak. Bere lana ahal zen erosoen egiteko, ahalik eta gutxien kezkatzen zen ikasleen eskariez. «Aurreko egun batean etorri izan banintz begiratzera eta informatzera...», errieta egin zion bere buruari. Eta klasea hasteko ordua gainean zuela, lasterka joan zen ordutegiak eta gelak azaltzen zituen kortxora. Ez zen bakarra, jendez gainezka zegoen kortxoaren aurrealdea. Aurkitu zuenean jakin nahi zuena, korrika, karpeta eta koadernoa besapean, “Egungo munduaren oinarriak” klasera abiatu zen ziztu bizian.

      Hamazazpi urte geroago, beste patxada batekin sartu da barrura. Handik dabiltzanen artean beste bat izanda, korridore eta txokoen kartografia ariketan murgildu da. Detaile txikienei erreparatuz, iragan urruneko mamuak uxatzen ibili da, eta bitartean, bihotza izotz geruza fin batez babesten du. Prebentzio neurri bat.

      Fakultateko kafetegian bazkaldu ostean, geltokira joan eta ferrokarrila hartu du; 35 minutu geroago, Plaça Catalunyan jaitsi da, eta bitan pentsatu gabe, Ravaleko pentsio bateko giltzak hartu ditu gaua pasatzeko. Seguruenik, Xavik bere etxean geratzeko esango dio, baina ez du halakorik nahi. Gaua berak bakarrik pasatzea nahiago du, inor konpromiso batean jarri gabe. Harekin elkartu aurretik dena ondo lotuta utziz gero, ez du bainarik entzun beharko.

      Iraganaren barrunbeetan eta katakonbetan murgiltzeko ordua iritsi da.

      Plaça Universitatera joan da, hango eserleku batean jesarri eta zigarro bat piztu du. Denbora soberan du. Egia esan, nahi duen denbora guztia du eskura. Kazadora bakeroa ondo jarri, eta jendeari begiratu dio. Haien garun barruan sartzeko ahalegina egin du. Gazteago zenean egin ohi zuen moduan, haien pentsamenduak irakurri nahi ditu, haien bizitzen nondik norakoak zein diren jakin, nondik datozen, nora doazen, mamiaren erresonantziak nola nabaritzen diren azalean, eta azalaren kamuflajeak nola usteltzen duen mamia. Bartzelona infernua iruditzen zaio, eta bertan dauden guztiak deabruak edo infernura kondenatuak. Beharbada, ahalegin edo saiakera txiki bat egin nahi du aurreiritzi horiek guztiak aldatzeko. Bartzelona munduko beste edozein toki bezalakoa dela pentsatu nahi du. Baina begietako filtroek zaildu egiten dute halako aldaketa psikikoa.

      Eskutik helduta dabiltzan bikote gazteak, orgasmo eta orgasmo arteko barealdi sexualean paseoan. Hiriko planoari begira erdi galdutako turistak, Gaudíren hirira oporretara etorriak, 92ko Olinpiar Jokoen osteko publizitateak erakarrita. Afaltzeko pizzak eta ardoa erosi dituzten unibertsitateko gazteak, etziko aurkezpenari garrantzi handirik ematen ez diotenak, irakasleak 0,5 balio duela esan baitzien ikasturteko lehen klasean. Tony Hawk izatearekin amesten duten patinatzaileen akrobaziak mespretxuz behatzen dituzten atso eta agureen elkarrizketa nardagarriak. Azken orduko itzuli-mitzulia ematen ari den agurea, gurpildun aulkiari emakume ekuadortar batek bultzatzen diola bere hiru seme-alabei ahora zerbait emateko. Polizia karteristen atzetik. Taberna ilun batera sartzen ari diren gazteak, seguruenik haxixa erostera gauean kolokoi gustagarri bat izateko. Trajedun gizonak Venezuela, Ukraina eta Thailandiako putekin bost izarreko burdeletan dirua xahutzen dutenak, proxeneta errusiarren mesederako. Langile baten hilabeteko soldata soineko batean gastatzen duten emakumeak makillaje eta botox artean kamuflatuta, eskola pribatu eta akademia elitistetan hezten dituzten seme-alabei afaltzeko zer nahi duten galdezka. Eta familia bat maletak alboan dituela, gurasoen etxera doaz malko artean, egunak berriz argitzea zerbait negatiboa dela pentsatzen dutela.

      Saiatu arren, enpeinua jarri arren, guztiari alde negatiboa besterik ez dio ikusten. Gizartearen alde iluna besterik ez da islatzen bere begietan. Zenbat amorratzen duen horrek. «Zergatik ezin dut ikusi mundu beltzaren isla arrosa?». Bere asmoen kontra egiten du inkontzienteki. Buruaren eta bihotzaren arteko loturak apurtuta ditu, emozioek eta ideiek ez dute bat egiten.

      Dena apuntatu du poltsikoko koaderno batean.

      Zigarroa lurraren aurka itzali du sentsazio madarikatu horrek barruak erretzen dizkiola. Hiriko kaleetan barneratu da, jendartean, beste bat gehiago balitz bezala. Mediterraneoko zuritasunak hiriko paisaia argitzen du, Salvador Dalíren koadro baten gisa, baina Sararen inguruan desagertzen da. Arima beltz batek inguratzen duela sentitzen du, shōnen generoko manga edo animeetan irudikatu ohi duten moduan. Arima beltzak barrutik kontsumitzen du, mamu beltzak zabaltzen dira hirian zehar, eta behe laino ilun eta lodi baten atzean desagertzen da Mediterraneoko argi zuria. Oinez jarraitzen duela, kaleak iraganaren parte bihurtzen ari direla sentitzen du, berriz ere unibertsitate garaiko Bartzelonara itzuli balitz bezala.

      Paisaia proiekzio zinematografiko bihurtzen ari dela dirudi, film zaharretako tonu beltz eta horituak bustitzen ditu etxebizitzak. Zeluloidezko hiri bat. Kaletik dabilen jendea anonimo bihurtzen da, begirik gabeko aurpegiak dira. Inor inoren artean. Bakoitza bere kaiola propioan bizi da bere hegoak astintzeko tokirik izan gabe. Baina ez daude seguru hegorik duten ala ez. Horregatik, ez dira kezkatzen hegoak astintzeaz. Zoriontsu bizi dira. Edo hori dirudi bederen, ez baitute bestelako zoriontasunik ezagutu haien bizitza monotonoetan. Arropa denda bateko erakusleiho aurrean geratu da, eta hamalau urteren zama kendu du gainetik. Bere burua ikusi du kristalaren gaineko islan. Aurpegi inozente bat, ilusioz betetako begiak, irribarre bat ezpainetan. Bizitza osoa aurretik duela pentsatzen duen Sara da, kezka urriak eta proiektuz gainezka du burua, eta horiek gauzatzeko indarra soberan. Eskua luzatu dio Sara gazteak, eta berak berea luzatu dio. Biak elkartu dira, biak lotu dira estu. Hogeita bat urte zituenean bezala sentitu da, hogeita bat urte zituen Sararen izpiritu berarekin begiratzen dio munduari, hogeita bat urte zituen Sara bihurtu da. Une berean, La Pedrera etxeko teilatuan Gaudíren mamuak esnatu dira loalditik, bizidunak torturatzeko asmoz. Zeruetatik jaitsi dira, amildegi hiritarretan behera, orroka, piztiarik piztienaren orroak eginez. Tolkienen nazgulak dirudite. Kolore gris-zuri ia garden batekoak dira, eta gainditzen duten espazioa moteldu egiten dela nabari da, heriotzaren auhen ahul bat balitz bezala. Aireak erre egiten du haien hurbiltasunean, presio anormal bat sentitzen da, zeruak gehiago pisatzen duela dirudi eta mundutarren gainera eroriko dela. Bitartean, mundutar anonimoek haien bizitza anonimoetan jarraitzen dute, espektro haien presentziaz jabetu gabe. Sarak beldurrez begiratzen die, buruaren gainean ditu, zirkulu ikusezin batean biraka, sorgin gurpil batean. Putreak dira harrapakin freskoaren esperoan. Eta Sara beldurrak jota dago. Pauso bat atzera eman du, nahikoa erakusleihoko kristalaren kontra jotzeko. Eskuak zabal-zabalik, dardarka ditu kristalaren gainean, izerdi hotza erortzen da hatz puntetatik. Bat-batean, sen inkontziente baten ondorioz edo, arineketan abiatu da kalean aurrera. Espektroek atzetik jarraitu dute, espaloiaren aurka jausten dira zeruetatik, eta lehergailu baten gisa eztanda egiten nebulosazko oinatzak utziz. Noraezean lasterka, jakin gabe nora joan, jakin gabe non bilatu babesa. Irrazionalaren eremuetan dagoela pentsatzen hasi da, amesgaizto bat besterik ez dela, bizi izandako tragedia guztiaren bigarren mailako efekturen bat. Surrealistegia da egia izateko, psikotikoegia, makabroegia, hitchcockegia edo kubrickegia. Naturaz gaindikoa. Dardarak zaildu egiten dio korri egitea, mugimenduak ausazko bihurtzen dira, nolabaiteko senari jarraitzen diote, irregularrak dira.

      Kale kantoi batean amaitu du, ihesbiderik gabe. Kolore gris-zuri gardeneko izakiak begien aurrean lehertu zaizkio beste behin, eta kale kantoitik irteteko bidea desagertu egin da laino beltz opako baten atzean. Amesgaiztoan harrapatuta dago inongo irtenbiderik gabe. Lurrera erori da, eskuekin buruari eutsi eta behin eta berriz errepikatzen du “hau amesgaizto bat besterik ez da! Esnatu, Sara! Esnatu!”. Horrela dagoela, orban gorri bat joan da zabaltzen lurrean. Odola ematen du. Begiradak odolaren arrastoa jarraitu du iturburuaren bila. Lehenik esku bat ikusi du. Zikina dago, odolez eta lurrez. Bigarren hatza puskatuta du. Azkazalak zartatuta eta pitzatuta. Aurrerago, aurpegi luzanga bat lurraren kontra. Dena beltz dago, detaile xume batzuk besterik ez dira nabarmentzen iluntasunean. Begi berdeak, marihuana kolorekoak. Sakonegiak hain txikiak izateko. Dirdira berezi bat darie, malkoen bustiak eragindakoa. Begien ertzean duen odolaren gorritasunarekin nahasten da. Sudurretik behera, ezpainak handituak, puztuak, lehertuak ditu. Eta kokotseko bizar ileekin endredatzen da gorritasun gehiago.

      Atzeraka erori da Sara. Izuak jota dago. Begiak zabal-zabalik ditu, arnasestuka, bihotza azeleratuta, gorputz guztiak nabari du taupaden erresonantzia. Atzeraka, arrastaka, handik ihes egiten saiatu da. Begi berde haien begirada itzalia ninietan iltzatu zaio, ezin ditu saihestu. Begiak indarrez ixten ditu irekitzean dena desagertuko denaren itxaropenarekin. Eta irekitzean, irudi berberak han jarraitzen du. Zutitzen saiatu da. Lurrera erori da. Berriz saiatu da. Berriz erori da lurrera. Hanketako dardarak ez dio zutitzen uzten, izu handiegia du. Azkenerako, hirugarrenean eta hormaren laguntzaz, zutitzea lortu du, eta kale kantoi hartatik alde egin du behe lainoa dirudien kezko teloi beltza besoen mugimenduekin uxatuz. Kanpoan, denak berdin jarraitzen du. Pertsona anonimoak beren zeluloidezko kaioletan. Anabasa hiritarrean bidea egiten joan da, begi haietatik ahal bezain urrun nahi du bere burua.

      – Joder, hi, pasa egin haiz! Ostia! Hemen harrapatzen bagaitiztek, gureak egin dik!

      – Lasaitu hadi. Gainera, merezia zian.

      – Joder! Ez zuan horrela jarri behar! Bizirik al dago oraindik?

      – Horrek ez dik inporta. Trago baten beharra zeukaat. Goazemak hemendik!

      Hiru pertsona korrika kale kantoi batetik. Bitartean, beste pertsona bat lurrean botata. Ez da mugitzen, ez du soinurik egiten.

      «Zer dira irudi hauek? Zergatik ari naiz horrelako gauzak imajinatzen?», pentsatu du Sarak begirada hari ihes egiten ari zaiola. Babesleku bat aurkitu nahi du, bakarrik egoteko toki bat nahi du, baina ez du ezertxo ere topatzen.

      – Sara! Mugi hadi!

      Begi berde haiek. Urrutian, sirena hotsak. Baten batek eskutik heldu dio eta handik eraman du tiraka.

      – Toki seguru bat aurkitu behar dinagu! Neska, mugi hadi, ostia!

      Garrasi besterik ez dio egiten, baina gorputza ahulegi sentitzen du agindu horiei aurka egiteko.

      – Kaka zaharra! Polizia agertu beharra ere! Puta! Eta hi, Sara, ostia! Mugitzeko! Ez al dakin bakarrik ibiltzen ala? Zer uste dun? Harrapatu egingo gaitizten hire kulpagatik!

      «Zergatik esaten dizkit horrelako gauzak? Nik ez dut ezer egin».

      – Zergatik esaten dizkidazu horrelako gauzak? Nik... nik...

      – Nik... Nik... Nik... Isildu hadi behingoz, alua!

      Ezkerretara biratu eta kale ilun batean sartu dira. Lurrera bota du Sara.

      – Hemendik ez dun sirena soinurik entzuten. Eskertu beharko didan. Niregatik ez bazen, Poliziak tipo haren ondoan harrapatuko hindukeen.

      Sara lurrean botata dago. Orkatilak eta besoak urratuta ditu eta sekulako beldurra sentitzen du. Begiak bustita ditu. Inoiz ez da horrela sentitu.

      – Ematen din bakarrik gaudela. Etor hadi! Beroaldi honekin bukatu behar dinagu!

      Kolpez altxarazi du lurretik eta paretaren aurka jarri. Mihiarekin lepo inguruak miazkatu dizkio, gero ahoan sartzeko asmoz. Esku bat bularren gainean du, eta bestearekin izterrak eta ipurdia ukitzen dizkio.

      – Ez... faborez... –ahots dardartiarekin.

      – Zer ari haiz esaten? Ihesaren adrenalina askatu beharra zeukanat, eta kalean egiteak bere morboa din.

      – Nikk... ffaboreezz...

      Zaplazteko bat eman dio, eta gero, masailak estutu bi hatzekin.

      – Sara-nik-maite-haut –lau hitz garunean, lau iltze bihotzean.

      Sararen eskua bere zakil dagoeneko tentetuan jarrarazi du.

      – Izan hadi neska zintzoa eta eman iezadan plazer hau –leunkiro esanda ere, agindu bat da, eta leuntasuna hain da subjektiboa posizioaren arabera–. Hik ez al naun ba maite? Horrela badun, ez esan ezetzik!

      Gorputz osoak dar-dar egiten dio. Ez da zutik mantentzeko gauza ere. Negar eta negar ari da. Hitzak artikulatzeko zailtasunak ditu.

      – Ez!

      Istant batez, barru-barrutik, sekulako energia atera zaio. Inoiz baino ozenago egin du garrasi, eta masturbatzen ari den zakila lehertu beharrean estutu du.

      Mutilak ikaragarrizko buila atera du. Pauso bat atzera eman eta Sara lurrera bota du beste zaplazteko batekin.

      – Puta nazkagarria! –ostiko bat eman dio sabelean–. Nik maite haudala esan eta gero, hau egiten didan? Orain jakingo dun zer den niri ezetz esatea!

      «Ez... ez... ez... Utzidazu joaten! Ez dut nahi! Ez dut nahi!»

Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi-Pi

Ingurura begira, larrituta eta orientazioa guztiz galduta. Ohatila baten gainean dago. Inguruan jendea hara eta hona bata jantzita.

      – Ospitalean nago?

      Erizain bat hurreratu zaio. Mutil gazte bat, hasiberria seguruenik. Ondo dagoen galdetu dio, izen-abizenak, adina, nondik datorren, zer egiten zebilen ospitalera eraman aurretik. Memoriaren funtzioak ondo dauden jakin nahi du.

      – Sara, Sara Ballet Tàpies. 35 urte –oraindik arnasaren erritmo normalera itzuli gabe.

      – Ondo da, Sara. Segituan etorriko da medikua. Bitartean egon lasai.

      – Baina non nago? Nola iritsi naiz hona?

      Erizainak, ordea, presa duela dirudi. Beste gaixo batengana hurbildu da, itxuraz, Sara baino okerrago dagoena ebaki handi batekin ezker belaunean. Medikua, erizainak esan bezala, segituan azaldu da, eta erizainak egindako galdera berak egin dizkio begi ninien erreakzioa, tentsioa, pultsua eta gorputzeko beste atalen mugimendu ahalmena aztertzen dizkiola. Dena ondo dagoela baieztatuta, Sararen galderak erantzuten hasi da bere adinekoa edo izango den emakumea.

      – Kalean botata aurkitu zaituzte eta anbulantzian iritsi zara hona. Hospital Clínic-en zaude. Orain arte konortea galduta egon zara. Ez duzu inolako kolpe garrantzitsurik, eta badirudi zure funtzio denak ondo daudela, baina pare bat orduz hemen eduki nahi zaitut badaezpada ere. Printzipioz gesala amaitu arte. Ez bada aldaketarik gertatzen, lasai joan zaitezke.

      – Eta zergatik gertatu zait?

      – Pentsatzen dut tentsio jaitsiera bat izan duzula. Izan daiteke gaur bero handia egiten duela. Nahikoa hidratatu zara?

      Buruarekin ezezkoa egin du.

      – Hori izango zen arrazoia seguruenik. Ez kezkatu. Ez da ezer larria izan.

      Sarak ondotxo daki arrazoia zein izan den, baina beste diagnostiko batek azaltzen badu gertatutakoa, hobeto. Galdera gutxiago erantzun beharko ditu. Halere, gorputzean ikara handia du. Gertatutakoa ez zen ilusio bat bakarrik, zerbait erreala izan da. Horrek ikaratzen du gehien.

      Bi ordu inguru pasatu ditu ospitalean. Behin handik aterata, ahul antzean, Xaviri deitu dio. Zigarro bat atera du paketetik, baina ez du gogorik erretzeko, eta paketean sartu du berriz ere.

Lau hitz

Firenzerako itzulera oso luzea egin zaio. Ez da soilik Bartzelonatik abiatzen zen hegazkinak matxuraren bat izan duelako eta ordu eta erdiz itxaroten egon delako ontziratze-atearen aurrean. Ez. Inoiz sentitu gabeko nostalgiak inguratzen du, denbora artean bidaiatzearenak. Jet lag existentzial bat beharbada? Pandoraren kutxa pertsonala zabaldu zuen, bigarren mailako efektuak zein izango ziren jakinda, eta ahaztuta behar zuten gaitz guztiak atera dira bata bestearen atzetik. Itxaropenak berak ere alde egin duela senti dezake. Sararen kutxa guztiz hustuta dago, pieza guztiak mahaiaren gainean daude. Iragan urrun haren atzaparretan harrapatuta egotea beste behin... Azala ezkata bihurtzen zaio.

      Nork esango ote zion berriz egongo zela behartua errepikatu nahi ez zuen keinua errepikatzera? Ana aireportuan agurtu du. Baita senarra ere. Bitan alde egin du Kataluniatik, eta bietan eraman du maletan galeraren zama. Horregatik, bere buruari traizio eginez, argazki mental bat simulatu du. Bertan, aita, ama eta Ana ageri dira etxe atarian. Garai hobeak iradokitzen dituela pentsatuz, babes neurri horrekin konformatzen da: ezer ez dela aldatu. Iragan urrun, ideal eta mitiko haren esentzia imajinarioarekin gelditu da. Duela hamahiru urte egin bezalaxe.

Via delle Terme, 59. Lehenik portaleko atea eta ondoren etxekoa. Tartean, bizilagunari atea jo dio eta eskerrak eman dizkio etxea zaintzeagatik. Beste neska bat da: Chiara Valsecchi. Sara baino urte batzuk gazteagoa, Como herrikoa. Farmazia bat du Via Vincenzo Giobertin. Bidaiaren ajeak direla eta, atseden hartu behar duela esan dio, gorabehera guztien kronika albo batera utzita. Lehertzear den ekaitzari buruz hitz egin dute soilik.

      Giltza sarrailan sartu, bi buelta eman, eta bere etxe ilunean murgildu da. Pertsianak igo ditu ezer baino lehenago. Ondoren, maletatik arropa guztia atera eta garbigailuan sartu. Koadernoa eta idazteko gainerako materialak mahai nordikoaren gainean utzi ditu. Begirada nekatu bat bota die apunteei. Hitzak beharrean, zirriborroak direla iruditzen zaio, eta ez da gai hitz bat bera ere interpretatzeko. Etxerako bidean zetorrela, prestatutako zerbait erosi du, ez baitzuen ezer egiten hasteko gogorik. Horregatik, jada prest dagoen entsalada zabaldu, eta sardexka bat hartuta, isilik jan du. Zumezko aulkian eserita, janaria eskutan, ezerezari begira geratu da. Erdia jana duenean, albo batera utzi du eta Capisciri eman dio. Kafe bat prestatu eta zigarroa piztu du.

      Konturatu da isiltasuna dela momentuan gehien gorrotatzen duena, eta apalategira hurbildu da. Espazio handi bat okupatzen dute Silvioren diskoek. 1999koa hartu du, Rey Guerrarekin batera grabatu zuena: Mariposas. CDa kaxatik atera, musika aparatuan sartu eta play.

      Gitarra hasi da, arpegioen dantza. Hogeita hamargarren segundoan, Silvioren ahotsa esnatu da. “Dejando su lugar entre las cosas que se dan amor, quien tiene viejo el corazón se va...”. Leihora hurbildu da, bere lorategi partikularrera, eta alderik alde zabaldu du. Piztu berria duen zigarroa euri tantek ukitu dute. Ezpainak mugitzen ditu Silvioren hitzekin bat eginez. Eta gogoratu du aitak bere gitarrarekin nola abesten zizkion kubatarraren kantuak. Malkoak erortzen zaizkio, bata bestearen atzetik, segidan. Barruan gordeta daraman dena lehertu da, eta mina sentitzen du. Maskarak herdoilak jota daude, eta puska apurtuetan desintegratzen doaz. Bi eskuak aurpegira eraman ditu. “La madrugada que bien lo conoce, dice, que todo el tiempo sólo espera...”.

      Lotsa guztia galduta, euri tantak zoroago deitzen ditu grabitateak. Eskuen gainean erori, eta azalean irristatzen dira, beherantz. “Huye a su habitación llevándose lo que nunca llegó, lo que nunca llegará: su amor”. Eta haize zakarra orroka leiho zabalduaren kontra. Objekturen bat tokiz mugitu da, eta lurrera joan da erromeroa duen loreontzia.

      Tximista argia ikusi da urrunean. Zerutik eroritako tantak puskatu egiten dira teilen, zuhaitzen hosto berdeen, zementuaren aurka jotzean. Euri tantak ur tanta kasik mikroskopikoetan zatitzen dira, metrailaren gisa. Trumoi eztandak zerua hartu du. Tximisten ausazko forma kaotikoak: zerua pitzatuko dutela ematen du elementu lurtarrak zuritzen dituzten bitartean.

      Euri jasa geroz eta bortitzagoa da. Ibaia gainezka datorrenaren soinua urrunean. Eta milaka euri tantek sortzen duten doinua, monotonoa, eta halere, magikoa.

      Trumoi eztanda berriz ere.

      Hautsontzitik ez da ke gehiago irteten.

      – Aita –itota dagoela dirudi.

      Begiak, gorri-gorri, malkoz bustiak. Negar zotinka, garrasika. Aitari deika ari da, malkoak aurpegira erortzen diren euri tantekin nahasi eta ezpainen ertzean pausatzen zaizkio. Eskuak aurpegira eraman ditu.

      – Zergatik? –ahopean.

      Negar egiteak ez du asetzen, baina negar egin nahi du, negar egin behar du. Presio handia sentitzen du bularraldean, bihotza basati ari da taupaka. Zain barruan odol uharra bortizki, ehun mila zaldiren trosta dirudi. Garunean, kinada elektrikoak, suntsipen masiboko lehergailu bat. Giharrak gogortuta, eskuei dardara darie, Bohemiako kristala baino hauskorragoak dira. Paranoiko baten mugimendu geometrikoak, masailezurra tokitik aterata, hortzak hortzen kontra, eskuak aurpegiko azalaren aurka bisaia desitxuratzen ari dira. Arnas beroa ahotik, geroz eta azkarragoa, antsietate handiagoarekin. Dardarak, etengabeak, ezin dira gelditu. Azkazalak besoan sartu ditu, ea horrela besoko dardara desagertzen den. Ez du ezertarako balio izan, soilik besoko azala urratzeko eta azkazalen markak uzteko. Eskuak buruan jarri ditu, kolpeka. Munchen estiloko sentsazio sotil bat. Begi azpiak busti-bustirik, gorriturik. Ahoko dardara inkontzienteak ez dio hitzak artikulatzen uzten, soinuak besterik ez zaizkio irteten arnasaren berotasun bustiarekin. Belarria bere ezpainen alboan jarriz gero, “aita” hitza nola ahoskatzen saiatzen den entzun daiteke, baina ez da gai a-ren ostean, i esateko. Negar zotinak eteten du.

      – AAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAA!

      “Olivia despertó por la mañana como suele hacer la gente, más o menos como el sol...”.

      Ukabilarekin leihoaren markoa kolpatu du, indarrez. Hatz txikia zauritu du, ebaki txiki bat zabaldu zaio egurrezko ezpal bategatik. Garrasika jarraitu du minutu bat gehiagoz. Ukabilarekin hurbilen duen edozer gauza kolpatzen jarraitu du. Erupzioan irteten zaizkio barruan sedimentatutako samina eta amorrua. Ekaitzari bizkarra eman, eta leihoaren markoaren kontra jarri da. Begiak itxi, indarrez, estu. Ahoa dardarka, arnasa besterik ez. Malkoak kokotsetik erortzen dira. Tantaka-tantaka. Eskuak paretaren aurka jarrita ditu bere pisuari eusteko, hankak ahul baititu. Jausi egin da.

      Lurrean eserita, burua hanka artean sartu du. Kanpoko haizeak gela barrura sarrarazten ditu euri tanta lausoak. Ilea blai du, baita sorbaldak eta besoak ere. Negar zotinak besterik ez dira entzuten gelaren bakardadean.

      – Zergatik, aita? Zergatik?

      Erantzunik ez duten galderak beste garrasi baten aurretik.

      Eta pareta kolpatu du. Eskuan geroz eta odol gehiago du. Baina hori ez da ezer, ez du minik sentitzen eskuan. Barruan min gehiago sentitzen du. Horregatik jarraitu du paretari kolpeka, min handiagoak min txikiak desagerrarazten edo kamuflatzen omen dituelako. Hori da pentsatzen duena.

      Olivia eta biak bakardadearen konpainian, konpainiaren absentzian. Badaki, ordea, Olivia ausarta dela, eta amaieran oztopoari aurre egin eta leihotik alde egingo duela mundu berri baten bila. Sara ez. Indarrik gabe dago abentura berri bati ekiteko; gainera, maleta hustu berria du.

      Lasaiago sentitzen hasi da orain. Ekaitza ere baretu da, baina ez du atertzeko asmorik. “No sabes cuánto de subversivo vive en una sonrisa que no quiere comprar”. Eta buruan, oroitzapenak, eta ideiak, eta pentsamendu abstraktuak. Halako batean, aitaren azken irudia etorri zaio burura. Beilatokian, eskuak gurutzatuta. Aurpegi serioa, irribarre egiten ahaztu zaion aurpegia zirudien; baina aldi berean, lasaia. Ametsetan dagoen baten aurpegia zirudien, lotan, betirako lo sakon batean murgilduta. Morfeoren sehaskan, Nixek sorginduta. Hala, arimaren berpiztearen eta dogma post-mortem guztien inguruan pentsatzen jarri da. Baina, zertarako? Aitak ez zuen horrelako ezertan sinesten. Bere mistizismo guztia lurrean errotzen zen. Lurrera itzuliko zen berriro ere, horretara mugatzen zen gure existentzia haren arabera. “Gainontzeko guztia gure bizitzari zentzua emateko eta ez aspertzeko asmatzen ditugun gauzak dira. Baina esplikazio sinplistak ez ditugunez atsegin, ahalik eta konplexuenak izatea gustatzen zaigu. Ideia abstraktu bat asmatzen dugu, hodeien gainean gaztelu bat eraikitzen dugu. Eta hodeien gainetik ez dadin erori, grabitatearen presentzia desegingo duten esplikazioak asmatzen ditugu. Gero, hodeien gaineko gazteluetan bizitzera abiatzen gara oinak lurretik urruntzen direla. Eta ahaztu egiten gara, berez, lurrera itzuli behar garela egunen batean”.

      – Marihuana erretzean bezala –konparatu zuen Sarak.

      – Gazteak beti mistizismoa drogen eraginarekin konparatzen.

      – Eta helduak beti zerbait galdetu, eta adarretatik joaten. Galdetu dizut ea nola bizi zineten diktadura frankistaren garaian.

      Sara bere estudioan eserita zegoen, koadernoa zabalduta apunteak hartzen. Irakasleak aurreko belaunaldien bizi estiloaren inguruko lan bat egiteko eskatu zien ikasleei. Sarak garai hartan bizitakoei elkarrizketak egin, eta haien erantzunekin osatutako lana egitea planteatu zuen. Bere herrian nola bizi ziren jakin nahi zuen. Lehen elkarrizketatua bere aita izan zen. Gelako albo batetik bestera paseoan erantzuten zuen, eta eskuekin keinuak eginez laguntzen zion diskurtsoari. Nekatzen zenean, edo besterik gabe gogoak ematen zionean, ohearen gainean esertzen zen. Bertatik jarraitzen zuen bakarrizketan. Beharbada, horregatik zuen ohitura erantzun behar zuen gaitik urruntzeko. Gero, ohetik altxatu, eta boligrafoen latorrizko potea eskatzen zion Sarari. Gelako atea itxi, leihoa zabaldu, eta boligrafo guztiak mahaitik bota ostean, patrikan gordetako zigarro pakete zimurtutik, zimurtutako zigarroa ateratzen zuen. Leihoaren albotik jarraitzen zuen hizketan, kea irensteko bakarrik isiltzen zen.

      – Nik ez diot inori errespeturik zor. Lasai bizi nahi dut baratzeko lanetik ateratzen dudanarekin. Borroka egiteaz nazkatu naiz. Borrokatzen dugun bakoitzean, gure gainetik egongo den zerbait sortzen dugu eta, nahiz eta hasierako asmoak lortu, hasieran bezala gaude. Utz iezadazue bakean! Utz iezadazue bakean bizitzen nik hautaturik nire loturak!

      Hori esan eta gero, platerean zuen xerra mozten jarraitu zuen. Amak irratia itzali zuen. Aita aztoratzeko besterik ez zuen balio tramankulu hark, berri txarrak besterik ez zituen ematen. Ana eta Sara, isil-isilik, bazkaria bukatu, eta eskolara abiatu ziren.

      Barre txiki bat atera zaio. Iheskorregia, beharbada. Alabaina, irribarre bat da azken batean. Euriak jarraitzen du, goitik behera. Bai barruan eta bai kanpoan, leihoaren bi aldeetan. Bozgorailuetatik, Silvioren ahotsa. Haren esentzia karibetarrak gela inbaditu du, beste behin, enegarren aldiz. “Hay otra dimensión desconocida más fuerte que la muerte y que la vida, más sustancial que el mundo y su belleza, que nace y muere siempre donde empieza”. Euri tantak bioletaren petalo moreetatik erortzen dira, pisuagatik lorea okertuz, eta behin erortzean, hasieran zegoen bezala jartzen da. Beste euri tanta baten etorrera arte. “Y esa silueta en silencio, que va llena de sombras de sí, va penetrando en el atardecer, bajo su cielo, que insiste en llover”. Kalabazak jasotzeko sasoia zen. Sarak Anari azaltzen zion nondik moztu, aitak berari urtebete lehenago azaldu moduan. Aitak distantziatik behatzen zituen irribarre batekin. “Y aquel sueño que yo soñaba...”. Kanpoko atea zabaldu zen, ahalik eta soinurik txikiena ateraz. Behatz puntetan, lapurraren tankeran, erdi balantzaka sartu zen etxe barrura. Ilunpetan ez zen ezer ikusten. Eskaileren bila, lurrera erori zen. Eta ezer gertatu ez balitz bezala altxatzen hasi zenean, zigarro piztu baten argia begien aurrean. Inoizko sustorik handiena, bihotza ahotik aterako zitzaiola pentsatu zuen. “Ze ordu dira hauek etxera itzultzeko, Sara? Gainera mozkortuta, ez zara gai zutik eta zuzen mantentzeko... Segi ohera, eta bihar hitz egingo dugu serio”. “Hoy me fui en el pensamiento hasta el verano en que te vi”. Aita gidari, Sara kopilotuaren eserlekuan kanpora begira eta Ana atzean ahizpari so. Ia egun guztia ospitalean pasatu ostean, etxera zihoazen. Amak han geratu behar izan zuen, badaezpada.

      ...

      Mariposas. Izen bereko diskoaren azken aurreko abestia.

      – Orain tximeleta bat agertuko balitz nire begien aurrean... –pentsatu du Sarak. Tximeletak ez dira hain inozoak, ordea, ekaitzaren erdian hegaldiari ekiteko. Ez dira hain kamikazeak. Halere, tximeleten pentsamendu hark poztu egin du, eta ordura arteko abesti guztiak malkotan pasatu baditu ere, kantu harekin irribarreari darion argia ikusi du. Bere onera nola itzultzen den sentitzen hasi da, pixkanaka bada ere, nahiz eta bere onera ez den itzuli guztiz.

      Zutitu eta leihoa itxi du, eta gelara abiatu da. Biluztu, toalla beltzarekin ilea eta sorbalda ingurua lehortu, eta ohean sartu da.

Hurrengo egunean esnatu eta lanerako bidea hartu du. Lehen geldialdia dekanoaren bulegoa izan da. Bazekien aita hil zitzaiola, eta astebetez lasai egoteko esan zion telefonoz aurreko egunean. Sarak ezetz. Errutinan murgildu nahi zuela, eta ez etxean sartuta pasatu aste guztia. Behin baino gehiagotan eskatu zion dekanoak astebetez jai hartzeko, baina beste hainbestetan argudiatu zion errutinaren beharra Sarak. Elkarrizketa berdintsua izan dute bulegoan ere.

      – Edozer izanda ere, lasai hartu. Niri ere gertatu zitzaidan duela hiru urte, eta horrelako galera bat ez da hain erraz orbaintzen.

      – Lasai egon zaitez, Enrico. Badakit zer gertatzen zaidan egunerokotasunetik aldentzen banaiz. Baina eskertzen dizut. Halere, ikasleek nire klaseengatik ordaindu dute, eta ez diet kexarako aitzakiarik emango.

      – Hori al da zure arrazoia klaseak emateko?

      – Ez, baina eztabaidarekin amaitzeko forma egokia iruditu zait –eta horren ostean agurtu eta bere bulegora joan da.

      Klasea goizeko 12:00etan hasten da. Barrura sartu da, eta lehen eguneko tokiak aldatuta aurkitu ditu ikasleak. Astebetean, jada lagun egin direla dirudi. Hau harena, beste hauek talde bat osatu dute, horiek txikitako lagunak dirudite. Beste batzuen artean, konplizitatea beharrean, ezinikusia sortu da. Edo harreman eza besterik gabe. Soilik klasekide dira, norberaren bideak elkar gurutzatu duten bidegurutze batean daude besterik gabe, errotondan buelta eta buelta.

      – Egun on guztioi. Gaur hasi nahiko nuke...

      – Heroiaren kaiera zurea da professoressa Ballet? –galdetu du Fionak interes handiarekin.

      – Bai, nik idatzia da. Baina gaur mende hasierako egoera esplikatu nahi dizuet. Nahi baduzu, Fiona, klasea amaitzean hitz egin dezakegu horren inguruan.

      – Baina garai horretan kokatzen da zure liburua ere. Uste dut oso ondo esplikatzen duzula bertan XX. mendearen hasiera. Horregatik eman nuen izena Historiako ikasketetan.

      Halako emozio bortitz eta indartsu bat sentitu du Sarak. Bere liburuarengatik historia ikastea hautatu duen jendea bazenik ez zuen inoiz esperoko. Fionak klase horretan egoteko bere motiboak azaldu ostean, gainerako ikasleei galdetu die ea liburua irakurri duten. Baten batek baiezkoa esan du, eta euren arteko elkarrizketa medio, Sarak planteatuta zuen gaiaren inguruan eztabaidatzen hasi dira liburua abiapuntu izanda. Eta debatearen ertzetatik, zuzenean egiten dizkioten galderak soilik erantzunda, begira geratu da.

      – Baina antisozialismorik ba al zen garai hartan? –galdetu du Ivanek–. Antisemitismoa bai, historia guztian judutarren aurkako joerak egon dira. Eta XX. mendera iristen bagara, Alemania nazia ez da judutarren aurka egiten duen lehena. Errusiako inperioko pogrom-ak eta Frantziako Dreyfus afera antisemitismo garbiak dira. Baina antisozialismoa?

      – Ezarritako ordenari aurre egiten dion ezer baldin bada, kontrako posizioak sortuko dira. Horretan ez dago dudarik. Dena dela, lehenik eta behin jakin behar da liburuko protagonista erreala dela. Serge Cabot izeneko gizon bat XX. mende hasieran bazen, hori ez da nik asmatutako zerbait. Nire irakasle izandako batek hainbat gutun topatu zituen Lyon inguruko herri batean, eta artikulu bat argitaratu zuen. Nahi baduzue artikuluaren erreferentzia pasatuko dizuet, eta eskutitzak irakurri nahi badituzue, ordenagailuan ditut. Serge Cabot hau Sorbonako irakaslea zen, literaturakoa, eta alderdi sozialistaren korronterik ezkertiarrenean kokatzen zen. Halere, ez zuen inoiz kargu publiko batean aritzeko pausoa eman. Irakasle izanda gustura egongo zen seguruenik, eta nire iritziz, eragiteko gaitasun eta aukera handiagoa zuen irakasle gisa. Langileei eta euren familiei ere ematen zizkien “klaseak” –kakotxak hatzekin antzeztuz–. Bere eskutitzetatik dakigu hori. Ez dut uste gezurretan ibiliko zitzaionik bere amari. Kontua da, behin krimen eszena baten erdian topatu zutela. Autoritateek begiz jotako pertsona zen Cabot, eta aukera ikusi zuten berarekin amaitzeko. Hori antisozialismoa da edo pertsona konkretu baten aurka jotzea? Uste dut, eta hau nire iritzia da, bietatik baduela afera honek. Azken batean, irakasle hau bere eragin esparrutik ezabatu zutenean, unibertsitatetik alegia, difamazioen bidez eta epai okerrak eginez, bere ideia iraultzaileak desagerrarazi zituzten.

      – Ilun samarra iruditzen zait hori dena –Domenicok bere patxadan imajinazioari hegan egiten utziz–. Ematen du konspirazio istorio bat dagoela atzean. Estatu bat bere espazio guztiak kontrolatu nahi dituena, eta horretarako indar polizialak eta judizialak erabiltzen dituena. Horrelako eszena bat naziekin edo espioiekin lotzen dut. 1984 liburuan bezala.

      – Esan nahi duzu zerbait anakronikoa dela? –Vincenzok beste aldetik–. Kontrola beti existitu da. Espazio bat kontrolatzeko metodoak beti egon dira. Denborarekin metodo modernoagoak agertu dira, baina kontrola beti egon da. Estatuak edo tokiko aginteak beti nahi izango du dena lasai egotea, bere boterea zalantzan jarriko duen ezer ez egotea.

      – Identitate nazionalak horretarako sortu ziren. Frantses identitatea zabaltzeko zerbitzu militarra, eskola eta komunikabideak azpimarratzen dira. Horrela, identitate nazional baten parte izanik artaldean integratuta sentitzen zara, eta ez dago disidentziarako aukerarik. Identitate nazionala bera ere kontrolerako tresna bat izan daiteke –argudiatu du Alessandrak.

      – Eta ez ahaztu ekonomia ere! –Ivanek hatza altxatuz–. Sistema kapitalista kontrolez betetako sistema bat da.

      – Eta Ivan, ez ezazu ahaztu etxeko ekonomia eta kultura paternalista ere –Fionak kontuak eskatuz–. Gauza handiei buruz hitz egiten hasten gara, eta begien aurrean ditugun kontuez ez gara jabetzen.

      Sarak hitza hartzeko pauso bat eman du aurrera.

      – Oso eztabaida interesgarria da, benetan, baina uste dut kontrolaren eta sistema kapitalistaren gai horretan geratu zaretela, eta pixka bat aurrera egin nahiko nuke.

      Horrela, gaia estatu burgesaren eraikuntza eta apogeora eraman du, zeina, Hobsbawmen kontzeptua erabiliz, katastrofeen aroak suntsituko duen. Hortik aurrera masa gizartea, jada XX. mende hasiera hartan zabaltzen ari zena, eta ongizate estatua eta bestelako ideiak eta kontzeptuak azalduko ditu. “Baina horiek beste klase baterako kontuak dira”, garbi utzi du Sarak ordulariari begiratuta. Klasea amaitutzat eman du, eta zenbait libururen erreferentziak idatzi ditu gaian sakondu nahi duenarentzat.

Eguna amaitu baino lehen, mahaiaren aurrean eseri da infusio eta zigarro batekin. Gironellan idazten hasi zen egunerokoa zabaldu du, eta eguneko zita idazteari ekin dio.

      «2012-X-09, asteartea.

      »Ez nuen uste sienatar bat hain gustuko izango nuenik. Ez behintzat tipo hura eta gero. Fiona Gianik badu zerbait, ez dakit zer, ordea. Ispiluan begiratzea bezalakoa da, nire gaztetako irudia ikusten dut. Aliatu hitza etorri zait burura klasean. Aliatu bat bezalakoa da, ez dakit zertarako, baina aliatu bat.

      »Ondo egin dut klaseak ematera joaten. Ondo egin dut Enricori kasu ez egiten. Etxean geratu izan banintz, seguruena barruak jaten pasako nuen denbora. Iraganeko pentsamenduetan murgilduko nintzen, eta ez zidaten inolako onik egingo. Hautu ona izan da. Ez dut zalantzarik. Gauza bera egin nuen Dublinen eta New Yorken. Era batera edo bestera, errutinak eta helburu akademikoek nahigabea, amorrua, pena, haserrea eta bestelako pentsamendu negatiboetatik urruntzen naute. Gaurkoa berdina izan da. Ezin naiz atzera begira geratu, bestela bizitza osoa zalantzan jartzen hasiko naiz berriro ere.

      »Eta etorkizunari so, galdera bat datorkit: zer ikusten dut neska gazte horretan Giulian ikusten ez dudana?»

Astea gorabehera handiegirik gabe pasatu da. Errutinaren errutinan. Eta aste bukaera iristearekin batera, aste bukaeretako ohikerian murgildu da. Halere, aste bukaera honek badu zerbait errutinatik aldentzen dena gehiegi urrundu gabe. Tatuaje lokal batean sartu da.

      – Ciao, Sebastian.

      – Ciao, Sara. Beste bat?

      – Bai, beste bat.

      Eta tatuajea egiteko ordua hartu ostean, Sebastian agurtu eta kalera irten da. Lasaiago sentitu da.

      Hitzorduko lekura joan da zuzenean. Kale izkinan akordeoi jole bat dago tronpetista batekin, itxuragatik garai bateko sobietar herrialdeetakoak, Nino Rotak konposatutako The Godfather filmeko soinu-bandako abesti nagusia jotzen. Eta inkontzienteki, Sarak balsaren erritmora ematen ditu pausoak. Eta bira eman ahala, ile adats luzeak eta soinekoa zabaltzen zaizkio 360 graduko lerro ikusezin baten gainean. Aurrera jarraitu du Don Vito Corleonerekin baltsean.

      Le Murate Caffè Letterario. Garai bateko presondegia, eta orain kulturaren babesleku. Terrazan eseri da Giuliaren esperoan, oraindik bi musikari haien melodia buruan duela. Mafia italiarra. Mugikorra hartu eta definizioa bilatzen hasi da Interneten.

      Mafia: iz. Elkarte sekretua, jatorriz italiarra, jarduera kriminalak burutzen dituena.

      Sekretuaren baitan dena da sekretu, baina dena ezin da isilpean eraman. Sekretuak erloju-bonbak dira, edozein momentutan egin dezakete eztanda. Sekretuak beraiek ere kriminalak izan daitezke. Dena ez al da krimen norbera mafia bihurtzen denean?

      Pentsamendu horietan dela, Giulia han dator, ilea trentza batean josirik ezker sorbaldatik erortzen zaiola. Takoi beltzak, galtza estu eta urdinak, eta alkandora beltz bat goiko botoiak askatuta. Hurbildu denean, Sara zutitu eta bi muxu, ezker eskuin, eta elkar besarkatu dute. Hitzez elkar agurtuta, aulki banatan eseri dira. Zerbitzaria agertu da. Bi ardo kopa eskatu dituzte eta alde egin aurretik hautsontzi bat utzi du mahaiaren gainean Sararen zigarro paketea ikusirik.

      – Zer moduz zure bidaia sorterrira? –galdetu dio Giuliak, betiko irribarrea ahoan–. Kontatzeko asko izango duzu.

      Sarak zigarroa piztu du hitz egiten hasi aurretik. Hainbat gauza ditu kontatzeko... Dena ordenatu beharra dago, ordea. Edo hori pentsatzen du bederen. Nondik hasi behar ote du?

      – Ba hasteko, non egon zara aste guztian? Ez zaitut bulegoan ikusi.

      – Badakizu ez nagoela Firenzen bakarrik lanean, Triesteko Unibertsitatean ere klaseak ematen ditut. Oraindik jaioterriarekin lotura mantentzeko forma bat da. Uste nuen esana nizula.

      – Bai? Guztiz pasa zait orduan. Ez nator oso aste normaletik, beraz gauzak ahaztea normala izango da –“zer egingo zaio ba?” dioen keinua eginez sorbaldak altxatuz.

      – Hori izango da. Baina zer moduz zure herrian? –beste behin gaia mahaiaren gainean jarriz.

      – Ba denetik pasa da. Jende askorekin haserretu naiz. Anarekin, Núriarekin, Martarekin, Xavirekin, baina gehien nire izebarekin –desesperazio aurpegia jarrita.

      – Zure izeba? Ez dut uste inoiz haren inguruan hitz egin didazunik –harrituta. Normala baita. Sarak bere harremanak ez zizkion ezkutatzen Giuliari, nahiz eta harremanen mamia behin baino gehiagotan mututu.

      – Dolores izena du. Faxista bat da. Horretan laburbiltzen da dena. Bazekien aita komunista zela, eta halere, hileta kristau bat antolatu dio. Hori aurpegira barre egitea bezalakoa izan zen. Eta seguru nago aita psikiatrikoan sartzearen atzean bera egon zela. Nazka diot. Ezin dut bere aurpegia ezta segundo batez imajinatu, are gutxiago ikusi. Ez zidan ezertxo ere esan, baina seguru zer edo zer egin zuela. Eskerrak herriko apaiza aitaren lagun mina zen, gutxienean berak gidatu zuen meza. Eta gainera Ana bere alde azaltzen da. Aita amarekin ezkondu zenetik ibili da atzetik azpijokoan. Behingoagatik hilko balitz. Edo zerbait gertatuko balitz bere bizitza perfektua goitik behera aldatuko lukeena.

      – Nabari da bai gorroto handia diozula.

      – Ez duzu imajinatzen ere Giulia, ez duzu imajinatu ere egiten.

      – Eta Xavirekin ere haserretu zarela esan didazu? Eta hori? Ez al zen ba zure lagunik onena? –haserrealdi haren motiboek intrigatuta.

      Isilik geratu da momentu batez.

      – Ardo kopa bat zuretzat eta bestea hemen –esan du zerbitzariak bakoitzari bere kopa uzten diolarik parean.

      – Esker mila.

      Sarak zurrut txiki bat eman dio ardoari.

      – Kontua da tokiz kanpo bezala sentitzen nintzela. Salvatore bezala Alfredoren hiletan. Berdin-berdin sentitu nintzen. Urte luzeak eta gero herrira itzuli zein dagoen eta zein ez dagoen jakin gabe. Eta lotzen zaituen pertsona bakarra hilkutxan betirako lo.

      – Eta Salvatorek bezala aspaldiko maitalea topatu zenuen bertan?

      Sarari irri txiki bat atera zaio hautsontziari begiratzen dion bitartean. Zigarroa pixkanaka kontsumitzen doa. «Aspaldiko maitalea? Maite ninduela esaten zidanean ere ez ninduen maite eta. Eskerrak ez nuen putakume hura ikusi».

      – Sara, ongi zaude?

      Maitale, maitasun eta antzerako kontzeptuak tabu dira berarentzat. Ez dira guztiz tabu, baina ez dira gai atseginak solasaldi banal batean izateko.

      – Lasai, Giulia, ongi nago. Gogoratu nahi ez nuen zerbaitez gogoratu naiz, besterik ez. Baina ez da garrantzitsua –oraingoan zigarroa ipini du ezpain artean kea irensteko–. Ez nintzen Salvatore bezain zorionekoa izan zentzu horretan. Baina lagun onak ikusi nituen.

      – Hori poztekoa da –ardo kopari heltzen ziolarik–. Edo hori esango nizuke duela minutu batzuk Núria eta Xavi zure lagun minenekin haserretu zinela esan ez bazenit.

      – Egia. Txorakeria bat izan zen dena! Núriak gustatu ez zitzaidan proiektu bat erakutsi zidan eta gure ezberdintasunak ikusi ziren. Eta Xavirena... Bartzelonan elkarrekin afaldu genuen. Bere senarra ere gurekin zen. Trago gehiegi edan genituen azkenerako, eta trago gehiegi edaten direnean ba edozer gauzagatik haserretzen zara. Hori izan zen guztia.

– Egin dezagun parranda! –oihukatu du Sarak tabernatik irtetean, hitzak zangotrabatzen zaizkiola. Ia erori da.

      – Bihar lana daukagu. Joan zaitez zu nahi baduzu.

      – Baina horrela joaten utziko duzu, Xavi?

      – Ez zaitez kezkatu. Segituan joango da ohera.

      Sergik zalantza egiten du. Xavi betiko laguna du, ordea, eta berak hori badio, hala izango da.

      Gero, jarraitzen ez diotela ikusirik, atzera bueltatu eta sexuari buruzko komentarioak egiten hasi da. Ea trio bat egitera joango diren galdetzera iritsi da azkenik. Xavik ezetz, eta mozkorturik zaudenean sortzen diren haserrealdi absurdo horietako batekin agurtu dira.

– Hori zen beraz? Eta parrandara joan zinen? Edo zerbait gogoratzen zara egindakoaz?

      Eta Sarak istorioarekin jarraitu du. Nola beste taberna batera joan zen, gero, ustez, diskoteka batera. Mutil batzuekin dantzan ibili zela, txupito batzuk hartu zituela...

Pentsioko atea zabaldu da. Muxu bustiek ez dute etenik. Argiaren etengailua non dagoen axola gabe, lau hormen arteko iluntasunean murgildu dira, anonimo bihurtzen dituena, edo objektu huts. Materia bere izate puruan. Haragi.

      Atearen aurka, basati, eskuek bata bestearen gorputza laztantzen dute. Ukituak: morboz betetakoak, aurrez imajinatuak; idealistegiak, perfektuegiak. Mutila ezpainak abandonatuta lepoa miazkatzen hasi zaio animalia baten pare. Eta eskuak gorputzean dinamismorik gabe. Haragizko manual trakets bati jarraikiz bezala. Gogoak eta desirak ezin disimulatuz.

      Danba! Ate hotsa. Ozen eta lehorra. Baina mugimenduek ez dute etenik, ezinezkoa delako instintu inprobisatuari jokoz kanpoko erregelak ipintzea. Halere, inprobisazio traketsarekin nazkatuta, Sarak burua heldu dio besoen artean harrapatuz eta bere azalaren aurka bultzatu du, mugimendua atsegin duen erara moldatu nahian, kitzikadura bere gustura zentralizatu nahian. Ez du itxoin nahi plazera noiz helduko den, plazera topatu nahi du ahal bezain lasterren. Arnas beroa eta hezea, alkoholezkoa, gertu sumatzen du.

      Bularrak biluzten hasi zaio. Alkandoraren botoiak askatzen basati gosetu baten gisan. Bi botoi apurtu ditu. Arropa erantzi, lurrera bota. Moteltasunaren gabeziak. Muxuak gorputz osoan zehar. Ginebrazkoak, tekilazkoak, vodkazkoak... Coca-Colaren azukre dosiaren itsaskortasunarekin. Erritmo azeleratua.

      Ohearen gainean biluzik amaitu dute. Kaleko farolen argia ez da nahikoa mutilak zakila non sartu behar duen jakiteko. Geldirik geratu da. Esperoan nazkatuta, Sarak zakila heldu dio barrura sartzeko asmoz. Dagoeneko lehengo gogortasuna atzean utzi du, Sararen desengainurako. Hitz lizunak xuxurlatu dizkio belarrira masturbatzen duen artean. Behin tentetuta, aluan jarri eta barrura sartu du. Hain ekintza arrunta, baldarra. Eta arritmikoa.

      Begi niniak zabalduta dituzte, arteriak estortsionatuta. Gorputzaren tenperatura igotzen ari zaio zentzu metaforiko guztietatik aparte. Tentsioa inoiz baino gehiago altxatuta, arnasketa azkarra eta azalekoa. Garunak kinada elektrikoak bidaltzen dizkie, gurinek mugak existituko ez balira bezala jariatzen dute. Muskuluek norberaren pisuaren hirukoitza jasoko balute bezala dihardute. Bortitza, izugarria eta nazkagarria.

      Garrasi ozenak, pazientzia galduta dagoeneko. Zakila bere barnean leherrarazi nahian, gazte mukizu hura gehiago kitzikatu du inoiz baino beroago jarriko duten hitzekin. Bizkarra inguratu eta bere gorputzaren kontra erakarri du. Geroz eta kolpe gogorragoak. Azeleraturik. Gogor heldu dio. Orgasmora iristean besterik ez du pentsatzen, plazera absolutua bihurtzen den momentu horretan.

      Baina nerabezaroa gainditu berri duen mutilak ez du gehiago luzatu nahi egona, eta jolasaren erdian utzi du Sara.

      ...

      Amaitu da.

      Amaitu da eta Sara biluzik gelditu da sabaiari begira. Une luzez. Isilik.

      Mutil gazte hark bere alboan jarraitzen du ezer esan gabe. Ez baitaki zein izango den hitzik egokiena momentuan esateko. Sarak bira eman du eta mutilari begiratu dio.

      – Ospa!

      Mutila xake-matean geratu da. «Nola ospa?»

      – Ez al didazu entzun? Ospa!

      Sararen begiak ezberdinak dira. Lehen su ziren, orain laku izoztu.

      – Ez dizut berriz errepikatuko, joder! Alde hemendik!

      Begi haiei beldurrez, lurretik barreiatuta dauden arropak ahal moduan jantzi eta alde egin du ez adio ez ezer esan gabe.

      Sara sabaiari begira geratu da loak hartu duen arte.

– Ohetik bidali zenuen? –entzundakoa sinetsi gabe.

      – Ez da lehen aldia egiten dudana –errutinazko zerbait bezala.

      Eta akordeoi soinua entzun da halako batean. Sarak bira eman du eta han datoz kale izkinan ikusi dituen bi gizonak. Gainera beste bat gehitu zaie. Biolinista bat. Terrazako mahaietan barrena dabiltza oraingoan Nuovo Cinema Paradiso jotzen.

      – Lehen kale izkinan zeuden The Godfather jotzen eta nahi gabe dantzatzen hasi naiz.

      – Ezin harritu zuk horrelako zerbait egin eta gero –ebidenteegia dela adieraziz. Sarak barre egin du–. Ni ez nintzateke gai izango horrelako zerbait egiteko. Kale erdian arratsalde batez dantzan hasi? Ezta erotuta ere. Horretarako izpiritu librea izan behar da zu bezala.

      – Ni izpiritu librea? –harrituta galdetu dio Giuliari–. Batzuetan nahiko nuke izan, baina ez. Ez naiz zuk uste duzun bezain librea. Akaso sartuta nagoen kaiolak espazio handiagoa du, besterik ez.

      Musikariak hurbildu dira eta biolina hasi da sokei musika ateratzen. Minutu batez biolinak markatu du melodia eta terrazan dauden guztiek jakin dute zein den abestia. Eta tronpetaren seinalearekin kantuan hasi da gehiengoa, ezpainak mugituz bakarrik bada ere.

      “Parla più piano e nessuno sentirà, il nostro amore lo viviamo io e te. Nessuno sa la verità, nemeno il cielo che ci guarda da lassù”.

      Norbaitek Luciano Pavarotti dela uste du. Adineko gizon handi bat da, emakume baten eskua heldu eta bihotz barrutik abesten dio. Eta emakumeak hasiera batean ez daki non sartu, baina segundoak pasatu ahala gustatu eta emozionatzen hasi da.

      “Insieme a te io resterò amore mio sempre così”.

      Jendeak animoak ematen dizkio gizonari eta elkarrekin kantatzen hasi dira. Jada lotsa galdu dute, eta ezpainak mugitzeaz gain ahotsa aireratzen hasi dira. Abesbatza amateur bat, espontaneoki sortua.

      “Parla più piano e vieni più vicino a me. Voglio sentire gli occhi miei dentro di te. Nessuno sa la verità. È un grande amore e mai più grande esisterà”.

      Eta gizona zutik jarri da azken estrofa duen ahots guztiarekin abesteko.

      Abestia bukatzean denak altxatu dira txaloka.

      – Ti amo amore mio! –esan du gizonak ozenki. Sarak lurrera begiratu du. Emakumea lotsagorrituta dago. Txaloek oraindik jarraitzen dute.

      Azkenerako baretu da kontua.

      – Hori bai dela indarra –esan du Giuliak–. Horrelako norbait ezagutuko banu... Baina duda egiten dut halakorik baden. Gizon hori munduan bakarra da –ironia eta idealismoa nahastuz.

      – Zuk nik baino errazago topatuko duzu. Lasai egon horregatik –gaiak inolako zirrararik sortzen ez diola.

      Ardoari trago txiki bat eman dio.

      – Baina halako maitasuna... Bizitza osokoa... Zaila egiten zait horrelakorik badela sinestea. Igual arrazoi duzu gizon hori munduan bakarra dela esaterakoan. Bihotz eta indar guztiarekin maitatu beharko du emaztea.

      – Dantzatzeko eskatu behar zenion.

      – Giulia. Zuri eskatu dizut eta ezetz esan didazu. Bera okupatuta zegoen emazteari bihotzetik abesten.

      – Esan dizut nik horrelako gauzetarako ez dudala balio.

      – Xavik baietz esango zidan –albotik begiratzen diola bi besoak gurutzatuta.

      – Haur bat bezala portatu behar al duzu?

      Barrezka hasi da. Giuliak ardoari trago bat eman dio.

      – Pozten naiz zuregatik, Sara. Zure betiko distira berreskuratu duzu.

      Eta gertatutako gauzen inguruan hitz egiten jarraitu dute beste kopa bat eskatu ondoren. Kontagarriak diren gauzak bakarrik. Gauza ilunenak ez dizkio kontatuko, ez du nahi. Horiek bere barruan gordeko ditu betirako, edo denbora luze batez bederen. Momentu egokia iritsi arte. Gero beste taberna batera joan dira eta ardoa eskatu dute han ere.

      Hamarrak iritsi dira, duomoko kanpaiek hala diote behintzat. Eta bi neskak mozkortuta ez daudela esatea ez da egia esatea. All'Antico Vinaiora joan dira, eta beste ardo baten laguntzarekin hain ospetsu bihurtu diren focaccia bana hartu dute haragiz eta barazkiz beteta. Etxe atari batean eseri, eta hizketan jarraitzen dutela jan dute focaccia. Jendez gainezka dago, eta sekulako zarata. Sarak beste ardo bat hartzeko gogoa du, baina lasaiago. Ez du garrasika jardun nahi hitz egiterako unean. Giuliak bere etxera gonbidatu du, botilaren bat baduela, eta gainera, handik gertu bizi dela. Baiezkoa esan dio zuzenean eta, erdi balantzaka dagoeneko, Giuliaren etxera abiatu dira.

“Un uomo onesto, un uomo provo s'innamorò perdutamente d'una che non lo amava niente. Gli disse: ‘Portami domani il cuore di tua madre per i miei cani’. Lui dalla madre andò e l'uccise dal petto il cuore li strappò e dal suo amore ritornò”.

      Giuliak Fabrizio de Andréren Ballata dell'amore cieco abestia ipini du ardoa edaten duten bitartean.

      Ez da oso etxe handia. Giulia, Sara bezala, bakarrik bizi da. Gainera, Sara ez bezala, Giulia Firenze eta Trieste artean bizi da. Beti alde batetik bestera. Hormei begira geratu da une batez, eta konturatu da anonimoa dela etxea. Ez dago argazkirik, ez dago koadrorik, ez dago ia ezer. Liburuak bai, baina beste ezer ez. Gainera, liburu denak historiari lotutakoak dira. Giulia nor den asmatu beharko balu horma haiei begira, anonimo bat dela esango luke. Historia gustatzen zaion norbait asko jota.

      – Abestia ez al da makabroegia?

      – Maitasun itsuari egindako balada da, makabroa izan behar du. Baina beste zerbait jarri nahi baduzu, aurrera!

      Sarak ordenagailua hartu du eta youtuben sartu da. Lehenik abeslariaren izena idatzi du, eta gero pentsatzen eta pentsatzen egon da zein abesti ipiniko. Ojalá agertu da lehena. Ardoari trago bat eman eta gehiago pentsatu gabe hura jarri du.

      Gitarraren akordeak hasieran. Silvio kantuan gero.

      “Ojalá que las hojas no te toquen el cuerpo cuando caigan, para que no las puedas convertir en cristal”.

      Sara kantuan hasi da. Giuliak badaki Sarak abesterakoan berezko hitzak bortxatzen dituela. Halere, Silvioren hitzak eta Sararenak bat dira denbora guztian. Giuliak horren inguruan galdetu dio, eta Sarak serio esan dio Silvioren hitzak ezin direla profanatu.

      – Orain beste abesti bat jarriko dizut edozein pena gainditzen laguntzen didana. Maitaleak utzi eta beste batekin larrutan egitea baino eraginkorragoa. Lehen aldiz entzun nuenean, izugarri gustatu zitzaidan abestia. Eta gero tximeletek zer esan nahi zuten irakurri nuen Silviori egindako elkarrizketa batean. Antza, Mexikon bada nahuatl izeneko kultura, eta haien arbasoek pentsatzen zuten gerlariak hiltzen zirenean tximeleta bihurtzen zirela. Gerrara kondenatuak zeuden borrokalari haiek hil ostean, jada ez zeuden ezertara kondenatuta. Tximeletak ziren. Nahi zuten tokira joan zitezkeen hegan, haizearekin batera, zeruaren azpian, munduaren gainean. Benetan ederra iruditu zitzaidan.

      Giuliak begi zabalik begiratzen dio eta irri egiten du.

      – Inoiz ez nuen horrelakorik entzun. Oso ederra da. Benetan.

      Sarak kopa hartu eta beste trago bat eman dio. Inora begira gelditu da.

      – Sara, gogoratzen duzu nola esan didazun arratsaldean zure kaiolak nireak baino espazio gehiago duela? Ba pentsatzen nabil, agian, ez dela guztiz egia. Akaso kaiolaren metafora ez da egokiena zuretzat. Ilargia hobeto doa zurekin.

      Sarak ez du mugimendu txikiena ere egin. Badago eta aldi berean ez dago. Giuliaren esana entzun nahi du, ordea.

      – Ilargia poeten metafora ederrena da. Sentsualitatea adierazi nahi du, edertasuna, erotismoa, elegantzia, pasioa, zoriontasuna. Baina ilargiak badu bere aurpegi iluna, inoiz argitzen ez dena, eta bertan misterioa besterik ez dago. Ezkutatu nahi duen zerbait. Beste aspektu guztiak zapuztuko dizkion zerbait. Horregatik darama gordeta. Hein batean itxura kontua da berea. Ez du erakusten zer den benetan. Misterio horrekin bizi da. Kontua da misterio hori ona ala txarra den.

      Sarak burua biratu du eta Giuliari begiratu dio begiak erdi itxita bekainarekin keinu eginez.

      – Zer Giulia, mozkortzen zarenean zu ere poeta bihurtzen al zara?

      – Ez nago mozkorra. Beno, beharbada pixka bat.

      – Baina ilargiarenak denentzat balio du. Denok ditugu ezkutatu nahi ditugun gauzak, beste inori erakutsi nahi ez dizkiogunak. Denok bizi gara Veneziako inauterietan.

      – Ados –eta sabaiari begira geratu da pentsakor–. Eta zer iruditzen zaizu hau? Puzzlea. Itxoin! Puzzleak ere denentzat balio du. Beste bat pentsatuko dut zuri bakarrik balio dizuna.

      «Puzzlearena atsegin dut. Baina ez dizut esango hala denik. Ea zer bururatzen zaizun».

      Botila bat edana dute eta bigarrena bukatzekotan. Giulia hirugarren bat zabaltzera abiatu da bigarrenaren azken kondarrak Sararen kopan bota ostean.

      – Giulia nahikoa dugu, ez duzu uste? Gainera mozkortzen naizenean, eta hori mozkorturik esaten dut, edozein erokeria egiteko gai naiz. Gogoratu Xavi eta Sergirekin atera nintzenean unibertsitateko ume batekin amaitu nuela ohean.

      – Hemen geratzen bazara, ez zara unibertsitateko ume batekin oheratuko, ez duzu uste?

      Eta galdera erretorikoak egiten dituzten bitartean, kopak bete dituzte berriz ere.

      – Gaztetxoekin beraz...

      – Kuriositatea duzu, e! Gaztetxoren bat probatu nahi al duzu zuk ere?

      – Baliteke –esertzen den bitartean.

      Zigarro bat piztu du Giuliaren baimenarekin.

      – Desastre totala izan zela gogorarazten dizut.

      – Imajinatzen zaitut, eta ez dut sinesten zurearekin atera ez zinenik! –lilura galduta.

      – Gau osoa jo eta ke ibili ginela pentsatzen al duzu? Berea amaitu zuenean, albo batera ipini zen eta luzatzen ari zenez pentsiotik bidali nuen.

      – Benetan ari zara? –galdetu dio begiak zabalik.

      – Mozkorra al zaude, Giulia? Lehen esan dizut kalean: ez zait gustatzen gaua larrutan egin dudanarekin pasatzea. Ondorengo laztan eta azal gaineko muxuak iragankorrak direla uste dut. Ez dute ezer esan nahi gau horretan bertan ezagutu duzun batengandik. Sexua maitasunik gabekoa bada, maitasun adierazpenek ez dute ez hanka eta ez bururik. Absurdoak dira.

      – Beharbada arrazoi duzu –momentu batez isilik geratu da–. Sara, pasa iezadazu ordenagailua. Abesti bat ipini nahi dut.

      Giuliak ordenagailua hartu eta denbora apur bat pasatu ostean musika hasi da.

      – Lehen esan dizut ez nuela dantzatuko, baina oraindik gogoa baduzu, dantza dezakegu orain.

      Sarak barre egin du “Parla più piano” entzun duenean. Giulia bere alboan ipini da eta eskua luzatu dio. «Zergatik ez?», eta eskutik helduta jaiki da. Giuliak gerrian ipini dio eskuin eskua.

      – Beraz, zu zara mutila eta ni neska –eskua Giuliaren sorbaldan pausatzen duelarik–. Ez dut ezer esan. Dantzatzen ari gara, dantzak ez du genero rolik izan behar.

      – Utzi oraingoz aldarrikapenak eta dantza dezagun.

      Baltsean biraka ibili dira. Ongi dantzatzen dute biek, inork ez du bestearen oinik zapaldu. Placido Domingoren bertsioa da, biolinak entzuten dira tenorearen ahotsarekin batera, tenorearen ahots sakonarekin jolasean melodiarik ederrena josten. Balseko pausoek, Giuliak gidatuak, Sara nahi duten bezala mugitzen dute. Sara gidatzen uzten da.

      – Ez nekien hain ongi dantzatzen zenuenik –esan dio Sarak.

      Giuliak ez dio ezer erantzun, lurrari begira dago. Abestiaren amaieran urrundu eta Sarari bira erakutsi dio, honek amaierako birarekin erantzun diola.

      – Gehiagotan dantzatu beharko genuke, Giulia.

      – Orduan ez nazazu askatu –erantzun dio.

      Eta Frank Sinatra Moon river abesten hasi da gitarra batez lagunduta.

      – Beraz, abesti zerrenda bat prestatu duzu –irri eginez–. Eta jakin daiteke zein den abesti listaren atzean ezkutatzen den misterioa?

      Giuliak burua jaso eta begietara begiratu dio.

      – Hau.

      Eta karmina karminaren aurka ipini du. Eskua askatu eta Sararen buruaren atzean kokatu du besteak gerritik estu heltzen duelarik. Ezpain bustien artean mingainak jira-biran. Hamaika segundoren ostean, ezpainak urrundu ditu Giuliak Sararen erantzuna jakin nahian. Sarak ez dio ezer, eta ez da askatzen saiatu ere egin.

      “Moon river wider than a mile I'm crossing you in style someday”.

      Giuliak berriz muxukatu du. Oraingoan Sarak berak heldu du Giulia eta bere besoen artean harrapatu. Ez du ezertan pentsatu nahi, momentuaz gozatu, besterik ez. Eskuak bizkarrean gora eta behera mugitzen dituen bitartean, Giuliak bularren gainean ipini ditu bereak. Ezpainak abandonatu, eta Giuliaren lepoan behera, muxukatzen hasi zaio. Eskuak buruaren atzean ipini dizkio ilea atzamarrekin orraztuz.

      Sinatrak amaitu du bere interbentzioa. Orain, beste abesti ezagun bat hasi da. Sarak Giuliaren gorputza berotzen jarraitzen du, baina ez da gogoratzen zein den entzuten duen abestia. Kuriositatea du. Halako batean, Elton John hasi da kantuan.

      “There's a calm surrender to the rush of day when the heat of a rolling wind can be turned away”.

      – Dena prestatuta zenuen, ezta? –esan dio belarrira.

      Eta Giuliak bere gelara eraman du eskutik helduta.

      “And can you feel the love tonight it is where we are. It's enough for this wide-eyes wanderer that we got this far”.

      Sara ohean bota du eta banan-banan askatzen joan da alkandora beltzeko botoiak. Sararen begiak adi-adi daude. Botoiak askatzen amaitu duenean, alkandora kendu eta lurrera bota du. Sararen gainean ipini da emeki-emeki, eta Giuliaren arnas beroa nola hurbiltzen den sentitu du honek gorputzean. Begiak parez pare jarri direnean, ezpainak muxukatu dizkio. Sararen eskuek Giuliaren bizkarra laztandu dute. Izerdiarekin irristatzen dira azal leunaren gainean. Bularretako eskarlata bordatua askatzen hasi zaio. Muxuek ez dute su etenik. Bularretakoa erori eta Sara Giuliaren bular txikiei begira geratu da, miresmen edo kuriositatez. Eskuak haien gainean ipini ditu. Titipuntak laztandu dizkio. Bular bigun eta uniformeak gogortzen doaz pixkanaka. Ahoarekin dastatu nahi ditu, banilla zaporeko lurrinez. Mihiarekin zirkuluak egiten dizkio titipuntari beste bularra eskuen jostagarri bihurtzen den bitartean.

      Giuliaren arnas beroa hurbil sentitzen du. Sarari hatzak miazkatzen dizkio, eta honek titiak miazkatzen dizkio Giuliari. Gorputz perfumatuak izerdi likatsuz berotzen doaz dantza osteko preludioan. Edo jada sinfonia da?

      Posizioz aldatu dira. Orain Sara dago Giuliaren gainean eta lagunaren kuriositatearekin amaitzeko, soineko koloretsua erantzi du lehenik. Bularretakoa izan da hurrengoa. Giuliaren gainean bota da basati bere ezpain bustien bila.

      Sarak aurrea hartu eta Giuliaren ezpainetatik behera mugitu ditu ezpainak, mihia azal beltzaranaren gainetik irristatzen duela. Bularretan geldialdi bat eta sabelean behera jarraitu du zilbor inguruak muxukatuz. Eskuak gorputzean zehar dabiltza beren erritmora.

      Eta sabeletik behera halako infernuko berotasuna sentitzen du. Suaren gisara erretzen duen berotasuna. Sarak biluztasuna amaitzen den mugan ipini du ahoa eta eskuekin galtzen botoia askatzeari ekin dio emeki. Klak. Kremailera askatu. Krrrrrr. Eta galtzak erantzi dizkio eremu biluzia handituz. Kulero beltzetan utzi du eta bere gainera bota da berriz ere.

      Lehendik geratua den tokitik jarraitu du esplorazioan. Ahoa kulero beltzen gainean jarri eta oihala miazkatzen hasi da, eskuek titiekin jolasten dute. Baginaren berotasuna hain da erretzailea. Barne aromak aireratzen dira. Giuliaren intziri txikiak entzungarri. Sarak gehiago esploratu nahi du, plazer haren barruraino sartu nahi du. Kuleroak erantzi dizkio eta begien aurrean azaldu zaio denbora batez desiratzen ari zen alua. Makurtu eta lehenik hatz bat sartu dio barrura. Busti-bustia dago. Klitoria kitzikatu dio mihiaz. Giuliak bularrak laztantzen ditu oraindik gehiago kitzikatzeko. Auhen erotikoak. Intziriak. Geroz eta ozenago entzuten dira. Gehiago, oraindik gehiago nahi du eta eskua Sararen buruan jarririk barrurantz bultzatzen dio. Plazer gehiago, plazeren plazera sentitu nahi du.

      Sarak sumatzen du nola bustitzen den geroz eta gehiago Giuliaren bagina. Bere hatzak fluxu likatsuz bustiak ditu. Barrunbe umel haietan, barrunbe heze eta bero haietan... Ez zaio asko falta orgasmora iristeko. Sarak berean jarraitzen du eta Giuliaren intziri eta plazer garrasiek ez dute etenik. Uhindutako mugimenduak. Oraindik eta indar gehiago egiten dio Sarari, barrurago sentitu nahiko balu bezala. Sarak behean jarraitzen du Giuliaren aluan hatzak sartzen eta klitoria miazkatzen.

      Giulia garrasika hasi da orain arte baino ozenago. Eta barruko piztiak bere gorputzaren kontrola hartuta, Sara beragana erakarri eta mihia ahoan sartu dio. Eskuek gorputz osoa laztandu ostean, Sararen tanga azpian sartu da zuzenean eta bagina umel hari plazer ematen hasi da. Orain bere txanda da.

      Giuliaren hatzak bere bagina barruan nola mugitzen diren nabari du Sarak. Hain da kitzikagarria, eta plazer soinuak askatzeko ezpain bero eta haragitsu haiek utzi beharra... Ez ditu abandonatu nahi. Giuliaren hatzak bere barnean mugitzen... Eta bere eskua titipunta gogortu eta tenteetan... Eta bere ezpain umelak... Plazera besterik ez du sentitzen.

      Hankak igurtzi eta alua miazkatzen hasi zaio. Mihia barrura sartu dio, hatzekin klitoria laztantzen dion bitartean.

      Sara garrasika hasi da, ozen, ozenki, ozenago. Behatz puntetan elektrizitatea. Kalanbreak. Dardara elektriko bat hanketatik gora ziztu bizian gorputz osoa zeharkatuz. Sexua. Sabela. Bularrak. Lepoa. Burua. Leherketa bat. Begiak itxi. Urdin elektrikoa.

      Ezpainak ezpainekin estali dizkio Giuliak intzirien isiltzeko.

      Eta ondoren besarkatu eta alboan etzan da.

      Arnas azkarra baretu denean, Sarak Giuliari begiratu dio. Hatz bat bizkarra laztantzen ari zaio.

      – Beraz, hauek dira zure misterioak, inoiz argitzen ez den ilargiaren aurpegia. Edo zure kaiola barruan hegan dabiltzanak. Edo zure puzzlea osatzeko beharrezko diren piezak.

      Sara begira jarri da leihotik harantz. Laino bakan batzuk daude, baina nahikoak dira ilargia ezkutatzeko. Zeru beltz hartan iluna da dena. Leihoa zabalik, haize fin eta ikusezin batek mugitzen ditu alboko gortinak. Haize firfira, denbora gelditu eta pausak urpetu balu bezala mundu osoa. Lainoak mugitzen ari dira eta ilargiaren argi zuria gelan sartu da anatomiaren profilak izkiriatuz.

      – Tximeletak... hauek dira gudan eroritako gerlarien errenkarnazioak?

      Sara ez da mugitzen. Ez du mugitu nahi.

      – Ez didazu kontatuko zer esan nahi duten?

      Sarak isilik jarraitzen du.

      – Ez dizkidazu eroritako gerlarien biografiak kontatuko?

      – Lehen esan duzu, Giulia, hau nire sekretua da, nire misterioa, inoiz inork ikusi beharko ez lukeen ilargiaren aurpegi ezkutua.

      Giuliak estuago besarkatu du babes emateko intentzioarekin. Sara askatzen saiatu da, eta ohetik jaiki. Giulia bere edertasuna kontenplatzen dago, baina Sara aztoratu egin da.

      – Zer egin dugu, Giulia? –galdetu dio nerbioak jota.

      – Ez al zaizu gustatu? –galdera galdera truke irribarretsu.

      – Ez genuen horrelakorik egin behar! –gelan hara eta hona dabilela–. Ez zuen horrelako ezerk gertatu behar!

      – Zergatik ez? –ohean esertzen den bitartean–. Sara, nik... inoiz ez dizut esan, baina... nik... nik maite zaitut!

      Sara mutu geratu da Giuliaren begiei begira.

      – Eta? –Giulia Sararen erantzunaren zain.

      Sarak bere arropak bildu eta janzten hasi da ahal duen bizkorren.

      – Banoa.

      – Baina... –bera ere aztoratzen hasirik Sara eskutik heldu nahian–. Zergatik? Nik maite zaitut, bihotzez. Ez zaitut abandonatuko, ez dizut minik egingo! –erreguka.

      – Orain minik egin nahi ez duena ni naiz, Giulia. Hobe gaurkoa ahazten badugu, ezer gertatu ez balitz bezala.

      – Baina...

      – Agur.

      – Itxoin, Sara! –bere atzetik korrika. Atea bere begien aurrean nola ixten den ikusi du. Atea zabaldu eta eskaileretara atera da biluzik. Sara beheraka doa–. Itxoin!

      Sara badoa atzera begiratu gabe.

      – Sara, nik maite zaitut! –Giulia garrasika lau hitzen erresonantziak horma guztiak eraisteko moduan.

      Baina Sarak ez du atzera begiratu nahi, eta korrika doa gelditu gabe.

«Putakume batzuk zarete!», pentsatu du Sarak irratia martxan ipini denean alarma gisa.

      “Felicità è tenersi per mano andare lontano! La felicità è il tuo sguardo innocente in mezzo alla gente! La felicità è restare vicini come bambini! La felicità, felicità!”.

      Munduan existitzen diren milioika kantetatik Al Bano eta Romina Powerren Felicità jarri beharra ere. Gainera igandea da. «Zergatik ipini ote nuen iratzargailua hain goiz?» Egun guztian ez du ezertxo ere egin, eta egin nahi duen gauza bakarra egiteko ez du gaitasunik. Horrelako egunetan euria egin dezala erregutzen dio unibertsoari, sentimenduak inguruarekin bat egiteko edo. Eguzkia jaun eta jabe da zeru zabalean. Jendea irribarretsu imajinatzen du kalean betaurreko beltzen atzean.

      Giuliarekin egindakoa segika du, bere pentsamendu guztiak hor amaitzen dira, eta horrek ez dio laguntzen. Nola ahaztu zerbait, aldi berean, buruan bueltaka eta bueltaka izanik? Ahaztu nahiak gogorarazten dio dena.

      Mugikorra jo eta jo dabil goizean goizetik. Giulia da. Sarak ez du berarekin hitz egin nahi. Zertarako azalpenak? Zertarako arrazoiak eman? Dena esanda dago, edo hori da Sarak uste duena. Zerbait txarra gertatu zen, berarentzat behintzat. Alkoholari bota dizkio erru guztiak. Kanpoko agenteei errua botatzea errazagoa da, gainera, alkoholak ez du bere errugabetasuna azaltzeko aukerarik. Azkenerako mugikorra itzali, sare sozialak boikoteatu eta isolamendu egoeran murgildu da inkomunikazio-aszetismo hutsean.

      Mahaiaren gainean, egunerokoa. Koadernoa hartu eta begirada bat bota ostean, zegoen tokian utzi du berriz ere. Ezinezkoa du ezertan kontzentratzea. Halere, badaki zerbait idatzi behar duela egunerokoa izateko. Boligrafo beltza hartu, eta zera idatzi du:

      «2012-X-14, igandea.

      »Gaur ez dut idazteko gogorik.»

      Oraindik eguzkia ikusten delarik sartu da ohean.

      Hurrengo egunean jaiki, dutxa azkar bat hartu, gosaldu eta lanera joan da inoiz baino goizago.

      – Egun on, Sara, zenbat denbora! –agurtu du atezaintzakoak.

      Sarak eskuarekin keinu bat egin, eta aurrera jarraitu du bere bulegora arte inori hitzik esan gabe.

      «Nola hitz egingo dut Giuliarekin? Zer esango diot?», pentsatzen du giltzak sarrailari bira ematen dion bitartean. «Animo», eta barrura sartu da. Baina barruan ez dago inor.

      – Kafetegian egongo da akaso –pentsatu du ahots altuan. Gero Giuliaren egutegia begiratu du, haren mahaiaren gainean dagoena. Klaserik ez du.

      – Buongiorno, Sara –atetik emakumezko ahots batek. Francesca da, ea kafe bat hartzera jaitsiko den.

      – Geroxeago agian –erantzun dio, momentu honetan ez duela kaferik hartzeko gogorik. Kafea hartzeko baino, jendearekin hitz egiteko.

      Mahaiaren gainean dituen idazlanak begiratzeari ekin dio, burua okupatuta izateko gutxienean. Irakurtzen eta irakurtzen ibili da ordu erdi baino gehiagoz.

      «...Historia nazionalak pelikula pornoak dira. Beren helburua jendea kitzikatu eta masturbaraztea da aberriaren heroien eszenekin. Agian egia da, eta aktoreek benetako plazera sentitzen dute. Edo beharbada gezurra da, eta aktoreek plazera izatearen plantak egiten dituzte. Alabaina, benetan kili-kilikatzen, berotzen, kitzikatzen gaituena esajerazioa da, titien eta zakilen tamaina alegia...»

      Kuriosoa idazteko eragatik jendea identifikatzearena.

      – Enzo bakarrik da gai historia pelikula pornoekin konparatzeko. Baina... zergatik hitz egin behar zuen sexuari buruz justu gaur?

      Beste ordubetez egon da orriak aurrera eta atzera. Liburu bat hartu, pare bat orrialde irakurri eta berriz liburu artean utzi.

      Gero klasea ematera joan da. Beti bezain animoso sartu da, klasea antzerki baten eszenatokia balitz bezala. Maskaren atzean ezkutatuta.

      Eta ezin Enzori konparazioarena galdetu gabe alde egin.

      – Esajeraziorik handiena, ordea, hentai japoniarra da –bere diskurtsoaren amaieran.

      – Beraz, uste duzu Japoniako historia nazionala denetan esajeratuena dela? –galdegin dio kuriositatez Sarak.

      – Ea... ulertu behar dugu hentai marrazki bizidunak direla. Beraz, eta daramagun logikari jarraituz, eta arte espresioa idealaren errepresentazio gisa ulertuta, Japoniako jendeak beren historia nazionala oraindik eta esajeratuago kontatzea nahi du.

      – Beraz, Enzo, herrialde bateko historia nazionala bertako pelikula pornoen ezaugarriekin aldera daiteke.

      – Horrelako zerbait.

      Klasea amaitu denean, bulegora igo da berriz ere, eta Giulia egongo den edo ez pentsatzen zabaldu du atea oraingoan ere. Ez dago haren arrastorik. Soilik karpeta berde bat Sararen mahaian, eta gainean eskutitz bat. Azalean “Sararentzat” jartzen du. Giuliaren letra da zalantzarik gabe. Eskutitza zabaldu eta irakurtzen hasi da:

      «Ciao Sara maitea,

      »Egia esan ez dakit nondik hasi. Pentsatzen dut hau irakurtzen ari zaren bitartean Triestera bidean izango naizela. Atzo nire deiei erantzuten ez zenienez, pentsatu dut ez zenuela nirekin hitz egin nahi, seguruenik ezta elkartu ere. Horregatik, zurekin ez elkartzen saiatu naiz. Pentsatzen dut ondo atera dela, bestela igual ez zenidan ezta eskutitz edo nota hau ere onartuko.

      »Zurekin hitz egin nahi, halere. Baliteke zuk denbora gehiago behar izatea. Eta ulertzen dut. Edo ulertu nahi dut behintzat. Baina hori, zurekin hitz egin nahi dut. Ez dakit zerbait txarra egin nizun, zerbait okerra esan nizun, espero ez zenuen zerbait izan zen gertatutakoa edo dena delakoa. Ulertu nahi dut, ordea. Maite zaitudalako.

      »Gauzak argitzen ez baditugu, ez dakit, ez dut horretan pentsatu nahi. Agian zuk ez nauzu maite, ez behintzat nik maite zaitudan bezala. Halere, ezingo nuke bizi gertatutakoa argitu gabe. Denbora utziko dizut, nahi duzun guztia, baina baldintza horrekin. Bitartean, nahi baduzu ez gara elkartuko, ez diogu elkarri hitz egingo. Nahi baduzu tutoretza orduak aldatuko ditut bulegoan elkar ez ikusteko. Bestela, Enricori esango diot gure artean gauzak ez daudela oso ondo eta ea bulegoz alda nazakeen.

      »Norbait oso berezia zara niretzat. Ez zaitut galdu nahi. Eta nirekin harremanik ez duen zerbait izan bada urrundu zaituena, utzidazu laguntzen behintzat. Elkarrekin aurre egingo diogu parean jartzen den edozeri edo edonori. Timothy Flynn bat bera ere ez da inoiz gure oztopo izango.

      »Baduzu nire zenbakia. Baduzu nire e-maila. Jarri harremanetan mezu sinple batekin bada ere. Denbora behar dut edo oraindik ez da momentua bezalako zerbaitekin erantzun iezadazu.

      »Bihotzez,

      »Giulia Marchetto»

      Ondo gogoratzen badu, Timothy Flynnek deitu zion gau hartan galdu zen mutilaren arrastoa. Handik aurrera inork ez zuen haren berri izan. Giuliak telefonoa hartu zuen, eta ahots arraroak besterik ez ziren aditzen linearen bestaldean. Handik aurrera, Timothy desagertu egin zen. Giuliak istorio hura kontatzen zion aldiro, sekulako intrigarekin gelditzen zen Sara. Agian alde egin zuen besterik gabe? Deiak ere amaitu ziren, ordea. Poliziak desagerpenaren kasua zabaldu zuen, baina hilabete gutxira kasua itxi beharrean suertatu ziren pista faltagatik.

      Giuliaren deiak izan ditu mugikorrean aste osoan. Bat bera ere ez du erantzun. Sms mezuak ere jaso ditu, baita mezu elektronikoak ere. Erantzunik gabe geratu dira denak.

      Bi asteren buruan edo, mezu eta deien kopuru infinituak jada nazkatuta, “Denbora behar dut, utzi bakean oraingoz” dioen mezua bidali dio. Ordutik, ez du Giuliaren seinale edo pista gehiago izan, eta urria amaitu da abendua iritsi den bezala. Hostoak zuhaitzetatik erori dira Firenzeko kaleak marroi okre kolorezko soineko kurruskariz jantziz. Sara bere zitadela propioa eraikitzen joan da tarte horretan Niccolò Machiavelliren esanetara. Misantropiaren fedean izena eman ondoren, puzzleak deseraikitzen hasi da egunero bere bizitzaren zitak idatziz. Bere autobiografiak utopia bat zirudien urriaren 30ean. Bere autobiografia distopia bat da abenduaren 6an. Eta etxea txukuntzen ari dela abenduaren 9an, duela zazpi urteko egunerokoa aurkitu du.

Bost egun Parisen

Charles de Gaulle aireportura iritsi da hainbat urtez Frantziako hiriburua zapaldu gabe egon eta gero. Aspaldian, gaztaroaren bueltan, erakarpen berezia izan zuen Parisek Sararengan. Bohemiako artistek eta kabaretek eraikitako mundu fantastiko eta batzuetan makabroak bere lehen istorio serioak idazteko inspirazio izan ziren. Pentsatzen zuen, agian, egunen batean Parisera joango zela artistaren bizitza bizitzera, eta kafetegi eta antzoki txikietan emanaldiak egingo zituela. Ez zen horrelakorik pasa, ordea, eta argiaren hiriak zuen dirdira berezi eta bakar hori itzaltzen joan zen pixkanaka. Orain beste begi batzuekin begiratzen dio.

      Hain zuzen, abenduko egun hotz hauetan lagun berezi bati bisita egitera joan da. Duela urte batzuk, liburu baten pistaren atzetik, Parisen amaitu zuen Margot Canu izeneko emakume bat elkarrizketatzeko asmoarekin. Oso intentsoa izan zen. Partisanoak eta 68ko errebeldeak izan ziren solasaldiko gai nagusiak, baina bere aitona Walter Le Rouge Bretonen biografia zegoen denaren gainetik. Hizketaldi hartan eman zion kasik behin betikoa izango zen forma Heroiaren kaiera eleberriari. Oraingoan ere elkarrizketa bat egiteko asmo bera du, baina ez elkarrizketatuari buruz, baizik eta elkarrizketatzaileari buruz. Sarak antzinako oinatzen gainean jarri nahi ditu oraingo oinetakoak bere autobiografia idazteko. Eta horretarako, azken urteetan eragin dioten pertsonak elkarrizketatzea pentsatu du, berari buruz hitz egin dezaten. Deitu zionean, Margotek ideia arraroa zela esan zion, eta ez zekiela gai izango zen berak nahi zuena egiteko. Baina Sara konbentzituta zegoen bera pertsona oso aproposa zela horretarako. Azken batean, denek dute zerbait esateko, gaiaren inguruan gutxi jakinda ere, eta batzuetan gutxi horrek, detaile ia ikusezin horrek, urrea balio du ordu luzeetako elkarrizketekin konparatuta.

      Bost egun pasako ditu Parisen Gabonetako oporrak aprobetxatuz. Bost egun tartean Eguberri bezpera eta Eguberri eguna izango dituena. Familian pasatzeko egunak direla dio gizarteak, baina Sarak bakardadean pasako ditu lau izarreko hotel bateko gela anonimo batean, ezagutzen ez dituen sukaldariek prestatutako afaria janez, berriz ikusiko ez dituen pertsonekin topa eginez. Konbentzio sozialaren erritualetan kamuflatuko da eta gizarteak bere parametroen barruan egoteko egin beharreko guztia eginda, kanpokoen begien aurrean ez da hain anormalki agertuko.

      Bost egun ditu aurretik, eta azkeneko eguna arte ez da Margotekin elkartuko. Goiza ohean botata pasatu du, hoteleko sabaiari begira, eta noizbehinka leihoaren bestaldean zer dagoen jakin nahian, elur artean aurrera eta atzera dabiltzan oinezko eta autoei begira geratu da. Gogoratu du zer nolako gorrotoa hartu dion bere eleberriari, baita bere etxean duen kopia leihotik bota zuenekoa ere. Baina momentu honetan, nostalgia kutsu batekin oroitzen ditu idazten pasatu zituen egunak. Parisen hasten zen istorioa: Serge Cabot izeneko batek bere jaioterria atzean utzi behar izan zuen orduko ministro baten alabaren hiltzailea izateagatik. Edo hori esaten zuen ikerketa polizialak. XX. mende hasiera aztoratu batean, oraindik munstro handienak esnatzeke, betirako utzi zuen atzean modernizatzen zebilen Paris. Lehen motordun autoak zaldiekin lehian, eta oinezkoak makadam labainkorraren gainean, lokatzez ez zitezen zikindu. Eta abangoardia artistiko guztia garaiko puritanismoarekin nahastuta kaos frenetiko batean. Orduko hartan, azken mendearen irakurketa bat egin nahi izan zuen, fikzioaren bidez. Hobsbawmen gisako liburu bat egin beharrean, literaturaren bitartez azaldu nahi zuen XX. mendeari buruzko bere ikuspegia. Historia publiko zabaletik urruntzen ari zenaren sentipena zuen, jada inor ez zela historiaz kezkatzen. Horregatik, bera horrelako zerbait egiteko pertsona aproposa izan zitekeela pentsatu zuen. “Zergatik ez?”, esaten zuen. Baina ez zuen nobela historiko hutsa egin nahi, beste zerbait egin nahi zuen, eta horren emaitza izan zen Heroiaren kaiera: historia beste zerbait kontatzeko ibilgailu izan beharrean, historia bera fikzio bihurtu zuen, errealitatetik fantasiara eta alderantziz.

      Turistak hain ohikoak ez diren txoko batera joateko asmoa zuen kalera irtendakoan. Orain, metroak eta kilometroak toki berean bueltaka pasatu ondoren, multinazional baten aurrean aurkitu du bere burua. Azken finean, bera ere turista bat da. Oporrak etxetik kanpora pasatzera joan den milioi horietako bat, eta nahi edo ez, ez da besteengandik oso ezberdina. Eta horrelako gauzak pentsatzen, hanburgesa bat jan du patata frijituekin. Edateko freskagarri bat, nahiz eta kanpoko giroak gehiago tentatzen duen txokolate beroa txurroekin hartzera.

      Kafe bohemio haietako bat izan nahi duen, baina antigoaleko eklektizismoa garaiko moda mainstreamarekin ordezkatu duen kafetegi batean pasatu du arratsaldea. Kanpoan elurra hasi da, eta jendeak argazkiak ateratzen dizkio bere zilborrari. Eta bikoteari musuak eman ezpainetan eta gida turistikoek izendatzen dituzten txokoen aurrean irribarretsu flash!, gero sare sozialetara igo eta ezagun eta ezezagunei erakusteko zeinen ondo ibili diren oporretan. Horrela funtzionatzen baitu egungo gizarteak: irudiekin. Momentua erakusten duten irudiekin, eta ez badira momifikatzen, inoiz han egon ez izanaren parekoa izango litzateke. Espektakuluaren erdian, espektakuluaren gizartea, eta Broadwayn esan eta Freddy Mercuryk abestu moduan: the show must go on. Eta gogoratu du halako egoera batean hasi zela eleberri hura idazten. Gizartearen kontrako apologia gordina eta, batzuetan, krudelegia egiten. Baina merezi zuen, eta oraindik merezi ditu halako hitzak.

      Eta kafe berezi bat hartzen ari dela, urrunean, kafetegiko bozgorailu ezkutatuetatik jendearen zurrumurrua gaindituta, The Beatles taldearen All you need is love abestiaren bertsio bat iritsi da Sararen belarrietara.

      «Benetan? All you need is love? Maitasunak dena senda balezake bezala. Maitasunak oztopo eta muga guztiak gaindi balitzake bezala. Zergatik maitasuna?», hasi zaio bere buruari galdezka. Bere iritzia dagoeneko egina du gaiaren inguruan. Hippyen mugimendu hark ez zuen besterik predikatzen: bakea eta maitasuna. Baina beste profeta batzuk besterik ez ziren. Kolorezko arropa jantzi, loreak fusilen kanoietan sartu, maitasun librea praktikatu eta cannabisa eta LSD bezalako droga haluzinogenoak hartzean besterik ez zuten pentsatzen. Kontrakulturaren sloganak egurrezko oholetan idatzi eta Rousseauren teoriak XX. mendera egokitu besterik ez zituzten egin. Zer egin zuten bestela? Euren Volkswagenetan The Grateful Dead taldearen kontzertuen atzetik ibili 1969ko Woodstock mitikoa errepikatzeko. Bob Dylanen haize putz hartan hegazkinak lez planeatu zuten Grace Slicken untxi zuria harrapatzeko. Azken udan irakurri zuen Sara Ahmeden The Promise of Happiness liburua, eta zoriontasuna bera ere bizitzaren helburu izan behar ote den galdetzen hasi da ordutik. Izenburuak dioen bezala, promesa bat besterik ez bada zoriontasuna?

      Bizitzak jipoi asko eman dizkio, eta bi erantzun daude jipoiaren ostean: lurrean geratu edo lurretik altxatu. Baina lau hanketan ibiltzea beste erantzun posible bat izango balitz? Lau hanketan ibiltzea animaliak bezala? Orduan ez ginateke gizakiak gehiago izango, gure alderdi humanoa bizitza miserable baten truke aldatuko genuke. «Baina gutxienean bizitzen jarraituko genuke», pentsatzen du. Hippyen apoteosiaren garai hartan esan zuen Ernesto Che Guevarak “nahiago dut zutik hil belaunikatuta bizi baino”. «Bai! Eta Bertolt Brechtek “Bizitza da handiena” esan zuen 1925ean!».

      Guevararen eta Brechten artean hautua egitea, halere, Sarari dagokio. Agian batzuetan argentinarraren alde egingo du eta besteetan alemaniarrari kasu egitea egokituko zaio. Baina Sararen bizitza Sarak bizi du, ez Ernestok edo Bertoltek. Eta musikari erreparatu dionerako, abesti kanalla bat: Jacques Brel eta Dans le port d'Amsterdam. Badirudi 1969ko abendutik hona konposatutako abestiak debekatuta daudela.

      Mugikorra esku artean hartu, eta zeraren bila hasi da interneten kafetegiko wifia aprobetxatuz. Topatu du; edo hobekiago esanda, topatu ditu. Liburu denda baten atzetik dabil, eta Paris erdialdea liburu dendaz beteta dagoela konturatu da. Berokia ondo jantzi, artilezko txanoa buruan belarriak ondo estaliz, bufanda lepoaren inguruan, eskularruak, eta kalera irten da 1960ko hamarkada atzean utzita.

“Pentsatzen nuen Stalin eta Truman bi zaldun zirela, eta duelu batean elkar borrokatzea egokitu zitzaiela Korea izeneko lurralde batean”. Hori apuntatu zuen duela zenbait urte Margotekin izan zuen elkarrizketan, eta orduko hartan erabili zuen koadernoa berarekin ekarri du bidaia honetan ere. Eguberri bezperako gauean, hoteleko jatetxean hainbat gonbidaturekin afaldu eta gero, bere logelara igo da.

      Nostalgia kutsu batekin irakurri ditu koaderno hartan bildu zituen hitzak. Antropologoek erabiltzen duten teknika baliatuz, idazten zebilen egunerokoa baliatu zuen lehen eleberria sortzen joateko. Hala, burutik pasatzen zitzaizkion ideiak, pentsamenduak, anekdotak, elkarrizketen galderak, sentsazioak, keinuak, esaldi solteak eta bestelako edozein burutazio apuntatzen zituen. Altxor bat da Sararentzat, eta nahiz eta orriak zein tapa gastatuta eta erdi apurtuta egon, estimu handia dio objektuari. Ohean etzanda, lerro batzuk irakurri ditu:

      «2006-II-22, asteazkena.

      »Firenzen egokitu nahian nabil, baina ez da erraza. Unibertsitatea errutinaren beste eremu bat bilakatu da. Bulegoan edo artxiboan pasatzen dut denborarik gehiena. Jendearekin ez dut askorik hitz egiten. Batzuetan bakarrik sentitzen naiz, baina ez zait axola. Bakarrik egon nahi dut.

      »Bihar Dianarekin hitzordua dut. Auskalo zer esango didan, baina ez dakit terapiak askorik balio duen. Behintzat norbaitekin hitz egiten dut.»

      – Hasieratik nintzen horrelakoa? –galdetu dio bere buruari–. Zergatik pentsatzen nuen horrela? Zer espero nuen?

      Orriak aurrera pasatu ditu, baina ez du lortu 2006ko otsailaren 22ko sentsazio horien arkeologian oso atzera joaterik. Koadernoko lehen zita 2005eko azaroaren 15ekoa da:

      «2005-XI-15, asteartea.

      »Eguneroko bat idazten hasteko eskatu dit Dianak. Bertan, sentitzen dudana, pentsatzen dudana, ikusten dudana, jaten dudana, entzuten dudana, egiten dudana edo bestelako edozer gauza idazteko eskatu dit. Idazteko tarte bat hartu behar dut egunero. Honek lagunduko nauela dio. Ni ez naiz hain positiboa, baina egingo dut.

      »23:25 dira eta ohera noa.»

      Minaren genealogia hor hasten da, 2005eko azaroaren 15ean. Baina hori paperaren gainean dokumentatuta dagoena da. Dokumentu idatzietatik harago bada beste hamaika informazio iturri.

      Ohetik altxatu da, eta liburuxka pertsonala maletan jaso ostean, hoteleko tabernara jaitsi da alkoholetan intoxikatzera. Vodka limoiarekin. Eta izotza oparitzeko beste. Leihoaren alboko mahaian eseri da bere edabearekin, eta zurrut txikiak emanez ez dio begirik kendu leihoari. Kanpoko jendea alde batetik bestera ikusi arren opari eta ospakizun artean, ez dio inoren pausoari jarraitu. Iltzatuta bezala ditu begiak beste begi batzuetan. Berarenetan.

Abenduak 25. Mundu guztia pozik egoten da. Hori esan dute eguerdiko informatiboetan. Gero, urteko azken egunetan hain ohikoak bilakatu diren errepasoak egiten hasi dira. Frantziako alderdi sozialistak François Hollande buru V. Errepublikako presidentzia eskuratu du hamazazpi urte eta gero Nicolas Sarkozy bigarren itzulian garaituta. Barack Obama Etxe Zurian geratuko da bigarren aldiz hautatua izan ondoren. Hugo Chavezek Nicolas Maduro aukeratu du bere ondorengo. Espainiako ekonomia erreskatatu behar izan dute Europar Batasunak eta Nazioarteko Diru Funtsak. Vladimir Putin Errusiako presidente izango da bigarren aldiz. FBIk Megaupload itxi du. Ekuadorrek asilo diplomatikoa eman dio Wikileaksen sortzaile den Julian Assangeri. Higgsen bosoia aurkitu dute. Curiosity astromobila Martera iritsi da. WhatsApp izeneko mugikorreko aplikazio bat sortu dute. Game of Thrones izan da urteko telesailik pirateatuena. Enfrentamenduek eta biolentziak gora egin dute Sirian.

      Bazkaldu bezain pronto, rue d'Orsel-era abiatu da metroan. Goizean egunerokoa irakurtzen ari zela, pasarte interesgarri batekin egin du topo:

      «2007-IV-28, larunbata.

      »Margot Canu izeneko emakume batekin pasatu dut eguna. Elkarrizketa bat egin nahi nion bere aitona zenaren inguruan, eta interes eta ilusio handiz hartu nau bere etxean. Harrigarria! S. Caboten liburua eman dit! Berak eduki du urte hauetan guztietan, eta orain niri oparitu dit! Bihotzez eskertzen diot.

      »1968ko maiatzaren inguruan jardun da asko. Sekulako intentsitatearekin kontatu dit bere esperientzia adokinen gainean. Emozioz beteta. Eta bere aitonaren taberna ere aipatu dit. Elkarrizketa bukatutakoan joan naiz hara: rue d'Orsel, 52.

      »[...]»

      Barbès-Rochechouart geltokian atera da berriz ere lurrazalera. Elurra mara-mara ari du. Artilezko txapel gorria ondo jantzi, bufandarekin lepoa ondo inguratu eta berokia lotu du. Masarekin batera atera da kanpora, eta zuzenean abiatu da taberna zaharra zegoen tokira metro geltokiaren izen bereko boulevardean aurrera. Eskuinera hartu, eta boulevard handien zabaltasunetik kale estu eta kaotikoetara pasatu da. Adokin irristakorrak eta merkatu aldakorrak. Souvenir eta objektu galkorren paradisua, Eiffel dorrearen edota Notre Damen plastikozko maketak, Monet edota Gauguinen koadroen plagio garestiak.

      Badirudi jende askori otu zaiola Gabonak Parisen ospatzea, jendez gainezka dago rue d'Orsel. Kalean aurrera eta aurrera egin du, 52. zenbakia aurkitu nahi du, han egon baitzen Walterren taberna: Vin et Roses. Kilometro erdi bat egin du ia kale osoa zeharkatzeraino. Ez zuen hain urrun oroitzen, beharbada momentu hartan zuen ilusioak eta hara iritsitakoan sortutako emozioek pertzepzioa bera eraldatu zutelako. Azkenerako, baina, iritsi da eta denboran atzera egin du konturatu gabe.

      2007ko apirilaren 28an rue d'Orseleko 52. zenbakira iritsi zenean, ez zuen Vin et Roses izena ipintzen zuen kartelik ikusi. Beste taberna bat zegoen, cocktailetan espezializatutako modako taberna bat. Pertsiana jaitsita zuen, eta arratsaldeko zazpiak arte ez omen zuten zabaltzen. Egia esan, gogo handirik ere ez zuen horrelako taberna batean sartzeko. Nostalgia arraro bat sentitu zuen, ezagutzen zuen zerbait galdu izan balu bezala, nahiz eta jakin berak ez zuela han inolako zeresanik. Bera ez zen historia haren parte, eta gainera, nahikoa zuen bere bizitzarekin, baina bazen zerbait historia hartara erakartzen zuena.

      Berandu iritsi izanaren sentsazioak hartu zuen. Eta 2012ko abenduaren 25ean berandu iristearen sentsazio berak hartu du. Hantxe imajinatzen zuen Cosette, Loubet presidentearen gobernukide baten alaba, lurrean hila hamahiru labankada sabelean sartu eta odolustu ondoren. Eta elur zuria, hain purua, hain inozentea, odolaren gorritasunez bustitzen zen. Beroa hozten. Eta bere gainean Serge Cabot, Paris-Sorbonako Literatura irakaslea, 19 urteko neskaren odolez zikinduta berokia eta eskuak. “Zer gertatu da hemen?”, galdetu du jendarme batek argizari suaz ingurua argituz. Ikusitakoa ikusita, garrasika hurbildu da polizia, eta irakasleak korrika ihes egin du kalean gora egoeraren berotasunean. Turista japoniarrak datoz kalean behera, eta Serge Caboten espektroa ihesaldian galdu da.

      Cosetteren adina baino gutxiago izango duen bikote bat dago 52. eta 54. zenbakien artean. Munduan bakarrik daudela uste dute, edo hori da bederen Sarak pentsatu duena haiei begira. Elkarri musuka ari dira, ezpainak ezpainen aurka, mihiak korapilatuz eta askatuz berriz korapilatzeko eta berriz askatzeko. Gorputz estatikoak dirudite, soilik buruak mugitzen dira, eta buruarekin batera mihiak.

      Goitik behera datozen japoniarretako bat argazkiak ateratzen hasi zaie. Baliteke performance bat dela pentsatu izana, nerabezaroko maitasun adierazpen bat edo zerbait sexualagoa agian. Flashak hamar aldiz argitu ditu gutxienez, baina bi nerabeek ez dute zirkinik ere egin. Sarak bira eman du barreari ezin eutsirik, eszenaren surrealismoak gaindituta, eta orduan, neska bat pasatu da bere paretik. Ile luzea, estetika abangoardista baten azpian gotortua. Karpeta erraldoi bat darama besapean, gorri kolorekoa, forma psikodelikoz apaindua. Núriaren antza du.

– Zein uste duzu zarela niri gomendioak emateko? –oihukatu dio.

      – Zure lagunei kasu gehiago egiten ikasi beharko zenuke! Berekoi hutsa zara, Sara! Bakarrik moldatzeko gai zarela uste duzu? Zure arazo guztiak bakarrik konpon ditzakezula uste duzu? Jendeari gehiago entzun beharko zenioke!

      – Zu beti ibili zara zure kabuz! Zuk egin ez duzuna besteei eginarazi nahi al diezu?

      Hitz egiteko geratu ziren. Hitz egiteko, besterik ez.

      Adostu bezala elkartu dira. Biak iritsi dira puntual hitzordura. Aspaldiko lagunak izanda ere, distantzia bat mantentzen dutela nabari da, eta lehen hitza hain bihurtu da deseroso, hitzordua adostu izanaz damutu direla biak.

      Tabernako zerbitzaria izan da salbatzailea. Zer nahi duten galdetu, eta unisonoan erantzuna: “Garagardo bat!” Eta unisonoaren ostean, aspaldiko déjà vù bat, irribarre naturalago bihurtu dena.

      – Gogoratzen...

      – Ez dut inoiz ahaztu.

      Gaztaroko oroitzapen bat da, beharbada ez daude uste bezain urrun elkarrengandik.

      Deserosotasuna uxatzeko formak planteatzea absurdoa dela konturatu dira, naturaltasuna baino gauza naturalagorik ez dela.

      – Nahiz eta ez iruditu, pozten naiz beste behin zurekin bakarrik elkartzeaz.

      – Hamabost bat urte... Joder! Ez nuen esperoko hain zaila izango zenik gure artean elkarrizketa bat hastea.

      – Gogoratzen txikitan betirako lagunik onenak izango ginela zin egin genuela?

      – Eta ez ginela inoiz maiteminduko.

      Aurpegia aldatu zaio Sarari. Eskua aurpegiko azalaren kontra irristatu du. Haizeari errua bota eta begian zerbait sartu zaiola argudiatu du. Núriak ez dio garrantzi handirik eman keinuari, nahiz eta jakin zerbait potoloa dagoela keinu horren atzean. Tik moduko bat da, aspaldidanik duena.

      – Bai –xuxurlatu du.

      Isiltasuna nagusitu da.

      – Ume idealisten txorakeriak –bota du Núriak–. Munduaren handitasunaren jabe ez diren umeen txorakeria inozenteak. Bikiak ditut, bi neska, eta haiek ere gauza berak esaten dituzte.

      Sara deseroso sentitzen hasi da gai horrekin, oso deseroso, eta gaia beste norabait eraman nahi du. Badaki Núriak bere ontasun guztiarekin egin duela, iraganean zuten harremanari buruz hitz eginda, hasierako iceberg puska urtzen joango zelako itxaropenarekin. Baina ez du atsegin bide hori, Danteren infernuetara murgiltzea bezalakoa da, aipatu ezin diren tabuen mix bat.

      Garagardoak ekarri bezain pronto trago handi bat eman dio, egarriaren eta antsietatearen nahasketaren emaitza. Mahai gainean utzi kristalezko edalontzia, eta itzulinguru gehiagorik gabe hasi da hizketan:

      – Eta zer da esan behar zenidana, Núria?

      Larruzko poltsa beltzetik karpeta potolo bat atera du. Mahaian utzi eta zabaltzean, testuz eta marrazkiz betetako orri kontaezinen bilduma bat agertu da. Proiektu bati buruz hasi zaio hizketan. Hamaika aldiz pentsatu eta birpentsatu duen proiektua da, lagunaren lehen eleberrian oinarritutakoa. Sarak arretaz jarraitu du esaten ari zaiona.

      Hitz egiteko geratu dira. Hitz egiteko, besterik ez.

      Núria Parisera bizitzera joan zenetik ez dute kasik elkarren berririk izan. Institutuan klase ezberdinetan zeuden. Sarak letren bidea hartu zuen, Núriak, aldiz, artistikoa. Baina ez zen aitzakia elkarrekin ez egoteko. Unibertsitateak dena aldatu zuen. Lehen urtean batera bizi izan ziren, baina bigarren urtean klasekideekin joan zen bizitzera, eta lizentziatura Parisen amaitzeko aukera izan zuen. Geroztik, Parisen edota hara eta hona bidaiatzen ibili zen. Akaso horregatik, Sarak halako frustrazio edo haserre bat darama barru-barruan. Behar izan zuenean ez zelako bere ondoan egon. Inkontzienteki gorrotoa sentitzen du, Núriarekiko gorrotoa eta ezinikusia. Eta elkarrizketak aurrera egiten duen bezalaxe, inkontzientea geroz eta kontzienteago bilakatuz joan da, mamia azal bihurtzeraino.

      – Zuk alde egin zenuen, duela hamabost urtetik ez duzu nire berri izan, eta orain uste duzu niri buruz dena dakizula?

      Hitzak garrasi bihurtu dira, bizitza osoan biei damutuko zaien eszena lotsagarri bat.

      – Ez zaitez hasi umetako kontuekin, Sara! Edo oraindik umeek bezala pentsatzen jarraitzen duzu?

      – Zergatik itzuli zara orduan?

      – Berez, ez dut inolako arrazoirik behar nire etxera itzultzeko! Eta zu zergatik itzuli zara?

      – Nire aita hil da! Ez zaizu nahikoa arrazoi iruditzen?

      – Zuk badakizu gai zarela zauden tokian geratzeko horrelako zerbait gertatuta ere.

      – Nola ausartzen zara horrelako zerbait esatera? Alua!

      – Alua ni? Eta zu? Esker txarrekoa!

      – Eskertzeko zerbait izango banizu bezala! Damutzen ari naiz zurekin elkartu izanaz!

      – Hobe ez banizu ezer esan!

      Ordutik aurrera ez dute elkarrekin hitz egingo, ez dute elkarren berri gehiago izango, baldin eta ez bada egunkariren batean edo agertuko direlako. Halere, bizitza osoan oroituko dute 2012ko asteazken hau inoiz gertatu behar ez zuen gertakari bat bezala. Tximeletak bizkarrean pausatzen diren gisara.

      Hitz egiteko geratu ziren. Hitz egiteko, besterik ez.

Vin et Roses taberna zenaren parean kafetegi bat dago. Eta kafetegi barruan dago Sara txokolate bero bat hartzen. Putz egiten dio. Txokolate lodia, koilararekin jan beharrekoa ia. Pareko pertsianan enfokatu du begirada, oso sarkor. «Kontzentratu. Kontzentratu. Kontzentratu», esaten dio bere buruari. Denboran atzera egin nahi du, eta 1968an nola zen imajinatu. «Kontzentratu. Kontzentratu. Kontzentratu».

      Pertsiana igotzen hasi da. Atea zabaldu eta 22 urteko neska gazte bat sartu da tabernara. Eskailera batzuk daude hasieran. Eta barruan 59 urteko gizonezkoa, agure itxurarekin, barraren atzetik ozen irakurtzen:

      «Mendebaldea beti ibili da zoriontasunaren bila. Iragan urruneko amets gozoen atzetik atsedenik hartu gabe. Lurralde mitologiko bat du helburu, noizbait existitu zen garai batekin amesten du, loriaz beteriko garai batekin. Mendebaldearen sehaska aroa du amets, jaio zeneko istant hura. Augusto berriaren etorreraren zain dago, berriz ere mendebaldea loriara eramango duena. Imperator berria.

      »Jaioberria perfektua da. Purua. Momentu labur bateko purutasun eternoa da. Perfekzio absolutua. Miron batek zizelkaturikoa. Alabaina, bi munduren arteko trantsizioan dago. Perfekziotik inperfekziora kondenatua dago jaioberria, baina, une labur batez bada ere, inperfekzioaren atzaparretan perfektua da. Apoteosian topatzen da hasieran, eta pixkanaka, makurtzen doa kondenagaitz den kondena batera.

      »Eta kondena horretan makurtzen goaz. Ez borondate propioz. Behartuak gaude makurtzera existitzen jarraitzearen truke. Xantaia bat ezarri digute: gure existentzia, makurtzearen truke. Ez bagina makurtuko, gure existentziaren akabera izango litzateke.»

      – Zergatik ixten duzu giltzaz atea? Horrela ez da inor sartuko hemen. Eta are gutxiago sartu eta zu bezalako agure bat horrelako gauzak esaten ikusten badute.

      – O, Margot, nire biloba kuttuna! Zertara etorri zara?

      – Amak bidali nau zure bila. Berandu da. Goazen etxera!

      – Itxoin, itxoin... utzi whiski hau bukatzen lehendabizi.

      – Orain ere whiskiarekin? Zer esan dizu medikuak? Ez dela ona zure osasunarentzat.

      – Erantzuna baldin badakizu, zergatik galdetzen duzu? –eta whiskiari trago bat eman dio–. Zer jakingo dute medikuek niri buruz? Utz nazatela bakean bizitzen!

      Eta edalontzia altxatzearekin batera, oreka galdu eta lurrera erori da. Sekulako danbatekoa entzun da, eta Margot korrika joan da barraren atzera aitona ondo dagoen ikustera. Mozkor dago, whiski kiratsa darie bere garrasiei. Aitona esertzen saiatu da, baina egundoko mina sentitzen du gerrian. Tabernan ez dagoenez telefono linearik, kanpora atera da eta bizilagunari garrasika hots egin dio anbulantzia bati deitzeko.

      Egun horretan aldaka hautsi zuen Walter Le Rouge Bretonek. 1968ko urtarrilaren amaiera zen, eta telebistan Teteko ofentsibaren irudiak ematen ari ziren.

      Margot unibertsitatera joan da martxoaren 22an. Zerbait ari da gertatzen, eta nahiz eta han geratu nahi duen, aitona zaintzea tokatzen zaio. Amari arratsaldeko ordutegia luzatu diote eta aita komisarian dago.

      Hurrengo egunean jakin du ikasle batzuk Nanterren giltzapetu direla unibertsitateko normen aurka. Etxerako bidean, Guy Deborden La société du spectacle erosi du liburu denda batean. Txinoekin zerikusirik duen galdetu dio aitak. Margotek ezezkoa erantzun dio.

      Hilabetera protestatzera azaldu da Nanterrera, atxilo hartu dituzten zortzi ikasleei bere babesa emateko. Enpresa estatubatuarren aurka eraso egitea egozten zaie. Aitonak Vin et Roseseko giltzak eman dizkio ezkutuan. Ama eta aita ez dira konturatu ere egin. Tik-tak-tik-tak-tik-tak erritmoari kostata eusten dio ordulariak. Maiatzaren 2an terroristen bandora pasatu da eta maiatzaren 3an Sorbonan dago. Polizia tiroka hasi da. Aitonaren taberna gotorleku bat da. Lau egunera beste manifestazio bat eta beste karga polizial bat. Victor Hugoren miserableak loaldi luzetik esnatu dira. Aitak Poliziaren autotik ikusi du Margot.

      Maiatzak 10: Eddy Merckxek Alpeak eta Parisko ikasleek kaosa eskalatzen dute. Auzo Latinoak ez du etenik. Garrasiak, tiroak, slogan inprobisatuak eta eztandak. Besterik ez dago han. Zuhaitzek sua hartuko dutela dirudi akordeoiek azken notak jotzen dituztela. Lantegietako tximiniak ere itxi dira. Burdin usaindun kerik ez da, soilik pneumatikoei dariena kale itxietako barrikadetan. Adokinen azpian hondartza; sous les pavès, la plage. Hori diote, jakinda ere Paris azpian inoiz ez dela hondartzarik izan. Baina absurdoak erakartzen du. Debekatzea bera debekatzeraino. Poeten, atiko zaharretan marihuana eta ardoz mozkortzen diren poeta horien bertsoen koherentzia falta, abangoardien abangoardia hain da iheskorra, hain da desager erraza... kanuto bat bezala. Eta Poliziari aurre egitean, Espartako direla pentsatzen dute dialektika marxista goraipatzearekin batera: “Gu gara mundu dekadente honen biktima bakarrak! Buruzagiek, gurasoek haiek bezalakoak izan gaitezen nahi dute, baina guk ezetz esaten diegu! Gurasoen mundu aldrebes hau ez dugu onartzen, diruaren morroi izaten erakutsi digute soilik!”. Estetika inposatuetatik surrealismo absurdoeneraino, Sisifo pozik imajinatzeraino.

      Eta ihesaldiaren erdian, zinema batean ezkutatu erromatarren film bat proiektatzen duten bitartean. Neronek sua eman dio Erromari. Adrenalina amodioarekin nahasiz emandako muxuak. Despedidakoak bezala, poliziak harrapatu aurretik edo harrapatuak izatearen beldurrez.

      Jazz melodiak The Beatles eta The Rolling Stonesekin batera. Paristik harago, Ho Chi Mihn Vietnamen Johnsonen soldaduei aurre egiten. Eta Mexikon liskarrak Olinpiar Jokoen bezperetan. Mundua aldatzen ari dela diote profetek. Batzuek onera. Azkenean, jainko paganoen paradisu komunista badatorrela. Besteek txarrera. Bandaloen etorrera anuntziatzen dute. Atilarena. Abd al Rahmanena. Xerxesena. Salbatzaile titulua, Augusto berriarena, norena izango da? Johnsonek ez du haren itxurarik, ez da gai ezta bere etxean saguak geldirik mantentzeko ere. Martin Luther King eta Malcolm X nahikoak esklaboen ondorengoen hankak mugiarazteko haien eskubideen alde. Prentsa kontserbadoreenak horrorea besterik ez du azaltzen bere titularretako hitz bakoitzean.

      Champaigneko ardoz mozkortzea bezalakorik ez dago. Erregelak apurtu, kosmos unibertsala hankaz gora jarri, etiketazko trajeak kixkali, liburuak erre, intelligentsia ofizialarekin amaitu, burgesia ordezka dezakeen edozer suntsitu eta langileen uniformeen azpian sartu. Besapean, Marx eta Engelsen Alderdi Komunistaren Manifestua eta Maoren Liburu Gorria. Komunismo abangoardistaren oinarriak. Mundu berri baten ateak zabaldu. Mundu berri batez erditu.

Besarkada estu eta indartsu batez agurtu dute elkar Margot Canuk eta Sarak. Rue La Fayetten bizi da X. arrondizamenduan, estilo klasiko hain paristarreko etxebizitza bateko azken pisuan. Parisko egun guztiak egun honen zain pasatu ditu Sarak, eta orain, Margot besarkatu ondoren, etxean bezala sentitu da. Lau egun argien hirian, lau egun ilunpetan. Baina orain, hiriarekin lotzen duen hari bakarraren ondoan, itxaronaldiko egunek merezi izan dutela uste du. Egongelara lagundu dio. Urrunean, emakume baten ahots urratu bezain indartsua entzuten da kantuan; eta ezaguna egiten zaio haur ipuinak hasteko erabiltzen den formularen itxuran: inork gogoratzen ez duen garai batean, urrutiko lurralde batean.

      – Seguruenik gogoratuko zara non zegoen, baina adeitsu izan nahi dut zurekin.

      – Ez da horrenbesterako Margot, eskertzen dizut.

      – Kafetxo bat? Edo infusio bat?

      – Igual gehitxo eskatzea izango da, baina ba al duzu hemen izan nintzenean atera zenuen te beltz eta banillazko infusioa?

      Irri egin du Margotek. “Noski badudala”, erantzun dio. “Oraintxe prestatuko dut”. “Lagunduko dizut Mar... zera, Canu andrea”. “Deitu Margot lasai asko, konfiantzan gaude eta. Eta eseri zaitez, nik egingo dut, zu nire gonbidatua zara”.

      Margotek edaria prestatzen duen bitartean, sofan eseri da, azken aldian bezala, eta koadernoa, boligrafoa eta grabagailua atera ditu poltsatik. Paretan zintzilik japoniar letrak pergaminoaren gainean. Ondo gogoratzen bada, nakama ahoskatzen da, eta laguna esan nahi omen du. Kamarada hitza baino gehiago gustatzen zitzaiolako jarri zuen hormatik zintzilik. Eta bere senarra eta semea zirenen argazkiak. Auto istripu batean hil ziren. Eta piano zaharrak han jarraitzen du tokitik mugitu gabe. Eta dekorazio gehiago. Argazki gehiago. Koadroak. Liburuak. Loreak, orkideak hain justu. Buda bat. Egongelan dagoen denak du istorio partikular eta berezia. Margoten bizitzaren laburpen bat da kasik. Bat-batean, Giuliaren egongela etorri zaio burura. Hura hotza zen, anonimoa, ezer kontatzen ez zuena ia. Eta berea imajinatzen hasi da ondoren. Margotenarekin alderatuta, Sararena ere hotza da, ez Giuliarena bezainbeste, baina hotza.

      Bost minuturen buruan azaldu da egongelan te-pastekin. Ondotik ekarri ditu bi katilu infusio beroarekin.

      – Esne pixka bat botatzea da sekretua –portzelanazko ontzi batean esnea erakutsiz. Sarak gomendioari kasu egin, eta pixka bat bota dio.

      Ondoren, besaulkian eseri da Margot. Nekatuta bezala. Baina ezin zaio irribarrea ahotik lapurtu.

      – Deitu ninduzunean, sekulako ilusioa egin zidan. Zuregatik ez bazen izan, honezkero aitonaren kontu guztiak eta liburuarena ahaztuta izango nituen. Sekulako oparia egin zenidan.

      – Plazera nirea izan zen hain ondo tratatzeagatik eta alde guztietatik erraztasunak emateagatik. Eta gainera liburua oparitu zenidan, zure aitonarena eta ondoren zurea zena. Hori ezin dizut inolaz ere ordaindu. Ez hartu hau ordaintze asmo bat bezala, baina argitaratutako liburua oparitu nahi dizut. Zerbait idatzi dizut gainera.

      Eta aurreko egunean liburu dendan erositako oparia eman dio. Heroiaren kaiera liburuaren edizio frantsesa. Aho zein begiak zabalik, bihotzez eskertu dio.

      – Ekarzu musu bat. Frantsesera itzuli zutela jakin nuenean erosi nuen, baina zuk halako detailea izanda, mila aldiz nahiago dut hau.

      Pausa bat egin du liburua eskuartean hartuta. Orriak pasatu ditu, geldo, jada ezagutzen duen istorio bat errepasatzen ariko balitz bezala. Atzetik aurrera. Geografia ezagunetako bidaia bat. Baina kartografia marjinaletan pausatu da luzaroan, Sarak bere letrarekin idatzitako hitzei erreparatuz. Hiruzpalau aldiz edo gehiagotan irakurri ditu, edo sentsazio hori du Sarak, isilik, eszenatik kanpo arretaz behatzen duenak. Isiltasuna luzatzen ari dela ikusita, beste behin azaldu nahi dio zein den bere asmoa. Bere autobiografia idatzi nahi duela, eta horretarako bere bizitzan zehar inflexio puntu bat eragin duten pertsonekin elkartu nahi duela, tartean Margotekin berarekin. Grabagailua martxan jar dezakeen galdetu dio, eta andreak, inongo trabarik gabe, horretarako askatasuna eman dio.

      – Lehenik eta behin eskatu nahi nizuke zure datuak aipatzea. Badakizu, izena, jaioterria, ofizioa, adina...

      – Adina ere? –eta barre egin du–. Tira. Margot Canu naiz. 1945eko irailaren 8an jaio nintzen. Parisen bertan, oraingo XVIII. arrondizamenduan. Nire amaren familia Bretainiatik etorri zen hiriburura eta aitarena Normandiatik. Beraz, familian bakarra naiz paristar kontsidera daitekeena. Alaba bakarra naiz. Nire aita polizia zen, eta ama arropa denda bateko jostuna. Nik kazetari izaten amaitu dut. Beno, jada jubilatuta nago, baina uste dut kazetaritzarena azal azpian geratzen dela, inoiz desagertzen ez den tumore bat bezala. Ezin informazioari alde egin, eta noizbehinka kolaborazioak egiteko ere eskatzen didate handik eta hemendik. Halere, Filosofia ikasi nuen. Bai. Nik neuk ere ez dakit nola lotu ziren biak. Baina lotu ziren, eta oso pozik eta gustura jardun dut egin ditudan lan guztietan. Gehienbat Libération egunkarian egin dut lan. Hortik aparte, bidaiatzea asko gustatzen zait. Ez dakit mundu osoa ez ote dudan zeharkatu, baina ez da urrun ibiliko munduari itzulia. Noski, Phileas Foggek baino denbora gehiago hartu dut itzuli hori egiteko. Itxaron. Ekarriko dizut argazki albuma eta horrela ikusiko duzu non ibili naizen.

      Hiru album ekarri ditu bata bestearen gainean pilatuta. Eta “Ikus dezagun” batekin hasi du bere bizitzaren kontakizuna. Sarak berari buruz duen inpresioa ezagutu nahi zuen gehiago, baina beno, elkarrizketatuaren berri izatea ere ez da bide okerretik joatea.

      Txikitako argazkiak lehenik. Gerraosteko urteak Parisen, nazien okupazioaren ostean. Aitona zenak, Walter Le Rouge Breton deituak alegia, okupazioaren aurka borrokatu zuen erresistentzian. Beti esan ohi zuen berarentzat gerra Margot jaio zenean amaitu zela.

      – Badakizu nire izena nondik datorren? –galdetu dio betaurrekoak kenduz.

      Sarak ideiarik ere ez du. Baina zerbait esaten hasterako, jada Margot hizketan hasia da. Antza, Walterrek istorioren bat irakurri zuen gerra garaian, Alexandre Dumasen bat ustez, eta bertan Margarita Valois-en istorioa kontatzen da, Margot Erregina ezizenez ere ezaguna zena. Bere bizitzarekin liluratuta, mundu guztiarekin gaizki moldatzen zela ikusita, eta Walterren arabera txundigarriena zena, bere senar ohia zen Enrike Nafarroakoari, ondorengo Enrike IV.a Frantziakoari gerra deklaratzera iritsi zela, ba pentsatu zuen bere bilobari Margot izena jarri behar zitzaiola. Nire amari gustatu zitzaion, baina ez zekien atzetik zuen istorio guztia. Eta aitari berdin zitzaion, egia esan. Badakizu gainera pelikula bat egin zutela bere inguruan? Ez duzu ikusi? Berdin du. Baina entzun behar duzu pelikula horretako abesti bat. Gaur egungo teknologiekin ea moldatzen naizen. Ditxosozko mugikor moderno hauek! Hemen dago. Entzun. Goran Bregovic musikariak egina da: Lullaby. Egunean behin bederen entzuten dut, ez naiz nazkatzen abesti honekin. Badakizu Bregovic hori nongoa den? Jugoslaviarra dela esaten du. Bere ama kroaziarra dela uste dut eta aita berriz serbiarra. Eta berak bere burua jugoslaviartzat du, nahiz eta Jugoslavia historiaren parte besterik ez den. Baina Lullaby hau nire kantua da.

      Nahikoa da Margoti arrain hezur bat ematea bere bizitzako edozein anekdota gogoratzeko, eta haren atzetik beste hainbeste anekdota lotuko ditu. Sarak, gaia berriz errepide nagusira ekartzeko saiakeran, argazki bat seinalatu du. Bere aitona zenarekin ageri da bertan, edo hori uste du. Lehen aldia da bere aitonaren irudia ikusten duela. Biak taberna batean daude. Vin et Roses famatu hura. Argazkiari tiraka, Margotek aitonarekin izaten zituen elkarrizketa horietako bat gogoratu du.

      Jada ez zen inor azaltzen tabernara. Jada ez zen garai bateko arnasarik sumatzen kosmos hartan. Garai berriek ate berriak zabaltzen omen dituzte, baina ahaztu egiten zaigu esatea ate zaharrak ixten dituztela.

      Whiski kopetan kitatu nahi izaten zituen penak. Barran esertzen zen, edalontzi bat eta botila bat alboan. Barra atzeko ispiluari begira egoten zen. Nola zahartu zen kontenplatzea besterik ez zitzaion geratzen. Nola urdindu zitzaion ilea. Nola zimurtu aurpegia. Hirurogei urteak ia gainean, musika klasikoa entzuten pasatzen zituen egunak. Egunkariei begirada azkar bat ematea gustuko zuen. Titularrak gainetik irakurtzea. Gero hutsaren hurrengoa iruditzen zitzaion esaten zen guztia. Susmoa zuen jada munduak ez ziola axola handirik. Eta munduari ere berekiko zuen interesa gutxitu zitzaiola. Hobe izango zuela hilerri batera deserriratzea. Lurrera itzultzea.

      Bi gerra handi bizi izan zituen, bata bestearen atzetik, gazte zela. Lehena etxean. Aita frontetik noiz etorriko zain. Hamar urte ere ez zituen garai hartan. Amak arma fabrika batean egiten zuen lan, eta arreba zaharrenak zaintzen zuen. Baina Versaillesko Itunak sinatu ostean ere, aita ez zen etxera itzuli. Milioika hildako horietako bat zen. Gerora, agintari frantsesek urtero oroitarazten dituzten horietako bat. Konmemorazioetako aurpegi serio horiek ez zuten inoiz ezagutu eta ezagutuko bere aita. Protokoloek nazka ematen zioten. Kontzientzia zuenetik, ez zen horrelako ekitaldi batera ere joan. Eta bizirik jarraitzen zuen bitartean, ez zen bat bakarrera ere joango.

      Beste trago bat eman zion whiskiari.

      Ilunpetan argia egin zen bere biloba tabernara sartu zenean. Gizonak irri egin zion. Margotek serio, baina aldi berean penatuta begiratzen zion. Nola zen posible egun osoa han ilunpetan pasatzea? Baina aitonak hala jarraitzen zuen.

      – Garai batean, argia zegoen taberna honetan. Bihotzak argitzen zituen argia. Ez lanparen argi artifizial hori. Eguzkiaren indarra zuen argia zen ordukoa. Baina orain dena dago ilunpetan. Garai batean, jendea sartu eta atera egiten zen zu sartu zaren ate horretatik. Beti zegoen zabalik. Eta ardoa zerbitzatzen genuen. Ardoa ezpainak bustitzeko. Baina orain, ardo botilak itxita daude. Inork ez du ardorik eskatzen, inor ez datorrelako. Jada inori ez zaio interesatzen alaitasuna. Orduan genuenarekin, genuen gutxiarekin ere alai ginen. Genuena preziatzen genuen, eta ez zigun axolarik ez genuenak, baldin eta behar-beharrezkoa ez bazen. Orain, jendeak ez daki duena baloratzen. Ez duena interesatzen zaio. Usteltzen diren ametsak besterik ez dituzte. Iraungitze datadun ametsak. Hutsalak. Galkorrak. Ametsak ez dira lehen genituenak bezalakoak –edalontziari begiratu zion hasperen egiten zuen bitartean–. Baina ez da zuen errua. Hori ikasi duzue munduari begira. Eta gu itsututa egon gara gure garaiak goraipatzen. Gure garaiak onenak zirela. Gu izan garela sufrimendu eta pena guztien semeak, eta horiek hezi gaituztela behar den bezala. Iraganean itxi gara, eta ez dugu jakin izan etorkizunari begiratzen. Etorkizunari baino orainari. Sinetsita bizi izan gara gure ideal arkaikoez mundu modernoa agindu dezakegula. Eta garai bateko aurrerakoienak eta iraultzaileenak erreakzionario marmarti huts bilakatu dira. Pentsatzen dute oraindik 1939an bizi garela, Hitler berriz garaitu behar dugula. De Gaulle alu hori.

      Bilobak sorbaldatik inguratu zuen bere besoekin.

      – Oraindik gauza berarekin jarraitzen al duzu aitona? Zuek zuen papera bete zenuten historian. Guk geurea beteko dugu. Amets baliogabeak edukitzearena bada gure patua, horretan jardungo gara. Ezin dugu pentsatu ez garena garela. Eta akaso, zuek ematen diguzuen eskarmentua guk emango dizuegu egunen batean.

      Aitonak begietara begiratu zion. Biloba irribarretsu zegoen.

      – Ea horrela den. Hori behar du gure belaunaldiak. Mendi tontorretik jaistea, eta behetik gora datozenei tokia uztea. Eta ez badizuegu tokirik uzten, bidal gaitzazue indarrez bederen. Bastoiarekin ezin ibilirik gabiltzan agure batzuk besterik ez gara. Zuek baduzue sasoia gu gauden tokitik botatzeko.

      – Paseo bat ematera joango al gara? Aspaldian ez dut zurekin paseorik ematen. Ezetz esaten badidazu, hanketatik tiraka indarrez eramango zaitut.

      Aitona barre algaraka hasi zen. Eskarmentua. Hori zen behar zutena bere belaunaldi kideek.

      Besotik hartuta atera zuen aitona kalera. Sena ibaiaren ertzetik paseo luze bat eman zuten elkarrekin. Gero, bohemioen auzoa den Montmartretik pasatu ziren. Aspaldi ez zela handik ibili aitona. Kafetegi bateko terrazan eseri ziren biak. Bi kafe eskatu zituzten itzalpean. Bat hutsa eta bestea capuccinoa. Eta kafeari laguntzeko bilobak zigarro paketea jarri zuen mahai gainean. Eta aitona ez zen gutxiago eta petaka bat atera zuen bere bular gaineko poltsikotik. Ezkutuan bezala, ttantta bat bota zion kafeari eta berriz gorde zuen.

      – Ez zara inoiz aldatuko, aitona. Bazeneukan ttanttarekin eskatzea...

      – Ai, Margot, Margot. Inork ez dauka kafea goxatu lezakeen whiskirik. Botila bat hartuko du zerbitzariak bere apalategitik eta kafeari botako dio inporta gabe zein whiski hartu duen. Edaterakoan ere kontzientzia behar da. Ona dena ona da eta ezin da aldatu. Eta horrela da.

      Margotek barre egin zuen. Gero zigarroa piztu, eta capuccinoari lehen tragoa eman zion. Aparrezko bibotea ezpainen gainean. Momentu batez, aitonari so geratu zen, goitik behera, behetik gora.

      – Beti esan nahi izan dizut gauza bat.

      – Bai? Eta zer da ba esan nahi didazun hori? –galdetu zion betaurrekoak ongi jartzen zituelarik, harrituta.

      – Zera... Zenbat zahartu zaren! Hori bai, zahar itxura horrek eta moztu gabeko txima eta bizarrak guru edo zoro tankera ematen dizute. Eta kurioso geratzen zaizu eskuin begia goitik behera zeharkatzen dizun gerra marka hori.

      Barreari eman zion aitonak.

      Hizketan jardun zuten denbora luzez, eta sekretuak eta bataila zaharrak kontatzen zituzten bitartean, kafe katiluek hutsik jarraitzen zuten mahaiaren gainean. Eta hautsontzia zigarrokinez betetzen zen. Joateko ordua iritsi zen arte.

      Taberna zaharrerako bidea hartu zuten berriz ere. Aitonak atea zabaldu zuen, eta Margot bere eserleku gustukoenean jarri zen. Zerbait nahi zuen galdegin zion, baina bilobak joan behar zuela aipatu zion presaz. Liburu bat hartu behar omen zuen liburutegian bere unibertsitateko lan bat egiteko.

      – Utopien inguruko lan bat egin behar dut. Baina ez dakit nola planteatu. Étienne Cabet-en Voyage en Icarie hartzea pentsatu dut. Ea ideiaren bat ematen didan irakurri ostean.

      Aitona pentsakor jarri zen. «Utopiak. Utopiak. Utopiak... Akaso?», eta tabernan bertan zuen liburutegi partikularrera abiatu zen. Liburuak banaka-banaka aztertu zituen. Bazirudien zerbaiten bila zebilela.

      – Non demontre utzi nuen azkeneko aldiz?

      «Hau ez, hau ere ez, hau ez, hau ez, hau ez, ez, ez, ez...», esaten zuen bitartean, Margot berari so zegoen.

      Azkenik, liburu bat hartu zuen bi eskuekin eta beha egon zen une luzez. Margoti begiratu zion eta barre egin zuen, barre txiki bat. Eta pauso laburrez, bere bilobarengana hurbildu zen.

      – Honek Cabetek baino gehiago lagunduko dizu.

      – Zein liburu da hau? S. Cabot? Ez dut ezagutzen. Eta adarra jotzen zabiltzala dirudi: Cabet-Cabot? Pailazo bikote bat ematen du.

      – Gerran nintzela topatu nuen liburu bat da. Nik neuk ere ez dakit zein den egilea, baina oso liburu interesgarria da. Irakur ezazu, eta esango didazu.

      Margot liburuari begira geratu zen luzaroan. Oso liburu zaharra zen. Tapa oso gastatua zuen eta eskuz idatzia zegoen. Zenbait ilustrazio ere bazituen.

      – Esna amesteko gida?

      – Irakurtzen duzunean, esango didazu ea lagungarria izan zaizun.

      Margotek muxu bi eman zizkion aitonari, eta agur esanez korrika atera zen tabernatik. Aitona bere taburetean eseri zen eta ispiluari begira geratu zen, beste behin, ilunpetan. Ordu luzez isilik egon ondoren, taberna zaharreko atea itxi, eta bere etxera abiatu zen. Farolak piztuta zeuden dagoeneko.

– Sekretu edo egia bat kontatzea nahi duzu, Sara? –besaulkiaren kontra jarrita, ia besaulkiak irensteraino.

      – Noski. Baina sekretua bada, kontatu eta gero ez da sekretu bat izango gehiago.

      – Irakurri nuenean nire aitonaren pasartea, badakizu, justu hil zenekoarena, eta orokorrean 68 ahaztezin hari buruzkoa, ez duzu uste idealismo puntu bat zuela? Ez dakit, erromantikoegia iruditu zitzaidan. Ebokatiboegia akaso. Agian nire kulpa da. Aitonak esan zidan bezala, guri ere mendi tontorretik botatzeko garaia heldu zaigu. Iraultzaile izatetik marmarti izatera pasatu gara, ez duzu uste? Eta haiek bezala, gure memorian, gure iraganean itxi gara. Igual ez zara gogoratuko, eta irakurri egingo dizut. Ez kezkatu, buruz dakit zein orrialdetan hasten den.

      Eta Margot Sararen liburua irakurtzen hasi da. Inoiz ez zuen pentsatuko irakurle batek bere eleberria irakurriko ziola noizbait. Surrealista samarra iruditzen zaio. Baina aldi berean, badu bere xarma ere.

      “Goazen tabernara. Konta iezadazu barrikaden berri”.

      Eta besotik helduta eraman zuen Margotek Vin et Roses tabernara aitona Walter. Giltza txaketaren patrikatik atera, eta atea zabaldu zuen. Bere taburetean eseri aurretik, diskoen txokora joan zen. Pentsatuta zuen zer jarri, eta lehenengoan hartu zuen Antonin Dvoraken Bederatzigarren Sinfonia. Tokadiskoan ipini, orratza biniloaren gainean jarri, eta musika hasi zen. Tronpeta eta biolinen armonia gozo bezain probokatzailea.

      “Ba al dakizu zer den hau, Margot?”, galdetu zion esertzen ari zela.

      “Egia esatea nahi baduzu aitona, ez daukat ideia txikiena ere”.

      Eskuak barraren gainean jarri zituen, eta ispiluari begira geratu zen.

      “Antonin Dvoraken Bederatzigarren sinfonia, Mundu Berriko sinfonia izena ipini zion mende honen hasieran, Amerikako Estatu Batuetara egindako bidaia oinarri hartuta. Barrikadak izango ote dira mundu berrirako ate?”.

      Margotek edalontzi bat izotzez bete, eta eskoziar whiskia zerbitzatu zion.

      “Baliteke. Nik uste dut baietz. Paris osoa altxatu da De Gaulleren aurka. Irabaziko dugu, ez egin zalantzarik”.

      “Argi ibili, De Gaulle zakur zaharra da. Hitlerren aurka ibili den batentzat, hau ez da ezer. Gerra bizi izan ez duzuenok ezin diozue estrategia berarekin irabazi halako guda batean ibilitako bati. Ondo jakin behar duzue non ematen duzuen pausoa. Iraultzak esponentzialak dira, bai goraka eta bai beheraka. Olatuak dira: sortzen dira, handitzen dira, baina bere baitan lehertzen dira hondartzaren aurrean. Imajinazioa, sormena duzuela diozue... Asmatu, sortu formaren bat honekin amaitzeko hau ez bada zuek nahi duzuena. Baina jakizu: iraultzaile den oro bere iraultza gauzatu ostean, kontserbadore bihurtzen da”.

      “Ez al dira ba iraultzaileak iraultzaile eta kontserbadoreak kontserbadore bizitza osorako?”.

      “Inoiz ez!”, oihukatu zuen: “Gerran, erresistentzian ibili ziren askok, gerra amaitu ostean, faxismoa garaitu ostean, beteta ikusi zituzten beren helburuak. Eta Marx eta Lenin eta horrelakoak bihotzean izatetik liburuen apalean egotera pasatu ziren”.

      “Eta zu horietako bat al zara, aitona?”, galdetu zion irribarretsu begietara begira.

      Walterrek whiskiari trago bat eman zion.

      “Ni inoiz ez naiz izan ideologo handien jarraitzaile. Gustuko izan ditut beren ideia batzuk, baina beren jarraitzaile izatetik beren fanatiko izatera pauso bat dago. Ez dut nahi, eta inoiz ez dut nahi izan nire pentsamendua hitz batean laburtzerik”.

      Isiltasun labur baten ostean, Walterrek berriz hartu zuen hitza.

      “Entzun zein ederra den sinfonia hau. Begiak itxi, eta isiltasunean entzun behar da. Musika sentitu egin behar da. Sentsazio kontua da musikarena. Pasa iezadazu zigarro bat, Margot”.

      “Baina medikuak...”.

      “Ez jarri aurpegi hori. Zigarro bat erretzeak ez dit kalterik egingo. Eta lasai, ez diet esango zure gurasoei zigarroren bat eman didazula”.

      Poltsatik zigarro paketea atera zuen, eta aitonari luzatu. Honek ahoan jarri eta Margotek sua eman zion.

      “Hitz bat bera ere ez”, berak beste bat piztu aurretik.

      Walterrek aspaldian ez zuen erre, baina zupada bakoitza gozatuko balu bezala erretzen zuen zigarro hura.

      “Gaur oso ahul sentitzen naiz”.

      “Ez esan horrelakorik. Zu zarenarekin ahultasuna hiztegietatik kanpo egon beharko zen”.

      Beste zurrut bat eman zion whiskiari. Eta utopien harira eman zion liburuari buruz hasi zen hizketan.

      “Nukleoa zein den ulertu duzu?”.

      “Oso erraz irakurtzen zen. Baina nukleoa zein den ulertzea ez al da konplikatuegia?”.

      “Gizakia ez da konplikatua. Gizakia zuhaitz bat bezalakoa da. Kapak bata bestearen gainean jartzen dira, eta urteak pasatu ahala, handitzen doa. Halere, bere baitan beti izango da hasierako, lurrazpiko zuhaitz txiki hura. Gizakia berdin-berdin. Handitzen goaz eta ideia berriak eransten dizkiogu gure buruari. Baina funtsean, nukleoan beti izango gara izan ginen haur txiki hura, inozentzia besterik ez ginen haur txiki hura. Hori da nukleoa. Eta denak du nukleo hori. Norbait edo zerbait suntsitu nahi baduzu, suntsi ezazu nukleo hori. Zuhaitzari adarrak moztuta ere handitzen jarraituko du. Pertsona bati bere ideiak kenduta ere existitzen jarraituko du. Suntsitu nukleoa, eta dena suntsituko duzu”.

      “Hori zen beraz”, irribarrea ahoan.

      “Hori nire ondorioa izan zen”, izotza urtzen zihoan mantso-mantso. “Entzun hau. Sinfoniaren laugarren mugimendua hastera doa. Eman iezadazu beste zigarro bat”.

      Eta bigarren zigarroa piztearekin, kolpe bat iradokitzen zuen soinua. Eta biolinak joan eta etorri. Geroz eta azkarrago. Eta apokalipsiaren musika ondoren, heroia batailara doan momentu horretako doinua dena suntsitzen ari den bitartean. Eta Walter orkestra ikusezin bat gidatzen zigarroa erabiliz.

      “Hau marabilla bat da”, azken zurruta eman zion: “Joan aurreko summumean nagoela iruditzen zait”.

      “Baina zer txorakeria esaten ari zara?”, arraro begiratzen zion Margotek.

      “Tronpetak deika ditut”.

      “Brometan ari bazara, honek ez du inongo graziarik!”, haserretzen hasita.

      “Zatoz Margot, hurbildu zaitez nigana”.

      Barraren beste aldetik hurbildu zitzaion Margot aitonaren esana betez. Dvorakek han jarraitzen zuen. Haizea eta soka nahasten melodia ia perfektu batean. Muxu bat kopeta erdian. Margot atzeratu egin zen harrituta. Eta beldurrez aldi berean. Aitona irribarretsu zegoen malko bat erortzen zitzaiola masail zimurtuetatik behera. Bat-batean, barraren aurka jo, eta segidan, lurrera erori zen. Margot korrika joan zen beragana.

      “Aitona! Aitona! Esnatu! Aitona!”, garrasika, berotasun iheskor eta galkorrera kondenatutako gorpua bere gorputzaren aurka zuela.

      Eta sinfonia bere akabera anuntziatzen.

      – Esan. Ez al zaizu epikoegia iruditzen? Sentsazio horrekin geratu nintzen, nahiz eta orriaren gainean horrelako oroitzapen bat izateak izugarri poztu ninduen. Imajinatu. Garai hori gogoratu nahi badut, argazki eta bestelako objektuez gain liburu batean idatzita ere badut.

      – Agian elkarrizketak sortutako euforiaren emaitza izango zen, edo pasarte hori sekulako pasioarekin idatzi nuela, edo beste edozer gauza.

      – Bai, badakit hizketan hasten naizenean pasionatu samarra naizela. Hori onartzen dut. Baina ez dakit, gainontzeko guztia hain “objektiboa” da, edo irudipen hori dut behintzat.

      – Zerbait pasioarekin kontatzen bada, zuk zure istorioa bezala, zergatik ez horretan oinarritzen den istorio batean pasio bera azaldu? Badakit pasarte hori amaitu nuenean oso gustura geratu nintzela, zerbait bikaina sortu izan banu bezala.

      Margotek lasaitasun apur bat hartu du isiltasunean, eta infusioari azken trago bat eman dio.

      – Pentsatzen jarrita, hori da nahi duzuna, ezta? Nik liburu honetan bila dezakedana aurkitu nahi duzu. Eskaner oso bat egin nahi diozu zure bizitzari, ezta? Ez dut uste oso urruti nabilenik. Hala da, ezta? Bai, antzematen zaizu. Chakrak nahastuta dituzu, energia negatiboa sumatzen zaizu.

      – Badakizu eszeptikoa naizela Margot, edo zinikoa. Berdin dit kristautasunak, islamak, hinduismoak, budismoak, taoismoak ala animismoak.

      – Baina zein da zure helburua? Zure bizitzaren nondik norakoak ikustea, ulertzea? Interpretazio objektibo bat egitea? Kritikatzea? Iraganeko ekintzetatik ikastea? Zure bizitza ukatzea?

      – Ez dakit –dio etsitu samarrik–. Ideia ona delakoan nago, baina auskalo. Horregatik egin nahi dut, instintuak esaten dit hau dela orain egin behar dudana. Zertarako? Ez dakit. Nora eramango nauen? Ez dakit. Abentura bat da, azken emaitza zein den ez dakidan abentura bat. Agian ni naizena ulertu nahi dut, zergatik naizen horrelakoa, zergatik sentitzen dudan sentitzen dudan bezala, zergatik egiten dudan hau eta ez hori eta alderantziz –isilik geratu da bere pentsamenduen labirintotik nola atera ez dakiela, eta Margotek isiltasunean begiratzen dio nondik irtengo den jakin nahirik–. Badakizu, Margot. Nahiz eta bigarren aldia den zurekin elkartzen naizela, sentitzen dut dena dudala zuri kontatzea. Ez dakit, nire ama bazina bezala.

      – Orduan dena ez zenidake kontatuko.

      – Bai, dena kontatuko nizuke. Kontatzen ez dizudana ez da existitzen –eta infusioa amaitu du.

      – Orduan esango dizut ez naizela zure ama, baizik eta lagun bat. Eta kuriositate guztiarekin zera galdetuko dizut: zer da ama bati kontatuko ez diozuna eta beraz existitzen ez dena.

      Isiltasun tarte handi bat utzi du, Chavela Vargasen La llorona kantuak soilik urratzen duena. Bitartean, zigarro paketea atera du poltsatik eta keinu baten bidez ea bertan erretzerik duen galdetu du. Margotek baiezkoa egin dio buruarekin. Zigarroa ezpainen artean jarri du. Eskuin eskuan metxeroa, erruletari bira eman dio indarrez barruko harriak txinparta sortu eta gasarekin kontaktuan sua piztu dadin. Zigarroaren muturrera hurbildu sua. Barrurantz putz egin tabako hosto xehatuak erretzen has daitezen. Kea irentsi. Kea bota. Eta egongelan barna zabaldu da espazioa okupatuz.

      – Margot. Bakarrik sentitzen naiz. Haserre sentitzen naiz. Minduta sentitzen naiz.

Seigarren geltokia

Paristik buelta egin zuenetik egunak pasatu dira. Urtarrilean azterketak egitea besterik ez du buruan. Lanaren eginbeharrak. Ikasleak euren jakinduria momentu batean erakusten, gaiaren inguruan zer ikasi duten, nola moldatzen diren presioaren aurrean. Egunerokoa idazten hasi zenetik, guztiz monotonoa iruditu zaio idazten duena, inolako graziarik edo saltsarik izango ez balu bezala. Baina fikziozko lan batean akzioa eskertzen den bezala, batzuetan bizitzan zehar atseden momentuak ere eskertzen dira; eta dilemaren erdian, egunak errutinaren monotonian pasatzen ditu: berririk ez frontean.

      Edo hori da sinetsi nahi duena.

      Urtarrilaren 15ean zita bat izan du Dianarekin. Bere psikologoa. Aspaldidanik bere kontsultatik pasatu beharrean zen, hainbat zita atzeratu ditu azken hilabeteetan, baina Paristik egindako bueltak hara eraman du berriz ere. Sartu denean, eta aurpegira begiratu dionean, iraganeko hitzordu bat etorri zaio burura psikologoari. 2005eko azaroaren 15ekoa. Orduko hartan, lehen zita izan zuten. Irlandatik zetorren. Aurpegi oso zurbila zuen, zuri-zuria. Ia hezurretan. Bi hilabete zeramatzan Firenzen, eta azterketa medikua egin ostean, psikiatra batengana bidali zuten. Hark antidepresiboak eman zizkion, baina era berean terapia egin behar zuela esan zion. Eta horrela iritsi zen Dianaren kontsultara.

      Lehen kontaktua egin eta gero, traumak bata bestearen atzetik kateatuta zituela konturatu zen psikologoa, eta sorgin-gurpil ero hura suntsitu beharrean ikusi zuen bere burua. Baina Sara oskolaren barruan giltzapetuta zen. Ez zuen hitz bat bera ere egiten bere arazoen inguruan. Are, ez zuen arazorik ikusten, ez zegoen arazorik Sararentzat. Horregatik eskatu zion eguneroko bat idazteko, burutik pasatzen zitzaion edozer gauza idatz zezala bertan. Agian, eta hori zen Dianaren asmoa, bere kabuz konturatzen bazen arazo bat zuela, errazago zabalduko zen bere aurrean. Urtarrilaren 15eko zitan, duela zazpi urteko aurpegi berbera ikusi dio.

      Baina errutinak izan du beste etenik. Urteberri egunetik, astero, astelehenero, pakete bat iristen zaio etxera. Lehena 7an iritsi zen, hurrena 14an. Pakete normal bat kanpotik, kartoi koloreko paperarekin bildutakoa. Eta barruan, bitxiak. Bitxitegietako bitxirik garestienak. Lehenengo paketean belarritako batzuk ziren, urrezkoak diamante distiratsuekin. Bigarren paketean lepoko bat, erdian esmeralda zati batekin. Oso arraroa iruditu zitzaion lehenengo paketea, baina seguruenik nahastu egingo ziren posta zerbitzuan, eta galdetzera joan zen. Ez ba. Berarentzat omen zen paketea. Bigarrengoa susmagarriagoa egin zitzaion. Orain astelehenaren zain dago, ea beste paketerik iristen ote den.

      Enzo izan da azkena bere bulegoan sartzen azterketa egiteko. Ordu erdira kanpoan da, nota altuarekin. Sara etxera abiatu da. Astebetez ez du bulegotik pasatu behar.

      Urtarrilak 18, ostirala. Goizeko lehen ordutik atea joka. Esnatu berriaren aurpegiarekin joan da atea zabaltzera. Beste aldean postaria, mutil gazte bat, deseroso sentitu dena bezeroa erdi biluzik ikustean, baina zer arraio!, hori da bere lana. Eskuetan pakete bat dakar. Sarari eskutara eman eta orri batean sinatzeko eskatu dio. Sara umore txarreko da, goizero da umore txarreko. «Gaur ez da astelehena. Agian orain astean bitan iritsiko zaizkit paketeak? Hau ez zait batere gustatzen». Aho zabalka sukaldera joan, paketea mahaiaren gainean utzi, eta kafea egiten jarri du. Capisciri gosaria jarri dio bere platerean, latako katu jana, baina katuak lo jarraitzen du. Kafea prest dago. Moldeko ogiaren gainean marmelada pixka bat igurtzi eta besterik gabe jan du kafea katilura isurtzen duen bitartean. Pentsamendua zuri, paretari begira gosaldu du. Koska egiten dio ogiari, marrubizko marmeladaren zapore gozoa ahoan barreiatzen da, ezpainen ertzean arrasto gorriak utziz. Eta gozotasunari aurre egiteko, kafearen mikaztasuna barrura. Paretari begiratzeaz aspertuta, mahaiari begira jartzea bururatu zaio. Paketea ikusi duenean, begiak zabaldu zaizkio. Seko ahaztu zaio. Ezker eskuarekin heldu dio, pisua kalkulatzen hasi da. Belarri albora eraman, maraken antzera mugitu ea zer nolako soinua egiten duen aztertzeko... Soinurik ez. Bi eskuekin helduta, malgutasuna probatu nahi du. Erraz okertzen dela dirudi.

      – Liburu bat?

      Isilik geratu da. Ez du libururik eskatu, edo hori uste du behintzat. Zabaltzea izango da hoberena zer demontre den eta nork bidali duen jakiteko.

      – Ba bai, liburu bat –eta hasperen baten ostean–. Beste liburu bat.

      Katu buru bat azalean duen liburua. Titulua: Katu bisitaria. Egilea: Takashi Hiraide.

      – Aizu, Capisci, ez al zen hau Beppek gomendatutako liburua? –airean erakusten dio–. Aizu! Esnatu zaitez, bada esnatzeko garaia!

      Paketearen barruan kartazal bat dago. Berarentzat dela jartzen du. Zabaldu eta orri bat atera du barrutik. Esku artean hartu, eta oraindik erdi lo denez, beste kafe bat zerbitzatu du. Goizeko lehen zigarroa piztu, eta irakurtzen hasi da.

      «Kaixo Sara eta ZORIONAK!

      »Espero dut zure urtebetetze egunean iristea paketea, bestela bere xarma guztia galduko du. 36 urte dagoeneko. Badakit ez diozula garrantzi handirik ematen, baina denbora aurrera doala».

      – Benetan ari zara, Ana? Eskutitz bat bidali didazu urtebetetzerako? Ditugun teknologia guztiekin? Itxoin! Nire urtebetetze eguna da?

      Egutegi baten bila hasi da. Eta bai, bere urtebetetze eguna da. Irakurtzen jarraitu du kafe zurrut bat edan ostean.

      «Aspaldian ez dudala eskutitz bat idazten, eta uste dut ahaztu egin zaidala nola egiten den. Barkatuko didazu horregatik. Liburua opari bat da. Liburu denda batean aurkitu nuen, eta kuriosoa egin zitzaidan izenburua, zurekin gogoratu nintzen. Gero oroitu nuen esan zenidala katu bat zenuela etxean eta aproposa iruditu zait zuri oparitzeko. Bidali aurretik irakurri dut, ez dizut detailerik emango. Kuriosoa dela, hori bakarrik.

      »Silvia jaio da. Urriaren 26an. Amaren antza hartzen diot. Bere sudurra du. Ea noizbait bere izeba ezagutzeko aukera duen. Bai, Sara, orain izeba zara.

      »Florentzian ondo egongo zarela pentsatzen dut. Klaseekin eta. Ez dakit orain nola egongo zaren, azterketak hilabete honetan izaten dira, ezta? Ikasleak zu baino estresatuago egongo dira seguruenik. Baina zu ere estresatzen ez zara zaila, eta bururatuko zitzaizun denbora pasatzeko zer edo zer. Espero dut zera horrek buruko min handiegirik ez sortzea.

      »Eta idazten hasi naizenez, gauza asko etortzen zaizkit burura galdetu nahi nizkizunak. Aitarena eta gero ez dut zure berririk izan. Gogoratzen naiz nirekin hitz egin nahi zenuela, baina oraindik ez zela momentua. Ez da inondik inora zuri presio gehiago jartzea. Hori ez da nire asmoa. Baina nik ere gauza asko kontatu nahi dizkizut. Uste dut momentua ez zela egokia izan, eta horrek gauza asko baldintzatu zituela gure artean. Sentitzen dut orain ama naizela, familia bat osatu dudala, familia baino ezer garrantzitsuagorik ez dagoela. Sentsazio hori indartu egin zait, eta berriz ibili nahi dut zurekin umeak ginenean bezala. Gabonetan elkartu, urtebetetze batean, oporretan... Distantzia fisikoa baino harresi handiagoa da distantzia emozionala.

      »Ez dut luzatu nahi. Azken gauza esan nahi dizudana hau da: aireportuan oso arraro ikusi zintudan. Akaso Bartzelonara egin zenuen egunpasa horretan zerbait gertatu zitzaizula pentsatuta, Xavirekin hitz egin nuen. Kontatu zidan ospitalean egon zinela eta iraganeko mamuei aurre egiten ibili behar izan zenuela. Horren inguruan galdetu nion eta unibertsitateko azken urtearen inguruan hitz egin zidan. Berez zuri ezer ez esateko eskatu zidan, baina sekulako astindua sentitu nuen gorputzean hura entzutean. Zergatik ez zenidan inoiz ezertxo ere esan? [...]»

      Begiak zabaldu zaizkio bi izarren pare. Eskutitza bitan zatitu du, eta lautan, eta zortzitan, eta hamaseitan, eta hogeita hamabitan, eta hirurogeita lautan, eta ehun eta hogeita zortzitan. Puska guzti horiek bildu eta kaxoi batean giltzapetu ditu. Eta liburua... liburua beste liburuen azpian sartu du. Jada liburu hark karga emozional konkretu bat du berarekin, ez da neutroa, ez da lasai irakurriko duen zerbait. Beragan pentsatuta aukeratu du Anak, lur jota egon zen Sara batengan pentsatuta.

      Bere urtebetetze eguna izan arren, bizitza normala irudikatu nahi du. Ez du festarik nahi, ez du ezohiko ezer nahi. Dutxatu eta kalera joan da, zuzenean Piazza della Passerara. Bi kafe hartu ditu, eta zigarro pakete erdia erre du goizean bertan. Egunkaria birritan irakurri du, goitik behera, baina ez du ezer ulertu. Hitz solteak irakurtzen pasatu du denbora, esaldiak ez dira existitzen, hitzak haien bakardadean bakarrik hartzen ditu aintzat. Dada esperimentu bat balitz bezala. Kosmosak ezarritako konexio guztiekin apurtu nahi du, ez du ezer jakin nahi munduarekin.

      Bakarrik egon nahi du. Bakarrik sentitu nahi du.

      Baina horrelakorik egitea ez da lan erraza. Jendea begiratzen du. Jendeak begiratzen du. Eta anonimatoa. Zer da anonimatoa? Turistez betetako hiri honetan inor ez da inoren ezagun, denak dira denborak edo bizitzak edo predestinazioak momentu eta toki berean elkartu dituen piezak.

      Hamaikagarren zigarroa piztu du.

      Madarikatu ditu jainkoak, lagunak, familia... Madarikatu du mundua bere sorreratik bere amaierara arte, eta madarikatu du bizitza geografia tenporalen ertz guztietatik.

      Bazkaltzeko ordua izango da. Baina ez da etxean azaldu. Tren geltokira joan da. Eramateko kafe bat hartu eta pizza pusketa bati zenbait mokadu emanik zaborretara bota du. Trenak nola joan eta nola datozen begira egon da. Geltokiko nasetan dabilen mugimendua, jendea atzera eta aurrera, trenera igo eta trenetik jaitsi.

      Azkenekoz, Paristik bueltan izan zen han, baina denbora luzea da geltokian egoteagatik bakarrik egoten ez zela. Hiru ordu eman ditu banku batean eserita bidaiarien gorabeherak aztertzen, munduko hiritarren bizitzak asmatzen. Erromatik datozenak, Boloniara doazenak, Milanetik datozenak, Sienara doazenak. Maleta handiekin, txikiekin edo gabe. Negozio munduko pertsonak edota Erasmus programa egiten ari diren ikasle atzerritarrak.

      Bikote gazte bati erreparatu dio. Trago bat kafeari. «Hori krudelkeria. Bizitzak elkartu ditu etorkizunean bereizteko».

      Neskak hogeita gutxi urte izango ditu. Kotoizko galtza more zabalak ditu, artilezko jertse lodi eta beltz bat. Ile luzea, hau ere gaua bezain beltza eta ezkerreko begiaren ondoan ikatz orban bat. Eskutik helduta du mutila. Belarritako bana belarrietan, ezpainen azpian ile batzuk. Galtza bakero urdin ilunak eta mendiko jertse berdea lepoa ere inguratzen diona. Irribarretsu dirudite. Mutilak gerritik heldu eta neskaren ezpain haragitsu haietan muxu eman dio. Eszena ezaguna egin zaio Sarari, nonbait ikusi du hori lehenago.

      Jende artean galdu dira gero. «Nora joango ote dira?», pentsatzen jarri da. «Seguru eskapada bat egitera etorri direla Firenzera. Pizzeria batean Margherita pizza bat jan ostean, taberna alternatibo batera joango dira garagardo batzuk edatera. Sentimentalismo erromantikoaren eta kitzikadura sexualaren arteko oreka aproposa denean, larrutan egitera joango dira maletak utzi dituzten pentsiora. Eta bihar katedrala ikusi eta argazkiak atera ostean, beste tren bat hartuko dute beste norabait joateko. Agian Boloniara». Mutil bat jaitsi da Milanetik iritsi berria den trenetik. Sararen arreta deitu du, begirada haren begietara joan da inkontzienteki. Begi berdeak, marihuana kolorekoak. Sakonegiak hain txikiak izateko. Momentu batez ezaguna egin zaio. Konturatzerako, begi berdeko mutilaren pista galdu du.

Etxerako bidean, gozoarekiko ahultasunak edo urtebetetze egunetako sentipen positiboak gainditu dute okindegi baten aurrean. Txokolatezko muffin bat erosi du, pentsatuz afaldu ostean eta bere burua zorionduz jango duela. Poltsan sartzera doala, Bariccoren liburua ikusi du. Duela bi asterako entregatu behar zuen. Ordua begiratu du mugikorrean. Oraindik denbora du liburutegira joan eta liburua itzultzeko. Presa sartuz bezala eman dio bosteko billetea dendariari, eta gainerakoak eskuaren ahurrean uztearekin batera, erdi korrika atera da okindegitik.

      – Atzerapen txiki batekin itzultzen dut, barkatu eragozpenik sortu badu horrek –arnasestuka utzi du liburua harrerako mahaian.

      – Lasai, ez zara bakarra –liburuzainak ez dio aurpegira begiratu ere egin. Okupatuegia dirudi bere gauzetan. Gainera, ixteko gutxi falta da eta egin behar dituenak ahal bezain azkar amaitu nahi dituenaren jarrera du.

      Sarak ingurura begiratu du. Jende gutxi dabil, ikasleren bat motxila bizkarrean etxerako bidean. Ordenagailuen aurrean adineko gizon bat. Lana bilatzeko eta ligatzeko web orriak ditu zabalik aldi berean. Paola handik ibiliko ote da? Buelta bat eman du, baina ez du ikusi, eta liburuzainari galdetzea erabaki du.

      – Paola? Emakume ttiki eta ilegorri bat? Denbora guztian hizketan dabilena?

      Sarak buruarekin baieztatu du bere aurpegia imajinatzearekin batera.

– Zer iruditzen zaizu nik Bariccorena eta zuk Balletena hartzen baduzu?

      Elkarrizketa absurdoa amaitzeko forma bakarra da hori galdetzea. Baina Sarak hori galdetu baino lehen gauza gehiago gertatu dira. Kontua da estilo aldetik esperimentatu nahi duela. Bere autobiografiari kutsu berri bat eman nahi dio, eta horretarako beste idazleek zer eta nola idazten duten jakin nahi du. Horregatik joan da liburutegira, zerbait berria, zerbait kuriosoa aurkitzera.

      Beraz, liburutegira sartu, eta lehenik eta behin, nobedadeen artean begiratu du. Ez du ezerk erakarri, ordea. Klasikoak begiratzen egin du denbora. Abangoardietatik hasi eta noizbait esperimental jo ziren liburuetara. Baina hor ere ezer ez. Nobedadeen txokora hurbildu da beste behin, eta emakume ttiki bat ikusi du bertan. Baina arreta deitu diona ez da emakumea izan, baizik eta eskuetan dituen liburuek. Esku batean, iaz argitaratutako Alessandro Bariccoren liburu bat du: Mr. Gwyn. Beste eskuan, Heroiaren kaiera.

      Zer sentitu behar ote du sortzaileak bere sorkuntza besteen eskuetan ikustean? Nahasketa bat izan beharko du seguruenik, ilusioa eta presioaren artekoa, edo poztasuna eta urduritasunaren artekoa. Bi muturren arteko talka bat: bun!

      Emozioen guda zibil horretan, Sara adineko emakumearengana hurbildu da. Bere alboan jarri eta eskuetan dituen liburuen inguruan hitz egiteari ekin dio. Bariccorenak harrera ona izan omen du, baina Balletenak handiagoa.

      – Hori ulertzekoa da. Bariccorenak urtebete besterik ez du liburu dendetan –azaldu dio serioski emakumeak–. Baina badirudi Balleten liburuaren apologia egin nahi didazula.

      Sarak inprobisatu behar du, eta bere irakurle fan horietako baten azalean sartu. Bere asmo azalekoen barru-barruan nahi du emakumeak bere liburuarekin egitea etxerako bidea. Bere istorioa gordetzen duen liburua eskuetan hartu, eta orriak bata bestearen atzetik pasatu ditu, soilik letra eta hitz solteei begiratu azkar bat ematen.

      – Historiari buruzko nobela da, baina nobela historikoa izan gabe. 60ko hamarkadan eta Belle Èpoque garaian kokatutako istorio bat da. Heroia izateak suposatzen duen zamaren eta iheslari bihurtu nahi dutenen inguruko gogoetak ditu. XX. mendeak eskaintzen dituen denbora arteko konexioak eta pertsonaien arteko harremanak, fantasia eta ezinezko lurraldeak... Batzuetan, Carrollen eragina asko nabaritzen da.

      Muturra okertu du andreak. Eleberri historikoen zalea ez dela, eta ez dakiela oso gustuko izango duen.

      – Begira neskato –andreak gauzak argi utzi nahian–, badakit zergatik nahi duzun nik Bariccoren liburua ez aukeratzea.

      – A, bai? –bera nor den ezkutatzeko saiakera batean–. Eta zein da arrazoi hori ba?

      – Zuk Bariccorena eraman nahi duzula. Baina kontua da, entzun dudanez, Bariccoren liburu honetan biluziak eta erotismo puntu originalak daudela, eta horrelako gauzek izugarri erakartzen naute. Sexuarekin eta sexuaren kontzeptuarekin esperimentatu behar da. Literaturan eta literaturatik kanpo ere.

      – Hori al zen? Baina Balleten liburuan ere sexu eszenak nahi adina daude.

      – Nahi adina? –beste behin ere muturra okertuta–. Horrela bada, idazle honek sexuan bakarrik pentsatzen duela ematen du.

      Sara urduritzen hasi da. Amorrazio puntu bat bere barnean dabil manifestazioan: «Sexuan bakarrik pentsatzen dudala? Hori ez da egia! Baina nola demontre esango diot hori? Ez dut nahi inolaz ere ni nor naizen jakiterik. A ze lotsa bestela!».

      – Sexu eszenak ditu, baina ez da nobela erotiko edo pornografiko bat.

      – A, ez? –penaturik bezala–. Lastima. Idazleen imajinazioa ikaragarria da. Ez denena, noski. Batzuek sekulako gaitasuna dute uste ez duzunean zerbait izugarria asmatzeko. Gainera, eszena erotikoak ez dira idazteko batere errazak, entzun dudanez. Gustura irakurriko nizkioke nire senar tentelari horrelako kontuak. Garai batean, martxa gehiago zuenean, gauzak ez zituen behar bezala egiten. Eta orain pastillak hartzen dituenean, okerrago moldatzen da –barre egiten du eskua ahoan jarririk.

      Urduri egotetik deseroso egotera igaro da Sara. Hasieran zituen asmoak gauzatzeko, ahal bezain zuzenen izan behar du. Ekintza zuzena, alegia.

      – Zer iruditzen zaizu nik Bariccorena eta zuk Balletena hartzen badugu?

      – Konforme –bota du pentsatzeko denborarik hartu gabe–. Baina baldintza batekin.

      – Zein da baldintza hori?

      – Kafe bat edo beste edozer gauza hartzera etorriko zarela nirekin hemendik aterata.

      Sarak pixka bat pentsatu du, askorik ez, bai baitaki asko pentsatuta ezezkoa esango diola, eta gero zergatik galdetuko diola eta... ez, ez, ez. Ez du horrelakorik nahi.

      Liburuak hartu, eta hurbilen dagoen terrazatxoan eseri dira. Zazpiak laster joko dituzte duomoko kanpaiek, eta ardo txuri bana eskatu dute.

      – Eta esadazu: pozik sentitzen al da idazlea irakurleari bere liburua gomendatu ostean?

      Momentu batez inon dago. Andre hark oso ondo daki poltsa barruan duen liburuaren egilea, momentu honetan, ardo txuri bat hartzen ari dela berarekin.

      – Harrapatu nauzulakoan nago –ardoari trago eman dio gero, deserosotasuna ezabatzeko–. Eta noiz jabetu zara ni nintzela egilea?

      – Hasieratik –halako segurtasun batekin eta adineko jendeak duen harrotasun puntuarekin–. Liburua bera zertaz doan jakin aurretik, kuriositate gehiago izaten dut egileagan, eta bere argazkiari begirada bat emateko ohitura daukat. Gero, zu agertu zara, eta jolaserako intentzioarekin ikusi zaitudanez, jolas beraren parte izaten saiatu naiz.

      – Beraz, sexuarena eta hori... jolasaren parte zen, ezta?

      – Ez guztiz. Jolasaren parte zen jolasean bertan esan dudalako, baina jolasetik kanpo ere gauza bera esango nuke.

      Berriz ere sentsazio deserosoa.

      – Guk ere martxarako eskubide bera dugu!

      – Arrazoi guztia daukazu –gaia amaitutzat emateko. Uste zuen horrelako gauzak fikziozkoak besterik ez zirela, baina ez.

      – Nire izena Paola da –aurkeztu da–. Ezagutzen dudan lehen idazlea zara.

      – Urte askotarako.

      Hasiera batean, liburuei eta literaturari buruz jardun dute luzaroan. Paola irakurle amorratua da, eta irakurri dituen liburu guztien zerrenda egingo balu, orduak eta orduak pasako lituzkete bertan. Idazleek, ez denek baina, mundua deskribatzeko edo munduak asmatzeko duten gaitasunak harritzen du gehien. Galderaren bat edo beste egin dio Sarari bere eleberriaren inguruan, baina galdera egin eta berehala: “Utzi, ez kontatu. Nahiago dut nire kontura deskubritu zer idatzi duzun”. Beraz, isilik egon behar. Beste bi kopa ere eskatu dituzte.

      Baina Sara lepokoak erakartzen du. Paolaren lepokoak. Tximeleta formagatik izan daiteke, edo lapislazuli urdinaren erakarpen gaitasunagatik, edo berak ere horrelako bitxi bat nahi duelako. Arrazoiek gutxi inporta diote. Eta kuriositatez, non erosi edo lortu duen galdetu dio.

      – Ba uste dut Siziliara egindako bidaiaren batean erosi nuela. Baina ez nago oso seguru.

      – Oso ederra da.

      – Tximeleta formakoa zelako erosi nuen. Baziren forma gehiagoko bitxiak ere, baina beti erakarri izan naute tximeletek. Hain airosoak iruditzen zaizkit. Aurreko batean, telebistan zapping egiten ari nintzela, Afrikari buruzko dokumental bat ikusten amaitu nuen. Badakizu, Mozambikera joateko gogoa sortu zitzaidan.

      – Eta hori?

      – Ba Mozambiken bada Mabu izeneko mendi bat, eta mendi haren azpiko oihanean, ehunka tximeleta espezie omen daude. Urtean behin edo, ez naiz ondo gogoratzen, mendi tontorrera igotzen dira tximeleta guztiak, ugaltzera. Irudi zoragarriak ziren.

      Sara etxera joan denean, Mabu mendiaren inguruan informatu da Interneten. Paolak aipatu dion dokumentala BBC kateak egindakoa da, eta gau horretan bertan ikusi du.

      – Oraindik sasoian zaude Afrika aldera bidaiatzeko. Ez duzu ezer galtzeko. Gainera, Mozambikeko egoera asko hobetu da. Minen arazoa oraindik hor dago, baina zergatik ez?

      – Eskertzen dizut, Sara, baina ez nago horrelako bidaia baterako. Gainera, nire senarra ez zenuke Firenzetik mugitu ere egingo. “Zertarako mugitu behar dugu? Hemen denetik dago, eta gainera ez gaude abenturetarako”, eta antzeko gauzak esango lituzke.

      – Hainbeste tximeleta ikusteak zoragarria izan behar du.

      – Zuri ere gustatzen al zaizkizu ba?

      Euforia kontrolatzen saiatu da. Tximeletekin duen harremana berezi samarra dela jakinda, eta gainera bere tximeleten karga emozionala handiegia izanik, ez du gaian asko sakondu nahi. Horregatik, gauza azalekoenak kontatzera mugatu da: tatuajeak eta Silvio Rodríguezen abestia. Ez da gehiago luzatu.

      Paolak gogotsu eta arreta guztia jarriz entzun dio. Amaitu duenean, bizkarra eserlekuaren aurka ipini, eta begiak itxita isilik geratu da segundo batzuetan. Sarak, isiltasuna aprobetxatuz, kopa hartu eta tragoa eman dio. Paolaren gorputza berriz ere mahaira hurbildu denean, eskuak lepo atzera eraman ditu. Lepokoa askatu, begirada sakon bat bota bitxiari, eta Sararen eskuetan jarri du bere eskuekin estutuz idazlearenak.

      – Ez esan ezer. Hau zuretzat.

      – Baina... Zer... Zergatik?... Hau...

      – Esan dizut ezer ez esateko. Zuretzat. Hartu Paolaren opari bat bezala. Zorte ona ekarriko dizu.

      – Baina ezin dut onartu –galduta eta nahasita sentitzen da. Bat-batean, arratsalde hartan ezagutu duen andre batek bere lepokoa oparitu dio–. Gainera, ez al duzu esan oso preziatua dela?

      – Bai, eta oso preziatua delako ematen dizut zuri, Sara.

      Zutitu eta bi muxu ematera hurbildu da. Berandu dela, eta etxera joan beharra duela. Eskerrak eman dizkio hain arratsalde ederra berarekin pasatzeagatik.

      – Bukatzen dudanean –liburua poltsatik aterata–, nire iritzia emango dizut.

      Sarak telefono zenbakia luzatu dio, baina honek ukatu egin du.

      – Inprobisatuan xarma gehiago du. Hurrena elkartzen garenean.

      Beste bi muxu, eta bakoitzak bere bidea hartu du. Batek irribarre handi bat du ahoan eta liburu bat eskuan. Besteak inoiz eskuetan izatea espero ez zuen bitxi zoragarri bat. «Ea berriz elkartzeko aukera dugun», pentsatu du Sarak. Biratu da telefono zenbakia emateko, berdin dio ezetz esaten badio ere, zenbakia eman nahi dio; baina ordurako, ez da Paolaren arrastorik.

– Aurreko batean etorri zen bere semea etxean zuen liburua itzultzera. Haize txar batek eraman omen zuen.

      Harrituta begiratu dio liburuzainari. Berria entzutean, liburuzainak aipatutako haize txar horrek kolpatu duela dirudi. Hezurretaraino iristen den hotzikara moduko bat. Buelta erdia eman du.

Logelan, ohearen alboan dago lapislazuli urdineko tximeleta. Hegan egiten ahaztu zaiola dirudi. Ez du hegan egiteko gogorik. Jaio zen kapulura itzuli da, iluntasunera, eguzkiaren printzek argitzen ez dituzten erreinu elurtu eta urrunetara.

Muffinaren gainean, kandela. Eta kandelaren gainean, su garra. Etxeko argi bakarra. Urtutako argizaria muffinaren gainera erori aurretik, hautsontzian utzi du, itzali gabe. Hozkada bat. Berriz hartutako tokira itzuli du, mahai gainera.

      – Zorionak, Sara.

      Isiltasuna.

      – Zorionak Sara?

      Zutitu da. Aurrera begira geratu da hiru segundoz. Bat-batean,

      DANBA!

      Mahaia kolpatu du bi besoekin. Kristalezko edalontzia mahaitik jausi da kolpearen ondorioz. Lurrean, mila zatitan apurtu da, eta bere solidotasunean gordetzen zuen ur likidoa zoruan barrena zabaldu da. Garrasika hasi da, aulkia oinarekin astintzen du, eskuekin hartu eta lurrera bota aurretik. Capisci, jada erdi lo zena, beldurtuta joan da handik.

      – Carpe diem zertarako? Denek berdin-berdin bukatzen dugu eta?

      Hormari kolpeka. Kolpeka eta kolpeka. Bere burua mindu nahi duela ematen du. Edo irudipenetatik harago, bere burua mindu nahi du.

      – Inork ez daki niri buruz ezer! Inork! Joder! Ukitzen dudan guztia zikintzen dut!

      Zerbait orroka sentitzen du bular azpian. Basapiztiaren bat orroka, garrasika, aske izatea eskatzen. Bizkar osoan berotasuna sumatzen du, tinta beltzak erre egiten dio. Lurrera bota da, belaunikatuta, norbera bere buruaren etsai bihurtzen deneko borrokan errendituta.

      – Alferrik da. Alferrik ari naiz borrokan. Inoiz ez naiz gai izango munduari aurre egiteko.

      Eta iraganeko mamuak beste behin buruaren gainean bueltaka eta bueltaka. Amesgaiztoen amaraunean kateatuta, ziega ilunenetan eskuburdinak jarrita. Ubelduak eta ubeldu gehiago, irainak, isekak. Bihotz azeleratu baten erritmo azkarregian, dardarez, pozoia zabaltzen da gorputzean zehar.

      – Zorionak, Sara –eta barrezka hasi da. Barrezka ero baten pare. Seriotasuna marjinatu eta bere buruari galdetu dio: zergatik hain serio? Eta lasaigarri bat irentsi du.

Gorputza kaiola da.

      Pertsianak jaitsita daude. Objektuen formak antzeman daitezke ilunpetan. Garagardo lata bat zimurtuta, zapalduta, deseraikita lurrean, oraindik zintzilik du azken tanta. Hiru pauso harago beste bat dago. Kristalezko botila baten gainean islatu da, lapur baten antzera, barrura sartzera ausartu den argi printza. Hiru segundoz. Desagertu aurretik. Hiru segundo horietan “gin” irakurtzeko aukera izan da. Eta tabako errearen usaina. Kiratsa. Atmosfera kargatu eta kezkoa. Zigarrokinak han eta hemen. Beste lata bat mahaiaren oinaren ondoan. Kristal zatiak odolez zikinduta. Lehen ispilu bat zegoen tokian ez dago ispilurik. Argi gorri bat iluntasuna ilunen den tokian. Semaforo bat stop seinalea egiten edo itsasargia marearen kapritxora kondenatutako naufragoen isekari.

      Iturritik tantak erortzen dira hemeretzi segundoro. Tantaka-tantaka eternoa. Tan (hemeretzi segundo) Tan (hemeretzi segundo) Tan (hemeretzi segundo) Tan. Eta tanta lehertzen den aldiro, oihartzuna, tantaren eztandak baino gehiago urduritzen duena. Ozentasuna lausotzen doalako soinu ia entzungaitz bihurtu aurretik, desagertu baino lehen. Baina desagertzen den momentuan, beste tanta bat lehertzen da aurrekoaren hilotzaren gainean.

      Eta etxetresna elektrikoen zarata monotonoa. Onomatopeia monotono bezain histerikoa. Lehertu beharrean direla dirudi, berotzen doazela gehiago eta gehiago eta gehiago eta gehiago ezin da lehertu ezean. Eta une batez, dena isiltzen da; eta isiltasunera ohitzerako, martxan jartzen dira lehertu beharrean, berriz ere. Monotonia, zaratarena. Zarataren M-ak.

Mmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmm

Mak. makinak. Kaiola honetako sinfonia.

      Gorputza kaiola da.

      Autoak aditzen dira kanpoan. Bozina zaratak, konbustio soinu narritagarria. Belarriak nekatzen dira. Ke kutsagarria botaka egiten du ihes-hodiak. Abiadura, estresa, presa, korrika, denborarik ez, aurrera orain, atzera, stop! Jendeak hitz egiten du, ez du entzuten. Jendeak entzuten du, ez du hitz egiten. Murmurioak (“biharko haizea”), esanahi gabeko hitzak (“atisantania”), ideien maskarak (“ni naiz”), miau, eta denborak aurrera egingo du (tik-tak-tik-tak-tik-tak). Baina denbora geldirik dago lau hormen alde honetan. Garagardo lata bat lurrera. Pastilla bat ahora eta irentsi. Lau hanka arrastaka. Kanpoan sirenak kantuan, tragediaren preludio. Sirenak lasterka, soinua, energia, abiadura, Doppler efektua. Azkenerako, ez da inor entzuten pertsianaren bestaldean.

      Miau.

      Begiak zabaldu ditu. Hamabi kanpai hotsen erresonantzia. «Mundu honetan egiarik baldin bada, bat bakarra dago: denok hiltzen gara. Arrazoi zuen mediku hark. Puzzle bat erosi beharko nuke. Nirea ez da inoiz bukatuko, ez naiz gai izan nire puzzlea bukatzeko. Zer geratzen zait orain? A, bai! Ardoa eta zigarroak». Ardoa eztarritik behera erori da, bai eta ezpainen ertzetatik ere. Edariaren epeltasuna sumatzen da azalaren gainean. «Zer egin behar da ezin denean amaitu?». Sabai ilunari so dago. Miau. Baina iluna egonik ez daki sabaiari edo beste zerbaiti begiratzen dion. Ate soinuak. Norbait kolpeka ari dela dirudi. «Ezin baduzu puzzlea amaitu, ezin duzu amaitu. Horrek ez dauka beste azalpenik. Beraz? Gauzak erdizka eta amaitu gabe uzten baditut beste zerbaitekin hasi aurretik, damutu egingo naiz aurrerago. Hori ez baita nire estiloa. Bukatu behar dut. Baina nola? Nola bukatu bukatu ezin denarekin behingoagatik buka dadin? Bukatu. Bukatu. Bu-ka-tu-ka-tu-ka-tu-ka-tu». Zigarro bat atera du iluntasunetik. Begiak itxi ditu.

      Euri tantek zakarki kolpatzen dute pertsiana. Tiroka ari direla dirudi. «Ze ordu da?». Haizeak sekulako iskanbila egiten du bestaldean. Uluka. Hezetasun usaina. Tantak bustiaren gainean nola erortzen diren entzuten da, eta bustiaren gainean busti gehiago, tantaren gainean beste tanta bat, eta beste bat, eta beste. Tatnatnatnatnatnatnatnatnatnan. Begiak zabaldu ditu. Haizea ikusten ez diren zirrikituetan, konspiratzen. Argi gorritan 5:39 jartzen du gelaren beste ertzean. Beste garagardo lata bat joan da lurrera. Ras-ras-ras-ras-ras amaigabe bat.

      Gorputza kaiola da.

      Eguzkiak auskalo zenbatetan esan duen “agur” eta beste zenbatetan “egun on”.

      Miau soinu agoniazkoek esnatu dute. Atzapar soinua paretaren aurka ras-ras-ras. Baina ez da gai soinu haren esanahia identifikatzeko. «Nondik dator soinu hori? Imajinatzen ari naiz?». Pastilla bat eztarritik behera. Kanpai zarata TAN TAN TAN TAN TAN TAN TAN, eta hegaztiak aireratu dira hegaldaka. Lau hankatan mugitu da komuneko ateraino iritsi arte. Arrastaka. Ahul. Lurretik barreiatuta dagoen zaborra alboratzen du bere bidetik. Eta komuneko atearen markoaren laguntzaz altxatu da, nahiz eta hankak ez diren gai zutik mantentzeko. Hormari helduta, hormak helduta, harraskaren aurrean jarri da. Ispiluari begiratu dio, eta ez du ezagutzen beste aldean dagoena.

      Amildegi bat eskalatzen ari da. Ez zaio ezer geratzen gora iristeko. Bat-batean, mutil bat hurreratu da lur zatiaren ertzera eta zeruari begiratu dio. Untxi zuri bat du besoetan. Sarak laguntza eskatzen dio garrasika, baina haizearen ulua bortitzegia da mutilak begirada beherantz zuzentzeko. Harriei indar guztiz helduta, eskua luzatu du horrela ikusiko duelakoan. Grabitateak eraginda, mutilaren begirada amildegiaren zilborrera erori da. Harrituta begiratu dio Sarak. Ezaguna egiten zaio. Begi berdeak, marihuana kolorekoak. Sakonegiak hain txikiak izateko. Hasiera batean hoztasunetik begiratzen du, segurtasunak eskaintzen dion botere posiziotik. Sarak geroz eta gehiago luzatzen du eskua, garrasika laguntza eskatzen. Azkenerako mutilak eskua luzatu dio. Irribarre konplizeak hatzak hurbiltzen ari direla. Halako batean, untxi zuriak Saragana egin du jauzi. Eskua harritik askatu da, eta Sara eta untxia amildegian behera doaz.

“AAAAAAAAAAAAAAAAAAA!”. Zarata bat paretaren aurka, ezohiko eztanda bat.

      Gorputza kaiola da.

      Ukabilarekin apurtu du ispilua. My body is a cage Esku guztia odoleztatu zaio, baina ez du indarrik mina adierazteko. that keeps me from dancing with the one I love Odol gorriz markatutako lerro zatitzaile eta geometrikoak irteten dira ispiluaren erdigunetik. Eta Sarak bere aurpegia zatitua ikusten du ispilua bezala but my mind holds the key. Beste pastilla bat atera du patrikatik. Mihiaren gainean jarri eta barrura. Ubelduak ditu begien ertzean. Alkohol botila bati tragoa eman dio. I'm standing on a stage of fear and self doubt Ezpainak zartatuta ditu. Eskua ezpainetara eraman du lehortasuna ukitzeko eta gorriz margotu ditu. Marmolezko harraskan behera, lerro gorriak epizentrora iristen dira it's a hollow play but they'll clap anyway. Lurrean ere, orban gorriak eta kristal apurtu zatiak. Pentsatzeko ahulegi dago, begiak nekatuta ditu, ilea nahasia, azalean erredura arrastoak You're standing next to me, my mind keeps the key. Beste pastilla bat atera du poltsikotik. Eskua ahora eraman, eta enegarren pastilla eztarritik behera joan da. Iturria zabaldu eta ur litroak edan ditu. Gorputza tempo inprobisatuaren erritmoa jarraitzen ari denez, odola izter barruetatik behera doa. I'm living in an age that calls darkness light Aurrera begiratu du berriz ere, ispiluan ikusi nahi du bere burua, baina apurtuta dago. Lurrera begiratu du though my language is dead still the shapes fill my head. Han, lurrean dauden ispilu zatietan islatzen da bere aurpegi zurbila, irentsia, zuria I'm living in an age whose name I don't know hamaika aldiz errepikatuta. Buelta erdia eman, eta hormari eusten irten da komunetik, bere ibiliaren arrastoak lurrean utziz. Momentu batez, nekatuta, hormaren aurka geratu da bere gelaren parean. Distira urdin bat though the fear keeps me moving still my heart beats so slow. Gorputza lehertzeko zorian du lapislazulizko tximeleta haren aurrean. My body is a cage Gorputza kaiola da. Lurrera erori da begiak itxita.

      Ez du gehiagotan miau soinurik entzun. Ez du ezer entzuten, bere bizitza puntu suspentsiboetatik zintzilik dago.

      Norbaiten ahotsa entzun du urrunean, oso urrunean. Neska batena iruditu zaio. Kezkati, urduri dagoela ematen du, baina suposizioak besterik ez dira. Siluetak besterik ez dira nabari, «nire irudimena al da?». Begiak zabaltzea izugarri kostatzen zaio. Silueta lausoak besterik ez dira, euren lausotasunean ezabatzen direnak. Begiak itxi ditu berriz.

Begiak zabaldu dituenean, gela zuri batean dago. Ez da ohartzen, ordea, non dagoen. Dena arrotz egiten zaio: soinuak, zaratak, usainak... Baina oso ahul dago guztiari azalpen bat emateko. Begiak itxi ditu.

      Berriz begiak zabaldu dituenean, mediku bat du aurrez aurre. Ofizioko diskurtsoak ematen. Sarak ez dio arreta gehiegirik jartzen. Burdina baxu duela. Hori bakarrik ulertu du diagnostikotik, eta gero, inoiz entzun ez duen gaixotasun baten izen arraroa esan dio. Edo gaixotasun baten izena dela pentsatu du. Tratamenduan dagoela eta bizitza eredua aldatu behar duela, hori garbi ulertu du. Dieta berezi bat betetzera behartu du. Maindire zuria buruaren gainetik bota eta loak hartu du berriz ere.

      Bost egun igaro ditu horrela. Bost egun memoriak gorde ez dituenak. Eta medikua, bosgarren egunean, bere egoeraren berri ematera azaldu da. Burdinarena errepikatu dio. Baina konturatu da burdinarena gutxienekoa dela. Oraingoan, arreta gehiago jarri du. Ia gaindosi bat izan duela azaldu dio. Behar baino paroxetina gehiago hartzeagatik. Bere metabolismo guztia asaldatu diola aipatu dio oso aurpegi serioarekin. Gainera, eta anbulantziakoen testigantzak tarteko, alkohol arrasto asko zeuden bere etxean. Bere buruaz beste egin nahi bazuen, esan dio medikuak, oso gutxi geratzen zitzaiola horretarako. Sarak, arrakastarik izan ez zuelako lotsatuta, bere bizia salbatzera nola iritsi ziren galdetu dio. Bizilagun baten deiari esker izan zela. “Kanpoan zinelakoan zegoen, baina soinu arraroak eguneko edozein ordutan entzuten hasi zenean, kezkatzen hasi zen”. «Chiara izango zen orduan». Eta alde egin aurretik zergatik bukatu zuen horrela galdetu dio medikuak. Sarak ez daki zer erantzun, gauza asko dira, eta gauza bakarra aldi berean.

      – Eta ez esan idazleen froga metafisiko horietako bat zela, existentziari buruzko erantzuna topatzeko mundutik ihes egin behar dela esanez.

      Arrazionalismo praktikoaren eta positibistaren jarraitzaile.

      Gauean, lo egitea kostatu zaio. Leihotik begira eman ditu orduak, luzaro. Euri tantak kristalean irristatzen dira lerro kurioso bezain irudi abstraktuak iradokiz. Noizbehinka tximisten argiak gela zuritzen du trumoi eztandaren preludio gisara. Insomnioa gelako zelatari, Capisciri agur gutuna idatzi dio urtarrilak 28ko data duen orrialdean.

Etxera iritsi baino lehen, denda baten aurrean geratzeko eskatu dio taxi gidariari. Momentu bat izango dela eta bertan itxaroteko mesedez. Pakete handi batekin atera da bost minuturen buruan. Etxerako bidean ahalik eta gutxien pentsatzeko hautua egin du. Kopilotuaren eserlekutik Firenzeko kaleak begiratzen pasatu ditu taximetroak kontatzen dituen metroak. Hitzik esan gabe. Gidariari begiratu bat ere oparitu gabe.

      Iristerakoan, “zenbat da?”, ordaindu eta etxeko atariari begira geratu da. Memento batez, agian bi mementoz, beldurra sentitu du parean duen atea bultzatzeko eta barrura pasatzeko. Eta eskaileretan gora, zama gehiago sentitzen du sorbalden gainean. Geroz eta gehiago kostatzen zaio beste eskailera bat igotzea, eta hotzikara txiki eta esporadikoak zerbaiten abisu direla interpretatzeko parada hartu gabe, parez pare aurkitu du bere burua pisuko atearen aurrean,. Paketea paretaren aurka utzi. Giltzak poltsatik atera eta sarrailan sartu. «Hainbeste kostatzen al zitzaidan lehen giltzari buelta ematea?». Atea zabaldu du, azkenik, eta mundua eta errealitatea, iragana eta oraina, gainera erori zaizkio kristal apurtu, garagardo lata zimeldu, odol tanta lehor, hormako atzamarka aztarna, zigarrokin arrasto eta likore botila hutsen forman.

      Zenbat kostatzen zaion etxe barrua oinetakoen zoruarekin zapaltzea.

      Eta lehen pausoa ematera doanean azaldu da Chiara bere atzean. Zer moduz dagoen galdetu dio, urduri, kezkatuta. Oraindik bere begietan iltzatuta du duela astebete ikusitako irudia. Eta Sarari begiratzen dion aldiro, lurrean botata ikusi zuen aurpegi berbera etortzen zaio gogora. Sarak lasaitu behar izan du. Berez, norbaitek beragatik halako kezka azaltzea eskatzen dio barruak, baina berezkoa du edo berezkoa bihurtu zaio enpatia erakusten duen edonor urruntzea. Medikuek esandakoaren inguruan ere galdetu dio. Sarak garrantzia kendu nahi izan dio denari. Eta galdera guztien ostean, ezustekoa. Bi pakete luzatu dizkio Chiarak. Bi pakete txiki kartoi koloreko paperarekin bilduak.

      – Badakizu noiz iritsi ziren? –galdegin dio egonezin batekin.

      – Ummm... Utzi pentsatzen. Hau, uste dut, aurreko astelehenean edo asteartean iritsi zela. Ez nago oso seguru. Hau bai, hau atzo iritsi zen. Zergatik? Atzeratu egin dira bidalketarekin?

      – Ez da ezer, lasai, nire kontuak.

      – Beno, Sara, joan beharra daukat. Farmazia zabaldu behar dut eta berandu nabil. Edozer behar baduzu, huskeria bat izanda ere, deitu, abisatu, jo atea. Berdin zait. Faborez. Ez zaitut berriz horrela ikusi nahi.

      Eta eskailerak jaisten ari dela, hirunaka eta saltoka, Sarak bere izena esan du zarataka ia. Capisciren inguruan galdetu dio.

      – Ez dakit. Igual zaborretara botako zuten. Ezin dizut esan, zurekin joan nintzen ospitalera eta hemen gertatutakoaz ez dakit ezer. Dakidan bakarra da hormaren kontra zegoela, odoletan, zerbaitek harrapatu izan balu bezala. Sentitzen dut –isiltasun deserosoa–. Ciao Sara, joan behar dut.

      Begiak lurrari iltzatuta, lotsatuta, gertatutakoaren diagnosi bat egiten saiatu da lurrean dauden objektuei begira. Alkohola eta tabakoa nonahi. Harramazkak horman, lerro zuzenak bata bestearen gainean pintura pitzatuz. Odola toki guztietan, ispilu zati txikietan, lurrean, paretan leherketa bat. Oroitu nahi du, baina flash moduan etortzen zaizkio oroitzapenak gogora ospitaleko gauean bezala. Oroitu nahi du. Oroitu, bai, baina oroitzeko oroitzapenak behar dira eta Sarak ez daki buruan bueltaka dituen oroitzapen horiek egiazkoak ala ilusioak diren.

      Eta hiru paketeak sarrerako atearen alboan utzita, egun horietan ustez esertzen zen tokian eseri da. Zigarro bat piztu du eta azken tragoa eman dio oraindik amaitu gabeko kafe deskafeinatuari, jada hotza. Ezerezari begira geratu da ariketa psikologiko bat bailitzan pantomima guztia.

      Asteaz geratzen dena bere bizitza ordenatzeko erabili du. Lehenik eta behin etxea garbitu. Paranoiaren astearen arrasto guztiak ezabatu nahi ditu. Ospitaletik bueltan erosi zuena horma batean ipini du: Theophile Alexandre Steinlen margolariaren Chat noir. Loreak berriz ureztatu ditu, eta seguruenik denborarekin lehengo freskotasuna eta berdetasuna berreskuratuko dute. Astelehenero jasotzen dituen paketeak zabaldu ditu. Lepoko bat eta beste belarritako pare bat. Aurreko belarritakoak eta lepokoa bezala, etxeko kaxoi ezkutuenean gorde ditu. Ez du ezer jakin nahi bitxi horietaz. Eta bere bizitza eguneratzeko ariketa horretan, ahaztuta zituen hiru objektu aurkitu ditu: Giuliak behin emandako belladona, Serge Caboten liburua eta bere gaztaroko gitarra.

Otsaila azterketen garaia izaten da. Baina zortez, oso gutxi izan ditu. Gehienek aurreko azterketan gainditu zuten bere ikasgaia. Pare bat egunetan azaldu da bulegora, gainontzekoetan ez joateko aukera izan du Enricoren baimenarekin. Giuliaren inguruan galdetu dio. Triesten omen dago eta ez da astebete barru arte Firenzera itzuliko. Zorionez, bere hitza bete du eta ez du egun hartatik berriz ikusi. Bere buruarekin, lehenik, eta ondoren gainontzeko denekin bakeak egin nahi baditu ere, nostalgia eta malenkonia egunak izan dira otsailekoak.

      Serge Caboten liburuko testuak irakurtzen igaro ditu egunak. Testu solteak dira, bere ihesaldian idatzi zituenak eguneroko baten gisa. Beste begi batzuekin irakurtzen ari dela konturatzen da, beste animo batekin, beste sentsazio batekin. Orduko hartan Cabotek pentsatzen zuena eta egiten zuena memoriaz ikasi nahi zuen, ia bere azalean sartu nahi zuen, bera Serge zela imajinatu. Bere istorioko protagonista izango zenak irentsi zezala nahi zuen. Baina orain distantziatik irakurtzen ditu lerroak. Kontuz dioten hesien beste aldetik.

      Gitarra zaharra garbitu eta hormatik zintzilik jarri du.

      – Zergatik utzi nion musika egiteari? –isilik geratu da–. Egia. Horregatik izan zen.

      Eta iraganari kontuak eskatzeagatik agian, hormatik hartu eta esku artean jarri du. Akorde batzuk jotzen hasi da. Inprobisazioa eta nola jotzen zen gogoratzeko saiakera elkar nahastuta.

      – Bazen behin printzesa bat urruneko lurralde batean... denbora existitzen ez zen lurralde batean. Bizi zen luxuaren eta erosotasunaren besaulkian eserita. Eta herensugeak etxera ekartzen zizkion harrapakin guztiez gozatzen zuen, harribitxirik zoragarrienak, zetazko oihalik delikatuenak, ahogozagarri sibaritenak. Baina printzesak bere edertasunarekin ordaindu behar zion herensugeari.

      Antipodetan kokatzen diren bizi-esperientzien arteko lotura inkoherenteak nabari zaizkio aurpegiko keinuetan. Printzesa arrosa, printze urdina eta munstroa izeneko ipuina da errezitatu duena. Unibertsitatea hasi berritan, Bartzelonako taberna eta antzoki txikietan behin baino gehiagotan errezitatu zuen gitarraren laguntzaz. Abesti batzuk egin zituen, baina berak egindako musikarekin ipuinak errezitatzea atsegin zuen gehien. Eta ipuin hori lehen ipuin borobila izan zen. «Oraindik gogoratzen naiz nola hasten zen», eta barre egiten du. Horren aurretik musika talde bat izan zuen Gironellan bere belaunaldiko neskekin osatutakoa. Uda bateko ametsa izan zen. Entseguak egin eta egin eta egin, eta publizitatea egin eta egin eta egin, eta halere ezer ez. Pare bat kontzertu jo lau katu eta gurasoen aurrean eta kito. Inprobisatu samarra izan zen taldea sortzearena. Batek gitarra jotzen zuela, besteak biolina, besteak bateria, besteak teklatua, besteak flauta, besteak ondo kantatzen zuela, talde bat sortu zuten. Eta orduak sartu zituzten Núriaren garajean entseguak egiten, letrak idazten, kaseteak entzunez kantak ateratzen. Denak frustratuta geratu ziren azkenerako.

      Eta frustrazioaren oroitzapena bueltaka, idazteko txokoan utzi zuen belladona paketeari begiratu dio. Giuliak eman zion iazko iraila aldera. «Edo urria zen? Ez, aita hil aurretik izan zen, iraila behar du izan». Istorioarekin blokeatuta geratuz gero, agian lagungarri izango zuelakoan eman zion. Ez zion galdetu ez nondik lortu zuen ez ezer. Oparia eskertu eta inoiz ez erabili behar izatearekin pentsatu zuen.

      – Baina orain, igual, lagunduko dit.

      «Sara! Zer ari zara pentsatzen? Oraintxe atera zara paroxetina gaindosi batetik eta ez zara gertatutakoaz gogoratu ere egiten, eta belladonaren efektu pean egon nahi duzu? Erotuta al zaude?».

      – Hori ere egia da. Edozer haluzina nezake eta okerrago geratu.

      «Horixe bera. Imajinatu bere izena aipatu ezin duzun horrekin haluzinatzen duzula Bartzelonan bezala. Hori ez duzu nahi. Edo imajinatu galduta duzun zerbait irudikatzen duzula, aita edo ama kasu, eta gero konturatzen zarela zure fantasiak besterik ez direla eta ezin zarela haiekin bizi, haiekin bizitzeko denbora guztian drogatuta egon behar duzulako».

      – Aita ikusi nahiko nuke eta berarekin hitz egin.

      «Baina ez zenuke aitarekin hitz egingo, baizik eta zure buruarekin aitaren forma hartuta».

      – Aita ikusi nahi dut! Aitarekin egon nahi dut! Galdetu nahi diot zer esan nahi zidan hil aurretik!

      «Sara, badakizu hori ez dela posible. Belladonak fantasiako mundu batera eramango zaitu. Ez dizu aita bueltan ekarriko».

      – Aitarekin elkartuko naiz bai ala bai!

      «Beno... zer nahi duzu, nire onespena? Ni zu naiz. Zuk nahi baduzu, nik ere nahi dut, eta nik nahi badut, zuk nahi duzu. Erabakita. Belladona hartuko duzu aitarekin elkartzeko».

Hotza eta eguraldi txarra tarteko, arratsaldea etxean eman du Chihiroren bidaia ikusten. Aspaldidanik ikusi gabe du, eta Miyazakiren maisulana berrikusteko gogoa sartu zaio bazkalosteko kafearen ondotik.

      Ordulariak 19:59 markatzen du. Merkurioak bi gradu markatzen ditu justu-justu. Albistegiek elurra iragartzen dute gauerako. Beste behin, euria hasi du leunkiro iparraldeko haizeak lagunduta. Kaleko zuhaitz adarretan geratzen diren hosto bakanak airean joan dira.

      Lepoa inguratzen dion artilezko jertse urdin argia jantzi du eta aurreko egunean sobratutako lekak berotzen jarri ostean, belladonari begira geratu da. Duela egun batzuetako segurtasun hura lurrundu dela ematen du. Beldurrez begiratzen dio. Ez daki zer pasako zaion efektu pean izango denean. Ikara handia dio kontrolatzen ez duenari. Errespetu handia dio ezagutzen ez duenari. Haize leuna urakan bortitz bihur daiteke naturaren barianteak aldeko izanda.

      Orduan, Sergeren liburuko pasarte batekin gogoratu da: Hurricane Suite. Liburua hartu eta pasarte hura bilatzeari ekin dio orriak bortizki pasaz. Hogeita hamahirugarrenean dago. Tinta difuminatuta ageri da batzuetan, tanta potolo eta biribilek hitzak ezkutatzen dituzte besteetan. Presaka idatzi zuela ematen du.

      Tolestutako orri zati bat dago hogeita hamabigarren eta hogeita hamahirugarren orrialdeen artean. Hartu, eta emeki zabaldu du haustearen beldurrez. Honela dio:

      «Erotu dela dirudi, zerbait tragikoa gertatu zaiola, egunerokotik aldendu duena. Eta eromen pertsonal hori urakan gupidagabe batekin alderatzen baten modukoa irudikatzen du. Zibilizazioaren apokalipsia dirudi: elementuen gerra, infinitua, su-etenik gabea, atomikoa».

      Margoten hitzak dira. Kaligrafia hura bere etxean ikusi zuen.

      Begiak izenburuan jarri ditu. Hurricane Suite. Eta irakurtzeko prest da.

      Kazuela estaltzen duen tapa dantzan hasi da metal hots errepikatuz. Lurruna kolpez irten da tapa kentzean. Aurpegiaren kontra lehertu da berotasun sentsazioa, kokotsetik kopeta gaineko ileetara. Sua itzali eta platerean zerbitzatu ditu lekak. Iturria zabaldu, edalontzia urez bete eta tragoan edan du. Berriz bete eta mahai gainean utzi du. Gauza bera egin du platerarekin ondoren.

      Lehen mokadua ahora. Beroegia dago eta ezin izan du irentsi. Madarikazioaren ostean, putz egin die sardexkan harrapatuta dauden lekei.

      Eta ezkerreko eskuarekin liburuari eusten dio. Ozenki irakurri du afaldu bitartean.

      – Naturaren gerra zibila orekaren izenean...

      Oreka. Oreka. Oreka. Balantza bat irudikatu du bere buruan. Balantza bat alde batera edo bestera erortzen dena. Belladonari begiratu dio. Lehengo begirada aldatu zaio. Urakanean murgiltzera doa.

      Sua piztu eta ura berotzen jarri du.

      Katilu gorria atera eta mahaiaren gainean utzi du. Zigarro bat piztu. Lehen zupada eman eta hautsontzian jarri du. Eskuak ahoaren parean gurutzatu ditu eta begi biak itxi. Begirada ez den beste zentzumenak probatu nahian dabil. Capisci bueltaka sentitu du bere irudimenean. Suaren soinua. Zakartzen dabilen ekaitzaren zarata, euri tantak kristalaren aurka jo eta irristatuz doaz. Eta noizbehinka elur bustia. Kaleko autoen iskanbila mekanikoa. Etxetresna elektrikoena. Hainbat soinu eta zarata aldi berean. Zigarroari darion kea eta bere kiratsa. Begirik zabaldu gabe eraman du ahora.

      Afaria girotzeko jarritako musikak oraindik jarraitzen du. Joe Hisashi musikari japoniarra aukeratu du, Miyazakiren pelikula guztien soinu-banden egilea. Musikan kontzentratu da. Sentsazioak esnatu nahi ditu, bere barnera joan. Eta hein batean, auskalo zergatik, musika hura lagungarri du.

      Ura irakiten ari dela sentitu da.

      Begiak zabaldu eta ur beroaren bila joan da. Belladona uretan infusionatzeko kapsula baten barruan sartu du, eta hau katiluaren barruan jarri eta gero bota du ur beroa. Bost minutuz infusionatzen utzi du First love kantua entzuten dela.

      Zigarroa itzalita, belladonazko infusio haren lurruna da atmosferarekin nahasten den kea. Bi eskuekin hartu du katilua eta ezpainetan ipinirik, oraindik oso bero dagoen edariari trago txiki bat eman dio putz egin ostean. Begiak itxita.

      Ingurura begiratu du. Beste trago txiki bat eman dio. Segundoak mantsotzen ari direla sentitu du, ilusio batean sartzen bezala. Denbora pausatuagoko errealitatean. Narratiba poesia bihurtzen ariko balitz bezala.

Berriz ere ezpainetara eraman du infusio beroa

ilusioak sortu aurretik.

Subkontzientziaren fruitu diren ilusioak,

errealitatearen mugak zeharkatuz,

olatuek beste dimentsio bat duten errepublikan.

Kandinskyk

notak pintzelkada

bihurtzen ditu

Debussyren Clair de lune entzuten.

Aire partikulak

kolore partikularrak

iradokitzen hasi dira,

emakume eder bat: Bella donna.

Baina ilusioak besterik ez dira,

imajinaziozko irudi ketuak, errazegi difuminagarriak.

Betierekotasuna kristalezko amets bat da.

Infusioari beste trago bat

ilusioekin berriz elkartu aurretik.

Baina ilusioek

ilusio izaten

jarraitzen dute. Ilusioek ez dute beste errealitaterik ezagutzen. Soilik ilusioena. Horregatik dira ilusio eta ez dira erreal, egiazko, zentzumen distortsionatu gabekoen presa.

      Eta Sarak ez du nahi zuena topatu errealitate distortsionatu horretan, bila eta bila ibili arren. Soilik, agian, noizbait ezagututako emakume bat ikusi du berarekin mahaian. Atsegina da, alaia eta ederra. Begi urdin busti haiei begira eta begira pasatu ditu orduak. Bere subkontzientziaren produktu ilusiozko hura, agian, bere bihotzerako atea izan daiteke.

      Baina atea zabaltzerakoan desagertu egin da irribarre batekin. Erdi haserretuta, oherako bidea hartu du.

      Lo hartu aurretik begiak itxi ditu. Berriz ere bakarrik. Burkoaren aurka masaila, argi-ilunpetan beste ezeren presentzia sumatu gabe. Eta begiak itxita, elurra leihoaren bestaldean. Joan-etorrian dabilen negu hotzaren itzulera inori baimenik eskatu gabe, inongo paper ofizialetan bere sinadura sinatu gabe. Stark familiak ohartarazi zuen, baina hainbestetan esana dute, inork gutxik kasu egin diela. Maindirez inguratuta, maindireen azpian biluzik. Elurra bezala. Duomoaren kanpaiek hamaika hots. Lo hartu aurretik begiak itxi ditu...

      ...lo hartu ondoren berriz zabaltzeko. Haizeak kolpez ireki du leihoa. Hotza sartzen da gela barrura. Ohetik altxatu eta maindire zuriz estalita, leihoa ixtera joan da. Arabiar musika entzuten da behean. Begirada bat bota, baina inor ez dago han. Ez dago inortxo ere, eta bat-batean, haur bat musika kutxa bati biraka. Argitzen denean agertu, eta ilunpetan desagertzen dena.

      Eta haurra bezala, Firenze ere argitan agertu eta ilunpetan desagertzen da. Basamortu batek nola irensten duen ikusten da. Eremu osoa bere azpian izan arte. Eta haizeak dunak mugitzen ditu albo batetik bestera, norabide zuzenik erakutsi gabe, ausaren arabera, ausaren menpe. Izar urdinek zerua estaltzen dute, harearen kontra erortzen dira negarra bezala.

      Arabiar musika isildu da, eta leiho pean dagoen haurra eremuko dunen atzetik dabil zulo urdin guztiak miatu ezinik eta euri zitalari esker bizi da.

      Kuriositateak deituta, eskaileretan behera joan da, kalera ateratzeko intentzioarekin. Mutiko hura ezagutu nahi du. Sentsazio berezia da. Indar ezezagun bat gorputzean, magnetismo bat misteriorantz erakartzen duena.

      Haurrak eremuko dunen atzetik jarraitzen du...

      Sara dunen artean galdu da. Labirinto batean sentitzen da. Korrika.

      ... zulo urdin guztiak miatu ezinik. Soilik euri zitalari esker biziraun baitezake.

      Begien aurrean du mutikoa. Makurtuta. Zeren bila dabil? Zer bilatu ote daiteke harea artean harea ez dena? Absurdoa da. Bai bederen Sararentzat. Baina absurdo horren misterioak erakartzen du. Guztia ulertu arte ezin du begirik itxi.

      Izkina batean, gurpil sutsuak ikusi ditu, Apoloren gurdiarenak. Zerua Icaroren gainetik zeharkatzeko asmotan, arranotu egin dira. Hastera doa hegaldia, baina haurra ez dago konforme. Inork ez du izarren artean ibiltzeko baimenik, are gutxiago arrano forma hartu duen gurdi sakratuak. Hegoak ebaki behar zaizkio, amora dadin bere handikeriagatik. Moztu dizkio zeruarekiko lotura guztiak eta bazter batean aurkitzen da, hasieran bezala.

      Nor da mutiko hau? Nor da Sara haren atzetik abiarazi duen mutikoa? Gerturatu nahi du, ezagutu nahi du. Ikusten ez den hori ikusi nahi du. Erakarpenaren funtsa, logika, arrazoia, nukleoa. Gainerako guztia atrezzo hutsa besterik ez da Sararentzat.

      Baina une batez galduta ikusi du, tokiz kanpo geratu aurreko une horretan, desafinatzeke bezala. Erotzen dabilela iruditu zaio Sarari. Bi eskuak burura eraman ditu, zeruari garrasika hasi da belaunikatuta. Orroka. Lehoi bilakaturik maldiziozko garrasiz hegan irten da. Hegaldi eroan zerua harrapatu nahi du bere atzaparrekin. Eta bere apoteosian gauaren pareta espraiatu du. Zirriborro tankerako esaldi bat. Inork ulertzen ez duen prophezia baten gisara. Zirriborro bat, prophezia bat.

      Lehoi itxura abandonatu eta dunen artean erori da, Sararen aurrean.

      – Ezekiel.

      – Zer esan duzu? –galdetu dio Sarak ahots urduriarekin, bere gorputza inguratzen duen oihala haurraren zauriak estaltzeko erabiltzen duela.

      – Eternitate oso bat egon zara nor naizen galdezka. Hor duzu erantzuna: Ezekiel. Izena, horren atzean dagoen dena batu eta identifikatzeko hitz sinple bat da. Gure izate guztiaren sintesia. Eta nire sintesia Ezekiel da. Hamazazpi urteko mutiko bat, hamazazpi urteko zuritasuna, mingotsaren merkromina. Ibar labur bat, bere bidea oraino bete ez duena. Hari xingle bat.

      Sarak harri eta zur begiratzen dio. Ez du tutik ere ulertzen.

      – Barka iezadazu, baina ez dizut ezertxo ere ulertu. Errepika iezadazu berriz.

      Ezekielek burua okertu du. Akaso halako emakume batek ezertxo ere ez ulertzea absurdoa dela pentsatuko du. Baina gero irri egin du.

      – Ados. Itxi itzazu begiak. Belarrira esango dizut eta diodana ulertzean bakarrik irekiko dituzu. Zin egin iezadazu.

      – Konforme. Zin egiten dizut.

      Eta Sarak begiak itxi ditu. Ezekielen ezpainak bere belarrira nola hurbiltzen diren sumatu du.

      – Hari xingle bat naiz...

      Sara isilik dago. Bere gomutan. Pentsatzen. «Hari xingle bat. Hari xingle bat. Hari xingle bat. Hari bat. Hari huts bat. Hari bat. Haria. Hariak zertarako balio du? Lotzeko. Bai, lotzeko. Bi gauza. Gehiago ere bai. Hari xingle bat zara, hari xingle bat zara...».

      – ...betiko.

      «Hari xingle bat naiz betiko? Nola betiko? Zer esan nahi du betiko horrek? Galdetu behar diot. Ez! Nik ulertu behar dut. Gai naiz. Hari xingle bat. Hariak lotzeko balio du. Zerbait lotzeko. Zerbait lotzeko betiko. Itxoin. Akaso? Izan daiteke...».

      – Badakit. Uler...

      Begiak kolpez zabaldu ditu eta jada ez da haurrik bere aurrean. Elur malutak erortzen dira etenik gabe neguko egun hotz bateko ekaitzaren pare, eta lurraren gainean pausatzen direnean, hegan hasten dira grabitatearen legeen kontra. Tximeleta bilakatzen dira behin elur maluta izaera galduta, eta Sararen begien aurrean hegal egiten, bere gorputza inguratu dute. Azalean itsasten dira, nolabait bere parte bilakatuz. Oinetatik hasi eta belaunetatik gora; gero sabel aldea, bularrak, lepoa. Besoetatik hasi eta hatz puntetaraino. Eta lepoa atzean utzita, kokotsa, ezpainak, sudurra, masailak, kopeta. Ile sustraietatik ile adats luzeenaren amaieraraino. Kasualitatez handik igaro daitekeen bidaiariak Sararen begiak ditu soilik ikusgai. Begiak itxi ditu, babesa lortzeko keinu bat.

      Lokomotoraren soinua ur azal gainean. “Seigarren geltokia!”, oihukatu du norbaitek.

      – Ez duzu hemen jaitsi behar? –galdetu dio musu gorriko neskato batek–. Ez dut uste zazpigarren geltokirik dagoenik. Ni zu banintz, ez nintzateke hemen geratuko. Zergatik dituzu begiak itxita? Lo zaude? Eo? Aizu? Zergatik ez didazu ezer esaten? Katuak mihia jan dizu? Zuri ere izena lapurtu dizute niri bezala eta orain ez dakizu zein zaren? Badakizu zure izena ahazten baduzu ezingo duzula hemendik alde egin, ezta?

      “Seigarren geltokia!”, oihukatu dute berriz azken abisua emanez.

      – Jaitsi behar dut. Sentitzen dut ezin bazaitut lagundu, baina nik ere arazo handiak ditut eta lehenbailehen konpondu behar ditut.

      – Nola izena dudan galdetu didazu? –hasierako silabetan ahots dardartiz eta azkenetan sendo.

      – Bai. Zure izena gogoratzen baduzu, mundu honetatik alde egin dezakezu.

      – Ba nire izena Sara da! –oihuka–. NI SARA NAIZ!

      Eta begiak zabaldu dituenean, basamortura itzuli da, eta bere burua ikusi du islatuta ezerezaren gainean. Paisaiak kolore gorri, more, fuksia bat hartu du, aurreko urdin eta zuriaren, nola esan, ezberdina. Egoera ezatsegin baten zantzuak nabari dira kolore haietan. Eta islaren bizkarretik bi tximeleta hegal irten dira, krisalida batetik sortu berri den tximeleta baten gisara. Hegoak astintzen hasi da, zeru bitxi hartara hurbildu nahi izango balu bezala, baina ez da lurretik altxatzen, lurrera itsatsita dirudi. Nahi eta nahi, ezin lortu, ordea. Gertaera hari begira, begiak zabal-zabalik, islari laguntzeko beharra sentitu du barru-barruan. Islari laguntzea bere buruari laguntzea dela uste du. Baina ez daki nola, ez daki laguntzeko gaitasunik duen ere. Pauso bat ematen saiatu da, baina zerbaitek geldiarazten du. Bere barneko zerbait da, gorputzari itsatsita dituen tximeleta haiek ez dute bere mugimendua mugatzen, beste zerbait da.

      Islaren begietan sufrimendua ikusten du. Hegalei eragin eta eragin eta alferrikako esfortzuak nekea besterik ez dio sortzen. Nekea eta frustrazioa. Eta Sarari gauza bera gertatzen ari zaio. Kinada elektrikoak bidaltzen dizkio garunak besoari, baina ez du erantzuten. Kinada elektrikoak hanketara, eta erantzuna bera da: nulua. Islaren begiei begiratu die. Han murgildu behar du, eta murgiltzen ez bada, begirada bat bota begi haien barnean bederen. Baina horrek ere nekea sortzen du, ez da erraza beste baten begirada, beste baten begien atzean dagoena ulertzea.

      Errazagoa iruditzen zaio edozein pentsalari eroren teoria abstraktua ulertzea bere islaren begirada baino. Eta konturatzerako, laguntza eskatzeko keinuka du isla, baina alferrik da, Sarak ez du hizkuntza hori ulertzen. Orduan, pixkanaka, tximeleta hegal haiek, hain eder eta indartsuak ziruditenak hasieran, lehortzen doaz udazkeneko hostoen gisa. Eta laguntza eske den begirada itzaltzen, ixten, desagertzen.

      Haizea dator auskalo nondik.

      Hegal zimeldu haiek, hauts bilakatuta, desagertzen joan dira desertuko harearen gisa. Ondoren etorri da islaren desagertzea. Besoetako eskuetako hatzetako puntetatik hasi. Desagertzen, desagertzen, desagertzen. Ahoa desagertu aurretik, ezpainek zerbait izkiriatu dute:

      – Nor da Alizia ispiluaren bestaldean?

      Paisaia hartan berriz ere bakarrik. Eta elurra hasi du urtarrila izan zitekeen otsail honetan. Elur malutak Sararen azalean pausatzen dira, gero emeki-emeki urtzeko. Eta elur urtuaren azpian, azal zuriaren gainean, zauri beltzak.

      Eztanda bat sentitu du bular aldean.

Hurrengo egunean esnatu denean, lurrean dago oheko maindire batekin estalita. Ahoa lehor-lehorra du eta errealitatezko denbora nahi baino mantsoagoa iruditzen zaio oraindik. Iturria zabaldu du. Aurpegia busti eta edalontzia urez bete ostean, tragoz edan du. Bigarren bat segidan. Oraindik lehor sentitzen du ahoa. Irratia piztu du. Bederatzietan hasitako tertuliak jarraitzen du. Sofan bota eta sabaiari begira geratu da. Atsekabetuta dago. Haluzinazio haietan ez du bere aita aurkitu.

      – Ezin naiz honekin aztoratu.

      Bainu lasaigarri bat hartzeko gogoa sortu zaio bat-batean.

      Ur beroz betetzen jarri du bainua eta gatz laranja batzuk bota, nahiko beteta dagoenean. Gero, bainugela bera prestatu du. Halako okasioetarako Hvar herriko azokan erosi zuen izpiliku usaineko intsentsua. Pare bat piztu ditu bainuaren oinetan. Amaitzeko Rachel Portmanen Never Let Me Go albuma entzungai jarri du ordenagailuari bozgorailuak erantsita. Barealdi perfektua da.

      Arropa erantzi du. Pausatuki. Emeki. Norbaitentzat biluzten ariko balitz bezala.

      Behatz punta uretan murgildu du. Astiro. Zirkulu perfektuak sortu dira bere baitan. Ura tenperatura egokian dago. Patxada berdinarekin murgildu du oina lehenik eta belaun osoa ondoren. Gero beste hanka, aurrekoaren gisara. Erritual bat dela ematen du. Eta amaitzeko gorputz osoa, ura ahalik eta gutxien mugituaz. Ahalik eta berdinen jarrai dezan. Oreka mantenduz.

      Burua bera ere ur azpian murgildu du. Hiruzpalau segundo luzez, urak aurpegiko azala eta ile adatsak bustitzeko soilik, gainontzeko gorputza busti bezala.

      Uretan etzanda begiak itxi ditu.

      Eta loak eraman duela iruditu zaio une batez. Ura hotza dago bainutik irten denerako. Toalla batekin lehortu eta gorputza inguratu du gaueko soineko bat bailitzan. Logelara joan da eta bertan duen ispiluaren parean geratu da, begira.

      – Bihar klaseak hasten ditut, baina gauean beste saiakera bat egingo dut. Gaurkoan ez du hutsik egingo.

      Gero kalera irten da. Ogia, egunkaria eta tabakoa erosi ditu, eta etxera itzuli da.

Otsailak 25, astelehena. Mina nola hala aguantatuz, zerbait gosaldu eta esnatzeko dutxa azkar bat hartuta, lanera joan da.

      – Ez duzu oso aurpegi ona –esan dio Francescak ikusi bezain pronto.

      – Ez da ezer larria. Sabeleko min pixka bat –disimulatuz benetako mina–. Ibuprofeno bat hartu eta pasako zait.

      Bulegotik zenbait liburu eta apunteen koadernoa hartu ostean, klasera abiatu da. Urteko lehen klasera.

      – Gaur hasten dugu bigarren ikasgai hau. Bigarren Mundu Gerratik aurrera gertatzen denaz hitz egingo dugu, eztabaidatuko dugu, hausnartuko dugu. Beraz, eta klase honi hasiera emateko, Gerra Hotzeko gertakari politiko nagusiei buruz hitz egingo dugu. Gainetik, gaiaren inguruan zenbateko ezagutza dugun ikusteko. Orduan... hasteko, nola hasi zen Gerra Hotza? Noiz hasi zen? Norbaitek badaki?

      Ikasleren bat ohartu da irakaslea ez dagoela beti bezala. Ahots ezberdina du, animo gutxiagorekin edo. Gainera, dena azkar egin nahi duela ematen du. Inoiz egiten ez dituen keinuak egiten ditu. Baina klasearen dinamikarekin jarraitu dute ezer galdetu gabe.

      – Mundu Gerra amaitzearekin hasten da.

      – Ez, ez. Amaitu aurretik egin ziren konferentzietan hasten da Gerra Hotza. Uste dut Jaltakoan.

      – Horrek ez du zentzurik. Nola hasiko da Gerra Hotza Mundu Gerra amaitu aurretik? Nola izan zitezkeen SESB eta AEB aldi berean aliatu eta etsai?

      – Kamerek asko engainatzen dute. Kameren aurrean aliatu dira, baina atzean beste zerbait geratzen ari da.

      – Horrek ez du logikarik.

      Fiona eta Domenicoren arteko eztabaida ez da amaitzen. «Isilduko al zarete?», galdetzen dio bere buruari. Aulkian eseri da, oso gutxitan egiten duen zerbait. «Ez diet galdera gehiago egingo. Horrela ez dute gehiago hitz egingo».

      – Gerra Hotza 1947an hasi zen ofizialki. Baina dinamika kontrajarri hori Bigarren Mundu Gerraren baitan sortzen hasten da.

      Ur botila hartu eta trago bat edan du. Sabeleko mina ez da joaten eta min handiagoa duela sentitzen du. Ibuprofenoa hartu du eta beste ur trago bat edan. Zorabiatuta sentitzen da, baina garrantzirik ez ematea pentsatu du.

      – Jaltan, 1945eko otsailean, Roosevelt, Stalin eta Churchill elkartu ziren Armada Gorria Berlindik kilometro eskasera zela. Alemania praktikoki garaiturik zen eta honen banaketaz eta gerra osteko munduaren diseinuaz hitz egin zuten. Handik gutxira, Postdameko konferentzian, Japoniaren aurka lehergailu atomikoa erabiliko zutela komentatu zion Trumanek Stalini eta sobietarrak nahi zuena egiteko esan zion.

      Izerdi hotza nabari du kopetan. Eskua pasatu eta alkandora txuriarekin lehortu du. «Egun txar bat, besterik ez», pentsatu du bere baitan. Klasearekin jarraitzea erabaki du pultsua azkartzen doakiola nabari duen bitartean.

      – Abuztuaren 6an Hiroshima eta abuztuaren 9an Nagasaki. 15ean eskatu zuen errendizioa Japoniak.

      Zutitzea erabaki du, oinez ibiltzea ideia ona delakoan. Oso mantso jaiki da eserlekutik. Hurrengo esaldia hastera doanean sabela bitan zatitu baliote bezala sentitu da. Eskutan duen liburua mahaiaren gainean utzi du segituan, eta sabelari heldu dio bi eskuekin. Min izugarria sentitzen du, ezin du garrasika hastea ekidin. Ikasle guztiak jaiki dira beren tokitik, begi zabalik. Batzuk laguntzera abiatu dira, beste batzuk laguntza eske.

      – Ongi nago, sabeleko mina besterik ez da.

      – Sabeleko mina bakarrik bada ere, ez zaude ongi –Alessandrak.

      Altxatzeko keinua egin du Sarak. Bat-batean ahotik odola botaka hasi da. Histeria kolektiboa nagusitu da. Mugikorrak atera eta 112ra deika hasi dira. Francesca gelan sartu denean, han ikusi du Sara lurrean arrastaka bezala ahoa odolez zikinduta. Aurpegia kolpez aldatu zaio. Aztoratuta, beragana joan da korrika. Eserita eta burua beherantz jar dezaten eskatu du garrasika, odolak ez itotzeko. Sararen gorputzak ez du erantzuten. Klasean gertatu dena beste klaseetara zabaldu da. Geroz eta jende gehiago hurbiltzen ari da ezbeharraren lekura.

      Bi minutura konortea galdu du.

Zazpi tximeletak

– Arratsalde on, Sara. Zer moduz zaude? Ia hiru hilabete joan dira azkeneko zitatik. Ondo? Beno, eseri zaitez beti bezala. Zerbait interesgarria gertatu al zaizu hilabete honetan?

      – Zerbait interesgarria?

      – Bai, interesgarria. Beno, ulertu interesgarria bere esanahirik zabalenean. Agian beste era batera planteatzen badut galdera... Ea. Zertaz hitz egin nahi duzu?

      – Niri buruz hitz egingo diozu, ezta? Hori baino gauza interesgarriagorik.

      – Ez dakit zer kontatu, Diana.

      – Beno, lehen begiratuan, bistakoa da ilea moztu duzula. Horri buruz hitz egin nahi duzu?

      – Ileari buruz? Hori interesgarria da?

      – Nik dakidala beti izan duzu ile luzea.

      – Ilea luzatu zitzaizunetik daramazu ile luzea. Dianak arrazoi du.

      – Iruditzen bazaizu nire ilea interesgarria dela, hitz egingo dut nire ileari buruz.

Bere itxura aldatu nahi du. Beste pertsona bat dela sentitu nahi du.

      Ogia eta tabakoa erostetik etxera bueltan dela, ile-apaindegi baten paretik pasatu da. Barrura sartzea erabaki du bitan pentsatu gabe.

      – Egun on, signorina –adeitsu bertakoak–. Zer egitea nahi duzu?

      Sarak ilea mozteko eskatu dio. Beti ile luzea eraman duenez, ispiluan begiratzen den aldiro bere betiko irudia ikusten du, eta gauzek aldatzen hasi behar dutenez, argi du: ilea moztu nahi du. Neska gazte bat arduratu da Saraz, eta ilea garbitu ostean, ispiluaren aurrean jarri du. Garbi esan dio ilea moztea nahi duela, berdin zaiola nola, berak begiak itxiko dituela eta neskak pentsatzen duen bezala mozteko ilea. Begiak zabaltzean, beste pertsona bat ikusi nahi du ispiluan.

      Hortaz, Sarak begiak itxi ditu. Guraizeen soinua besterik ez da entzuten. Ilea lurrera nola erortzen den sumatzen du. Orraziak eta pintzak. Sarak begiak itxita jarraitzen du. Bere lanean ez bezala, aldaketa prozesuak berdin dio. Abiapuntua zein den badaki, amaiera bakarrik ezagutu nahi du. Irratiko musika entzuten du atzean, modako abesti internazionalak bata bestearen atzetik. Behin guraizeekin amaituta, lehorgailua hasi da lanean. Ilea motzago sentitzen du, orain orrazia ez da lehen bezainbeste irristatzen. Baina oraindik lana ez dago amaituta, eta ez du intentziorik begirik zabaltzeko. Dagoen bezala jarraituko du neska hark ezer esan arte.

      Identifikazio ariketa batek hartu du. Bere nobelan, zientzialari alemaniarrek Serge Cabot bahitu eta, zaku batekin burua estalita, batek daki nora eraman dute. Berak, bitartean, ez daki ezer, ez non dagoen, ez zergatik dagoen han... Bere gorputzarekin esperimentatzen ari direla sentitzen du soilik. Metal-soinuak, elektrizitatearen hotsa, argi-fokuen berotasuna eta bere gorputzean txertatzen ari diren tramankulu artifizialen hoztasuna. Zerbait prefabrikatu bihurtu nahi dutela dirudi. Xiringaren orratza nabari du lepoan sartzen, eta begiak zabaltzen dituenean, ohe batean dago. Partisanian, heroien zitadelan. Aldaketaren aukeramenak zenbat duen libretik eta zenbat behartutik pentsatzen eman du azken guraize hotsek dirauten denbora.

      Ordu erdi geroago, begiak zabaltzeko eskatu dio. Sarak begiak ireki eta ispiluari begira geratu da harrituta. Flekilloa motz-motz moztuta, agerian utzi dio kopeta guztia. Patillek triangelu forma dute. Eta atzeko ileak lepoaren hasieran amaitzen dira, labur-labur. Gustatzen zaio, eta garrantzitsuena: ez du aurreko Sara ikusten. Beste pertsona bat dela sentitzen du. Eta hori da nahi zuena.

      Ordaindu, eskerrak eman eta etxera joan da irribarretsu erakusleihoak begiratzen.

– Oso ondo geratzen zaizu, bai. Baina zergatik nahi zenuen aldatu zure itxura?

      – Ea, Sara, kontatu nirea! Kontatu nirea!

      – Ez nintzen gustura nintzenarekin. Krisi existentzial horietako bat izan dut. Identitate krisi bat edo. Gauzak aldatzen joanda, pixkanaka, nor naizen ulertzera iritsiko naizelakoan nago.

      – Gauzak? Pluralean? Zerbait gehiago aldatu al da ba zure bizitzan?

      – Nondik hastea nahi duzu?

      – Lepoko hori berria duzu. Non erosi zenuen?

      – Lagun batek oparitu zidan duela hilabete batzuk.

      – Lapislazuli urdina. Oso dotorea. Baina kolorea edo materiala baino gehiago forma interesatzen zait. Tximeleta bat. Arrazoiren bat dago?

      – Ezagutzen duzu Farfalle taldea?

      – Ez. Horregatik da?

      – Ez da horregatik, Sara, badakizu ez dela horregatik!

      – Bai. Bolonian ikusi nituen martxoaren 9an. Hitzaldi bat ematera joan nintzen, badakizu, martxoaren 8aren bueltan antolatzen direnetako bat. Nire ikasle bat hangoa da, Daniella Neri izena du, eta TPOn ibiltzen da. Nola azaldu, espazio kultural libre bat, nolabait deskribatzeko.

      – Horri buruz hitz egin dezagun.

      – Ondo da.

Martxoaren 9an, jaiki eta prestatu ondoren, autoaren bila joan da Boloniara bidean jartzeko. Baina autoa ez dabil, giltza biratuta ere, motorra ez da martxan jartzen. «Bateriarik gabe? Justu orain?». Chiarari deitzea erabaki du laguntza eske. Pintzekin bi autoak elkartu eta bateria kargatu nahian hasi dira. Baina alferrik, ez du funtzionatzen. “Beste arazo bat izango da”, esan dio bizilagunak. Garabiari deitu dio eta tailer batera eraman dute autoa. Eta bitartean, malaostiaz beteta, baina dena berarentzat gordez, Fionari deitu dio.

      – Ciao Fiona, Sara naiz. Badakit autoan joateko geratu ginela, baina ezingo da horrela izan. Tailerrera eraman dut justu oraintxe.

      – Ba trenean joango gara, ez dago arazorik. 11:00k dira. Ordubetean Santa Maria Novellan? Abisatuko diot Daniellari ahal bezain azkar iritsiko garela.

      Goizeko arazoak nahikoa aztoratu du. Hitzaldi batera berandu iristea... Denak han bere zain egongo direla jakitea eta bera oraindik agertzen ez dela... Ez du horretan pentsatu nahi. Baina Firenzetik Boloniarako bidaia ez da hain luzea ere. Freccia hartuta, ordu erdi baino gutxiago irauten du bidaiak, eta geldialdi guztiak egiten dituen horietako bat hartuz gero, ordubete inguru. Lehenengoa hartu dute. Sarak garaiz iristean besterik ez du pentsatzen, ez du tren geltokian daudenen bizitzak asmatzen hasteko betarik. Soilik tipo batengan jarri du arreta. Aurretik behin baino gehiagotan ikusi duelakoan dago. Begi berdeak, marihuana kolorekoak. Sakonegiak hain txikiak izateko. Treneko besaulkian eseritakoan geratu da lasai.

      Iritsi dira Boloniara hizketaldi atseginari noiz amaituko den ez dakiten pausa bat jarririk. Baina solasaldi pausatua solasaldi aztoratu batekin nahastu da handik gutxira. TPOren bueltako neska kuadrilla bat kultur gunean ibiltzen den mutil zinemagile baten jomuga izan da azken urtean. Sarak gaiaren inguruan jakin nahi izan du, baina inork ez du ahorik zabaldu. Jomugan egon direnek anonimatuan jarraitu nahi dutela dirudi. Eta gertatutakoaren ñabardura bakar batzuk bakarrik jakinda, hitzaldia ematera abiatu da.

– Salto bortitza? –harrituta dio Sarak.

      – Ia ez duzu treneko ezer aipatu. Zer da “solasaldi pausatua”? Firenzen zinen, eta bat-batean Bolonian zaude. Ez zara ezer ezkutatzen ariko, ezta? Eta zergatik erreparatu zenien begi berde horiei bakarrik korrika betean zinenean? –Dianak hari horretatik tiratzeko asmoz.

      – Ez dakit! Igual jende gutxik dituelako halako begi berdeak! –asaldatuta–. Jarrai dezaket istorioarekin?

      Begiak koadernora jaitsiz eta eskuarekin aurrera jarraitzeko keinua eginez, Sarak bere gustura kontatzen jarraitu zuen istorioa.

Daniella Sararen alboan dago. Inprobisatutako taberna islatzen duen atrezzoa jarri dute hitzaldia bera ere gisa horretakoa izan dadin, erosoa, hurbilekoa.

      – Buonasera a tutti –hasi da mintzoan Daniella berandutu baino lehen–. Eskerrik asko gaurko solasaldi honetara hurbildu zareten guztiei. Ohore bat da niretzat, eta zuentzat ere hala izan beharko lukeela pentsatzen dut, gaurko gonbidatua entzutea. Jakizue puntuak irabazten ari naizela kurtso bukaerako azterketan nota altua jar diezadan, askok dakizuen bezala bera nire irakaslea baita. Bromak aparte, eskerrik asko gonbidapena onartzeagatik, Sara. Ez dizu inporta Sara deitzea, ezta? Edo Ballet andrea deitzea nahi duzu? Sara hobeto, ezta? Sara orduan. Sara Università degli Studi di Firenzeko irakaslea da, Historian doktorea, katalana, idazlea ere bai, eta nola ez, emakumea. Hainbat artikulu eta argitalpen ditu, eta batez ere ospetsu da Heroiaren kaiera liburua idazteagatik. Baina gaur ez dator horri buruz hitz egitera, edo agian bai. Solasaldiaren nondik norakoen arabera izango da. Bai, egia da. Gaiarekin ere harremana du horrek. Kontua da emakumeek XX. mendeko kultur mugimendu eta espazioetan izandako rolaren inguruan egin zuela doktorego tesia. Bai, hori da, eta batez ere kontrakulturako giroan. Hippyak, punkiak, protesta kantua, mugimendu horiek, laburbilduz. Gaur hori nahi dugu hemengo gai izatea, tesi potolo horren sintesi txiki bat egitea, eta gero, beste galderak edo kuriositateak edo gaur egungo kultur egoeraren inguruan hitz egin nahi bada, ba aurrera. Halere, gogoratu nahi dut hitzaldiaren ostean Farfalle taldearen kontzertua izango dugula. Beraz, horretara ere gonbidatuta zaudete. Beno, ez naiz gehiago luzatuko, zure denbora jaten ari bainaiz. Hortaz, lehen galdera egingo dizut, pertsonala egia esan, baina zuk diozun bezala, ikertzaile bat gaira nola iristen den jakiteak informazio asko ematen du: zergatik aukeratu zenuen gai hori doktorego tesia egiteko?

      Sarak denboran atzera egin behar du bai edo bai. Bizitza aldatzeko eta iraganeko bizitzari aurre egiteko konpromisoa hartu du, eta horrelako galdera bat ezin du erantzun gabe utzi. Agian duela hilabete edo motibo horiek guztiak ezkutatu nahiko zituen, baina orain ez. Eta beharbada, auskalo, martxoaren 8ko izpirituak motibatuta edo, eta aspaldian sentitu ez zuen segurtasun batekin, dena kontatzeko adorea du.

      – Zergatik kontatuko duzu dena justu hemen, Sara?

      Bartzelonara egin du jauzi, 1995. urteko Bartzelona hartara. Sarak hemezortzi urte zituen orduan, eta unibertsitateko ikasketak egiteko aukera izan zuen. Herri txiki batetik joana zen hiriburura, eta horrek halako bertigo bat sortu zion. Babes sentsazio falta beharbada. Baina segituan jazo zen hori guztia. Bere herriko lagunik minenak zituen alboan, pisukide: Xavi eta Núria. Bata Zuzenbidea ikasten, bestea Arte Ederrak. Eta Sarak Historia. Horrez gain, kultur ekintzetan gogotsu parte hartzen zuen Gironellan bertan. Musikaria zen orduan, eta berarekin zeraman talde batean jo zuela esateko harrotasuna. Letrak egiten eta istorioak asmatzen ere bazekien, eta oso ondo egiten zuen gainera. Bartzelonak Gironellan ezagutu ez zuen askatasuna eman zion. Bere ipuin errezitaldi musikatuek arrakasta handia lortu zuten lehen urtean. Gironellan bizirik inoiz pentsatuko ez lukeen zerbait. Asteburuetan hirian geratzen zen, beti izaten zuelako emanaldiren bat. Eta emanaldiz emanaldi ibiltzeak gremioko jendea ezagutzeko aukera eman zion, haiekin esperimentatzea, ideiak elkarbanatzea, ekitaldi berriak antolatzea eta sortzea. 1995ean ezagutu zuen Bartzelona zerbait magikoa zen, zerbait inoiz imajinatuko ez zuena. Baina mundu horretatik baztertu egin zen. Bat-batean.

      Klasean bazen tipo bat, urte batzuk zaharragoa, Joan Fernández izena zuen. Punki bat zen, edo bere estetikak hori zioen. Tipo nabarmen horietako bat, denaren fokua bere gainean egotea gustatzen zaion horietako bat, bere egoa besteen begiradarekin (miresmenezkoa edo mespretxuzkoa izateak berdin zion) elikatzen zuen horietako bat. Oraindik gogoratzen du Erdi Aroko klase batean irakasleari bota ziona: “Erromanikoa ikasi behar dugula? Eta gotikoa? Elizak? Nik ez dut instituzio zapaltzaile eta hipokrita baten inguruko ezer ikasiko! Gaur egungo hezkuntza laikoa bada, zertarako ikasi behar ditugu erlijio puta baten ideiak? Gure ideia libertarioak zapaldu eta lokartu nahi dituzue horrekin! Sistemaren esklaboak zarete!”. Proudhon, Marx, Bakunin, Schopenhauer, Lenin, Trotski, Mao, Foucault, Chomsky, Derrida... azken mendeetako pentsalari denak irakurri zituela zioen, horiek denek idatzi zutena buruz zekiela. “Eta gainera, inori ez zion eztabaidatzen uzten berak adina irakurri arte. Uste zuen denen gainetik zegoela. Ez zeukan ideia putarik”, azpimarratu du Sarak.

      Baina izango zuen zerbait berarekin txora-txora maitemintzeko. Musika egiten zuela, akaso? Musika talde bateko kidea zen. Gitarra jo, abestu eta abestien letrak egiten zituen. Taldeko liderra zela pentsatzen zuen, ezinbestekoa zela. Bera gabe dena pikutara joango zela. Punk-oi estiloko taldea zen. Beno, hori zioen berak. Janzteko estiloa oso estrabagantea zuen mende berriko belaunaldien begietatik so eginez. Martens botak, kamiseta apurtuak, eskularruak, txupak, kazadora bakero apurtuak... Sex Pistolsen garaiko Londresen bizi zela uste zuen. Begiak margotzen zituen, gorputz guztian zeuzkan belarritako eta piercingak. Antisistema deklaratua zen: ez Jainko, ez Aberri, ez Lege.

      Elkarrekin irteten hasi ziren unibertsitateko bigarren urtean. Udan zehar punk-oi talde haren atzetik ibili zen Sara, bere printze urdinaren arrastoen atzetik. Gaur Manresan, bihar Granollersen, etzi Rubin.

      – Ironikoa da, e, Sara?

      – Urtebete lehenago, tipo horrekin maitemindu aurretik, ipuin txiki bat idatzi nuen. Printzesa arrosa, printze urdina eta munstroa. Bertan, printze urdinak munstroa akabatzen du pentsatuz horrela printzesa arrosa salbatuko duela. Eta printzesak berak ere salbu dela pentsatzen du behin printzeak munstroa akabatuta. Baina printzesa arrosa konturatzen doa pixkanaka munstroaren izaera bera dutela printze urdinaren eskariek: printzea munstro bihurtu da. Agian printze urdina eta munstroa pertsona bera dira, ez duzue uste?

      Mutilarekin irteten hastearekin batera, Sara goitik behera aldatu zen. Gustatzen zitzaion mutila bezala janzten hasi zen, horrela gehiago erakarriko zuelakoan. Xavik ezin zuen sinetsi kurtso hasieran bere aurrean zuena Sara zenik. Zertan ari zen galdetzen zion, baina Sarak alboratu egiten zuen. Pisukideak izanda ere, pisu berean bizitzera mugatu zen beren harremana. Baina hori Sara etxean baldin bazen. Gehiagotan ateratzen zen kalera, batzuetan egunak egiten zituen etxera azaldu gabe. Mutilarekin zegoen egun guztian, rock star baten groupie-a bailitzan. Kontzertuetara joaten zen, kontzertua hasi aurretik kamerinoa deitzen zuten kale kantoian speed arrastoak sartzeko. Behin, guztiz kolokatuta, berak gitarra jotzen zuela esan zion, eta mutila barrezka hasi zen. “Erakutsi zer dakizun egiten!”, eta bere gitarra pasatu zion. Kantu melodiko horietako bat hasi zen jotzen, bere ipuinen musika zena. Trebetasun izugarria zuen. Urteak egin zituen gitarra jo eta jo, zuen mailara iristeko. Baina Joanek aurpegira egin zion barre. “Zer da hori? Folka? Popa? Musika klasikoa? Zuk ez dakizu gitarra behar den bezala jotzen! Lasai, ez da zure kulpa, zure genetika da”. Eta beste arrasto bat barrura eta garagardo trago bat edan eta gero, tabernara sartu zen publikoari bere musika magistrala eskaintzera. Sara kale kantoian geratu zen, eta ordutik ez zuen gitarrarik jo aurreko egun batean etxean aurkitu zuen arte.

      – Hainbeste maite nuen, zoriontsu izateaz ahaztu nintzela –eta isilik geratu da ur trago bat edateko–. Baina hori orain esaten dut; orduan, tipo hark bere alboan egoten uztea zen zoriontsu izatea. Berdin zuen mundua bukatzen bazen, lagun guztiak galtzen banituen, klaseak huts egiten banituen... Denak berdin zuen. Bakarrik bere alboan egon nahi nuen, eta horrek sekulako mina egin zidan.

      Behin baino gehiagotan harrapatu zuen beste neska batekin. Maitasun askearen ideia ateratzen zuen patriketatik, eta Sarak barkatu egiten zion. Behin Sara Xavirekin ari zen hizketan pisuko arazo bategatik, eta tipoak, jeloskor, sudurra hautsi zion Xaviri ukabilkada batez. Gero, gaya zela esan zion Sarak bere bikoteari. Erantzuna: “Merezi huen, marika zikina!”.

      – Oso antisistema eta koherentea zen tipoa.

      Baina isekak eta hain natural ikusten diren keinu txikiak gehituz joan ziren. Egun batez, hitzordu batera berandu joateagatik kolpatu zuen. Baina merezitakoa zuela pentsatzen zuen, behar bezalako neska laguna ez zelakoan.

      – Berriz esango dut: hainbeste maite nuen, zoriontsu izateaz ahaztu nintzela.

      Bertaratuen barne-zurrumurruak sentitzen ditu. Kontakizunak hartua duen norabideak sortutako amorrua azaleratzen doa.

      Eta egun hartara iritsi zen. Beste kontzertu bat eta beste egonaldi bat kale kantoian. Tipo gazte bat azaldu zen taldekideak eta Sara anfetaminaz ipurtzuloraino zeudela. Pixa egitera joango zen, galtzak jaitsi baitzituen. Orduan, Sara bere tokitik altxatu eta zertan ari zen galdetu zion. Ea bere zakila han aterata zerbaitetan laguntzerik nahi zuen. Aho matraila alderik alde mugitzen zitzaion Sarari eta mutilak pixa egitera besterik ez zela azaldu esan zion izututa eta galtzak presaka igoz. “Galtzak pixarekin busti dituzu!”. Barrezka hasi zen. “Ezin zara horrela joan hortik, utzidazu hori lehortzen”. Eta Sara mutil haren aurrean belaunikatu zen. Segituan, Joan bere tokitik altxatu eta zer hostia egiten ari zen galdetu zion tipoari. “Zertan habil hi? Zer nahi duk, nire –bere bularrean esku kolpe batez adieraziz bere jabetza– neskak hire zakil nazkagarria zurrupatzea? Zer uste duk haizela hi, e?”. “Nik ez dut ezer egin!”, oihukatu zuen. “Errepika ezak hori!”, kolkotik helduta. Lurrera bota zuen. “Ez haut gehiago ikusi nahi!”. Lurretik ahal bezala altxatu zen, “Sunormala”, ustez inork entzungo ez zuela. “Zerbait esan duk?”, bira erdia emanik Joanek. “Nik sunormala deitu zaituela uste dut”, esan zuen Sarak, anfetamina kolokoi haren erdian esandakoak zer ondorio izango zituen pentsatu gabe. “Sunormala ni? Benetan? Hori pentsatzen duk?”, pauso geroz eta arinagoekin. Eta ezer erantzun aurretik, kristalezko botila lehertu zion buruan.

      – Galdetzen badidazue zergatik probokatu nuen, uste dut pentsatzen nuela horrelako gauzak egin behar nituela bere alboan egon nahi banuen. Soilik bere burua maite eta miresten zuen. Egoista bat zen. Esan nahi dut, berak ni maitatzeko eta miresteko, bera bezalakoa izan behar nuen.

      Antza jendea kalean zegoen hura guztia distantziatik ikusten, eta telefono kabina batetik deitu zioten poliziari. Segituan entzun ziren sirena hotsak, eta handik korrika alde egin behar izan zuten denek.

      – Gertatuarekin anfetaminen eragina joan zela sinetsita nago. Eta gero... –ahotsa ahultzen doakio–. Gero beste kale kantoi batean bukatu nuen mutil laguna zenarekin. Poliziarengandik salbu, baina... –gogoratzeak eta esateak korapilo askaezin bat sortu dio eztarrian.

      – Prest zaude esateko, Sara?

      – ...han bortxatu ninduen. Lehen aldiz –isiltasun pisutsu batek hartu du aretoa–. Hori eta gero ni bortxatzen jarraitu zuen.

      Mutu geratu dira denak. Inor ez da gai isiltasuna apurtzeko. Eta Daniella, momentuan bere alboan dagoena, izoztuta geratu da. Pentsatuko du: «Eta orain zer egin?». Malkoek ihes egiten diote Sarari. Daniellak musuzapi bat luzatu dio.

      – Eskerrik asko, Daniella –itoa.

      Ostean, publikoari begiratu dio. Denak daude berari begira, jada ez dakite zer espero. “Zergatik aukeratu zenuen gai hori doktorego tesia egiteko?” izan da Daniellak egin dion galdera. Inork ez zuen imajinatuko hain galdera inozoa egitean ordu erdi eta gehiago iraun duen erantzun hori entzutea. Inork ezin zezakeen horrelakorik espero.

      – Beno, iruditzen zait onena atsedenaldi txiki bat egitea izango dela –aipatu du Daniellak oholtzatik–. Haize pixka bat hartu, zigarro bat erre, horrelako gauzetarako. Ondo iruditzen zaizue bost-hamar minutu eta gero berriz etortzea?

      Denak ados ideiarekin.

      Sara komunera joan da bost-hamar minutu horietan, eta aurpegia busti du.

      – Egin duzu azkenean. Baina zergatik egin duzu, Sara?

      Komunetik atera eta Fiona eta Daniellarekin egon da oholtzaren ertzean hizketan. Bi ikasleek ez dakite zer esan, ustekabean harrapatu ditu Sararen oroitzapenak. Irakasleak lasai egoteko esan die. Egin behar zuen zerbait zela, eta denbora askoan barruan eduki ondoren, gogorra izanda ere, merezi izan duela. Hitzaldiarekin jarraitzeko prest dagoela jada.

      – Beno, Sarak esan digu hitzaldiarekin jarraituko duela. Orain ez dakit nola planteatu gaia bera ere, baina zerbait inprobisatuko dugu.

      – Barkatu, Daniella –moztu dio Sarak une batez–. Jarraitu aurretik eskerrak eman nahi dizkizuet nire kontakizuna entzun duzuen moduan entzuteagatik. Mila esker. Badakit neurekoi samarra izan naizela, eta nire konplize bihurtu zaituztedala hori kontatuta. Baina ez nintzen gai izango horretarako, eta benetan behar nuela, zuengatik ez balitz. Ez dakit giroa izan den, ez dakit babesa izan den, ez dakit aldeko atmosfera izan den. Jende gehiago egon balitz, seguruena ez nuke kontatuko, baina hemen, gure artean, babestuta sentitu naiz. Eta Daniella, lehen galdera hori laburbiltzeko, gai hori aukeratu nuen gizonezkoek kultur eremuan aktibo izatetik pasibo izatera behartu nindutelako.

      Gero hitzaldiak jarraitu du. Daniellak punk estiloari buruz galdetu dionean, 80ko hamarkadara egin du atzera. Aukera izan zuen tesia egiten ari zen bitartean garai hartako hainbat protagonista elkarrizketatzeko, eta haien hitzak berreskuratu ditu.

      – Espainiako punkari buruz hitz egitera noala esaten badut, agian norbaitek ez du oso begi onez ikusiko, beraz, eta niri ere ez zaidanez espainiarra naizela esatea gustatzen, ba euskal punkari buruz hitz egingo dut. Euskal Herria, ez dakitenentzat, Espainia eta Frantziaren artean dagoen nazio bat da, Katalunia bezala. Eta hango hiri batean, Iruñean hain zuzen, emakumez bakarrik osatutako punk estiloko talde bat eratu zen: Belladona –“Kasualitatea Belladona deitzea, e, Sara!”–. Ulertu behar duzue eremu hori oso tradizionala zela 80ko hamarkada hasieran. Aukera izan nuen Aurora Beltran taldeko kidea elkarrizketatzeko. Eskerrak ematen zizkion moja eskola batean ikasi izanari, horregatik atera baitziren atera ziren bezalakoak. Hori barrezka esan zidan. Baina horretatik aparte, irudipena zuen emakumearen papera musikan apaingarria besterik ez zela. Pasiboa, ezta? Eta gizonezkoek betetzen zutela musikaren partea, aktiboa izango zena, alegia, oholtzaren gainera igotzea eta pentsatzen zutena esatea. Baina bere ibilian ikusi zuen musika egiteko gai ziren hamaika emakume zeudela.

      Gero beste talde bat hartu zuen hizketagai: Vulpes. 17 urteko lau neska ziren. Espainiako telebista nazionaleko programa batean agertu ziren Me gusta ser una zorra kantuarekin, eta handik aurrera dena iskanbila eta topikoak izan ziren. Interviú aldizkarian biluzik ateratzeko eskatu zieten, batzuek pentsatzen zuten euren kontzertuetan kulerotan bakarrik ateratzen zirela...

      – Nahiz eta punkaren errealitatea progresista eta irekitzat aurkezten den askotan, kultura hegemoniko patriarkalaren apendize bat da. Batzuk ez daitezen haserretu, punki guztiak ez dira horrelakoak, ados, baina gehiengoa apendizearen parte baldin bada, esan dezagun punka kultura patriarkalaren apendize bat dela, salbuespenekin. Eta norbaiti hori esatea gaizki iruditzen zaiolako ez naiz isilduko. Nire tesiaren ondorioetako bat horixe izan zen. Kontrakultura izango da, baina horrek ez du esan nahi matxista ez denik.

      Gaur egungo arazoak ere izan dituzte mintzagai, eta uste baino gehiago kostatu zaie solasaldia amaitzen. Baina jendea gustura dago, eta gustura dagoenean... Azkenik, eta gogoaren kontra, Daniellak amaitutzat eman du hizketaldia eta txalo zaparrada batek hartu du aretoa.

– Konturatzen zara publikoan esan zenuen horrek zer nolako garrantzia duen?

      – Momentu egokia iruditu zitzaidan. Alkoholiko anonimoen saio batean bezala.

      – Zenbat aldiz kontatu duzu pasarte hori?

      – Lau aldiz. Zuri, bi hurbilekori eta egun horretan. Sentitzen nuen han ez nindutela kritikatuko, haien babesa izango nuela. Horregatik bota nintzen amildegira. Gainera, Bolonian gertatutako iskanbilaren nondik norakoak jakin ahal izan nituen horrela. Nirekin enpatia sentitu zutela dirudi.

      – Zer gertatu zen ba Bolonian? Ez dut ezeren berririk izan.

      – Isilpean mantendu dute TPOko barne kontu bat izan delako. Eta prentsa ez da horretaz arduratu ere egin, beno, egunkari lokal bat bai, baina handik aurrera ezer ez. Kontua da...

– Arazoa ez da gurea. Gezurra esan digu film bat grabatzeko aitzakia medio. Tuntuntzat hartu gaitu emakumeak garelako.

      Hala esan dio hogei urteak duela gutxi gainditu dituen neska batek. Garagardoari trago bat eman dio ostean. Sekulako errabiarekin esan dio, gainera.

      Orduan hasi da Sara gertatutakoaren berri izaten. Antza, kultur guneko zinemaz arduratzen den mutil batek bere posizio kultural eta artistikoa, eta baita gizonezkoarena ere, baliatu ditu emakumeengana hurbiltzeko eta eraso egiteko. Izenik ez dute esan, nahiz eta zirkulu alternatiboetan izena eskuratzen ari zen zine-zuzendaria izan.

      – Zurrumurru asko zabaldu dira azken hilabetean –hasi da beste neska bat–. Behin dena jakinda zein erraza den hitz egitea! Bost urte genituenetik ezagutzen dut, klase berean ikasi genuen. Konfiantzak nazka ematen duela esaten dute, bai, baina nazka ematen duela konturatzen zarenean. Eta duela urtebete bere inguruan galdetuko bazenit, erantzungo nizun tipo legala dela, konfiantza transmititzen duena, segurua, lagunen laguna... Orain ez.

      – Ez diot inori esan horrelako “pelikuletan” parte hartu dudala. Halere, seguru hemengo ia denek ikusi dituztela –kultur guneko mutilei aipamen eginez–. Inork ez du salatu!

      Sara pentsakor geratu da, eta aztertzen hasi da kulturak berak, adierazpen artistikoa sortzen duenak, zer nolako indarra eta boterea duen. «Okerrena iruditzen zaidana, ezkerraren barruan gertatzea da. Ezkertiar eta feminista eta ekologista eta ideia progresista guztiak biltzen omen dira hemen, eta suposatzen da hemen sartzen denak, gehiago edo gutxiago, baina ideia orokor horiek konpartitzen dituela. Hala ez bada, lekuz kanpo dago. Marxek kultura sistema ekonomikoaren adierazpen huts eta pasiboa zela esan zuenean, ez zekien ezer. Kulturak uste baino indar gehiago du eragiteko. Bestela, zer zentzu du horrelako zerbait egiteak eremu autogestionatu batean?». Bere buruari bueltaka eta bueltaka ari dela, beste neska bat gerturatu da.

      – Badakizu, Sara, pelikula bat grabatu nahi zuen. Bere lehen lanak ikusi badituzu, zeharo apurtzaileak diren istorioak eta eszenak ditu. Argia nola erabiltzen duen, soinua, mugimendua... Talentua du, eta imajina dezakezu egunen batean Veneziako Biennalean egongo dela. Gainera, gustatzen zitzaion proiektuaren zirriborroa hemen aurkeztea eta nola hobe zezakeen jakiteko debateak antolatzea. Dena zen oso hurbilekoa eta parte-hartzailea. Egun batean etorri zen aktoreak behar zituela esanez, baina neskak. Mutilik ez. Susmorik ez nuen egin. Zerbait normala iruditu zitzaidan.

      Beste batek jarraitu du kontakizunarekin:

      – Gainera, ordainduko zigula. Eta ni neu orduan ez nenbilen ekonomikoki ondo, beraz, ez nuen pentsatu ere ezezkoa ematea. Izena, telefonoa eta adina. Kontu burokratikoetarako izango zirenak ustez, egingo genuen lana ordaintzeko. Banaka deitu zuen, ni behintzat bakarrik joan nintzen –eta gehiengoak baieztatu–. Oso ondo argiztatu gabeko gela bat zen, arraroa zena, baina tira, “egiazko kultura alternatiboaren prekarietatea” bezalako esaldiak erabiltzen zituen.

      – Niri eszena halako testuinguru batean gertatzen zela aipatu zidan; horrela, izango zenaren ideia bat egiten joateko eta ados ez banintzen, proiektutik atera nintekeela, nire hautaketarako eskubidea eskaintzen arituko balitz bezala.

      – Ikusten duzunez, bazuen denerako erantzunen bat. Hori da arazoa, pentsatuz libre genbiltzala, kontrolatuta gintuen. Bazekien noiz zer esan edo zer egin, dena bere asmoen probetxurako, noski! Txikitan harrapatu ohi nituen tximeletak bezalakoak ginen: kristalezko pote handietan sartzen nituen hegan egin zezaten, baina kristaletik harago ezin zuten joan.

      – Gela hartan arropa probatzen genuen, argazkiak ateratzen zizkigun, grabatzen gintuen proiektuaren making of-a balitz bezala. “Jarri postura honetan”, “kamiseta kendu”, “utzi laguntzen”... horrelako gauzak esaten zizkigun, eta gero zuzendariaren eserlekuan eseri eta pentsatzen jartzen zen ahots gora: eszenaren esanahi filosofikoa eta metaforen gorpuztea. Gogoan dut tipo hark haluzinatuta uzten ninduela zituen burutazioekin.

      Nesken testigantzak hala moduz jarraitu ditu. Tximeletak aipatze hutsarekin burua beste norabait joaten zaio. Baina azken esaldiarekin geratu da, eta gorputzean neskak berak aipatutako nazka bera sentitu duelakoan dago. Beste batek solasaldi deserosoen inguruan jarraitu du segituan. Esan omen zion ea sexu-eszena bat grabatzera ausartuko ote zen. Gehiago ordainduko ziola eta sexuaren metaforak auskalo zer esan nahi zuela obra hartan.

      – “Ni aurrean nagoelako bada, kanpora joan naiteke zuk bukatu arte”, esan zidan.

      – Grabatzen hasi aurretik egin zizkidan galdera pertsonalekin harritu nintzen, sexuaren inguruan gehienbat. Kamera itzalita omen zegoen eta nik sinetsi egin nion. Sinetsi nion bezala proiektua egiazkoa zela. Berez, egiazkoa baita. Pelikula Internetetik ezabatzen saiatu gara, baina alferrik.

      Konfiantza. Nondik ote dator konfiantza? Hiztegiren batek edo bestek latinetik datorrela esango du. Seguru Zesarrek konfiantza zuela bere lagun eta ingurukoengan. Eta une batez, konfiantzak traizioarekin errimatzen duela konturatu da Sara.

      Neska haiek hizketan jarraitu dute garagardoak edanez. Sarak oholtzaren gainean egin bezala, barruko korapilo eta presio agoniazko hori askatu nahi dute.

      – Imajinatu –beste batek–. Niri eskatu zidan mugikorrarekin nire egunerokoa grabatzeko. Youtuber bat izateko eskatzen zuen, baina kamerarik izango ez balitz bezala. Ulertzen? Unibertsitateko lana egin, bazkaria prestatu, lo egin, dutxatu, pixa egin, irakurri... kamera piztuta. Kanpoko kontrola norberaren egunerokotasunean nola infiltratzen den erakutsi nahi omen zuen. Gehiegizkoa iruditu eta ezetz esan nion.

      Okupatzen duten munduko partzela txiki honetan aske sentitzen dira gertatutakoa esateko, eta gainera, Sara bera dute entzule, adi-adi. Azkenerako, bere asmoen berri eman die denei. Eguneroko bat idazten ari dela eta hortik bere autobiografia bat egin nahi duela. Ea gertatutakoaren berri eman dezakeen galdetu die eurei, diskrezio guztiarekin. Ez dira beren izenak agertuko, kontrakoa nahi ez badute behintzat. Konfiantzaren eta traizioaren kontakizun hark, posizio artistikotik egindako eraso hark, argiak piztu dizkio garuneko neuronetan. Eta aprobetxatu nahi du. Neskek baiezkoa eman diote, eta mugikor zenbakiak elkarbanatu dituzte gaiaren inguruan lasaiago hitz egiteko, bai baitaki Sarak hobe duela neska haien testigantzak ondo gordetzea fikzioa ahalik eta fidelena izan dadin.

– Zuk ezin diozu hori inori esan, ezta Diana? Sekretu profesionala da, ezta?

      – Bai, Sara, ez kezkatu horregatik. Baina benetan hori gertatu dela? Nazka hitza erabili zuen neska hark arrazoia du. Eta zer egin dute erasotzailearekin?

      – Oraingoz TPOtik kanporatu dute. Eta neskek bide judiziala aztertzen duten bitartean, bide soziala jorratu nahi dute.

      – Eta zuk bide literarioa jorratuko duzu eskandalu horren berria zabaldu dadin?

      – Posibilitate bat da. Gero jakin beharko dut nola txertatu istorioan, baina uste dut jendeak jakin beharreko zerbait dela. Beno, eta orain egunaren amaieraz hitz egiteko momentua heldu da. Farfalle taldearen kontzertua. Ezagutzen dituzu?

      – Ez, ez ditut ezagutzen.

Entzuna ez duen musika talde bat da Farfalle. Baina izenak berak, halako grabitate indar bat du Sararengan. Agian beste izen bat izango balu taldeak, ez luke jakin-min berarekin itxarongo kontzertuaren hasiera.

      Adreilu biluziak inguratzen du eszena. Ilunpetan sartu dira bost kide gaueko hamarrak pasatxotan. Ilunpetan, argi lotsatiak soilik airean, siluetak bakarrik antzeman daitezke. Eta iluntasun horretan, bakoitzak bere txokoa hartuta, musika hasi da preludio isilarekin amaituz. Melodia hauskor bat; harparen sokek markatzen dute erritmoa eta biolinak gorpuzten du, bere hauskortasunean. Kantariak hitzak jarri dizkio doinuari: “Haizezko dira hitzak, haizearen menpekoak. Zugan bizi dira eta zugan dute zentzu osoa. Euri iluna ari duela, begiratu zure barruan, eguzkiaren pare argi epela darie. Handitu zara egun hartatik. Zerua urdin da. Itzul zaitez hitz haiek entzun zenituenera”. Minutu eskaseko kantua, minutu eskaseko melodia; baina emozioek eta gogoetek gehiago diraute.

      Musikak ebokaziorako duen indarrak sorginduta, barne-bidaia bati hasiera eman dio. «Zein dira nigan zentzu osoa duten hitz horiek? Eguzkia bezala epeltasun goxoa darien hitz horiek?». Lau hitz dabiltza bueltaka bere buru gainean putreen gisa. Eta lau hitz horiek baztertu nahi ditu, ez du nahi hitz horiek izatea berari zentzua emango diotenak. Ez. Beste hitz batzuek izan behar dute, «nire hiztegi emozionalean behar du beste hitz batek, hondoratuegia eta ahaztuegia dagoen hitz batek egon behar du nonbait, lau hitz horiek ordezkatzeko».

      – Farfalle gara. Bizitzaren edertasun txikiak gogorarazi nahi dizkiogu munduari. Hain mekanikoak eta hain programatuak egin gaituztenei esan nahi diegu beren begien horizontetik harago badela beste mundu bat. Maitasuna maite dugu. Edertasuna maite dugu. Gure burua maite dugu eta gure gorputza maite dugu. Eta horregatik, munduari esan nahi diogu, zuei esan nahi dizuegu, gauza bera egin dezazuen. Gu gara Farfalle. Grazzie, grazzie mille.

      Eta melodia instrumental eta klasikoa erritmo bortitzagoetara gerturatzen joan da. Musikaren estandarteak eta hitzen definizioak galdu egiten dira elkarren artean, noizbehinka, eta zentzu propio bat hartzen dute belarrietan lur hartzean. Eta ateak zabaltzen dira, eta leihoak, eta tiraderak, eta kaiolak, eta kutxa ahaztuak. Eta berriz ixteko indarrik gabe, haize korronteak mahai gaineko orri guztiak aireratzen ditu, ordena gabezian, anabasan, zurrunbiloak harrapaturik aurretik daraman guztia. Erritmo sentigarriak, sendagarriak batzuetan, gorputza mugimenduaren esperientziara hurbiltzen dutenak. Eta kantu bat amaitzean, hurrengoa hasten da. Denboraren nozio oro galduta du Sarak. Begiei dirdira berezi bat darie, haurtzaroko irudi bat ikusi balu bezalaxe. Utopia bat. Uharte bat ozeanoaren erdian, baina igeri jakin behar da bere ozeanoetan nabigatzeko.

      Duela aste batzuk mundua suntsitu nahi zuen bere burua suntsituta. Haserre zegoen, barruko piztia orroka zuen beste behin ere. Baina doinu hauek baretu dute. Tximeleten doinuek. Biolin, sintetizadore, harpa, gitarra hauek. Eta abeslariaren ahotsak.

      Hasieran saiatu bada ere, puntu batetik aurrera ez da gai hitzen esanahia ulertzeko. Dimentsio paraleloetan dabil. Musikaren boterea horrelakoa da. Ideia abstraktuak bururatzen zaizkio doinuen pentagrametatik zintzilik. Eta momentu batean nirvanara iritsi dela sentitu du. Ez du buruan ezer eta aldi berean dena du. Mahai nordikoaren gainean dauden orrien koloreak inprimatu dira bere irudietan:

Bi ordu inguruko esperientzia. Kontzertuak aldatu egin duela sentitzen du, edo estasi mistiko baten osteko euforia izan daiteke. Berdin dio. Diskoa erosi die hamar eurotan eta sinatzeko eskatu taldeko kideei.

      – Zeinen lepoko ederra! –abeslariak–. Non erosi duzu?

      – Lagun batek oparitu zidan –erantzun dio Sarak irribarretsu eta nostalgiko, lapislazulizko tximeleta hatz puntekin ukitzen duela.

      – Zoragarria da! –berretsi du biolinistak. Argazki bat ateratzerik bagenu? Diskoren bateko azalerako balio lezake. Ez duzue uste, neskak?

      Baiezko borobila izan da.

      Sarak kontzertuagatik zoriondu ditu beste behin. Doinuek eragindako emozioak eta sentipenak aipatu dizkie. Barrurako bidaia bat egin duela.

      – Horrelako sentsazioak transmititzen eta sortzen saiatzen gara. Pozten gara lortu badugu.

– Beraz, lotura bat sortu zenuen taldearen eta lepokoaren artean. Lepokoak momentu hori gogoratzeko balio dizu.

      – Benetan hori horrela dela esango diozu, Sara?

      – Momentu horretan zentzu bat eman nion bizitzari.

      – Aipatu duzu taldearen aurkezpenean hau esan zutela: “Maitasuna maite dugu. Edertasuna maite dugu. Gure burua maite dugu eta gure gorputza maite dugu”. Ondoriozta dezaket tximeletak lau kontzeptu horiekin lotzen zaituela?

      Eta Sara pentsakor geratu da. Oso isilik. Bere eskuei begira. Hatza hatzarekin ukitu, eta begirada leihotik kanpora bidali du. Euria ari du kristalaren bestaldean. Udaberriko egun euritsu horietako bat. Diana Sararen erantzunaren zain dago, baina ez dirudi segituan etorriko denik. Apunteak hartzen jarraitu du, agian beste galderaren batekin beste erantzun bat aterako dio. Sarak ahoa zabaldu du, baina ez da hitzik aho horretan. Soilik gogoetak dabiltza bere buruan.

      – Ondo zaude, Sara? Ur baso bat nahi duzu?

      – Uste dut gaurkoz nahikoa egin dugula.

      – Oraindik hamabost minutu geratzen dira.

      – Berdin du. Gainera ez naiz ondo sentitzen, nekatuta nago.

      – Aipatu didate ospitalean egon zinela duela hilabete inguru. Intoxikazio bat izan zenuela belladonarekin lotuta. Zer egin nahi zenuen horrekin?

      – Ez duzu uste orain dela guztia esateko momentua, Sara?

      – Uste nuen inspiratzeko balioko zidala, baina bidaia txar bat besterik ez zen izan. Medikuak ultzerak nituela esan zidan, seguruenik tabakoagatik. Dena dela, ez da ezer larria izan. Orain hobeto nago.

      – Bi hilabetean bi aldiz joan zara ospitalera. Lehenengoan paroxetina gaindosi batekin eta bigarrenean belladona hartzeagatik. Zure buruaz beste egitean pentsatzen ari zara?

      – Ez da hori, Diana. Momentu txarrak bizi izan ditut azkenaldian, eta erabaki txarrak hartu ditut. Ez da beste ezer. Baina esan dizut orain bizitza beste era batera ikusten dudala. Orain badakit zer egin pozik izateko. Gainera, gaizki egindako guztia egunerokoan idatzita dago. Orain badakit zer ez dudan egin behar egoera berean aurkitzen naizenean. Nire akatsetatik ikasten ari naiz. Seguru nago hurrengoan elkartzen garenean hobeto sentituko naizela. Baina denbora behar dut. Badakizu: ekaitzaren ostean barealdia etortzen da, baina ekaitzak dena harrotzen du, eta denbora behar da dena lehengora itzultzeko.

      – Eta nola dakit hemendik hilabete bitartean ez duzula beste erokeriarik egingo? Urteak daramatzat zurekin, eta hainbatetan ikusi zaitut oso egoera txarrean. Badakit gai zarela zure akatsetatik ikasteko, baina ez dakit. Ez dakit egia guztia esaten didazun.

      – Uste duzu hona gezurrak esatera etortzen naizela?

      – Ni hemen zuri laguntzeko nago. Egia osorik esaten ez duzun bitartean, ezin dizut lagundu. Nire kontura lortu behar izan dut paroxetina eta belladonaren informazioa. Uste duzu ez direla gauza garrantzitsuak? Bi hilabetean bitan ia zure burua akabatu duzu! Konturatzen zara?

      Sara besaulkitik altxatu da, lurretik bere poltsa hartu eta irribarre batekin agurtu du Diana. Hurrengo zitan elkar ikusiko dutela. Diana harrituta gelditu da denarekin.

      – Nire denbora galtzeko etortzen bazara, bidali egingo zaitut.

      – Hurrengora arte, Diana –atetik.

      – Hurrena azkena izango da horrela jarraitzen baduzu, entzun? Gogoratzen duzu lehen saioetan zer esan zenidan?

      – Nahi duzu nik gogoratzea zer esan zenion, Sara?

      Eta atea gurutzatu du bere etxerako bidea hartuz.

Etxeko atea zabaldu du.

      – Itzuli naiz –xuxurlaka. Badaki ez dagoela inor, baina.

      Argia piztu du.

      – Bazen garaia itzultzeko! Ba al dakizu ze ordu diren?

      – A! –garrasi–. Ez eman horrelako sustorik! –isilune bat eta gero.

      – Sssssss... Bizilagunak esnatuko dituzu –Sarari begira geratu da–. Kasu gehiago egin beharko zenioke Dianari. Bestela alferrik zoaz bere kontsultara. Badakizu hori, ezta?

      – Itxoin pixka bat. Zurekin hitz egin behar dut.

      Gelara joan da aldatzera. Etxeko arropa jantzi, lepokoa ohe alboan utzi, eta aitarengana itzuli da. Ura berotzen jarri du katilu batean.

      – Arrazoi zenuen.

      – Gauza askotan, egia esan. Baina zertan zehazki?

      – Aldatzen hasi behar dut. Berandu izan baino lehen. Beno, jada hasi naiz. Baina beste pauso bat eman behar dut. Ez dut erreformista izan nahi, iraultzaile izan nahi dut!

      Mikrouhin labeak pi pi pi hotsa. Infusio poltsatxo bat sartu du ur berotan.

      – Iraultzailea?

      – Bai. Nire bizitza errotik aldatu behar dut. Eta zuk nahi edo ez nahi, nire maisu espirituala izango zara. Nire guru partikularra.

      – Ba ez zait ideia asko gustatzen. Zure galeoia eramango duen lemazaina ezin dut izan? Zerbaitegatik deitzen ninduten Kapitaina.

      – Ez hasi txikikeriengatik horrela! Etiketa bat besterik ez da.

      – Baina guruarena...

      – Ba izan lemazaina horrela gusturago sentitzen bazara!

      – Askoz gusturago.

      Zigarro bana piztu dute.

      – Eta zer egin behar dut orain?

      – Zer esan nizun Enzorena gertatu eta gero: bukatu puzzlea.

      Infusioari trago txikiak ematen dizkio aitari entzuten dion bitartean, eta Enzorena etorri zaio burura. Duela pare bat aste gertatu zen, Boloniatik bueltan. Enzok bere artikulu baten inguruan hitz egin nahi zuen, baina Sara ez zegoen indarrez bulegora joateko. Ospitaleko joan-etorriak medio, aste batez etxean geratzeko baimena lortua zuen, eta Enzori eskatu zion, berak nahi bazuen behintzat, bere etxetik pasa zedin.

      Egun hartan bitan jo zuen txirrinak. Lehenengoan, Jehovako testigu bi izan ziren. Muturren aurrean itxi zien atea barrezka. Bigarren aldiz jo zuen txirrinak. Atea zabaldu eta han zegoen Enzo motxila bizkarrean. Pauso bat atzera eta bere oinetakoei begira geratu zen, dena aldi berean. Sarak azpiko arropa eta zetazko kamisoi garden bat bakarrik zituen jantzita, eta Enzo lotsagorrituta sentitu zen irakaslea horrela ikusi zuenean. Sarak pixka bat gehiago estaltzeko keinua egin zuen, eskuak gainean jarrita zer edo zer estaliko balu bezala. Inkontzientziaren kausa-efektu bat. Azken finean, kamisoiaren gardentasunak hutsal bilakatzen zuen hura estaltzeko edozein keinu edo asmo.

      Barrura gonbidatu eta burumakur sartu zen. Eskua begien parean jartzea falta zitzaion. Sofan eseri zen, eta Sara bere gelara joan zen jertse baten bila.

      Sararen absentzia hartan, «Ze berenjenaletan sartu naiz? Irakaslea horrela egonda... zerbait nahi ote du? Enzo, ez pentsatu horretan! Utzi fantasiak!», pentsatu zuen. Edo horrelako zerbait pentsatuko zuela uste du Sarak. Itzuli zen jertse urdina jantzita. Bera ere sofan eseri zen. Hankak gurutzatu eta besoa sofan luzatu.

      – Eta zer galdetu nahi zenidan?

      – Ez al da hobe mahaian jartzea hitz egiteko?

      – Ez gaude unibertsitatean, utzi protokoloak alde batera –esan zion bere urduritasunak uxatze aldera–. Zer da ulertu ez zenuena?

      Enzok hankartean zuen motxila zabaldu, eta koadernoa atera zuen. Ausaz ireki eta bost orrialde pasatu zituen. Idatzita zuena irakurri zuen bere baitarako.

      – Begira, proffesoressa Ballet...

      – Deitu Sara.

      Isilik geratu zen mutila, kontrola galdu izan balu bezala, egoera berrira egokitzeko ahalegin sotil batean.

      – Begira, Sara. Gomendatu zenigun zure artikulua irakurri dut, eta zalantza batzuk ditut. Bertan azaltzen duzu proiektu modernista hiru ismotan banatzen dela: liberalismoa, sozialismoa eta nazionalismoa. Garapen ideia da hiruen ardatza, eta ondorioz, etorkizuneko proiektu gisa uler daitezke. Plangintza bat edo ez dakit... Bai, plangintza bat eskatzen duten proiektuak dira.

      Sarak arretaz entzuten zion.

      – Orduan, etorkizunera begira egindako proiektuak baldin badira, zergatik baliatzen dute historia justifikazio modura? Ez al da kontrajarria iragana baliatzea etorkizuna justifikatzeko? Nazionalismoetan oso garbi ikusten da hori, baina klase borrokaren teoria ez al da antzekoa? Liberalismoa ez dakit, akaso badute miresmen gisako bat Erroma eta Greziarekiko. Klase batean esan zenuen bezala humanismotik eratorri daitekeena, ondo gogoratzen badut.

      – Badakizu nola funtzionatzen duen Estatu Batuetako sistema judizialak? –Enzok buruarekin ezezkoa egin zion–. Pertsona batek ongia edo gaizkia egin duen ondorioztatzeko ez dira hemen bezala kode zibiletan oinarritzen, historian zehar egin diren epaiak aztertzen dituzte abokatuek. Hau antzekoa da, beti existitu izan den zerbait erakutsi behar da zure teoria justifikatzeko. Jurisprudentzia, alegia. Esentzialistak dira. Bestalde, liberalismoa eta sozialismoa mentalagoak dira, ez dakit ulertzen didazun, teorietan errotuagoak daude. Aldiz, nazionalismoak emozionalagoak dira. Halere, horrek ez du kentzen faltsuak direnik, teoria ia algebraikoak izateak ez du esan nahi berez egiazkoak direnik. Dena da sorkuntza bat, ideala edo materiala izan.

      Sarak hizketan jarraitzen zuen Enzok apunteak hartzen zituen bitartean. Baina jolasteko gogoa zuen. Izan zitekeen pasatako guztiaren ondorioz bere gorputzak halako zerbait eskatzen ziolako. Erakarpen bat ere izan zitekeen. Ez pertsona berarena, ez. Egoerarena baizik. Oso morbosoa iruditzen zitzaion ikasle batekin bere etxean horrela egotea.

      – ...eta horrek denak eztanda egiten du Bigarren Mundu Gerran. Kaferik edo nahi duzu?

      Hasiera batean ezezkoa esan zuen, baina azkenean baietz. Kafea egiten jarri behar zuen Sarak, eta hiru bat kafe katilu ateratzen ziren beti. Horregatik esan zuen baietz Enzok, kafea alferrik ez galtzeko. Sofatik jaiki zen, kafe xehatua kafeteran jarri, urarekin bete, sua piztu eta kafetera suaren gainean jarri zuen.

      Enzok isil-isilik jarraitzen zuen.

      – Lasai, Enzo, ez zaitut jango. Ez duzu zertan hain edukazio onekoa izan behar.

      Eta nahiz eta tonu oso goxoan esan, ez zen erraza lasaitzea egoera hartan. Oso urduri zegoen, tokiz kanpo egongo balitz bezala. Sara bi katiluren bila zebilen, azukrea eta esnea atera zituen. Enzo, bitartean, pentsakor. Bere fantasietan, bere bulegoan egiten zuen larrutan Sararekin, Giulia begira zegoela. Behin baino gehiagotan masturbatu zen halako irudiak buruan bueltaka zituela. Baina fantasiena bere garun barruko kontua zen, bere garunaren gaineko kontrola bazuen, fantasietan nahi zuena egin zezakeen, baina errealitatean ez zuen ezeren gaineko kontrolik.

      – Esnearekin edo gabe?

      – Gabe.

      Kafe katilua mahaiaren gainean utzi eta erretzen ote zuen galdetu zion. Ezetz. Sarak bere zigarroa piztu zuen.

      – Eta gustura al zaude klaseekin?

      – Batzuetan besteetan baino gusturago, baina nahi nuena egiten ari naiz.

      – Historia, alegia, pentsatzen dut. Eta zergatik? Zergatik Historia?

      – Uste dut kezka politikoak edo zirela. Gaur egungo egoerara nola iritsi garen ulertu nahi nuen. Eta horretarako Historia egokiena dela pentsatzen dut.

      – Eta gero zertan zentratu nahi duzu? Etorkizunean.

      – Erromatar historian sakondu nahi nuke. Agian master bat egin horren inguruan. Baina ez nago seguru, igual beste karrera bat ikasiko dut. Filologia italiarra adibidez, literatura asko gustatzen zait. Zure liburua oso gustura irakurri nuen.

      – Bai zera! –erdi artifizial bat eskua izter gainean jartzen ziola.

      Kafeari trago bat eman zion Sarak. “Bero dago, ezta?”, esan, eta oso garbi geratu ez zen berotasuna baliatuz, edo kafearena edo bere barnekoa, jertsea kendu zuen. Eta kamisoi hutsean geratu zen berriz ere, azal biluzia eta azpiko arroparen gorritasuna agerian utziz. Zigarrokinak erortzekotan zirela, hautsontziaren bila abiatu zen. Baina ipurdia sofaren gainean jarri ordez, mahaiaren ondoan zegoen aulki batean eseri zen, Enzoren aurrean, aurrez aurre. Hankak gurutzatu eta zigarroa ezpain artera eraman zuen. Mutilak ahora hurbildu zuen katilua. Oso deseroso zegoen. Kafea tragoan edan zuen, eztarria ia erre zitzaion. Lekuz kanpo sentitzearen sintomak, izerdi hotza kopeta ertzetik behera. Eta isiltasun bortitz hark, Alex DeLargen paranoia beethovendarra iradokiz, esponentzialki bikoizten zuen bihotz taupaden abiadura.

      – Eta esadazu, Enzo Fusai –sentsualitate guztiarekin gehi intriga dosi leun batekin–, eleberriko zein pasarte gustatu zaizu gehien?

      Ez zekien zer esan, eta esatera abiatzen zen edozer gauza ez zen ahotik irtetera iristen. Azkenerako, pasarte bat aukeratu beharrean, halako istorio aldrebesen logika nola asmatzen zuen galdetu zion.

      – Zein jarraibide edo erregela jarraitzen ditudan?

      Buruarekin baiezkoa egin zion.

      – Nik ez ditut erregelak jartzen, momentuko ideiari jarraitzen diot.

      Enzo isilik geratu zen. Ez zion sinesten egia esan, baina eztabaida galtzeko txartel guztiak izango zituen. Beste galdera bat: nola inspiratzen ote zen pasarte makabroenak idazteko.

      – Pasarte makabroak?

      – Momentu batzuetan istorio gore bat irakurtzen ari nintzela pentsatzen nuen. Pertsonaiak hiltzeko era, hain esplizituki kontatuta detaile txikienarekin... Ez dakit. Hain beharrezkoa da?

      Barre egin eta gorputza aurrerantz bota zuen, tokitik mugitu gabe hurbiltasun sentsazioa handitzeko, eta ez zion begirik kentzen Enzori. Iris marroietatik harago, begi niniaren belztasunaren atzean zer topatuko ote zuen galdetzen. Eta horrek bere onetik ateratzen zuen mutila, baina ez zuen nahi bere irakasleak pentsa zezan momentuak kikiltzen zuela.

      – Drogaren bat hartzen duzu horrelako gauzak idazteko?

      – Zerbait zehatza darabilkizu buruan bueltaka?

      – Ez, baina agian, zera, horrelako esperientzia batek laguntzen duela pentsatzen dut. Esperientzia pertsonal baten alterazioa edo. Ez dakit ondo esplikatzen naizen.

      Zupada bat eman zion zigarroari eta atzera bota zuen bizkarra.

      – Noizbait egin duzu larrutan kokaina hartuta, Enzo?

      Hankak zabaldu zituen, oso pausatuki, segundoak eterno bihurtzen zirela zirudien. Enzok burua galtzekotan zuen, begiak zabaldu zitzaizkion ahoa bezala. Eta berriz gurutzatu zituen hankak.

      – Zoragarria da.

      Sara bere aulkitik zutitu zen. Eta Enzok hutsuneak besterik ez zituen buruan, segundo gutxi batzuetako iraupena zuten fotogramak. Mundu lurtarretik alde egin izan balu bezala. Ez zuen egoeraren gaineko inolako kontrolik, txotxongilo bat zen orainaldiaren atzaparretan. Bere gorputzak ez zion erantzuten, garunak bidaltzen zituen aginduak bidean galtzen ziren.

      Kamisoia kendu zuen. Azpiko arropetan geratu zen.

      Bere gainean eseri zen. Mutilaren eskuak bere bularren gainean jarri zituen. Enzo hipnotizatuta zegoen.

      Gero, gauzak konpentsatze aldera, Enzo biluztu zuen. Sarak sentsualitate eta intriga guztiarekin kendu zion arropa, biluzten zuen eremu bakoitza mihiarekin kitzikatuz.

      Ilusiozko mundu batean ala errealitatean zen pentsatzen zebilen Enzo. Baina Sarak ezpainak listuarekin busti zizkion, inoiz jaso gabeko muxu bati hasiera emanik. Begietara begiratu zion.

      – Ez pentsatu ezertan, Enzo, utz iezadazu dena niri.

      Zakila ukitu eta laztandu ostean, ahoan sartu zuen.

      Biak guztiz biluzik zeudenean, lurrean etzanda egin zuten larrutan. Sara goiko aldean zen denbora guztian, Enzoren zakil tentetuaren gainean jauzika. Intziri profanoak in crescendo zihoazen. Geroz eta ozenago, melodia bat izatetik zarata izatera.

      Lurrean etzanda geratu ziren biak biluzik. Arnasestuka. Izerdia eta semena nahasturik azalaren gainean.

      Enzok beste behin kontenplatu zuen bere irakaslearen gorputza. Bere onera itzuli zela zirudien, gorputzak kasu egiten zion berriz ere. Eta bizkar biluzia ikusi zuenean, kuriositate bat sortu zitzaion.

      – Zer dira bizkarrean tatuatuta dituzunak? Tximeletak?

      Sara egongelako sabaiari begira zegoen.

      – Zoaz, Enzo.

      Harritu egin zion horrek.

      – Joateko –lehorki.

      – Baina...

      – Zoaz, Enzo, zoaz hemendik –sabaiari begira.

      Enzo jaiki eta Sararengan iltzatu zituen begiak. Eskua sorbaldan ipini zion. Sarak bira eman eta bere ikasleari begira geratu zen. Goitik behera. Guztiz biluzik zegoen eta semenez bustita zuen zakil hark ez zuen gehiago erakartzen jadanik.

      – Beste behin ere errepikatu egin behar al dizut? Joateko hemendik. Edo ez duzu ulertzen?

      Sararen begirada oso hotza zen eta hitzak lehorrak. Negua estepan. Enzo harri eta zur zegoen. Begi haiek ez ziren duela ordu erdi begiratu zioten berberak. Arropa jantzi, ahal bezain azkar eta era penagarrian, eta agur lotsati eta indar gabeko batekin agurtu zuen. Ateak ez zuen zaratarik atera ixterakoan.

      Sarak sabaiari begira jarraitzen zuen biluzik egongelaren erdian.

      Enzo, ordutik, ez da Sararen klase batera ere joan, eta azterketa beste pertsona batek egitea eskatu du mezu elektronikoz.

– Sara! Entzuten al didazu?

      – Zerbait esan didazu, aita?

      – Puzzlea bukatzeko gomendioak ematen ari nintzen, eta zu bitartean Enzorena gogoratzen. Beti bezala, pasatako gauzak buruan. Angelus Novus ematen duzu.

      – Barkatu. Eta nola bukatu dezaket puzzlea?

      – Xavirekin hitz egin, berak asko lagunduko dizulakoan nago. Giuliarena konpontzea ere ez legoke gaizki. Eta Anari gertatutakoa kontatzen badiozu eta bakeak egiten badituzu, oraindik eta hobeto. Baina hori dena eginda ere ez duzu puzzlea bukatuko.

      – Eta nola bukatuko dut? Zer da bukatzeko egin behar dudana?

      – Zuk galdetu didazu zer egin behar duzun, eta nik erantzun.

      – Baina erantzun argi eta garbi bat eman, ez buruhauste bat!

      – Denbora guztian metaforak erabiltzen ari den batentzat oso sinplea behar luke horrelako zerbait ulertzeak.

      – Batzuetan desesperatzen nauzu. Bazenekien hori?

      – Oso ondo, gainera.

      – Ez didazu esango orduan.

      – Hartu opor espiritualen bat. Lagungarri izan daiteke.

      Gelarako bidea hartu du. Lotara joateko ordua da. Ispiluaren aurrean biluztu eta arropa lurrera bota du banan-banan. Eta azal biluzitan geratu da. Isilik. Eskuekin gorputza ukitzen du, bere formak, kurbadurak sentitu nahi ditu. Anatomia fisikotik hasi eta sakonago sartu. Forma jakin hark zer ezkutatzen ote duen jakin nahi du, jakin behar du.

      Bira eman du. Tximeletak ikusi ditu hegan bere bizkarretik gora. Lasaitu egin da. Gainditzeke diren minen erakusgarri dira, oroigarri: ama, Bartzelona, Dublin, Olivia McDonald, New York, Firenze eta aita.

S08E22

Asteazkena da. 2013ko apirilaren 3a.

      Sara bere bulegoan dago, eskuetan paper zati bat duela. Urte hasieran iristen hasi zitzaizkion harribitxien bidaltzaileak igorritakoa da. Aurreko egunean iritsi zen eskutitza, astero bitxiren bat jaso eta gero. Denetara sei belarritako pare eta sei lepoko. Paper zatian hala jartzen du:

      «Ciao Sara maitea,

      »Gustatu al zaizkizu bidali dizkizudan bitxiak? Zure tximeleten inguruan pentsatzen egon naiz, eta Silviok bere kantuan ematen zien azalpenaz. Badakit materialista samarrak izan daitezkeela harribitxiak, azalekoegiak tximeleten sakontasunarekin alderatuz. Ondorioztatu dut tximeleta bakoitzak zure bizitzako pasarte txar eta gaizto bat islatzen duela, eta horiek gainditzeko tatuatu dituzula. Nik ere lagundu nahi zaitut zure bizitzako atsekabe guztiak gainditzen. Utz iezadazu zure bidelagun izaten. Utz iezadazu zure tximeletak harribitxien dirdirarekin apaintzen. Ezin dut zure berririk gabe bizi. Ezin dut zu gabe bizi. Behar zaitut. Eta badakit zuk ere behar nauzula. Norbait behar duzu zure alboan, bestela erotu egingo zara. Denbora eman dizut, uste dut nahikoa izan dela ideiak argitzeko. Zure berri izan nahi dut. Faborez jarri nirekin harremanetan lehenbailehen».

      Eta aurreko egunean burua erotu beharrean bueltaka eta bueltaka izan ondoren, telefonoa hartu eta deia egin du. Segituan erantzun du bestaldean. Apirilaren 14an geratu dira dena argitzeko. Sarak lehenago nahi du, baina ezinezkoa izan da. Ia bi aste pasatuko ditu pakete haien guztien esanahiari buruzko espekulazioak egiten. Bai eta hainbeste bitxi oparitzeko bidaltzaileak dirua nondik atera duen galdezka ere. Surrealista da. Ez du zipitzik ulertzen.

      Bost minutuko atzerapenarekin joan da klasera. Atea zabaldu, eta gehienak han daude. Beno, azken klaseetan gertatu bezala, Enzo Fusai falta da. Gainontzekoak beti bezala daude, liburu, koaderno, grabagailu eta boligrafoz inguratuta. Sarak ordenagailua piztu bitartean, azken klasean aipatutakoaren errepasoa egin du. Pentsatuta baitu poliedroaren beste aurpegi batetik begiratzea historiari, nahiz eta inprobisazioak gain hartuko diola ondotxo jakin.

      Azken klasean 80ko hamarkadaren inguruan aritu ziren hizketan. Gerra Hotzaren kronologia klasikoari jarraituz, azken fasea izan zuten mintzagai, 1979-1991 arteko etapa, hain zuzen.

      – Baina gogoratu a posteriori egindako periodizazioak direla horiek. 1979ko urtarrilaren 1a iritsi zenean, inork ez zuen pentsatu beste fase batean sartu zenik. Horiek historia ikertzen ibiltzen garenok egiten ditugun bereizketak dira, gure lana errazago egiteko.

      Gertakari nagusienak izendatzeaz gain, horiek eta haien aurretik eta ondoren etorritakoek utzi dituzten arrastoak aipatu dituzte denen artean. Ideiek irauten baitute. Emozioek irauten baitute. Gorroto edo poz sentsazioak, batzuk belaunaldiz belaunaldi.

      – Horregatik pentsa dezakegu, definizio moduan, historia ez dela iragana ulertzeko ariketa bat, edo ez behintzat historia garaikidea. Hain zuzen, orainaldia ulertzeko ikertzen da iragana historia garaikidean. Historialariok iraganeko betaurrekoak jartzen ditugu, baina begiek orainaldikoak izaten jarraitzen dute. Horregatik da hurbilketa bat. Orainalditik abiatutako paseo bat.

      – Baina orainalditik abiatzen bagara –aipatzen hasi da Ugo–, orainaldiko motxila gurekin eramango dugu, ezta? Orduan ikerketa ez da objektiboa izango.

      – Noski ikerketa ez dela objektiboa izango. Subjektuak garen heinean, norberaren zama subjektibo guztia egongo da ikerketan. Adibidez, ni ikasle nintzenean eta ikerketa lan bat egiteko eskatu zidatenean, kasu hartan XX. mende hasieraren bueltan, landa munduko emakumeen inguruan egin nuen. Nire amona Kataluniako landa gunean bizi izan zen, eta nola ezagutzeko aukerarik ez nuen izan, ba lan hori baliatu nuen bere bizimoduaren berri izateko. Lan ahalik eta objektiboena egiten saiatuko zara, baina gaira hurbiltzeko beti egongo da interes pertsonal hori. Gomendatuko nizueke, ikerketa lan bat egiten ari zaretenean, zuen eta gaiaren arteko loturan pentsatzea. Egin zuen autobiografia propioa, eta horrela, beste gogo edo interes batekin lan egingo duzue.

      Hori esaten ari den bitartean, Daniellak eta Fionak elkarri begiratu diote, eta Boloniako gertaera etorri zaie burura. Halako begirada konplize bat, irakaslea jabetu baino lehen mututu dutena.

      Baina Sararen gaurko asmoa ez da historiako ikerketak nola egiten diren azaltzea. Aurreko klase batean izan zuten horretarako tartea. Bere helburuekin hasi nahi duenean, ordea, Ugok moztu du beste behin:

      – Agian erokeria bat esango dut –hitz pausatuak ahoskatuz, buruan bueltaka duen ideia a priori absurdoa ahalik eta ondoen azaltzeko–, baina planteatu al daiteke metodo bezala? Alegia, historia ezagutzen dugun bezalakoa da prozesuan hartu diren eta ez diren erabaki jakinengatik. Testuinguru guztia bere osotasunean ulertzeko han egotea litzateke onena, baina denboraren makinarik sortu ez dutenez, egin beharko genuke, metaforikoki edo, garai horretan infiltratu. Espia historikoak izan eta informazio guztia oraingo gu ikertzaileari pasa. Ez dakit ondo esplikatu naizen.

      Sarak begiak itxi, eta hatzarekin masaje bat ematen hasi da belarri ondoan. Domenicok zera esan dio Ugori albotik: “Hi, drogak utz itzak!”.

      – Ondo ulertu badut, Ugo, esan nahi duzu bitan zatitu behar garela. Alde batetik, ni garaikidea eta, bestetik, ni historikoa, edo espia historikoa deitu duzuna. Lehenak kudeaketa lana egingo luke, zentralitakoa, bigarrenak pasatzen dion informazio guztiarekin. Hori da esan nahi zenuena?

      – Uste dut baietz.

      – Eta zein helbururekin? Alegia, ariketa hori beti egiten dugu. Testuingurua bere osotasunean aztertzen saiatzen gara ondorengo ikerketan agertu daitezkeen anomaliak hobeto ulertzeko.

      – Esan duzunagatik, egungo aurreiritziak eta influentziak abandonatzeko. Azkenean, guk badakigu zein den amaiera. Badakigu 1989an Berlingo harresia erori zela, baina 1988an hori ez zekiten. Espia historikoak emango lukeen informazioa litzateke etorkizunari begiratzeko perspektiba bat, hau da, atzotik gaurrerako begirada bat pronostiko eta ilusiozkoa izango dena, eta ni garaikideak gaurtik atzorako begirada eskainiko du gertatutakoa azaltzen duena. Horrela, bi begiradak elkar gurutzatzean, begirada osoago bat izango dugu. Zeinek imajinatuko zuen bestela Ser Davos...

      – Ixo! Ixo! Oraindik ez dut eta kapitulua ikusi! Ez espoileatu!

      Sarak baieztapen keinu bat egin du buruarekin; “interesgarria” hitza ahoskatu du, ostean.

      – Baina ez pentsa subjektibotasuna ezabatuko duzunik horrela. Gainera, ez pentsatu subjektibotasuna zerbait txarra denik. Bestela, denok berdin pentsatuko bagenu, zeinen aspergarria litzatekeen mundua eta bizitza. Halere, Game of Thrones aipatzea interesgarria iruditzen zait, gaurko klasea fikzioaren inguruan izango baita. Literaturan, filmetan, telesailetan historia nola erabili den aztertzea edo eztabaidatzea da nire asmoa.

      Klasea inprobisazio ariketa kaotiko bat izatetik gertu egon da. Pelikula interesgarriak, gutxi batzuek soilik ezagutzen dituzten telesailak eta modako bihurtu direnak. Batzuetan ahaztu egiten zaie klasean daudela ere.

      – Fikzioa errealitatearen berreraiketa bat da. Hori ezin duzu zalantzan jarri –esan dio Domenicok Ugori–. Star Wars bera ere errealitatean oinarrituta dago.

      – Baina nik ez dut hori esan. Esaten dudana da historia bera ere berreraiketa bat dela. Historialariek era batera egiten dute eta fikzioan lan egiten dutenek beste era batera. Baina iraganaren berreraiketa bat izaten jarraitzen du.

      Sarak eztabaidan sartu nahi izan du buruz dakien Walter Benjaminen zita batekin. Berreraiketak aurretiazko suntsiketa bat eskatzen du, eta berak bere ibilian gauza asko suntsitu dituela sentitzen du. “Bada Kleeren koadro bat, Angelus Novus izenekoa. Bertan aingeru bat ageri da, aurrez aurre ikusten duen zerbaitetik urruntzear dagoela dirudiena. Adi-adi ditu begiak, irekita ahoa, zabalik hegoak. Itxura hori izan behar du historiaren aingeruak. Iraganaren aldeari eskaintzen dio aurpegia. Guk gertakari katea ikusten dugun lekuan, katastrofe bakarra baino ez dago harentzat, etengabe aurriak aurrien gainean pilatu eta bere oinetara botatzen dituena. Aingeruak geratu egin nahi luke; hildakoak esnatu eta suntsitutakoa konpondu. Baina paradisuan piztu den ekaitza bere hegoekin ere nahaspilatu da. Hain da ekaitza bortitza, ezen aingeruak ezin baititu hegoak itxi. Ekaitz horrek bizkarretara duen etorkizunerantz bultzatzen du ezinbestean, haren aurrean aurriz osaturiko mendiak zeruraino hazten jarraitzen duen bitartean. Garapen izendatu duguna da ekaitz hori”.

      – Eta gure iraganari begiratu nahi badiogu, Historiaren aingerua handik igaro aurreko paisaia ikusi nahi badugu, hondakinen berreraiketa egin beste erremediorik ez dugu –ondorioztatu du Sarak, samin pertsonal baten lurrinak lotsati azaleratzen direla.

      Jada ordua gainean, hurrengo astean ez dela klaserik izango komentatu die ikasleei. Hitzaldi ziklo batean parte hartu behar duela Berlinen, “eta hori, ez dela klaserik egongo”.

      – Etorri nahi duzu trago bat hartzera, Sara? –galdetu dio Fionak irakasleari klasetik atera denean.

      – Itxaroten badidazue hauek bulegora eraman bitartean...

      – Noski!

      Arratsalde osoa eman du ikasleekin hizketan ardo kopen bueltan. Klaseko bera hizketagai, baina aisialdiak eskaintzen duen patxadarekin. Fikzioa gora eta fikzioa behera, bakoitzaren film eta telesail gogokoenen iruzkinak egiten egon dira unibertsitatetik hurbil dagoen terraza batean. Sarak behin eta berriz esan du House MD telesaila gustuko duela, baina ikasle batek berak ere ez dio jaramonik egin. Inori ez omen dio interesik piztu medikuei eta gaitzei buruzko dramak. Zonbiak, Sartaldeko hilketak, detektibeak edota kimikako praktikak garajeetan egiten dituzten pertsonaiak agertzen diren telesail ospetsuak ahotik ahora dabiltzan bitartean, pentsatzen jarri da ea zergatik erakartzen duen hainbeste mediku misantropoak.

Liburu pila baten azpian, Anak oparitutakoa ikusi du. Kuriositate handiz hurbildu da apalategira eta, gainontzekoak alboratu ondoren, esku artean hartu du. Azaleko katuaren begietan ditu bereak. Kontrazalean dauden kritikak irakurri ditu ostean, banan-banan, eta konturatzerako, Hiraideren eleberrian murgilduta dago. Tokion bizi den bikote baten eta Chibi katuaren arteko harremana du ardatz.

      Capisci etxetik barrena paseoan imajinatu du, bere hanken inguruan bueltaka gero. Konturatu da Chibik txikia esan nahi duela, eta Capisciren izenaren zergatia etorri zaio burura. Derrepentean, beste irudi batek hartu du bere gogoa. Katuak begi berdeak omen ditu. Aspaldian bueltaka izan du amildegiko ametsa, nahiz eta badiren hilabeteak ordutik.

      – Eta untxia beharrean katua bazen? Chibi zuria da orban gris eta marroiekin. Ametsak ez dira inoiz ondo gogoratzen.

      Baina jabetu da ametsen interpretazioen kontuak ez zaizkiola batere axola. Eta arkatza hartu du interesgarri zaizkion esaldiak azpimarratzeko: Chibiri eta Machiavelliri buruzko informazioa.

Bi mundu bereizi zituen harresi graffitidunaren inguruan paseatzen dabil. Begiratzen duen bakoitzean, jendea imajinatzen du haren gainean. Argazkiak eta bideoak irudimenean ditu. Oztopoak oztopo izateari utzi zionekoak. Berak inoiz ez du antzekorik ezagutu bere gorputzean eta ezinezkoa egiten zaio horrelakorik sentitzea. Mugimendua mugatuko liokeen muga bat izatea, muga fisiko bat. Absurdoa iruditzen zaio XXI. mendean horrelako zerbait existitzearen ideia bera. Lotsaren harresiak, alajaina. Baina oraindik badira muga fisikoak sortzen dituztenak, Mendebaldearen purutasuna kutsatuko omen duten horiekin lepradun batekin bezala erlazionatu nahi dutenak. Eta Ceutan eta Melillan pentsatu du, gero Israel eta Palestinan, baita Mexiko eta Estatu Batuetan ere.

      Eserleku bat ikusi du eta bertan jesartzea otu zaio. Zigarro bat piztu, eta harresiari begira geratu da, artearen euskarri bihurtutako harri eta hormigoi puska haren aurrean turistek beren oroimenerako argazkiak ateratzen dituzten bitartean.

      – Eta nola izango zen Scarrek Simba garaitu izan balu?

      Sarak burua biratu du. Mutil gazte bat dago eserita bere alboan. Ez da konturatu ere egin.

      – Baduzu surik?

      Sarak metxeroa atera eta ahotik zintzilik duen zigarroa piztu dio.

      – Thanks –eta hasierako galdera bera egin dio. Sara harri eta zur dago.

      – Nola zer izango zen Scarrek Simba garaitu izan balu? Ez dizut ulertzen. Zer esan nahi duzu horrekin?

      – Zergatik zen Simba errege legitimoa? Scarrek legitimitate bera zuen, nire ustez. Estatu kolpe bat ematea ilegitimoa al da? Zer da legitimitatea? Zer da legitimoa?

      Sarak zer esan jakin gabe jarraitzen du. Hogeita hamar urtetara ez da iristen. Ile luzea, beltza. Hiru eguneko bizarra aho matrailaren ertzean. Begia goitik behera gurutzatzen dion marka. Alkandora beltz bat darama, jeans urdin ilunak eta larruzko zapata gastatuak. Zupada lasaiak, pausatuak ematen dizkio zigarroari.

      – Barkatuko didazu, baina ez dakit zer erantzun.

      – Nik uste Scarrek Simba garaitu izan balu, denak hobera egingo zuela. Meditatua zen, bazekien zer egiten zuen. Simba bihotza besterik ez zen. Eta bihotzarekin gaur egunean ezin da ezer egin. Burua behar da. Burua arrazoimena da, arrazoimen purua. Eta bihotza gauza nahasi bat da, pasioaren eta arrazoimenaren arteko mix bat. Guk, mendebaldekook, pentsatzen dugu bihotza pasioa bakarrik dela, baina oker gaude. Pasioa beherago kokatzen da, sabelaren eta genitalen artean. Eta bihotza hortik eta burutik elikatzen da. Kaosa da, ez du hautatu oraindik noren alde eta noren kontra dagoen. Ez daki buruarekin edo sabelarekin joatea den hauturik egokiena. Eta Simba hori zen. Buruak eta sabelak esaten zioten ondo zegoela zegoen tokian, Timon eta Pumbaarekin bizitzea zela egin zezakeen gauzarik onena. Baina Nala azaldu zen, eta buruak eta sabelak zuten paktua suntsitu zuen. Maitasuna hain da bihozgabea. Horregatik kokatzen da bihotzean. Nala existituko ez balitz, Simbaren bihotza ez litzateke kaos bihurtuko. Eta kaos hori izan zen Scar garaitu zuena. Baina esadazu, nola da posible kaosak ordena ipintzea? Hori absurdoa da.

      Sarak absurdo ikusten duena bere azalpena da, bere presentzia. Ingurutik pasatzen ari den jendeak ez du oso modu onean begiratzen. Sara oso deseroso dago. «Zergatik tokatu zait horrelako ero baten diskurtsoa entzutea? Akaso hobe hemendik alde egiten badut». Eta altxatzeko keinua egin du pentsatze hutsarekin. Baina tipoa lehenago zutitu da.

      – Eskerrik asko entzuten egoteagatik –eta bi muxu eman dizkio–. Nire izena Jeremy da, baina Scar dei nazakezu. Edo biak batera: Jeremy Scar.

      Eta hori esanda alde egin du.

      Sarak ez daki zer egin, ez zer esan, ez ezer. Eta hasieran garrantzi handirik eman ez badio ere, ezker begian goitik behera duen ebaki markak arreta deitu dio. Intriga sortu zaio. Eta oraindik intriga gehiago sortu diote begiek. Begi berdeak, marihuana kolorekoak. Sakonegiak hain txikiak izateko. Bere hitz arraroak gogoratu ditu. Maitasun bihozgabearena. Arrazoi du. Edo arrazoia ematen dio bederen, egia ez izanda ere.

      Eserlekutik altxatu eta hotelera joan da. Berez, hitzaldia errepasatu behar du, baina ez dauka gogorik, eta arratsaldean zer egin dezakeen galdetu dio harreran bera baino gazteagoa den emakumeari.

      – Pelikularen bat ikusi nahiko nuke.

      – Pelikulak... Pelikulak... –ordenagailuko pantailari begiratzen dion bitartean–. Ba ikusten ditudan gehienak alemanez dira. Ez dakit hori nahiko zenukeen. Nahi baduzu, ingelesez zerbait dagoen begiratuko dizut.

      – Eskertuko nizuke.

      – Ea, ea... Zer dago... zer dago... Begira. Zerbait topatu dut. Umeentzako da, baina Disneyko pelikulen ziklo bat egiten ari dira Aufbau Haus kultur etxean. Hurrengoa The Lion King da. Bost eta erdietan.

      – The Lion King esan duzu? –harrituta. Halako kointzidentziak posible ote dira?

      – Bai. Zerbait gertatzen da?

      – Ez, ez. Ezer ez. Eta non dago kultur etxe hori?

      Hiriko plano bat atera du, eta nondik joan behar duen adierazi dio.

      – Ordu erdiko paseo bat. Ez dago urruti, baina nahi baduzu, autobusa ere har dezakezu.

      – Oinez moldatuko naiz. Danke sehr!

      Eta kalera atera da, kointzidentziak medio, The Lion King ikustera.

      Kultur etxera bidean, buruari bueltaka eta bueltaka ibili da. Jeremy izeneko tipo hori, bere buruari Scar deitzen dion tipo hori, nor ote da? Eta zergatik azaldu da bere bizitzan hain modu arraroan? «Agian garrantzi handiegia ematen ari naiz. Zerbait kuriosoa bezala hartu, eta aurrera segi, hori da egin behar dudana. Kasualitatea eta intriga bizitzaren parte dira».

      Haur eta gurasoz betea dago kultur etxeko ataria. Eta begiraturen bat sumatu du.

      «Nor ote da neska hori?».

      «Zer egiten du bakarrik?».

      Horrelako gauzak pentsatuko dituzte han dauden gurasoek. Baina Sararen alemana ez da oso ona, eta soinu solte bezala hartu ditu, ibai ertzetako igelek egiten dituzten kroak sinkronizatuak balira bezala.

      Barrura sartu, leihatilan sarrera erosi eta proiekzio aretoaren erdian eseri da. Zortea izan duenaren seinale. Eta hasieran lasai bazegoen ere, minutura areto guztia bete eta sekulako zarata sortu da. Haur berlindarren algarak, amek eta aitek isiltzeko eta ongi portatzeko oihukatzen dietelarik.

      Konturatzerako, argiak itzali dituzte. Eta eguzkia sabanako horizontetik altxatzen hasi da afrikar musikarekin batera.

      Bi momentu izan ditu filmak, betiere Sararen perspektibatik. Lehena, Be prepared abestia kantatuz Scarrek estatu kolpea prestatzen duen momentua. Pentsatzen egon da Sara: «Nola demontre ikusten dute alemaniarrek filmeko momentu hau? Scar Hitler izan daiteke inongo arazorik gabe. Eta hienek egiten duten desfile militar ordenatu hori? Ez dago zalantzarik hori desfile nazi bat dela. Pentsamenduak irakurtzeko gaitasuna izan nahiko nuke». Bigarrena Can you feel the love tonight: «Nalaren begiradak ez dira normalak. Marrazki bizidunen partez gizakiek interpretatuko balute eszena hau, edonor kitzikatuko litzateke. Sexua eskatzen duten begiradak dira. Edozein helduk ikusten du hori. Aiii... Zein inuzenteak ginen umetan.»

      Filma bukatzean hotelera joan da berriz, eta zerbait afaldu ostean, hurrengo eguneko hitzaldiari azken ukituak ematen hasi da.

      – Zer gertatuko ote zen Scarrek Simba garaitu izan balu?

      Eta masturbatzen hasi da kitzikadura arraro hari soluzio bat eman nahirik.

Unibertsitateko areto nagusian dago. Jende andana dabil, batzuk obligazioz, beste batzuk kuriositatez. Bere alboan Ludger Schafer doktorea, hitzaldi ziklora gonbidatu duena, hain zuzen. Sararen aurkezpena eginez hasi du solasa. Honek eskerrak eman ostean, ur botilari trago bat eman, eta isilik geratu da publikoari begira segundo batzuez.

      Proiekziora begiratu du entzuleen azterketa psikologikoa egin ostean. Hitzaldiari eman dion izenburua irakurri du bere baitarako.

      Definizio lanarekin hasi nahi du. Oso gomendagarria iruditzen zaio ariketa hori, batez ere, egun pisu ideologiko eta politiko handia duten kontzeptuak baitira esplikatu nahi dituenak. Lehenik oroimena zer den azaldu nahi izan du:

      1. Ikusi, entzun, ikasi, sentitu direnak gogoan gordetzeko eta gogoratzeko ahalmena; gogoa, iraganeko oroitzapenen gordelekutzat hartua.

      2. Oroipena, oroitzapena.

            Gaineratu du:

      – Baina kontutan izan behar dugu, zerbait gogoratzeko ahalmena den neurrian, ahazteko ahalmena ere badela.

Parisen Núriarekin oroitu zen unea gogoratu du. Tartea izan du txikitako lagun minak proposatu zion proiektuari buruz hotzean pentsatzeko, baina behin eta berriz ekidin duen oroitzapena izan da Gironellako hura. Berez proiektu erakargarria zen Núriarena: eleberria komiki formatura egokitzea. Baina jaioterriko solasaldi hartan gutxi hitz egin zuten komikiari buruz. Hitz egiteko gera zintezkeen berriz; errazagoa da, ordea, zubiak eraistea eraikitzea baino. Orduantxe etorri zaio lehen eleberriaren irudi nagusia: heroiek euren bizitzan behin zeharkatu behar zuten zubia.

      Eguzkia zen egun hartan, nahiz eta eguraldia gutxien axola zuena izan. Bepperekin azken zuzenketak adostu ostean, nobela zuzentzaileari bidaltzea erabaki zuten. 2007ko azaro hartan, Sarak lehen liburua argitaratuko zuen. Irribarre handi batekin sartu zen Dianaren kontsultan. Istorioaren inguruan hitz egiteko eskatu zion psikologoak, kuriositatez. Sara Partisania izeneko lurralde bati buruz hitz egiten hasi zen.

      – Partisania?

      – Heroien gotorleku eta hilerria –irribarrea alboratu gabe.

      Antza, heroiak Partisania izeneko lurralde batean bizi ziren, eta euren garaia iristen zenean, Partisaniako sarrerako zubia zeharkatu behar zuten egun batez heroi izateko. Eta hura gainditu berritan dinamitatu egiten zuten, ez zedin itzuli. Eskolan ikasitako epikotasun guztia ekintza hark suntsitzen zuen, eta heroi izatearen gordintasun kiratsarekin abiatzen zen frontera.

      – Gotorlekuarena uler dezaket, baina zergatik hilerria?

      Sarak azaldu zion heroiak inoiz ez zirela itzultzen Partisaniara. Alde egitea hiltzearen parekoa zen.

      – Zu zara Partisania, Sara! Gotorlekua zara! Ez duzu ulertzen?

      – Zer ari zara esaten, Núria?

      – Hasieran pentsatzen nuen Cabot heroi protagonista zinela, baina ez. Heroia izango bazina, ez itzultzera kondenatuta zinateke. Kapritxo hori kendu nahi diozu patuari, ordea. Inoiz alde egin ez duzula uste duzu, ezta? Itzultzeko ustezko tokia zu zarela pentsatzen duzu benetan? Uste dut ez zarela konturatzen, Sara. Unibertsitate garaitik ihesean zabiltza alde batetik bestera eta orain ez dakizu nora itzul zaitezkeen. Eta orain aita hil zaizula, Gironella itzul-toki egokia ote den zalantza egiten dut.

      – Zuk alde egin zenuen, duela hamabost urtetik ez duzu nire berri izan, eta orain uste duzu niri buruz dena dakizula?

      «Ditxosozko oroimen selektiboa!». Núriak arrazoi ez duela pentsatu nahi du, baina egunetik egunera Machiavelliren jarraitzaileago izanik, ebidentziei kasu gehiago egin beharko lieke eta Núriari arrazoi eman. Arazoa da ea hori egin nahi duen. Ez da bere buruaz gogoetan ibiltzeko parada, ordea.

      Oroimen kolektiboaren eraikuntzaren inguruan jardun du Sarak. Eta Karl Marxek bere obra nagusienaren sarreran erabili zuen termino bat aipatu du: le mort saisit le vif. Hildakoak betirako hiltzen direnaren axiomak ez du zentzurik. Orainaldia hildakoek erregulatzen dutela salatu du, iraganaren gaineko interpretazio batetik abiatuta, orainaldian egin daitekeena eta egin ezin dena mugatzen ari direla.

      – Zenbat denbora gehiago egin behar ote du Israelek Holokaustoan hildako juduak erabiltzen bere izatea legitimatzeko?

      Beharbada, tabu izan daiteke gizakiaren aurpegirik basatiena eta maltzurrena erakutsi duen ekintza aurrera eraman duen herrialdean halako baieztapenak eta galderak egitea, baina gainontzeko herrialdeetan normalago ikusten du. Espainiako politikara salto egin du jarraian kontu harekin ez jarraitzeko. Zenbait aurpegi harrituk salatu diote ez dela aurrera jarraitzeko bide egokiena.

      – Esan behar dut, oroimen historikoan funtsatzen dela gaur egun estatu baten, edo erregimen baten, edo jarrera politiko baten legitimazioa. Duela mende bat historia nazional heroikoetan egiten bazen, alegia, nazioaren loriak goraipatzen baziren, orain saminarekin jolasten da. Lehen heroiak gurtzen ziren, orain hildakoak. Horregatik nioen lehenago orainaldian hildakoek baldintzatzen dizkigutela pauso guztiak. Zergatik ez du ETArekin amaitu nahi Alderdi Popularrak? Biolentzia hori delako aurrera eramaten dituen politikak legitimatzeko forma.

      Eta mundu akademikoarentzat hitz egiten duen bitartean, bere burua imajinatzen du Núriak irudikatu bezala: beragana iristeko zubi guztiak dinamitatuta dituen zitadela. Eta bortizkeria guztien oroigarriak bizkarrean. Zer gogoratzen duen, eta zer ahaztu duen. Buruari bueltak eta bueltak ematen dizkio, eta esaten badu, “Noiz utziko dio Israelek Holokaustoko biktima juduak erabiltzeari?”, bere barnerako pentsatzen du: «Ez da momentua, oraindik ez da momentua nire bizitzako etapa horri azken puntua jartzeko».

      Eta hotelean dela, Berlingo Unibertsitateko zenbait irakaslerekin bazkaldu ostean, aitarekin hizketan pasatu du denbora. Bitartean, hoteletako geletan uzten dituzten orri horietako batean, hitzak idazten hasi da, datorren hitza aurrekaria baino bortitzago idatziz: “Hurrena zurekin elkartzen naizenean, o! Memoria, zure absentziak profitatutako momentuak kontatu gabe joan zaitez. Ez kontatu hemen edo han egin zenituen parrandetako anekdotak, orgasmoraino iristen lagundu zizuten zakil edo dildoen izenak, mihiaz dastatu zenituen alu eta barrabilen aromak. Ezta sexu profanotik harago dauden begiraden esentziak, edalontzi erdi hustuetan izotz urtuarekin nahastutako penak, estasiak, dantzak, marihuana kanuto baten osteko goseak, barrikadetan oihukatu zenituen gora osteko hitzak. Malkoak sorrarazi zizkizun abestiaren doinua, italierako azterketara joan aurretik erre zenuen zigarro kopurua, hil zitzaizun amonarekin zenuen senidetasuna, zure nartzisismoarekiko begirunea, House-ren azken kapitulua. Hurrena zurekin elkartzen naizenean o! Memoria, zure absentzia eternoa izan dela sinetsita jarraitu nahi dut”.

      – Izenburu bat behar duzu. Oroitzapenak desagertu behar direla iradokitzen duena, probokatzailea, transgresorea, izugarria! Errailetatik atera den abiadura handiko trena bezalakoa!

Freccia azkar doa Firenzetik Boloniara bidean. Aurrez aurre du Fiona Frida Kahlori buruzko biografia bat irakurtzen. Ikasleak esan dio noizbait Latinoamerika deskubritu nahi duela, Ciudad Juarezetik Ushuaiara. Bitartean, Sarak malenkonia begirada batekin begiratzen dio mugimenduari. Fionak hitz baten esanahiaz galdetu dio, ez baitute italierara itzuli.

      – Llorona-k negarti esan nahi du.

      Eta azalpen gehiago eman gabe, leihatilatik bestaldera joan zaio burua, enegarren oroitzapenean Margoten etxera iritsiz. Chavelak kantatzen du bozgorailuetatik, urrunean balitz bezala, baina uste baino gehiago gerturatzen da bihotzera.

      – Nire amak deitu ohi zidan horrela. Ahaztuta nuen hona etorri arte. Esan dizut lehenago, nire ama zarela pentsatzen dut.

Oroitzapenen isletan zehar saltoka ibili eta gero, esku hutsik aurkitzen dela konturatu da. Amorruz gainezka, iragana nola suntsi daitekeen galdetu dio aitari. Bere buruaren gainean bonba nuklear bat botako duela erantzun dio.

      – Nola pentsa dezakezu hori?

      – Nola pentsa dezakedan? Oraindik ez al zara konturatu, Sara? Ni zure garunaren produktu bat besterik ez naiz. Nik diodan guztia zuk pentsatzen duzu. Zure pentsamendua naiz. Amber Gregory Housentzat bezala. Nik Gregory House sindromea deitu diot. Edo bestela Amber sindromea. Cutthroat Bitch sindromea ere gustatzen zait. Gantxoa duen izena jarri behar diot.

      – Beraz, orain artean esan duzun guztia nik pentsatu dut?

      – Hori da.

      Isilik geratu da une luze batez, aitak aipatutakoa onartu nahian. Gero, bere iragana nola suntsi dezakeen galdetu dio berriro.

      – Bakeak egin behar dituzu zure iraganarekin. Horixe da suntsitzeko formarik onena.

      – Zeinen erraza den hori esatea, baina tximeletek betirako jarraituko dute nire bizkarrean.

Iritsi da dena argitzeko eguna. Apirilaren 14a. Giuliaren etxean jarri dute hitzordua. Sarak berarekin daramatza sei belarritako pareak eta sei lepokoak. Atea jo eta Giuliak irribarre batekin zabaldu dio. Espero zuen eguna iritsi da, Sara berriz ikustekoa. Baina Sara ez dago irribarre askotarako. Ez dago umore onez. Bitxi haiek astero sortu dioten ezinegonak ia akabatu du.

      Ez dira atetik mugitu ere egin elkarrizketa guztian. Giulia atearen barrualdean, Sara barrura sar dadin atea zabal-zabalik duela. Sara, aldiz, atearen kanpoaldean barrura sartzeko asmorik gabe.

      – Zergatik? –izan da Sararen lehen hitza eta lehen galdera nolabaiteko agurraren aurretik.

      – Zerbait txarra egin nizulakoan egon naiz. Ez dut zure berririk izan aspaldian, ez dut jakin nola egon zaren egun hartatik. Pentsatzen nuen niregandik urrundu nahi zenuela, eta niregandik urrundu nahi bazenuen, zerbait txarra egin nizulako izan behar zuen. Ez zegoen beste azalpen logikorik.

      – Nire zerbait izan zitekeen, ez duzu uste?

      – Zure zerbait bazen, zergatik ez zenidan kontatuko?

      – Ez zelako momentua –argi utzi nahi izan du Sarak.

      – Eta orain momentua da? –kuriositate handiarekin eta erantzuna baiezkoa izateko itxaropenarekin.

      Sarak ez du hitzik egin ordulariko bost tik-takek iraun duten artean.

      – Sentitzen dut, Giulia, baina oraindik ez da momentua. Nire bizitzako gauza asko ordenatu behar ditut eta horrek denbora eskatzen du.

      Erantzun hori jasota, zabal-zabalik dagoen atea pixka bat itxi du, eta aurpegi irribarretsua aurpegi goibel, eta jarraian, aurpegi erretxindu bihurtu da.

      – Eta orduan, zertara elkartu nahi zenuen nirekin? Zergatik etorri zara? –tonu bortitzean.

      – Hau itzultzera –Sarak belarritakoak eta lepokoak dituen paketea eman dio eskura–. Ez ditut nahi! Ez dut ulertzen zergatik bidali dizkidazun ere. Soziopata baten paketeak zirela pentsatu izan dut. Ez nuen inondik inora esperoko zu izatea bidaltzailea.

      Giuliak paketea hartu eta atea itxi du indarrez Sararen mutur aurrean. Hau harrituta geratu da Giuliaren urruntasunagatik. Bera urruntzea bale, baina Giulia? Ez du inoiz bulegokide ohiaren aurpegi hori ezagutu. Txirrina jo eta jo ibili da gero. Atea eskuarekin astindu du, kolpeka.

      – Giulia! Zabaldu, mesedez! Azken galdera bat dut zuri egiteko. Zabaldu! Giulia! Zabalduko didazu, mesedez? E! Beno, berdin dio. Agur, Giulia, lasaitzen zarenean galdetuko dizut.

      Eta eskaileretan behera abiatu da. Atea guztiz zabaldu da orduan. Giulia atearen erdian dago, Sara goitik behera aztertzen. Sarak harrituta begiratzen du bere laguna. Baina bere begirada ikusita, jada ez daki laguna denik ere.

      – Zer jakin nahi duzu? –mespretxuzko ahotsarekin.

      – Nondik atera dituzu bitxi horiek?

      Mespretxuzko ahotsa lehenik, mespretxuzko begirada orain.

      – Ez galdetu nire negozioen inguruan.

      Eta atea itxi du denbora moteldu balitz bezala. Sara izoztuta geratu da.

9:15 pm

Hotel bateko gela anonimoan daude Ana eta Sara. Biak bakarrik. Ordulariak 8:00 pm markatzen du.

      Egun baterako bakarrik joan da Ana Firenzera, Sarak eskatuta. Asko kostatu zitzaion ahizpa konbentzitzea, Anak ez baitzuen nahi bidaiatu Silvia etxean utzita. Oraindik zazpi hilabete eskas besterik ez ditu. Edo agian Sararekin ez elkartzeko aitzakia zen. Baina Sarak faborez, mesedez eta era guztietan eskatu dio. Garrantzitsua dela. Berarekin hitz egin behar duela. Azkenerako, hiru egun hartu ditu Anak: bi bidaiatzeko eta bestea Sararekin hitz egiteko.

      – Sentitzen dut hiria ezin erakustea. Kasualitatea behar du zu etorri eta horrelako ekaitza lehertzeak.

      Ana isil-isilik dago ohearen gainean. Egun guztia hara eta hona eman dute, eta ahizpa zaharrak ez dio esan ez dakien ezertxo ere. Amorratu egiten du horrek. Halako bidaia egin, bere alaba jaioberria etxean utzi eta Sarak oraindik ez dio ezer esan. Eta ez litzateke harrituko Firenzetik esan beharreko hori jakin gabe alde egingo balu ere.

      Sirena hotsak entzuten dira kalean. Istripuren bat edo borrokaren bat edo beste zerbait gertatuko zen. Larunbat gaua izanda, edozer gauza izan daiteke.

      – Ez naiz turismoa egitera etorri. Hori egin nahiko banu, beste animo batekin azalduko nintzateke, eta seguruenik Andreu eta Silvia hemen egongo lirateke. Baina ni bakarrik etorri naiz zuk zerbait esan behar zenidalako.

      – Bai. Horregatik eskatu nizun etortzeko –Sarak leihoaren ertzetik.

      – Eta noiz esango didazu zerbait? Ez atzo iluntzean, ez gaur goizean, ez gaur arratsaldean, ez didazu ezer esan. Bihar goizean noa. Ez pentsa edozein momentutan hona azaltzeko aukerarik dudanik. Familia bat dut, negozio bat dut.

      – Ni ere familia horren parte izango naiz, ezta?

      – Zer nahi duzu esatea? –ia mespretxura iristen den tonuarekin–. Aitaren hiletan ibili zinen bezala ikusita. Ez dakit. Gauza asko aldatu dira. Zu mundutik bueltaka ibili zaren bitartean, zure esperoan egongo ginela pentsatzen zenuen? Halere, badakizu zerk ematen didan minik handiena? Urte luzeetan aita zaintzen egonda ere, aitak beti zu izan zaituela alaba kuttuna.

      – Hori ez da horrela.

      – Eta zuk zer dakizu? –bortizki–. Zuk uste duzu dena dakizula! Zuk uste duzu dena kritikatzeko eskubidea duzula! Baina benetan uste duzu horrela dela? Zuk ez dakizu Dublinera joan eta gero gertatu zen guztia.

      – Kontatu didate –ia entzunezin.

      – Kontatu dizute? Bai? Eta? Nik ere kontatu nizun kafetegian, baina zer egin zenuen? Errua niri bota! Izeba Doloresek lagundu ninduelako, ni kritikatu. Aita psikiatriko batean sartu genuelako, ni errudun bihurtu. Eta bitartean, zu, Dublinen. Oso eroso egongo zinen, ezta?

      – Badakizu liburu berri bat idazten ari naizela?

      – Eta zer? Zertara dator orain zure liburuaren kontua. Zure urtebetetzean opari bat bidali nizun, eta oraindik ez dut eskerrik jaso. Eskerrak, ez beste ezer. Bi hitz dira: eskerrik asko. Baina ezta hori ere. Hori esateko ere ez zara gai?

      – Ez da hori.

      – Eta zer da ba? –Ana geroz eta haserreago dago.

      Sara leihotik begira. “Sara, egin behar duzu. Zuregatik etorri da. Ematen duenez, gainera, azken aukera izango da gauzak konpontzeko”, aitak albotik. Alkandorako botoiak askatzen hasi da.

      – Zertan ari zara? –galdetu du Anak.

      Alkandora lurrera bota du Anari bizkarra ematen. Bitartean, hizketan hasi da:

      – Nire autobiografia idatzi nahi dut. Konbentzituta nago horrela nire trauma eta arazo denak edo gehienak konponduko ditudala. Edo behintzat aurre egingo diet. Ikusten dituzu zazpi tximeleta hauek? Ezagutzen duzu Silvioren Mariposas kantua? Aipatzen du Mexikoko kultura batean, gerlariak hiltzen zirenean, tximeleta bihurtzen zirela. Beraz, Ana, entzun nire nobela berriaren nondik norakoak.

      Sara Ballet Tàpies. 1977ko urtarrilaren 18an jaio zen Gironellan, Katalunian. Ama: Mercedes Tàpies. Aita: Josep Ballet. Ama frankismoari lotutako familia batetik zetorren. Aita gerra zibilean errepublikarren bandoan borrokatutako familia komunista batetik. Era batera edo bestera, elkarrekin amaitu zuten. Akaso aita maiteminduta zegoelako, eta amari ez zitzaiolako axola ideologien eta politikaren kontua. Inoiz ez zen galdetzera ausartu, nahiz eta kuriositateak barrutik jaten zuen. Eta Sarak sei urte zituenean, ahizpa bat: Ana Ballet Tàpies. Sarak gorrotatzen zuena. Bere espazioa kentzera etorri zela uste zuen. Familiakoek geroz eta kasu gutxiago egiten zioten Sarari. Ahizpa txikiak atentzio handiagoa behar zuen. Hori ez zuen Sarak ulertzen, edo ez zuen ulertu nahi. Enpatia falta agian? Horrek ingurua beste era batera ikustera eraman zuen. Laguntzarik ez bazuen, bere kabuz egingo zuen dena. Guztiari bere alde positiboa ikusiko zion, gainditu beharreko erronka izango zen dena. Eta Ana txikia handitzen zihoala, halako miresmen bat edo sortu zitzaion ahizpa zaharrarekiko. Bere atzetik ibiltzen zen denbora guztian, eta Sara horretaz jabetu zen. Baina ez zitzaion gustatzen. Ez zuen nahi horrelakorik. Ez zuen nahi bere ahizpa txikiak bere pausoak jarrai zitzan. Horregatik, beti liskarrean amaitzen zuten. Horrela pasatuko zuten bizitza guztia.

      Lagun on bi zituen: Xavi eta Núria. Txiki-txikitatik. Lagun minak. Beti elkarrekin. Amaierara arte. Unibertsitatera arte, alegia. Bitartean, lagunik onenak ziren eta ezerk ez zituen bananduko. Sekretu guztiak salbu ziren haien artean. Gertatzen zitzaien guztia kontatzen zioten elkarri. Talde sekretu bat izan zitekeen hartan esan zuen Sarak 14 urterekin etorri zitzaiola lehen aldiz hilekoa. Núriak 13 urterekin izan zuela lehen esperientzia masturbazioarekin. Eta Xavik unibertsitatea hasterako komentatu zien mutilak gustatzen zitzaizkiola. Eta lehen musua. Eta lehen sexu harremanak. Eta zer sentitzen zen, ea minik ematen zuen. Eta lehen kontaktuak drogekin. Garajetik lapurtutako likoreak probatzea. Lehen zigarroak. Lehen kanutoak. Beti elkarrekin egongo ziren, nahiz eta Sarak Historia aukeratu, Núriak Arte Ederrak eta Xavik Zuzenbidea. Elkarrekin biziko ziren Bartzelonan.

      Baina Bartzelonara joan aurretik, zorigaitza. Urriak 2, 1994. Ama hil zen. Aitak eraman zuen klasetik bueltan etxera. Han, negar zotinka ikusi zuen Ana.

      – Ikusten tximeleta hau? Hori ama da –eskuin ipurmasailaren gainaldea erakutsiz.

      Bartzelona paradisu izatetik infernu izatera pasatu zen putaseme bat eta txolin bat tarteko. Núriak Parisera egin zuen alde, eta ordutik bere pista galduta egon da beste zorigaizto batek elkartu zituen arte.

      – Uste dut Bartzelonakoa badakizula. Zure eskutitzean agertzen zen Xavirekin hitz egin zenuela, baina nik neuk ere kontatu nahi dizut bigarren tximeleta honek esan nahi duena –bizkarraren azpialdea erakutsiz.

      Eta Bartzelonan unibertsitate garaian gertatutakoa azaldu dio azken ñabardura bera ere hitz garbi eta gordinez deskribatuz.

      Horregatik alde egin zuen handik urrun. Ezin zuen jasan Bartzelonak eta inguru hark esan nahi zutena. Hori izan zen Dublinera joateko arrazoia. Halere, Irlandan bertan ere ez pentsa gauzak errazak izan zirenik. Núria eta Xavi, betirako lagunak izan behar zirenak, atzean geratu ziren. Bakardadeak inguratu zuen, eta bere buruari galdetzen zion ea zer demontre egiten zuen han. Ezagunik ez inguruan, dena arrotz zitzaion, eta bera arrotz bat zen besteen begietan. Bi hilabetez edo, etxetik klasera eta klasetik etxera ibili zen. Garai batean zuen pentsamendu positibo guztia lausoturik zen Eireko behe lainoaren pean. Eta hori gutxi balitz, Bartzelonako mamuek oraindik jarraitzen zuten.

      – Hirugarren tximeleta.

      Baina zorionerako, lagun bat egin zuen: Olivia McDonald. Ile gorria, beti bilduta eramaten zuena. Begi grisak zituen, eta pekak aurpegi guztian zehar. Sarak baino bost urte gehiago zituen eta Belfasten jaio zen. Bortizkeriaz inguratutako haurtzaroa bizi izan zuen, Ipar Irlandako gatazkaren une gorenenak ziren. Horregatik, historia ikastea hautatu zuen, hainbeste bortizkeriaren atzean zer zegoen jakin nahi zuen, ulertu nahi zuen zergatik zen bortizkeria batzuentzako irtenbide bakarra.

      Sarari kontatu zion 1994. urtean, ikasketak amaitzear zela, Parkinson gaitza diagnostikatu ziotela. Kolpe benetan handia izan zen berarentzat. Esku artean zuen dena albo batera utzi, eta noraezean ibili zen handik eta hemendik, gaixotasun hark bere bizitzako proiektuak izorratu zizkiola burutik ezin kenduta. Bere gaztaroa eta bizitza zapuztu behar baldin bazizkion, nahiago zuen berak bere gorputza suntsitu. Carpe diem. Eta gozamena gehiegikeria eta utzikeria bihurtu zen berarentzat. Lau urteko ibili eroaren ostean, ordea, horrela ezin zuela segi, ezinezkoa zela horrela jarraitzea erabaki zuen, eta ikasketen bideari heldu zion berriro. Orduan elkartu ziren Sara Ballet eta Olivia McDonald.

      Hasiera batean, Sara ikasle egoitza batean egon zen, baina Oliviak bere etxera gonbidatu zuen. Eta masterrak iraun artean, Oliviak bere ahizpa txikia izango balitz bezala zaindu zuen Sara. Hasieratik izan baitzen Olivia ezer ez ezkutatzekoa. Gertatu zitzaiona kontatu zion Sarari, eta ez zuen nahi beste inork halakorik egitea.

      Minak egindako harremana zen. Lotura guztien funtsa mina zen. Baina lotura haiek ez zuten inolako minik ematen, ez zuten saminik transmititzen. Sara zoriontsu zen Dublingo pisu hartan.

      Ikasteak ez zuen Olivia garai batean bezala asebetetzen. Aspalditik buruan bueltaka zuen dantza ikuskizuna antzokietan erakustea zen bere ametsa. Bai, Oliviak dantzan bizi nahi zuen. Txikitan ballet eskola batean sartzen saiatu bazen ere, ez zuen lortu. Halere, horrek ez zuen burumakurtu. Talde amateur batean hasi zen, dantza korronte berriak bereganatu eta koreografia propioetan txertatzen geroago. Halakoa zen bere egunerokoa: ikasi eta dantzatu.

      Dantzaren munduan ezagutu zuen Anna O'Flannagan, gaitza diagnostikatu baino lehen. Oliviak eta Annak elkar ezagutu zutenerako folk talde sonatu bateko biolinista zen. Dublingo campus alboko taberna batean ezagutu ziren Hobbita liburuaren harira. Mahai batean zegoen Olivia hura irakurtzen eta kuriositatez hurbildu omen zitzaion Anna. Tolkienen zenbait olerkiri musika jartzen saiatzen ari zela kontatu zion.

– Albo batera utzi nituen ikasketak, baina dantza baztertzea okerragoa izan zen. Momentua gozatzen ari nintzenez, nire gorputzaren gaineko kontrola nuela uste nuen. Ez zen horrela izan. Gaitza azkarrago okertu zen. Dantza gorputzak sentitzen zuena espresatzeko erabil nezakeela sentitzen nuen, eta egin nuen bakarra nire gorputza gaitzaren espresio bilakatzea izan zen.

      – Laburbilduz: ergel baten moduan ibili zela –Annak, gauzak argitze aldera, hiru garagardo pinta eramanez mahaira.

      – Eskerrik asko zalantzak uxatzeagatik. Kontua da nire bila hasi zela Irlanda guztitik. Eta aurkitu ninduenean ez zuen agurtzeko beste modurik izan ukabilkada batekin baino.

      – Dardara kentzeko forma egokia iruditu zitzaidan.

      – Annaren umore beltza. Kontua da dardarak ez duela inoiz alde egingo nire gorputzetik, eta horrekin bizitzen ikasi behar dudala, nire bizitzaren parte bihurtu. Ez dut dorpeziaren keinua izaterik nahi, baizik eta dantzatzen dudanean nire espresioen artean beste bat izatea.

      – Baina dorpezia izaten jarraituko du. Ez al da zure burua engainatzea?

      – Ai, Sara. Ez duzu oraindik ulertu, ezta? Denok ditugu dorpeziak. Batzuk errazago ezkutatuko dituzu, beste batzuk ez horrenbeste. Baina horiek gabe zu izango zinatekeela uste duzu? Hobe da berandu baino lehen onartzea eta haiekin bizitzen ikastea.

      – Eta hori infernutik itzuli den batek esaten dizu.

      Itzulera horregatik zegoen energiaz beteta. Munduaren gainean dantzatu nahi zuen, eta aspalditik buruan bueltaka zuen ikuskizuna sortzen hasi zen Annarekin batera. Orduak eta orduak entseatzen eta entseatzen. Sara behin baino gehiagotan joan zen haiek ikustera. Dardararen aurkako eta aldeko barne borroka. Entsegu batean erori egin zen hankak huts egin ostean, baina ez zuen altxatzeko laguntzarik onartu eta “Berriro hasieratik, Anna!” oihukatu zuen.

      Denbora behar izan zuen Sarak Bartzelonan gertatutakoa Oliviari kontatzeko. Bai behintzat bere osotasunean. Bigarren urtean izan zen hori, 2001eko arratsalde eguzkitsu batean. Oliviak espezialistaren bat bisitatzeko aholkatu zion, berak ez zekiela horrelako zerbaiti nola aurre egin. Baina Sarak ez zuen nahi. Psikiatra edo psikologo batengana joateak erotuta zegoela justifikatzen zuen, bere ustez. Olivia bere alboan zen bitartean, nahikoa zuen horrekin.

      Ikuskizun hark sona handia eskuratu zuen Dublinen, hasieran, eta Irlandako hiri nagusienetan ondoren. Londrestik deitu zituzten orduan. Bitartean, Sarak doktorego tesia egiteko beka eskuratu zuen.

      Hilabete batzuetan ez zuten elkar ikusiko, baina bitartea entretenigarriagoa egiteko, Oliviak Silvioren disko bat oparitu zion: Mariposas.

      – Bigarren abestiak Olivia izena du.

      Elkar besarkatu zuten “hurren arte” batekin. Eta hurrengo bat izan zen, baina azkena. Sekulako arrakasta izan omen zuen, eta Londresko dantza konpainia batean sartu zen handik gutxira. Islaz aldatu zen halako aukerari ezin baitzion muzin egin.

      Asteartea zen, edo osteguna. Jada ez du oroitu nahi, baina ez du beste erremediorik bere biografia hasieratik bukaerara kontatu gura badu. Eguna elkarrekin pasatu zuten Sarak eta Oliviak Dublingo bizipenak gogoratzeko asmoz. Aurreko despedidaren ondorengo bakardadeak iraungitze data zuen; oraingoa, ordea, kontserbagarri artifizialez gainezka zegoen. Oliviak zerbait gogoangarriarekin agurtu nahi zuen hurrengo batera arte. Halere, ez zen antolatu zuen bezala atera egun pasa.

      Hiru hilabete lehenago, Olivia etxeko atetik maletei tiraka ikusi zuenean, zurrunbilo moduko bat sentitu zuen Sarak bularraldean. Neska irlandarrak baretu zizkion frustrazio eta amesgaiztoak esnatzen joan ziren, berriz. Oliviak abandonatu zuela pentsatzen hasi zen astebetera, eta agurtzera itzuli zenean, halako pantomimarekin, burla gisa hartu zuen. «Orain zein dela uste du nire dorpeziekin bizitzen ikasi dudan galdetzeko?», maleta egiten laguntzen zion bitartean.

      – Annak ezin izan du etorri, baina esan dit hau zuri emateko. Opari bat da.

      Hobbita zen. Bost segundo eskas begiratzeko eta paretaren kontra jaurti zuen.

      – Zer ari zara egiten? –Sararen erreakzioak jokoz kanpo utzi zuen.

      Egun osoan zehar kremailera bat eraman baldin bazuen ezpainak ez zabaltzeko, momentu hartan mozala kendu berri zioten piztia zirudien. Bota zizkion, damutzeko denborarik gabe, bota nahi zizkionak eta barruan hobeto zeudenak: goragalea. Oliviak esker beltzekoa deitu zion Sarak esan zezakeen edozer onartu gabe. Klasean bakarrik ikusi zuenetik, ahizpa txiki baten gisa tratatu zuen, bere pisuan bizi zen, denean laguntzen zion. Eta orain, halako jarrerarekin eskertuko zion. Tenperamentu handikoa zen Olivia, eta arnasa sakon hartu ondoren, bera egon ez zen tartean zer gertatu zitzaion galdetzea erabaki zuen.

      Han bakarrik utzi zuela. Egoista zela hori egiterakoan. Bazekiela bera gaizki zegoela, eta halere, handik alde egin zuela.

      – Eta zatoz liburu hau oparitzera? Euren etxea berreskuratu nahi duten batzuen istorioa? Nola orain ospetsu izango zaren, hemendik bidali nahi nauzu? Zer uste duzu, betirako izango zarela dantzako star bat? Asko jota urteren bat, eta inor ez da gogoratuko zurekin. Snob bat bihurtu zara, eta ez duzu bizitza dekadenteagorik izango parkinsonak akabatzen zaituen arte.

      Momentu horretan Oliviak eman zion ukabilkada ez du inoiz ahaztu. Eta muturra ez zion apurtu mirariz. Irlandarrak etxetik bidali zuen, eta berdin zitzaion Sara kalean geratuta gaixotzen bazen, depresioak jota amaitzen bazuen edo beste edozein zorigaizto. Auskalo gerora Olivia damutu zen egindakoaz edo ez, baina Sara errudun sentitzen zen Oliviari esandakoengatik. Etxean hartu eta familiaren parte bezala zaindu zuen. Behar zuen edozertako han zegoen beti. Kulpak sorrarazten zion minagatik hasi zen bizkarra tatuatzen. Agur penagarri hura Oliviarekin bizitako une zoriontsuekin estaltzeko, tatuajea tximeleta formarekin.

      – Laugarren tximeletak, bizkarraren erdian hegan dagoen horrek, Olivia izena du. Aurreko hirurekin batera tatuatu nuen, azkena izango zela pentsatuz. Baina ikusten duzunez, ez zen azkena izan.

      Olivia Edinburgoko antzoki bateko oholtzara ateratzeko prestatzen zen bitartean, Sara New Yorkera iritsi berria zen. Bere doktorego tesia egiten zebilen, eta Columbiako Unibertsitatean onartu zuten urtebeteko mugikortasun-programa batean. Joan aurretik, Oliviari behin egindako zina oroitu zuen: zoriontsu izango zela, zoriontasuna bilatuko zuela, eta etsita ibili zen zaborrontzietan zoriontasuna bilatzen. Gogoz kontra maitemindu zen, baina alferrik. Mutilak ohetik bidaltzen zituen larrutan egin eta gero. Neskekin ere ez zuen lortu intimitaterik sortzea. Ezin zuen jasan norbaiten alboan lo egitea. Maitasun iheskorraren keinuak ezin zituen ulertu. Eta beste behin etsita, Harlemgo kaleetan galtzen zen tesia burutzeak zoriontasuna ekarriko ziola konbentzituta. New York frustrazioa izan zen Sararentzat, Lorcarentzat izan zen bezala.

      – New York, edo frustrazioaren tximeleta –bizkarrean geroz eta gorago erakutsiz.

      New York Atlantikoaren beste aldean utzi zuen tesia Irlanda goibelean aurkezteko. Atzean utzi gabekoak ordura arteko iluntasunaren zamak izan ziren. Eta Firenzen amaitu zuen azkenik 2005ean. Sotto il sole della Toscana. Doktorego ondorengo programa baten emaitza izan zen Firenze, baina Mediterraneoko argiari halako fobia bat zion oraindik Sarak. Orduan, Dianaren kontsultan sartu zen lehenengo aldiz. Laguntza behar zuen, eta inguruan ez zegoen lagunik. Eta lagunak zeuden tokira ez zuen itzuli nahi. Zulo beltz baten barruan zegoen, itolarria sentitzen zuen, baina ez zekien nola irten ur beltz haietatik. Antidepresiboak hartzen hasi zen, eta terapia bezala egunerokoa idazten. Zortzi urte igaro dira jada egun hartatik.

      – Etsipen berri horren tximeleta ezker omoplatoaren gainean dago.

      Idaztea gustatzen zitzaionez, egunerokoaz gain beste zerbait idaztea gomendatu zion. Eleberriren bat edo ipuin bilduma bat, eta argitaratzen saiatzeko. Bere bizitzari zentzua emateko zerbait izango zuen. Horrela hasi zen Heroiaren kaiera idazten, erronka pertsonal bat bezala.

      Bere Bartzelonako irakasle izandako Pablo Azconak idatziriko artikulu batetik abiatu zen: iheslari baten kroniketatik. Enpatia sentitzen zuen Serge Cabot izeneko iheslariarekiko. Baina bere aipamenak 1916an amaitzen ziren.

      Orduan ezagutu zuen bere bulegokidea izango zena: Giulia Marchetto. Sara baino gazteagoa zen, bi urte gazteagoa. Atzerrian ikastetik zetorren, Errusiako Astrakhan hiritik. Errusiako gerra zibila ikertu zuen han, eta unibertsitatean beste inor ezagutzen ez zuenez, Sarari pasatu zion bere lanaren kopia bat ea zer moduz ikusten zuen jakiteko. Hala hasi zen Sararen eta Giuliaren arteko adiskidetasuna, Astrakhaneko gutunak. Errusiako gerra zibileko korrespondentzia, 1918-1921 izeneko lanarekin. Sararen ustekaberako, Serge Caboten arrastoa zegoen lan hartan. Antza, liburu bat idatzi zuen, Esna amesteko gida, eta Naroch lakuko batailan hil zen iheslaria, Igor Vasiliev izeneko baten arabera “Gora iraultza sozialista!”, oihukatuz. Eta errusiarrak Caboten hilotzaren ondoan zegoen liburua hartu zuen.

      Liburuaren izenburuak Margot Canu izeneko emakume paristarrarengana eraman zuen. Nonbait, bere aitona zenak, Walter Le Rouge Bretonek, Bigarren Mundu Gerran eskuratu zuen liburua Munichetik gertu. Margot Canuk bere etxean gordetzen zuen liburu hura Sararen eskuetara iritsi zen azkenean.

      2007ko azaroan argitaratu zioten Heroiaren kaiera liburua. Ordutik sei urte laster.

      Eta erronka handi hura gainditu ostean, pentsatzen zuen edozer egiteko gauza izan zitekeela. Berriz ere zoriontsu izateko bidean zela, haizea aldeko zuela. Iraganeko zorigaizto guztiarekin ahal zuela pentsatzen zuen, behingoagatik ahaztuko zuela hori dena. Zoriontasun euforia horretan Flavio ezagutu zuen. Sienatar bat. Maitemintzera iritsi zela pentsatu zuen. Berarekin zoriontsu izango zela. Elkarrekin biziko zirela. Elkarrekin ezkonduko zirela. Elkarrekin seme-alabak izango zituztela. Elkarrekin biziko zirela heriotzak banatu arte. Bai, bizitza tipiko batekin egiten zuen amets. Baina fantasiak besterik ez ziren. Beharbada, bihotza norbaiti lotu nahi zion behingoz, eta horrekin amesten zuen momentu guztietan. Beno, ez zen momentu guztietan izan. Beste emakume batekin larrutan topatu zuenean, ez zuen halakorik pentsatu. Atea kolpe batez itxi ostean, kalera irten eta katu beltz bat erosi zuen. Azkeneko aldiz Flavio ikusi zuenean, bere gauzak etxetik hartzeko izan zen. Itzultzeko erregutu zion berriro, sexu eszenaren ostean eskaileretatik erregutu zion bezala. Ez zion hitzik egin, eta gainera, katu beltzari ez zitzaion tipoa gustatu. Masailean harramazkak eraman zituen. Eta Sarak Capisci izena jarri zion katu beltzari, konbentzituta baitzegoen katu hark Sarak tipoarekiko sentitzen zuena ulertu zuela.

      Ordutik bere zitadela propioan giltzapetu zen. Unibertsitateko lana eta bigarren eleberri bat idazteko erronka besterik ez zituen buruan. Maitasun edo afektu espresio guztietatik urrundu zen. Ez zuen beste ezertan pentsatu nahi, pentsatzeak gauzak gogorarazten baitzizkion.

      Baina urriaren 2ko Anaren deiak dena hankaz gora jarri zuen berriz. Gero etorri zenak are gehiago.

      – Eta sorbaldan dudan zazpigarren tximeleta hau aitarena da.

      Eta aitaren atzetik etorri ziren depresioak eta buruaz beste egiteko eta puzzlea behingoz amaitzeko saiakera guztiak. Zoriontasuna arbuiatzera iritsitako momentuak. Eta inguruko guztiak betirako galtzeko motiboak. Bakardadeak bere aurpegirik maltzur eta makurrenarekin barre egiten dizun momentua.

Sarak alkandora jantzi du bere kontakizuna amaitutzat jo duenean. Ana begiak zabalik, zer esan ez dakiela geratu da. Ordulariak 9:15 pm markatzen du orain. Ordubete pasatxo egon da Sara entzuten eta bizkarrean tatuatuta dituen zazpi tximeletei begira.

      Sarak bira eman du.

      – Barkatu, Ana. Arrazoi duzu. Ez nuen eskubiderik Gironellan esan nizkizunak esateko. Inoiz ez dut izan etxean gertatutakoa kritikatzeko eskubiderik. Berekoi hutsa izan naiz denbora guztian. Uste dut nire ihesean, etxea zen bezala gogoratu nahi nuela. Horrela, beti egongo zen zerbait Gironellarekin, familiarekin, lagunekin lotuko ninduena. Baina gauzak beti doaz aldatzen, eta tuntuna izan naiz nire etxea, nire familia, nire lagunak ezin zirela aldatu pentsatu badut. Sentitzen dut, Ana. Barkaidazu, mesedez.

      Anak besarkada bat eman dio. Bere indar guztiekin. Horrela, bere gorputzak kontakizun guztian sentitu duen hotzikara disimulatzen du. Dardara handiegia da, ordea, eta indar denak ere ez dira gai uxatzeko. Belarrira hitz egin dio “Barkatzen dizut”, esanez.

      Luze egon dira hizketan gero. Ia hamaikak jo dituzte elkar agurtu dutenerako, baina hizketaldi alaia izan dute, azken hogei urteetan izan ez duten hizketaldia.

      – Badakizu izeba Dolores iruzur fiskalagatik eta kapital ihesagatik inputatu dutela? Duela aste batzuetako kontua da, baina agian jakingo zenuen.

      – Benetan? –irribarre bat ahoan–. Merezi zuen. Seguru gauza okerragoetan sartuta dagoela, eta gure aita psikiatrikoan sartzearena bere kontua izan zela.

      – Arrazoi zenuen –Anak firmeki.

      – Arrazoi zertan? –Sarak harrituta.

      – Aitarenean. Psikiatrikoko zuzendariarekin traturen bat edo egin zuen aita gainetik kentzeko. Inoiz ez zitzaion gustatu ama gure aitarekin ezkontzea. Hori nik ere banekien. Baina jakin zuenean istripua izan zuela eta hori dena, bere harreman guztiak mugitu zituen. Psikiatrikotik deitu ninduten. Zuzendaria izandakoa Doloresen laguna zen, negozioren bat omen zuten. Eta negozioa diodanean ez naiz zerbait legezkoari buruz ari. Eta horregatik, nik eskatu behar dizut barkamena zuri. Kasu egin izan banizu.

      – Faborez, Ana, zaude isilik! –Anak esandakoa txorakeriatzat hartuta–. Nik izeba barru-barrutik gorrotatzen nuen eta gorrotatzen jarraitzen dut. Fatxa bat delako gorrotatzen dut, eta aita mespretxatzen zuelako. Iruditzen zitzaidan Doloresen laguntza onartzea deabruarekin paktu bat egitea bezalakoa zela, baina ulertzen dut ez zenuela beste aukerarik izan. Ez dago ezer barkatzeko. Entzun?

      Biharamunean elkarrekin gosaldu dute Sararen pisuan. Oparitutako liburua mahaiaren gainean ikusi du post-itekin. Ea hasieratik amaierara aztertu duen galdetu dio ahizpak, baina erantzun beharrean liburua hartu du. “Diotenez, Machiavellik patuari buruzko honako ideia zuen: Fortunak bizitzaren erdia baino gehiago menperatzen zuen, eta gainerakoa virtù deitzen zuena zen. Fortuna umore aldaketa bortitzak zituen jainkosa kapritxoso batek egindako lerroak ziren. [...] Irakurleari handitasun partikularra eragiten dio Fortuna kontzeptuak. Baita virtù berak ere, ezin dena definitu hogei hitz edo gehiagoren laguntzarik gabe –kuraia, bertute morala, talentua, gaitasuna, adorea, iraunkortasuna, kemena...–, [...] patuari aurre egiteko modu bakarra da virtù di necessita, egoera aldrebesetan kuraia azaltzea”. Azken esaldia hamaika aldiz azpimarratuta dago.

      – Zer diozu?

      Chibik liburuko bikotearentzat esan nahi zuena azaldu dio, nahiz eta jakin ahizpak irakurria duela: bat-batean haien bizitzan agertu den felidoa, eta gertukoa bihurtuta ere bisitari bat izaten jarraitzen duena. “Horregatik al daukazu koadro hori?”. Zigarroa piztearekin, bisitari izatearen gabeziez hasi zaio hizketan. Kontatu dio tailerrera joan zenekoa. Harrituta begiratu dio Anak, baina ez dio kontakizuna eten inongo momentutan. Antza, Bergara gerturatu zen Cristinaren kafetegian eztabaidatu ondoren.

      – Ana Ballet esan duzu? Bai, hemen egiten du lan. Baina gaur ez da etorriko. Bart bere aita hil omen da.

      – Benetan ari zara?

      Ez daki zertara joan den hara, inprobisatzen aritu da denbora guztian ahizparen nagusiarekin. Bertan zer egiten duten galdetu dio txikitako lagun baten maskara jantzita, zer nolako langilea den Ana, zein diren bere lanak. Ezeren susmorik gabe zura lantzen jarraitu du nagusiak.

      – Eta ispilu hau?

      Jabeak burua jaso eta berean jarraitu du. Anak egina omen da esan zionaren arabera, istorio batean oinarrituta. Gertuagotik ikusteko hurbildu eta orduan jabetu da istorio hori Heroiaren kaiera dela. Anak Sararen ideia “hezur-haragizkotu” zuen: Partisanian ispilu bat zegoen. Ispilua inguratzen zuen egurrezko markoaren goialdean, Kafkaren Prozesua eleberrian irakurri zuen pasarte batetik ateratako irudia zegoen: Justiziaren eta Garaipenaren irudia. Ispiluaren alboetara erramu hostoak zituen, Zesarraren koroa irudikatuz. Eta behean, erdi ezkutuan, untxi bat. Partisaniako ispilu horretan begiratzen zen edonor desitxuratuta islatzen zen. Anak gorpuztutako ispilua begiratzerakoan, beldurra sentitu du, baina segituan atera du jabeak bere pentsamenduetatik.

      – Atsegin duzu?

      – Oraindik salgai al dago?

      Altzari suediarren aurka lehiatzea zaila dela esan dio ahizpak. Italiara bidal dezakeen galdetu dio orduan.

      – Erosi nahi al duzu?

      – Ispilu horrek niretzat zer esan nahi duen jakin beharko nuke berandu baino lehen.

      Agurtu dira azkenean. Sarak esan dio azalduko dela egunen batean bere iloba ezagutzera. Udan edo. Baina oraindik gauzak dituela egiteko eta konpontzeko, eta pazientzia pixka bat izan dezala.

      – Puzzlea amaitzen dudanean, azalduko naiz.

      – Baina zazpi tximeletarekin, ez ditut gehiago ikusi nahi. Ulertu duzu?

      Beste besarkada batekin agurtu dute elkar. Eta han doa Ana maleta txikiari tiraka aireportuko hesteetan barrena. Sarak, bitartean, airean astintzen du eskua.

      Kotxean sartu da. Giltza biratu eta martxan jarri. Irratia bera ere automatikoki piztu da. Bederatzietako albistegiak ematen hasi dira.

      “Egun on. Bart gauean Giulia Marchetto atxilotu dute, Toskanako narkotrafikatzaile talde garrantzitsuenaren burua. Droga Triesteko portutik sartzen zuten herrialdera eta gero iparraldeko lurraldeetara zabaltzen zuten”.

      – Zer? –eta bolumena igo du.

      Irratiak dio kontaktuak zituela atzerriko droga trafikoko beste taldeekin, eta unibertsitateko irakasle izatearena estalki bat zela Trieste eta Toscana lotzeko. Sarak ezin du sinetsi entzuten duena. Segituan deitu dio Francescari. Gero Gian Carlori. Haiek ere zur eta lur omen daude. Fionak deitu dio ondoren, Gian Carlorekin hitz egiten bukatu eta gero. Ea egia den galdetu dio. Sarak erantzun dio notizia entzun berri duela, eta sinetsi ezinean dabilela. Sekulako iskanbila sortu da bat-batean. Eta bost minutu baino gehiago egin dituenez aireportu atarian autoa mugitu gabe, carabinieri bat gerturatu zaio handik joan behar duela esateko.

      «Astelehenean kaos bat izango da unibertsitatea».

      – Nahi duzuna Sara, baina denak logika du. Bestela, pentsatu. Zergatik ez zegoen ezer bere etxean? Zergatik pentsatu zenuen etxe hura hotza zela? Nola ordainduko zituen bestela zuri bidalitako bitxi guztiak? Zergatik esan zizun bere negozioen inguruan ez galdetzeko? Eta oraindik gehiago pentsatuta... Seguru ez ziola ezer egin Timothy Flynn izeneko mutil hari? Froga faltengatik itxi zuten kasua, gogoratzen?

      – Aita, isildu zaitez, mesedez.

      – Seguru zurekin burua galdu zuela, eta huts egiteren bat egin horregatik. Emozioek galbidera eraman dezakete negozio bat, eta are gehiago hain delikatua bada.

      – Isiltzeko, ostia! Ez dut horren inguruan hitz egin nahi. Ahaztu! –isilik geratu da errepideari begira–. Joder! Oraintxe bertan Anarekin gauzak konponduta nintzen, eta bat-batean, bun! Horrelako zerbait gertatzen da. Ez da normala!

      – Normala ez dena da 60ko tarte batean 90ean joatea! Mantsotu!

      – Lasaitu zaitez, aita. Zuri ez zaizu ezer gertatuko.

      – Niri ez, baina zuri bai. A! Bihar Game of Thrones-en kapitulu berria.

      – Egia! Bi kapitulu geratzen dira hirugarren denboraldia amaitzeko. Ea zein hiltzen den. Ea Joffrey behingoagatik hiltzen den. Baina seguru bizirik aterako dela eta Jon Snow edo horrelakoren bat hilko dela, Ned Stark bezala.

Igandea nekagarria izan da. Giuliaren berriak ezagun guztiak aztoratu ditu. Inork ez zuen horrelakorik pentsatuko inoiz, surrealistegia izan da. Pentsatzeko surrealistegia zen eta gertatzeko oraindik surrealistagoa.

      Zerbait bazkaldu eta gero telebista piztu du. Albistegiak. Giuliarena agertu da, eta erabaki du ez duela horrelako ezer ikusi nahi. Kanalez aldatu du. Marrazki bizidunak.

      – Nahiago marrazki bizidunak ikusi bestea baino. Kafea prestatuko dut.

      Eta kafea prestatzen ari den bitartean, musika hasi da, abesti ezagun bat. Begiak zabal-zabal ditu. Eguna surrealista doa, baina oraindik eta surrealistagoa bihurtuko dela dirudi. Harridura euforiarekin nahastuta, kantuan hasi da mundu guztiak entzuteko moduan:

      “Volant, volant sempre amunt! Sempre amunt! Na, na, na, tu amb mi tots dos junts lluitarem”.

      Dragoi Bola Z. Dra-goi-bo-la-ze-ta. Inoiz ez du italieraz ikusi bere txikitako marrazki bizidunik onena. Gokuk Vegetaren aurka borrokatzen duen kapitulua da, gainera. Kafea sutik kendu, eta zigarro bat piztu du. Kapitulua bukatzean hartuko du kafea, baina bitartean ez dezala molestatu.

      – Aizu, Sara, gauza bat dut zuri esateko.

      – Garrantzitsua izan dadila aita, kontzentratuta nago.

      – Nik Dragoi Bola Zren hasierako kanta Kataluniako independentziaren ereserki egingo nuke.

      – (...)

Ordenagailua piztu du. Skype zabaldu eta Xaviri deitu dio sarean dagoela ikusita.

      – Aupa, Xavi! Zer moduz?

      – Sara, orain ezin naiz biluztu, lanean nago.

      Sarak “zu tontoa zara?” dioen aurpegiarekin begiratu du.

      – Aupa, Sara! Zurekin ezin dira bromak ere egin. Ondo nago. Zu ere?

      – Egun zeharo surrealistak izaten ari naiz. Gogoratzen Giulia? Capo bat zen! Droga trafikoaren capo bat! Larunbatean atxilotu zuten!

      – Itxaron. Errepikatu berriz?

      – Ba Giulia berez capo bat dela!

      – Garagardoa edaten ari ginen bitartean hitz egin genuen Giulia berberaz ari gara?

      – Bai, zein bestela?

      Xaviren aurpegia poema bat da.

      – Eta Dragoi Bola italieraz ikusi dut.

      – Hori aurrekoa baino notizia handiagoa da, Sara –ironikoki–. Eta zerbait badakizu berari buruz?

      – Ez dakit ezer, eta egia jakin nahi baduzu, ez dut uste ezer jakin nahi dudanik –eta hor eman du amaitutzat Giuliaren gaia–. Anarekin hitz egin dut. Egun batzuetarako etorri da hona. Dena kontatu diot.

      – Aipatu zidan joan aurretik. Sentitzen dut Bartzelonakoa kontatzeagatik, baina ez nuen beste erremediorik. Bai ala bai kontatu behar nion.

      – Ez da ezer gertatzen. Ondo egin zenuen. Akatsa nirea izan da lehenago ez kontatzeagatik, baina jada kontatu diot eta listo.

      – Eta hobeto sentitzen zara?

      – Bai, baina oraindik ez dut puzzlea bukatu.

      – Puzzlea bukatu? Zertaz ari zara?

      – Puzzlea metafora bat da, Xavi. Ez zara ezertaz enteratzen. Baina puzzlea amaitu nahi badut, gauza bera egin behar dut zurekin –eserlekua hartu eta atzerago eraman du–. Hemendik ondo ikusten zait?

      – Bai, zergatik? –eta kamiseta erantzi du Sarak–. Zer ari zara egiten? Esan dizut lanean nagoela eta ezin dudala arropa kendu. Zer dira tatuaje horiek?

      – Isilik egoten bazara kontatuko dizut. Nire autobiografia dira tximeleta hauek, beraz arretaz entzun, zuk ez baitakizu istorioaren erdia ere.

      Eta kontakizunean murgildu da. Beste behin. Amaitu duenean, Xavi mutu geratu da, Ana bezala. Ez ditu erruki hitzak entzun nahi, ordea. Aurpegian nabari zaio hori Sarari, eta Xavik ondotxo ulertu du. Beraz, beste zerbaitekin berrartu du solasaldia.

      – Zure gomendioari jarraituz, Tornatoreren Nuovo Cinema Paradiso ikusi nuen. Ez dakit zergatik, baina zure bizitzarekin lotu dut. Pelikulan bi aldiz gogoratu nintzen zurekin. Batetik, Totòk bere amarekin duen solasaldian. Badakizu, Totòk itzultzeko beldurra zuela esaten dion momentua, eta amak jaioterrian iraganeko mamuak besterik ez daudela aipatzen diona. Eta bigarrena... Gogoratzen duzu printzesaren istorioa?

      – Gutxi gorabehera.

      Gauean bertan ikusi du Giuseppe Tornatoreren pelikula. Eszena horretan, Alfredo, nekatuta, atari baten aurrean esertzen da Totò alboan duela, eta printzesaren eta soldaduaren istorioa kontatzen dio. Dioenez, errege batek antolatutako festa batean, soldadu batek haren alaba ikusi zuen, erresumako printzesarik ederrena. Egun batez, bere maitasuna azaldu zion printzesari, eta honek zera esan zion: “Ehun egun eta ehun gau pasatzen badituzu nire balkoi azpian, zurea izango naiz!”. Han eman zituen egunak eta gauak printzesa begira zuela, eta laurogeita hemeretzigarren gauean, soldadua altxatu eta joan egin zen.

      – Zergatik ez duzu gauza bera egiten? –galdetu dio Xavik–. Zergatik ez zara zoriontasunaren leiho azpian esertzen, eta bukaera arte bere esperoan egoten? Zoriontasunak ezin du zina eten. Zoriontasunak ehungarren gauaren ostean zuregana jaitsi behar du.

      – Serio, Xavi? Zoriontasunarekin zin egitea da zure gomendioa? Ehun egunez ilusio batean bizitzea? Eta zergatik diozu hain serio eta hain konbentzituta zoriontasunak ezin duela zina eten? Uste duzu zoriontasunak ez dakiela promesa faltsuak egiten?

      – Zuk egiten duzu zure zoriontasuna. Gogoratzen duzu ospitaletik bueltan ikusi genuen grafitti hura?

      Irudia etorri zaio burura:

HAPPINESS IS INSIDE YOU,

NOT WITH ANOTHER PERSON.

J. LENNON

(botatako pertsiana magenta baten gainean esprai zuriz idatzita)

Hamar erantzun?

Obsesioa korrosiboa denean...

      Ekainaren 2an izan zen ezkontza gorria. Sarak biharamunean ikusi zuen. Bi aste joan dira, eta halere, oraindik entzuten da Castamereko euriaren oihartzuna, eta ez da soilik Robb Stark eta Catelyn Tullygatik. Giuliarena pentsamendu guztien epizentroa bilakatu da eta ideiarik kamikazeena ere horrekin lotzen du. Frey eta Bolton etxeek traizio egin diete starktarrei, Lannister etxearen partez goraintziak eman eta gero. Nor da, baina, traidore eta nor biktima bizitza biziraute ariketa denean. Eta behin pentsatutakoa oroitu du: ez al da dena krimen norbera mafia bihurtzen denean.

      1945-2001 urte tartea sartzen da ahozko ebaluazioan. Memoria, urduritasuna, denbora, estresa, gizartearen presioak familiaren ilusio bihurtuta, mugak, datu uholdea... Azterketa gorrian nork nori traizio egin dion gutxienekoa da, ordea, notaren tinta orrian isurtzen delarik. Ikasleak bizkarrean eraman behar duen zama da, subespeziearen existentzia bermatzeko kondena.

      Fionaren erantzun bat apuntatu du erosketa-zerrenda egiteko erabili duen orrian, ez ahazteko: “Gizartea hezur-haragizko gorputz bat balitz, itxita eta zabalik dauden zauri eta orbanen paisaia amorfo bat litzateke”.

      Denek gainditu dute azterketa, eta justu antzera egin duenari ere gainditu dio. Ez du uztailean berriz itzuli nahi, hori da arrazoia. Hasieratik jakin du denek gaindituko dutela.

      Kurtsoa amaitutzat eman du azken ikasleak bere bulegoa utzi duenean. Etxerako bidea hartu du, eta bere ikasleak terraza baten bueltan ikusi ditu azterketaren emaitza ospatzen. Urrutitik agurtu ditu, eta nahiz eta gerturatzeko eskatu, ezetz esan die, euren momentua dela eta ospa dezatela irakaslerik gabe.

      Bidean, ohiko bezeroa den dendara sartu da. Mugikorra atera behar izan du poltsatik.

      – Ez ahaztu baratxuria. Zapore berezia ematen dio.

      – Badakit. Gorgonzola duten hauek hartuko ditut.

      – Hara! Orain ulertzen dut zergatik dagoen tomate saltsa hain lotuta Italiarekin! Tomatea, piperra eta tipula. Beno, tipula erregosita ez da zuria eta saltsa azkenean gorria da, baina funtsean ideia ulertzen da, ezta? Bide batez, ardorik ez da etxean.

      – Prosseco botila bat ere bai, Maria. Horixe bera.

      – Oso ondo. Aizu, Sara, atxilotu zuten irakasle hura ezagutzen al zenuen? Entzun dut, gainera, ikasleak erabiltzen zituela droga unibertsitatean saltzeko, egia al da? Eta bere bulegoa miatzean armak eta dirua eta gauza gehiago aurkitu zituztela. Ze beldurra harekin lan egitea! Gaztea zen, ezta? Ze familia klase izan ote du horrela bukatzeko...

      – (...)

      – Albaka-sorta hau opari.

      Eta jarraitzen du Giuliaz entzun dituen zurrumurru eta asmakizun guztiak galdera forman ahoskatzen. Baina Sarak ez du horretaz hitz egiteko gogorik. Adeitasuna baztertu gabe, presa duela esan eta beste batean lasaiago hitz egingo dutela zin egin dio. Gogoetan hasten den bakoitzean, poliziaren galdeketak, akusazioak eta konfiantza ezaren sentsazioa gorpuzten zaizkio.

      – Erre egingo zaizu!

      Amorru arrastoak nabari dira piper berdea, tipula eta baratxuria nahasteko mugimenduan. Ardo zuria zartaginera isuri ostean, kopatxo bat zerbitzatzea ere pentsatu du, baina iturritik bete du edalontzia.

      – Tomatea zenbat denbora uzten duzu sutan? Eta piper beltz pixka bat? Bizitasuna emateko. Badirudi ez duzula hitz egiteko gogo gehiegi.

      Traizio bat izan al da? Nork urratu du noren leialtasuna? Baina leialtasuna ez al da jada modaz pasatakoa behar lukeen balio bat, Machiavelliren garaikoa edo?

      – Azkenaldian gorriarekin obsesionatzen ari zarela pentsatzen hasita nago –gorgonzolaz betetako pasta freskoa tomate saltsarekin jaten ari dela. Putz egiten dio–. Bero dago!

      Kafea egiten jarri eta gero, apalategiaren aurrean dago, oso ondo jakin gabe zauriak edo orbanak aztertzen dituen. Objektu horien artean, nabigazio-egunkaria. Egunerokoa baino metaforikoagoa dela iritzi baitu. Azken erregistroaren arabera, 2012ko urrian hasi zuen bidaia amaitutzat ematen da 2013ko ekainaren 19an. Informazioa metamorfoseatzeko garaia omen da, eta etorkizuneko nobela Kafkaren labezomorro edo Silvioren tximeleta bilakatuko dute Fortunak eta Sararen virtù delakoak.

      – Nahi duzuna esango duzu, baina jainkosa kapritxosoaren kontua hartzen dituzun erabakien kargu ez egiteko erabiltzen duzu.

      Kafea zerbitzatu eta zigarroa piztu. Eseri eta idazteari ekin dio:

      “Soinu bat: ura hodietatik behera. Komuneko atea zabaldu eta emakume bat azaldu da. Ilea bildu eta apalategira hurbildu. Liburu bat hartu du han eta, azal gorriari begiratuz, leihora gerturatu da”.

      – Ikusten!

      – Errealitatea den bezala plasmatu nahi dut, ez da nire errua katilu hau gorria izatea.

      Sarak behin eta berriz irakurtzen ditu idatzi berri dituen lerroak, enegarren aldiz, gaur, traizioaren eta leialtasunaren sorgin-gurpilean. «Autobiografiak errealitateari ala niri zor dio fideltasuna?». Idatzitakoa hautatu eta ezabatu du erantzun posibleek gorrotoa sorrarazten diotela.

      Gelara joan da eta Anari erositako ispiluaren aurrean geratu da bere islari begira. Hitzezko autoerretratua egin du ahots goran. Aitak ohetik entzuten dio, eta konturatu da ispilu aurrean biluztu zen hartan ez bezala, tximeletei garrantzia kentzen diela. Apaingarritzat hartzen dituela. Hitzen tonua salatari.

      – Oker zaude, Sara. Benetan uste duzu iraganarekin bakea horrela egingo duzula? Ukatuta?

      – Teoria hoberik baldin baduzu, bota. Bestela ez nago txorakeria gehiago entzuteko.

      Josep ohetik altxatu eta borobilean paseoan jarri da. Azterketa bat proposatu dio, hamar galderako azterketa bat. Sarak islari begira jarraitzen du barreari eutsiz. Ideia zoroa izateaz gain –azterketari nota jarriko diola aipatu du aitak, esate baterako–, denbora galtze hutsa iruditzen zaio. Psikologo lanetarako Dianarengana joan daitekeela gogorarazi dio.

      – Azken bisita eta gero, ez dizu sartzen utziko. Kontua da beldurra diozula zure buruari aurre egiteari, beldur diozu biluzteari.

      Xaxatuz jarraitu du zenbait minutuz, Sararen baiezkoa lortu duen arte. Baldintza bat jarri du alabak, ordea: hamargarren erantzuna entzutearekin desagertu egin beharko du. Hasieran lagungarri izango zelakoan, karga bilakatu da aitaren presentzia. Konforme azaldu da.

      – Lehenengo galdera: zergatik duzu ispiluekiko halako obsesioa?

      Kristalaren hoztasunean pausatu du eskua eta hatz-marken arrastoa inprimatuta geratu da. Aspaldiko kontua da ispiluena, mitoaren forma hartua duena jada. Zer egin ez dakienean, ispiluan sartu eta dakienarekin itzuli. Dena den, hura obsesioa denik ez du onartzen. «Metodo bat baino ez da! Joga edo meditazioa egitea bezala!». Kexu da, aitak nondik eraman nahi duen imajinatuta. Orojakilearen tronutik hitz egingo diola pentsatzen du. Aditu nahi duen erantzunaren arabera, halako edo besteko galderak egingo dizkio, galdetegia bere nahierara bideratuz. Nolanahi ere, jolasetik irteteko keinua egin duenean, isla desitxuratu dela iruditu zaio. Lausotuta ikusi da. Baina irudipena behar du izan. Halere, ez da fio, eta justiziaren figurari so geratu da.

      – Margolariaren eta Josef K.ren arteko elkarrizketan, Kafkak dio justiziaren eta garaipenaren jainkosa bateratzea ez dela lotura ona. Justiziak atsedena behar duela, bestela balantzak mugitzen direla eta horrela ezin direla epai zuzenak eman. Justiziak eta garaipenak ez dute errimatzen eta! Garaipena mugimenduan den bitartean, justizia geldirik dago legea betetzen dela bermatzen. Horregatik desitxuratzen zuen dena Cabot begiratu zen ispiluak, heroiaren justizia nahiak eta heroi izateko garaipen beharrak ez zirelako bat. Eta hori idatzi zenuenerako ez zenuen ez batean ez bestean sinesten, heroiak imajinazioaren produktu besterik ez ziren, ingurukoengatik borrokatzeak eta sufritzeak ez zuen merezi eta ispiluaren bestaldean zegoena ez zen gehiago zure identikoa.

      Filosofikoegia ari zaio egiten hau guztia. Ispilurantz begiratu du berriz, oraingoan zerbaiten bila bezala. Orduan oihartzun bat iritsi da bere erresonantziarekin errepikatuz eta nahasiz: “Nor da Alizia ispiluaren bestaldean?”.

      – Ezinezkoa da barrura sartzea. Ametsetan ari naiz? Ametsetan ari naiz!

      Aitak ispilura zuzendu du hatz luzeena, alabak ondo begira dezan zer dagoen beste aldean. Sara ageri da, bakarrik, eta gainera distortsionatuta.

      – Ispiluaren barruan al nago?

      – Bigarren galdera: non zara bertako?

      Aztoratu da. Bigarren galdera egin badio, lehena erantzun duelako izan behar du. Ametsetan dagoela errepikatzen du eta aitak “non zara bertako?” galdetzen dio, behin eta berriz. Ordulariaren orratz gorria denboraren abangoardia igaro da eta segundoak zerbait garrantzitsuago dira itzultzean. Leihoa zabaldu du eta Firenze dago han aurrean. Eseri da lorategi partikularrean, zigarroa ezpainetan, “hemengo, hango, inongo” hitzen jarraipena historiaurreko xamanen konjurua bailitzan.

      – Nomadek eurekin eramaten al dute lurraldetasuna?

      – Hori ezinezkoa da, begira diaspora bestela –aitak apalategiko liburu bat gainbegiratuz–. Gainera, lurraldearekin trafikatzea legez kanpokoa da.

      Begiratu bat bota du beheko kalera. Han dira berriz ere begi gabekoak. Inor inoren artean. Bera turista ere izan daitekeela pentsatu du. Edo bisitaria. Eta erantzun posiblearen bilaketan konturatu da nonbaitekoa izan behar duela, izateko. Gironella, Bartzelona, Dublin, New York, Firenze. Beti nonbait, beti lur ezezagunak zapaltzen. Halako batean, erromeroaren hostoak nola laztantzen dituen aztertzen ari dela:

      – Nire baitan!

      – Hirugarren galdera: zergatik ez duzu bete Xaviri egindako zina?

      – Ez didazu azalpen metafisikorik eskatuko?

      Hirugarrenaren errepikapena izan da erantzuna. Kontzentratzen saiatu da, lehenago egindako kafea mikrouhin labean berotzen duen bitartean. «Zenbat promesa egin ote dizkiot Xaviri? Ipuin musikatu bateko protagonista izango zela ere zin egin nion».

      – Ez esan bai eta gero ez egin. Pailazo jantziarekin lagunduko zenidala esan zenidan orain dela bi hilabete eta ni bakarrik nabil egiten. Txapuza bat, badakit, baina...

      – Bihar geratuko gara! Benetan!

      – Gauza gehiegitan zaude. Ez zin egin bete ezin duzuna.

      – Ez zizun horrelakorik esan, Sara –aitak oroitzapenak zuzenduz–. Ez zenbiltzan gauza gehiegitan, gauza bakarrean itsututa zinen. Joan haren atzetik txolin baten pare.

      Begiratu zakarra bota dio aitari. Ez du kontu horretan murgildu nahi. Kafeari putz egiten dio gehiegi berotu duelako. Isilik geratu da ustez denbora luzez. Beste oihartzun bat: “Nola aurkituko duzu itzulerako bidea?”.

      Aita irakurtzen ari den liburua Sara Ahmedena da. «Erantzuna eskuetan eduki du orain arte. Ondotxo zekien, eta halere, jolas putakume honetan mantendu nau».

      – Eta ez dizut alde egiten utziko erantzunek asebetetzen nauten arte.

      – Ados, ados –jolasaren logika ulertuta eta aldi berean jolasaz nazkatuta–. Zoriontsu izango nintzela esan nion, baina ez dut lortu. Mea kulpa. Gaurdanik ez dut beteko ez dudan promesik egingo. Gustura zaude horrela?

      – Laugarren galdera: lau hitzek hain itzal luzea izan al dezakete?

      – Ez, hori ja ez! Amaitu honekin!

      – Lau hitz besterik ez dira: bokatiboa, subjektua eta aditza. Bakoitza bere kasa denean ondo; baina elkartzen direnean, ea... deskribatzeko metafora on bat behar dut... Bai! Elkartzen direnean, infernuko ateak zabaltzen dira zure oinpean. Eta sugarrak handiak badira, itzalak ere halakoak izan behar dute. Badakizu zein hil zen sugarretan? Scar! Tira, oso metafora ona ez da, baina balio dit. Ni zu banintz, itzalak laburtzen saiatuko nintzateke. Jakin beharko zenuke itzalak mamuak eta munstroak hazteko habia aproposak direla.

      Taupaden oihartzun bortitzak nabari ditu bularraldean. Nahikoa dela garrasi egiten dio. Aitak berean jarraitzen du:

      – Zure hiztegietan aspalditik ez du zoriontasunak maitasunarekin errimatzen. Haserretu egin direla dirudi.

      Hurrengo galdera egiteko erregutzen dio. Bat-batean, Silvio: “Hay hombres que luchan un día y son buenos. Hay otros que luchan un año y son mejores. Hay quienes luchan muchos años y son muy buenos. Pero hay los que luchan toda la vida, esos son los imprescindibles. Bertolt Brecht”.

      Josep eta Sara R5 grisean Gironellara bidean. Argi-fokuek argitzen dutena bakarrik ikus daiteke, baina Sarak urte luzez inongo ispilutan ikusi ez duen poztasunaren arrastoa nabari du kopilotu doan 18 urteko Sara horretan. Oso difuminatua, baina keinu bat memoriaren zokorik abandonatuenean, agian itxaropena egon daitekeela iradokitzeko.

      – Giuliak puzzle bat zinela esan zizun, baina inoiz ez zuen jakin buruhaustea konpontzen. Ez zuen inoiz konpontzeko aukerarik izan, ez zeniolako eman, ez zenuelako nahi. Barne-barnean bakarrik egotea desiratzen duzu, ez duzu afekturik txikiena ere onartzen. Horregatik dituzu opariak guda-orban gisa apalategian. Paolak emandako lepokoa, Anak oparitutako liburua edo Dublindik ekarritako Silvioren diskoa eta Tolkienen Hobbita. Heroiaren kaiera bera ere bertan duzu. Baina arrazoi batengatik inoiz ez zenituen Giuliaren opariak bertan jarri.

      – Ez sartu Giulia horretan! –oso haserreturik–. Ez zuen hor egon beharrik eta ezin zuen egon. Ez nekien nork bidaltzen zituen lepoko eta belarritakoak, ez zuten karga emozionalik niretzat eta limurtzeko ziren halakorik nahi ez nuenean! Gutxi iruditzen zaizu!

      Aitak hitz egiten jarraitu du denaren jakitun: “Kale kantoi hartan izaki higuingarri batean gorpuztutako hitzak ahoskatu zituen...”.

      – Nahikoa da! Bai, Giuliak maite ninduela esan zidan, Joanek egin zuen bezala! Badakit! Horregatik egin nuen alde bere etxetik, ezin ditudalako hitz horiek jasan! Kale kantoi hartan “Sara, nik maite haut” esan eta gero bortxatu ninduenetik, nola nahi duzu maitasuna irudikatzea? Ezin ditut hitz horiek entzun, nazka ematen didate. Horregatik iritsi naiz ni neu gorrotatzera.

      – Bosgarren galdera: nor da nakama?

      Margoten egongela etorri zaio burura. Kanji japoniar haiek. Eta momentuko emozioen aitortza bat.

      – Llorona izaten utziko dizut, baina gaur bakarrik! –Margoti inoiz ikusi gabeko energiarekin–. Bihar esnatu eta munduari nahikoa dela esango diozu! Bere aurrean jarri eta bera baino gehiago zarela erakutsiko diozu!

      – Margot, munduari ezin zaio bakarrik aurre egin.

      – Noski ezetz! Hori suizidioa litzateke! Ez, borroka horretarako lagunak behar dituzu alboan, nakama-k.

      Aitak tekila trago bat zerbitzatu dio eta, bozgorailuetan, Chavela Vargasek negar egiten du. Alkoholak penak kitatzeko balio duela eta, bertan ito nahi ditu munstroak. Beren burutzarrak hartu eta oxigeno gabe utzi. Momentu egokia ote den galdetzen du bere baitarako.

      Aliatu hitzaren zentzu militarregiak bultzatu du bestelako hitzak erabiltzera Margotek aipatu zion borroka hartako bidaideak izendatzeko. Nakama-ren exotismoa medio, ahoskatze samurra tarteko, soilik geratzen da hitzaren zakuan nor sartu erabakitzea. Tekila edan eta nabigaziora irtengo diren nakama posibleen izenak marraztu ditu orri zuri batean.

      – Kapitaina bat bakarra da eta jakin beharko zenuke hori nire postua dela.

      Giuliaren izena tatxatu. Núria? Seguruenik ez du Sararen berri izan nahiko. Xavi milaka kilometrotara laguntzeko prest. Anak tripulazioan behar du. Zenbat urte Olivia eta Anna ikusi gabe? Auskalo munduko zein geografiatan dauden. Fionarengan zerbait ikusten duela garbi dago, nahiz eta oraindik ez duen ulertu zer izan daitekeen. Dianak lagunduko ote dio kontsultatik kanpo? Margot rue La Fayetten egongo da edozertarako, baldin eta la llorona izateari utzi badio. Aitak ezin du zerrendan egon hamargarren erantzunarekin desagertuko baita. «Eta beste tipo hori?».

      Otu zaio Capisci beharko lukeela itsasontziko bodegetan gordeta egon ohi diren saguak ehizatzeko.

      – Seigarren galdera: katuak etxekoak ala bisitariak dira?

      Ezin du kasualitatea izan aita beti pauso bat aurrerago egoteak, azpi-jokoren batek egon behar du tarteko. “Capisciri ala Chibiri buruz ari zara?”. Erantzunik eman gabe, Hiraideren liburua hartu eta paretako atzapar arrastoen ondoan eseri da. Ausazko kapitulua irakurtzen hasi zaio: 17.a. Chibiren heriotzari buruzkoa, auto batek harrapatuta, nahiz eta ez zuen harrapaketaren zauririk. Berarekin lotzeko protagonistek erabili zuten mekanismo psikologikoa ere kontatzen du, hain baitzen handia katu bisitariak utzitako hutsunea.

      Sarak gelaren bazter batetik begiratzen du aitaren irudia. Zerbait esan nahi diola pentsatzen du, galderaren zentzugabetasuna sakonera handiko amildegi baten ertza izango balitz bezala. Hormako arrastoak, Capiscirenak. Bere heriotza bat-batekoak hutsune handiegia utzi zuen, eta hura betetzeak beste hutsune bat sorrarazi behar zuen nahitaez. Horregatik dago Chat noir arrasto haien gainean, zuloa estaltzen duen tapaki moduan.

      – Auto istripu bati lotutakoa eta bat-batekoa. Bi heriotza. Bi katu. Bata bisitaria eta bestea etxeko. Beraz, zure galderari erantzunez, bietakoak izan daitezke. Baina ez dut uste halako erantzun sinplerik onartuko duzunik. Zer nahi duzu, etxeko baten eta bisitari baten arteko ezberdintasunak azaltzea? Capiscik zer esan nahi zuen niretzat? Esadazu, aita! Zentzua duen galdera al da? Harpa jotzen zabiltza... Joder! Erantzun iezadazu zerbait, ostia!

      Eta oihartzuna entzuten da berriz: “Ez galdu burua, Sara. Kapelagilea bezala amaitu nahian zabiltza? Oraindik bidean jarraitu behar duzu”. Ezaguna egiten bazaio ere, ez daki noren ahotsa den. Sabaira begiratzen du, baina han ez dago ezer. Aitari kexu da, suminduta; honek irakurtzen darrai, baina. Erantzunik jaso ezean, beste ezerk ez duela axola dirudi, eta bitartean, alaba eskura duen edozeri kolpeka hasi zaio burua ez galtzearen aholkuari jaramon egin gabe. Aulkia lurrera bota, loreontzia apurtu, liburuak jaurti... Halako batean, esku bat pausatu zaio ezker sorbaldaren gainean.

      – Ez galdu burua, Sara. Ez amaitu Kapelagileak bezala.

Sarak txikitan ohitura bat zuen lo egin aurretik. Amak ipuina irakurtzen zion. Beti zen ipuin bera. Alizia protagonista zuen Lewis Carroll britainiarraren lehena, hain zuzen. Amaitzen zuenean, berriz hasteko eskatzen zion. Sinesten zuen lo hartzerakoan Aliziaren mundura joango zela horrela. Urteak pasatu zituen itxaropena zalantzan jarri gabe, eta ohiturari eusten zion irakurle eta entzulearen rolak aldatu bazituzten ere. Amak sorbaldatik inguratu eta adi-adi entzuten zuen, beti lehen irakurraldia izango balitz bezala harrituz. Lotarako ordua iristen zenean, bekokian muxu eman eta argia itzaltzen zion Aliziari goraintziak emateko esanez. Hurrengo egunean, egun onarekin batera neskaren berririk ba ote zuen galdetzea zen amak egiten zuena. Sarak lurrera begiratzen zuen eta amak berriz saiatuko zirela agintzen zion.

      Baina bada goiz bat berezia suertatu zena. Aita irratiarekin liskarrean zen. Anak bost urte inguru zituen orduan, eta zerealek esne pean igeri egiteko zuten gaitasuna ikertzen ari zen. Sara burumakur sartu zen sukaldera, ez zuen gehiago saiatu nahi. Aliziaren herrialdea fantasiazkoa zen eta inoiz ez zuen lortuko hara iristea. Amak zerbait esan aurretik, korrika irten zen kanpora.

      – Zatoz hona nire llorona –sorbalda inguratuz–. Sekretu bat kontatuko dizut, ez esan inori. Alizia Erregina Bihotzak harrapatu du. Horregatik ezin dizu zabaldu bere lurraldera sartzeko atea. Baina Alizia salbatzeko aukera bat badago oraindik: ez ahaztea.

      – Ahazten ez badut, erreginak ez dio burua moztuko? Seguru zaude horrela salba dezakedala? Ez al da hobe dagoen tokira joan eta handik ateratzea?

      – Hori bada egin nahi duzuna, pista bat emango dizut: nor da Alizia ispiluaren bestaldean?

– Katuak aitzakia besterik ez ziren beraz nor den etxeko eta nor bisitari jakiteko.

      – Zazpigarren galdera: zergatik ahaztu nauzu?

      Galdetzailearen ahotsa ez da aitarena. Aspaldian sentitu ez duen goxotasuna eta epeltasuna nabari du sorbaldan.

      – Zergatik ez nauzu begiratzen? Beldurtuta zaude? Sara, badakit entzuten didazula.

      – Hiru galdera dira horiek, azken bat falta da.

      – Denak galdera bera dira. Gainera, ni ez naiz zure aita. Berarekin egindako tratuek ez dute balio.

      Bira egin du. Aurrez aurre du ama. Lotsatuta begiratzen dio alabak orain artean ahaztuta izan duelako. Kolpean etorri zaizkio urriaren 2ko irudiak eta aurrekariak. Ahaztutako denak. Hutsunearen tapakia hegaka hasi da eta amaren esku gainean geratu.

      Listua irentsi du Sarak:

      – Ez zaitut ahaztu.

      – Hainbeste urte ikusi gabe eta esaten didazun lehenengoa gezurra da. Ez dut uste hala hezi zintudanik –alabak lurrera begira jarraitzen du–. Sara, nor zaren ahaztu duzu, beraz nitaz ahaztu zara. Zure baitan aurkitu behar zara. Uste duzuna baino gehiago baitzara. Gogoratu nor zaren, nire alaba zara.

      – Horiek Mufasaren hitzak dira.

      Bat-batean, Berlingo zinema-aretoa. Rafiki zaharra lezio garrantzitsua ari zaio erakusten Simbari: iraganak min egin dezake, baina bi aukera daude: ihes egin ala ikasi. Haurrentzako istorioetan sartu ohi dituzten bizitzari buruzko gogoeta sakon horietakoa. Bat-batekoegia egin zitzaion amaren heriotza irakaspen bat lortzeko. Horregatik hartu zuen ihesaren bidea, ez baitzen gai ikusten parean zuenari aurre egiteko.

      Bat-batean, gogora etorri zitzaion ahaztua izan behar zuen dena: Pirinioetako mendiak igotzen zituen ama; zinema aretotik ateratzean istorioen nondik norakoak eztabaidatzera bultzatzen zuen ama; berearekin ateratzen ez zenean, nire llorona deitzen zion ama; Aliziaren abenturak irakurtzen zizkion ama; munduari aurre egiten erakutsi zion ama.

      Ahaztuak zituela uste zuen, baina norbaitek sakabanatutako pelikula-zinta berriz lotu izan balu bezala, ihesera eraman zuen lehen pausoaren bila hasi da.

      Ospitalean hil zen, aurreko egunean molestia bategatik medikuarengana joan eta gero. Zuzendariak klasetik atera zuen ditxosozko urriaren 2 hartan. Aita eta Ana lur jota zeuden eta Sarak ez zuen inor llorona deituko zionik. Amaren oroimena eta errespetua mantentzeko hautua egin zezakeen, eta nahi zuen. Baina ama gogoratzen zuen aldiro, sufrimendua zen, beti irteten zen galtzaile barne-gerra hartatik. Eta Lehoi Erregea ikustera joateko adorez bete ostean, Simbak lortu zuen garaipena fikzioan geratzen zela pentsatu zuen, hobe zuela alferrikako sufrimendutik urrun egotea, ama ahaztea. Txikiegia sentitzen zen munstro ikaragarri haien aldean.

      – Urte gehiegi izan dira ihesean, Sara. Esan behar dut atsegin dudala zitadela ibiltari honetan bizitzea; etxera itzultzeko ordua heldu da, ordea. Ez duzu uste?

      Sarak ez daki zer esan. Ez daki etxerik ba ote duen itzultzeko, eta baldin badu, non dagoen. Zalantzaren erdian, amak besarkatu egin du. Etxeak erortzen badira, berriak eraiki daitezkeela ohartarazi dio. Nor den baldin badaki, zapaltzen den lurraren kokalekua gutxienekoa dela. Baina zera galdetu dio ondoren, aita okupatuegi baitago Hiraideren liburuarekin:

      – Zortzigarren galdera: Scarrek...

– ...Simba garaitu izan balu?

      – Orain ere galdera hori?

      – Berlinen ez zenidan erantzun eta esan diezadakezunak intrigatzen nau.

      Larunbata. Zigarroa piztu zuenean, gaua gainean zen. Zurrut txiki bat gintonikari. Kargatu samarra zegoen. Eta hegoaldeko haize epelak gaugiro paregabea eskaintzen zuelarik, tabernako atea ireki eta itxi zebilen.

      Sarak burua jaso zuen ahotsaren norabide berean. Mutil gazte bat zen, ezker begia marka batek zeharkatzen zion goitik behera. Eta begi berdeak, marihuana kolorekoak.

      – Gauza garrantzitsuagoetan pentsatu ohi dut –gero pausa bat egin zuen–. Ez zara niri segika ibiliko, ezta?

      – Zerk eraman zaitu hori pentsatzera?

      – Zu berriz hemen ikustea ez zaizu nahiko ebidentzia iruditzen?

      Galtzen poltsikotik zimurtutako zigarro paketea atera zuen. Eta ahoan ipinitako zigarroa ere paketea bezain zimurtua zegoen.

      – Eta ez duzu une batez pentsatu agian zu zarela niri segika dabilena? Zu berriz hemen ikustea ez zaizu nahiko ebidentzia iruditzen?

      – Utz dezagun nor nori segika ibili den, ez dut uste eta inora iritsiko garenik –gintonik kargatuari zurruta–. Eta zer egiten duzu hemen?

      – Alemanian diote italiarrak errazak direla ligatzeko. Hori konfirmatzera etorri gara.

      – Alegia, turismo sexuala egitera etorri zaretela zu eta zure lagunak.

      – Bakarrik etorri naiz –libre zegoen eserlekuan jesartzen zelarik–. Metxeroa hartuko dizut.

      – Bakarrik? Eta hemen ingurutik edo Italiatik mugitzen zabiltza?

      – Florentzia inguruan. Boloniara ere joan naiz, baina gehienbat hemendik.

      – Eta zorterik izan al duzu neska italiarrekin?

      – Aurrean agertzen zaizkizun aukerak aprobetxatu behar dira. Uste ez duzunean zas!, norbaitek zure mugikor zenbakia eskatzen dizu edota zure izena galdetzen dizu edota garagardo batera gonbidatzen zaituzte edota ezagutzen ez dituzun pertsonen argazkiak paretetan zintzilik dituen gela bateko ohean agertzen zara arroparik gabe edota kale kantoi batean zakila miazkatuko dizutela esaten dizute.

      Azkeneko posibilitate hura ez zitzaion batere gustatu. Ez zion sentsazio onik transmititzen. Halere, albo batera utzi zuen bere gorputzak sentitzen zuena, eta entzun ez balu bezala jokatzeko erabakia hartu zuen elkarrizketarekin zerikusia izan zezakeen galdera botaz:

      – Casanova bat zarelakoan? –beste zurrut bat gintonik kargatuari.

      – Inondik ere ez.

      Eta “trago bat eta etxera” pentsatuz irten bazen ere, konpainia hark gaueko ordu txikiak arte luzatu zion kaleko egonaldia. Beste hainbat trago suposatzen zituen horrek. Alkohol usaina ezpainetan sedimentatuta azkenerako.

      – Sekretu bat kontatzea nahi?

      Jeremy Scarrek beste zigarro zimurtu bat piztu zuen.

      – Ezagutu ginen eguneko gauean zurekin pentsatuz masturbatu nintzen.

      Ez zuen harridura keinu txikienik ere egin. Ezer gertatu ez balitz bezala, denborak bere uniformetasunean aurrera jarraitzen duen moduan, garagardoz erdiraino beteta zegoen edalontzi luzanga hartu eta eztarritik behera bidali zuen edaria.

      – Ez al zaitu harritzen?

      – Zerk? Emakume bat masturbatu izanak?

      – Ez! Zu-taz pentsatzen egin izanak!

      – A –inongo entusiasmorik erakutsi gabe–. Egia esan, ez.

      – Zu ez zara normala!

      – Seguru nago nire ezagunen batek edota behin kaletik ikusi nauenak gauza bera egingo zuela noizbait. Nik gauza bera egiten dut. Erakargarria iruditzen zaidan norbait ikusten badut, berarekin pentsatuz masturbatzen naiz, inoiz gertatuko ez den fantasia porno-erotiko bat imajinatuz. Eta imajinazioak laguntzen ez duenean, beti ere hor daude ikus-entzunezkoak.

      – Baina kontua da nik aitortu egin dizudala zutaz pentsatuz masturbatu nintzela.

      Mutilak ez zuen keinu bat bera ere egin. Eta Sara haserretzen hasi zen. Kolpez altxatu zen eta alkoholaren efektua forma berean igo zen. Eskutik heldu zuen Jeremy Scar.

      – Gaur nirekin egingo duzu larrutan, nire fantasia egia bihurtuko dugu.

      – Ez –alkoholarengatik erdi itxita zeuden begiei begira.

      – Nola ez? Inongo konpromisorik gabe dagoen mutil gazte batek inoiz ez dio ezetz esaten larrutan egiteko aukerari. Zu ez zaude sano!

      – Bi arrazoi ditut ezetz esateko. Bat: zu ez zarela italiarra. Eta bi: fantasia egia bihurtzen baduzu, ez da gehiago fantasia izango.

      – Eta nik esaten dizut bi arrazoiak absurdoak direla sexuaz hitz egiten ari garenean.

      Gogoz kontra eta arrastaka eraman zuen bere pisuraino. Zigarroa ahotik zintzilik, ezer pasatzen ari ez zela adierazten zuen aurpegiarekin, sexua ez zen beste edozer gauza anbiguo egitera zihoala zirudien.

      Ohean bota zuen txaketa bat botatzen den forma berean. Arropa eranzten hasi zitzaion, kolpeka, estresatuta.

      – Esan dizut ez dudala zurekin larrutan egiteko intentziorik.

      – Zaude isilik! Seguru inoiz izan gabeko gogoak dituzula honetarako –botoiak banan-banan askatzen, baina binaka askatzen zituela zirudien.

      – Ba ez. Egia esango dizut: zutaz dena gustatzen zait zu izan ezik.

      Sarak ezpata bihotzean bezala hartu zituen hitzok. Kolpez gelditu zen eginean. Eta Jeremy Scarren alboan eseri zen, inoiz emandako berri txarrena balitz bezala. Berak atsekabe formaren bat nabaritu zuen Sararen aurpegian.

      – Ez nauzu nire ikuspuntutik mugituko, baina irtenbide bat aurkitu dudalakoan nago. Zure fantasiak fantasia izaten jarraituko du eta nik ez dut larrutan egingo zurekin.

      Ohearen parean zegoen besaulkian eseri zen.

      – Masturba zaitez.

      Sarak silueta bat bakarrik ikusten zuen iluntasunean. Silueta bereizgarri bat, han norbait zegoela iradokitzen zuena inor egon gabe. Eta noizbehinka hitz solte batzuk entzuten zituen agindu eran agindu izan gabe. Halako sentsualitatea zuen egoerak. Halako mistika erotikoa. Eskua bakarrik mugitzen hasi zitzaion. Bular artetik. Sabela zeharkatu. Eta jeansek stop. Bizkarra ohean etzan eta botoia askatu zuen. Ondoren kremailera. Dena oso astiro. Erosotasuna bilatuz, galtzak jaitsi zituen, pixka bat bakarrik. Belaunak estalirik zituen oraino. Eta kuleroen gainean ipini zuen eskua. Laztantzen. Eta begirada bat siluetari. Zigarro piztuaren gorritasuna. Eta kea irensterakoan aurpegia argitzen zen. Marihuana koloreko begi berdeak azaltzen ziren Sararen begien aurrean. Hain sakonak ziruditen, oihana, beren txikitasunean.

      – Igo eskua bularretaraino eta beheratu plazeraren bila.

      Eskuak azalarekiko kontaktua mantentzen zuen denbora guztian, eta berriz ere gorantz. Zilborraren gainetik gorago. Eta bularretara iritsi zen. Titipuntak nabaritu zituen. Tente zeuden eta ukitzea atsegin zuten. Eta beste behin, beheraka bidean jarri zen.

      – Laztandu zaitez bi eskuekin norabide kontrajarrietan.

      Eskua kuleroen gainean jarri eta goraka abiatu zen. Bi eskuak sabelean elkartu ziren. Behin baino gehiagotan. Eta zikloa berriz hasten zela sinestera iritsi ziren elkartzen ziren bakoitzean. Eskuek elkar laztantzen zuten. Lepoa. Belarriak. Ezpainak. Sudurra. Ilea. Sorbaldak. Besoak. Sabela. Ipurdia. Titiak. Ohean bueltaka eta bueltaka, eskuen laztanez gain maindireek ere laztan zezaten. Eta azkenerako, kulero haien pean sartu nahi zuen, baina ezin zuen, ez zen ausartzen han sartzera, debekatuta balu bezala.

      Denbora minutuetan banatzen zen eta minutuak eternoak ziren plazera eternoa zen moduan.

      – Kuleroen muga gaindi dezakezu orain.

      Eta derrepentean, kuleroetara gerturatu ziren bi eskuak, batera. Eta barrura sartu. Alua igurzten hasi ziren, lehen aldiz deskubritu izan balute bezala.

      Pentsamendu guztia irudi inkoherenteen aurkezpen bat zen. Kontrolatuta sentitzen zen, eta ezin zuen ezer egin siluetaren ahotsak agintzen ez bazion.

      – Bularrek ere plazera merezi dute. Ez duzu uste? Abandonatuta dituzu.

      Inkontzienteki mugitu zen ezker eskua bularrak igurztera.

      – Eta ezpainek. Eta belarriek. Eta ile adatsek. Horiek ere plazera nahi dute.

      Eskuak gorputz osotik mugitzen jarri zituen. Beste behin. Eta dena egiten zitzaion berria, dena zegoen deskubritzeke.

      – Izterretatik ileetaraino dago mugitzeko espazioa. Bilatu eremu horretan plazera.

      Eskuak mugimenduan. Plazeraren bila. Eta intziriak ziren testigu.

      – Igerian jakin behar da ozeanoetan ibiltzeko.

      Sararen intziriak entzuten ziren soilik. Gerturatzen zebilen, nora gerturatzen ari zen jakin gabe.

      – Beranduegi izan daiteke nabigatzera irteteko, baina inoiz ez dakigu hori nabigatzera irten arte. Zoaz nabigatzera.

      Ordutik aurrera libre izan zituen eskuak. Hipnositik esnatu balitz bezala, biluzik zegoen ohearen gainean. Hasierako esaldi hura etorri zitzaion burura: zutaz dena gustatzen zait zu izan ezik. Pentsatzen, begiak zabaldu zituen ohearen gainean, oraindik bere gorputz biluzia laztantzen ari zela. Eta Jeremy Scar bere gainean zegoen segurtasun eremua gaindituz. Begietara begiratzen zuen mutilak.

      – Ez zara ezertaz konturatzen, tuntuna –eta bi hatzekin kolpetxo bat eman zion Sarari kopetan.

      – Zer ari zara egiten? –aurpegian jo zion. Mutila lurrera erori zen kolpearen eraginez. Odoletan zegoen. Eta eskuak lurrez zikinduta.

      Sara larritu egin zen. “Itxaron! Komunean izango dut zerbait zauri hori garbitzeko!”, esan zion komunera korrika zihoala. Baina gelara itzuli zenean, Jeremy Scar ez zegoen han.

– Zergatik galdetzen duzu hori, ama?

      – Filma amaitzean geratu zitzaidan zalantza.

      Amak inoiz ez zuen filma ikusi, ordea. Astero pelikula bat ikusten zuen zineman Sararekin batera. Lehoi Erregearen estreinaldia iritsi zain egon zen 1994ko irailean. Telebistan trailerra ikusi zuenean, emozio berezi batek hartu zuen. Azaroaren 8a gorriz borobilduta zegoen sukaldeko egutegian. Baina Sara bakarrik joan zen Disney etxearen lan berria ikustera. Ez zen ideia ona izan, eta pixkanaka Scarren bidean murgildu zen Simbarena albo batera utzita. Edo Simbarena hartu zuen, baina ez zen arantza basotik inoiz atera. Edota heroiaren eta antiheroiaren arteko nahasketa bat asmatu zuen, zitadela ihesaren eta ahanzturaren politikekin gobernatuz.

      – Mutil horrek ez dizu ezer onik ekarriko, Sara.

      Alabak irri egin dio. Horrelakorik inoiz esan ez zionez, orain esateko beharra sentitu du akaso. Babesteko nahia dela pentsatu du alabak, eta estu heldu du ama. Inori ez dio utzi bere babesle izaten hemezortzi urtetan, postu horrek amarena izan behar zuela eta. Sarak kezka haren jatorriagatik galdetu dio, galdera aitzakia bat izanik amarekin hizketan jarraitzeko. Sarak ez dionez kasurik egingo, beste galdera bat egiteko baimena eskatu dio amak.

      – Bederatzigarren galdera: dorpeziekin bizitzen ikasi al duzu orduan?

      Harrituta geratu da. Dorpeziekin bizitzen ikasi zuenaren baieztapena dirudi, ergo dorpezien inguruan hitz egiten egon da lehenago. Orain arteko galdera guztiek dorpezia pertsonalen bat ezkutatzen dutenaren susmoa du, eta bueltak eta bueltak eman eta gero, ez du behar bezalako erantzunik topatu. Eta ispiluaren bestaldean pasatako denborari buruz gogoetatzen duen artean, Irlandako oroitzapen bat agertu zaio amaren hitzetan: Anna eta Olivia izen arraroak azaltzen Sarari. Dragoi baten aurka borrokatzen ziren ipotxei buruz ari ziren.

      – Euren etxea zen Erebor mendia eskuratu behar zuten Smaug dragoia menderatuz. Eta lortu zuten, baina orkoak eta otsoak guda-zelaian azaldu ziren, eta orduan Bost armaden guda jazo zen.

      – Nola gogora zaitezke horrelako gauzez? Inoiz ez naiz gai izan liburu osoa irakurtzeko.

      Apalategitik hartu du Hobbita. Gogoan ditu bi irlandarren eztabaidak, eta Sara bitartean ipotxen borrokarako gaitasuna zalantzan jartzen. Bere ustez ipotxak ezin ziren gainontzeko izakiak bezain onak izan gerran. Baina orduan Annak erratuta zegoela esaten zion eta Oliviak informazio gehiago gehitzen zuen argudiaketara. Tolkienen munduari buruz eurekin eztabaidatzea ezinezkoa zen. Ulergaitza zitzaion halako pasioarekin bizitzea fantasia besterik ez zen zerbait. Fantasian bizitzea, errealitatetik urrunduta, dorpezia bat iruditzen zitzaion, zerbait ezkutatzeko forma. Horrela pentsatzen du Aliziarekin topatzeko ahaleginek fruiturik ez zutelako eman.

      – Ez dizut ulertzen, ama. Ez dut uste Oliviaren lezioek praktikan balio izan didatenik. Zein dorpeziarekin ikasi dut bizitzen bada?

      – Munstroa esnatu behar duzu, Mercedes, bestela ez da konturatuko –aitak periferiatik.

      Amak beharrezkoa ote den galdetu du eta Sarak ez du ezertxo ere ulertzen. Elkarren artean eztabaidatzen hasi dira metodologiaren inguruan, eta baietzaren eta ezetzaren gainetik gailendu dena arpegioen jokoa besterik ez da izan.

      “Hoy viene a ser como la cuarta vez que espero desde que sé que no vendrás más nunca...”.

      Tximeletek hegan hasi nahi dute, behingoagatik libre ibili zeruaren eta lurraren arteko espazioan. Hala, bizkarreko zauriak irekitzen dira eta min jasanezina garrasi metamorfoseatzen. Zer esan nahi duten oroitarazteko forma kuriosoa tximeletena. Amak besarkatu eta lau hitzak xuxurlatu dizkio belarrira. Sarak ezin du jasan, ordea, atmosfera berriaren presioa, eta lasterka abiatu da ispilutik ateratzera. Ispiluaren bestaldean amesgaiztoa esnatzen ari da:

      Sara lurrean botata dago, ilunpetan. Egunkari bat dago mahaiaren gainean. Igandea, 2013ko otsailaren 24a. Eta mahaiaren inguruan bi silueta, lurrean botata dagoen Sarak sumatzen ez dituenak.

      – Uste duzu altxatuko dela?

      – Bizirik dagoela uste duzu?

      Bietako batek eskua jarri dio ahoaren aurrean. Oraindik hatsa botatzen duela baieztatu du.

      – Nirekin elkartu nahi duela esaten du.

      – Ni aspalditik nago bere bizitzan, baina oraindik ez daki nor naizen. Zigarro bat nahi?

      – Bat hartuko dizut.

      Zigarroak ahoan jarri, eta metxeroarekin piztu. Aurpegiak argitu dira. Edo maskarak. Suak iraun duen artean ikusi ahal izan baitira. Bat gaztea da. Ile luzea, beltza. Eta bizarra matrailaren ertza marratzen. Begia goitik behera zeharkatzen dion orbain bat. Eta begi txikiak, berdeak, marihuana kolorekoak. Bestea gizon heldu bat da. Sudur luzea du. Begi urdinak eta zahartzaroak berarekin dakartzan zimurrak aurpegian. Robin Williamsen antza du.

      – Esnatzen bada, lagunduko diogu puzzlea bukatzen? –galdetu du gazteak.

      – Eta ez bada esnatzen?

      – Eta ez bada esnatzen? –galdera berarekin erantzun dio zigarroaren kea arnastuz.

      – Puzzlea bukatzen duela simula dezakegu.

      – Aukera bat da. Baina nik itxaron egingo nuke oraingoz. Ez ditzagun gertakariak aurreratu. Utz diezaiogun etorkizunaren ziurgabetasunari bere karta jokoan.

– Nola? –Sarak ezin du sinetsi ikusten duena–. Zer da hau? Beste ilusio bat?

      – Edo errealitatea bera izan daiteke. Ez duzu uste?

      – Esan nahi didazu ilusio batean bizi izan naizela? Dena nire buruak imajinatu duela? Egunez egun? Detaile txikienekin imajinatu dudala dena? Ez dut onartzen! Ez! Inoiz ez nuke nire bizitzarekin halakorik egingo. Ados! Zortea tentatu izan dut batzuetan, heriotzaren begiak ikustera iritsi naiz. Onartzen dut! Baina hau ez! Hau ez dut onartzen! Ez nintzen hil otsailaren 24an, oraindik bizirik nago!

      – Seguru zaude? Nork esaten dizu zu ez zarela ilusio bat eta lurrean botata arnasa justu-justu hartzen duen Sara hori ez dela erreala? Zergatik ez da ilusio bat zure zoriontasunaren giltza? Bizitza errealean ez duzu zoriontasunik ezagutu. Zu zeu mespretxatzera iritsi zara. Eta dena zergatik? Lau hitzengatik? Lau hitz horiei ihesi eman duzu bizitza osoa, baina nola lortuko zenuen ba zoriontasuna lau hitz horiek zure hiztegitik ezabatzen bazenituen? Ez al da absurdoa?

      – Zergatik bihurtu duzu zurekiko maitasunari diozun higuina zure dorpeziarik handiena? –galdegin dio amak–. Hain handia zoriontsu bizitzeak zu higuintzea bera esan nahiko lukeela.

      Sara hormaren kontra makurtuta dago. Burua hanken artean sartuta du, eta bi eskuekin babesten du. Antsietatea sentitzen du. Bihotzaren erresonantziak gorputz osoan nabaritzen dira, ur tanta baten uhinak balira bezala. Erritmoa azkartzen doa. Eta bitartean, aitak goitik “Onartu ezazu Sara, hau da zure errealitatea”, esaten dio, egoerak beste erremediorik izango ez balu bezala. Baina Sarak berean jarraitzen du.

      – Ez dut onartzen! Hau zuek muntatu duzuen pantomima bat besterik ez da! Gerta daitekeen okerrenaren simulazio bat! Berez, laguntzeko behar zenuten hemen, baina hasieran baino okerrago nago. Atera nazazue hemendik!

      Jainkosa kapritxosoak Sararen garrasiak entzun dituela dirudi. Handik irteteko eskariari kasu eginez, lurra bitan zatitu du, eta Sarak erorketa librean madarikatzen ditu, traizio egiteaz leporatuta, geroz eta gorago ikusten dituen ama eta aita.

      – Eta hamargarren galdera: nork egin dio traizio nori?

      Irri egin dute biek. Agur esateko modu egokia iruditu zaie.

      Hormari eusteko ahaleginetan hasi da, konturatu baita amildegiaren hondoa joz gero ezingo duela lurrazalera, eta hala ispiluaren bestaldera, itzuli, ez behintzat denboraldi luze batean. Lehen ahaleginetan, hatzak urratu eta odoldu ditu, baina lortu du azkenerako hormari eustea. Amildegia eskalatzeari ekin dio, dorpe, geroz eta gehiago kostatzen zaio goraka egitea. Amildegiaren ertzean mutil gazte bat ikusi du zeruari so. Sarak laguntza eskatzen dio ahalik eta ozenen garrasi eginez, baina haizearen uluak ezerezean uzten ditu bere esfortzu guztiak. Eskua luzatzen saiatu da, ea horrela ikusten duen behintzat. Kasualitatez edo, begirada zerutik urrundu du eta elkarri begira geratu dira. Begi berdeak, marihuana kolorekoak. Sakonegiak hain txikiak izateko. Astiro makurtu da, eta istant batez heldu dizkio bi eskuak.

      – Itxaron! Honekin amets egin nuen! Zurekin amets egin nuen! Baina non dago untxi zuria?

      – Ez zara ezertaz konturatzen, tuntuna.

      – Jeremy? Jeremy Scar zara! Baina nola? Berdin dio! Lagundu nazazu, Scar!

      Erantzun bera, baina Sara ez dago logika ezkutuetarako. Amildegiaren hondoa deitzen ari zaio, baina berak ez dio deiari erantzun nahi. Azterketaren absurdoak muga denak zeharkatzen ditu, eta Sara begi berdeko tipoaren esku dago, hutsunera erortzeko zorian. Orduan, hamargarren galdera egin dio berriro.

      – Zuk ni!

      – Nik zu? Pixa egin nahi nuen, ez beste ezer.

      Harrituta geratu da. Irudi ahaztuak eta gogoan dituenak elkar lotzeari ekin dio, momentuko adrenalinak anfetaminen efektu bera sorraraziz. “Nor zara zu?”, begietara begiratu dio ikaraz beteta. Eta sekretu bat esatera bezala hurbildu zaio:

      – Jeremy Scar, zure fobiarik handienaren itzaletan bizi den munstroa. Zutaz dena gustatzen zaiona zu izan ezik. Betirako ahaztua pentsatzen zenuena, baina egunero zure inguruan izan dena. Bizi luzea Sarari!

      Eta askatu du amildegiaren sakonera kondenatuz, kristal apurtuak besterik ikusten ez diren paisaia horretara.

Hamaika isla

Agertutako ikasle guztiak bulegotik pasatu direnean, azterketa egin ostean, etxerako bidea hartu du. Ikasleek festara gonbidatu dute eguzkitan den terraza batetik. Hura haiena dela-eta, eskua goratuz agurtu ditu. Bidean, ohiko bezeroa den Mariaren dendara sartu da. Tipula, tomatea, piperrak, pasta eta ardoa erosi ditu, eskuetan duen zerrendaren herena ere ez. Bazkaldu ostean, bere gelara joan da. Denbora luzez Anari erositako ispiluan begira egon eta gero, bata batari so, derrepentean, maleta hartu eta betetzen hasi da. Gauza gutxi: apalategiko liburu garrantzitsuenak, egunerokoa, idazten hasi berri den koadernoa eta arropa erosoa.

      Autoan sartu da. Giltza biratu, lehen martxa sartu, esku-frenoa kendu, enbragea askatzen joan azeleragailua zapaltzearekin batera, eta errepidean kokatu da. Iparrorratzaren indikazioei kasu egin gabe, hegoalderantz hartu du. Sizilia, Sardinia, Menorca, Kreta, Kios, Rodas, Malta, Santorini, Korfu, Mikonos, Zipre... Aukeratzeko hamaika isla dago Mediterraneo itsasoan.

Mugaldetik, eskerrak eta oharrak

      Irakurle: iritsi zara mugalde honetara, istorioaren azken puntua eta liburua albo batera uztearen artean zabaltzen dena. Bost urteko nabigazio bidaiaren hasieran imajinatzen ez ziren eremuak esploratzearen eta konkistatzearen emaitza. “Lurra begi bistan!”, oihukatzen zen batzuetan; besteetan, hamaika metroko olatuek irentsi eta naufrago bihurtuko ginenaren izua zabaltzen zen tripulazioan. Tira, honaino iritsirik, ez da hain bidaia txarra izan. Tripulazio onarekin nabigatu dugulako izan da ezbairik gabe.

      Aguantatzeagatik, ama, aita eta Aitor eskertu nahi ditut. Irakurle eta kritiko izateagatik, Sara, Mari Luz, Miren, Araitz, Jurgi, Joana, Bakartxo, Zuriñe, Lander, Luken, Txomin, Xuban, Nerea, Kepa eta seguru baten bat ahaztu zaidala. Asko izan gara. Mea culpa tripulazio kideen izenak ez apuntatzeagatik.

      Bestetik, oharrak: erreferentzia anitzeko istorioa izan da, eta ahal zen denetan, jatorria jartzen saiatu naiz. Bada bat, ordea, ez dena hala izan. Horregatik, errespetuz bere egileei, Aurora Beltranen esanak eta Vulpesen ingurukoak Rock Radical Vasco: La gran martxa de los 80 dokumentaletik hartuta daude. Eta bestetik, Boloniako TPOko norbaitek irakurtzen badu, han girotutako erasoen pasartea Maite Asensio Lozanoren Argazkien atzean zegoena artikuluan oinarrituta idatzi nuen. Walter Benjaminen testua Sans Soleil argitaletxearen Denbora, historia eta artearen inguruko testuak liburutik hartua dago eta Mikel Babiano López de Sabandok itzuli zuen.